MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Lịch sử đất nước ta trải qua hơn nửa thế kỷ với các cuộc chiến đấu trường kỳ, gian khổ để có được cuộc sống hòa bình, ấm no, hạnh phúc cho dân tộc như ngày nay. Đó là thành quả xương máu và nước mắt của biết bao thế hệ anh hùng, những con người, những thế hệ ưu tú của dân tộc, họ đã mất đi một phần thân thể, ngay cả tính mạng của mình để cống hiến cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Trải qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ, đến nay, cả nước có trên 8,8 triệu đối tượng người có công với cách mạng, chiếm gần 10% dân số, hiện có hơn 1,4 triệu người có công đang hưởng trợ cấp ưu đãi hàng tháng.
Trong đó có gần 1,2 triệu liệt sĩ, trên 117.300 Bà mẹ được Nhà nước phong tặng và truy tặng danh hiệu vinh dự Mẹ Việt Nam anh hùng, gần 800.000 thương binh và người hưởng chính sách như thương binh; 185.000 người hoạt động kháng chiến bị địch bắt, tù đày, 9.077 người hoạt động cách mạng trước ngày 01/1/1945; trên 16 nghìn người hoạt động cách mạng từ 01/1/1945 đến trước ngày khởi nghĩa tháng 8/1945; trên 1.300 Anh hùng Lực lượng vũ trang, Anh hùng Lao động trong thời kỳ kháng chiến; trên 312.000 người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học; gần 1,9 triệu người có công giúp đỡ cách mạng và hơn 4 triệu người hoạt động kháng chiến giải phóng dân tộc được tặng huân, huy chương kháng chiến [16]. Công tác đền ơn đáp nghĩa là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta, một hoạt động mang tính nhân văn sâu sắc, một phương thức ứng xử giàu văn hóa của dân tộc Việt Nam với triết lý sống “Uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ người trồng cây”. Trong nhiều năm qua, ưu đãi xã hội đối với người có công và thân nhân người có công đã trở thành vấn đề chính trị, xã hội, kinh tế hết sức đặc biệt. Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng qua các thời kỳ đều khẳng định sự quan tâm chăm lo, đền ơn đáp nghĩa đối với người có công với cách mạng.
Đến nay trên 8 triệu người có công đã được hưởng chính sách ưu đãi của Nhà nước, “Đền ơn đáp nghĩa” đã trở thành nét đẹp trong đời sống văn hóa của mọi người dân. Hưởng ứng chủ trương lớn của Đảng cùng với các địa phương trên cả nước, thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh nơi vàng đen của tổ quốc với truyền thống công nhân vùng mỏ anh hùng là một trong những địa phương có số lượng người có công khá cao, đã và đang xây dựng, triển khai thực hiện tốt các chính sách, kế hoạch theo quy định của Nhà nước, các phong trào “Đền ơn đáp nghĩa” nhằm trợ giúp họ ổn định về đời sống vật chất, xoa dịu những mất mát, hy sinh, an ủi, động viên về mặt tinh thần, để giảm bớt khó khăn, từng bước vươn lên trong cuộc sống, xây dựng những mái ấm tình thương trong toàn xã hội. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Để hiểu rõ hơn về đối tượng người có công cũng như việc thực hiện công tác xã hội đối với người có công trên địa bàn thành phố Cẩm Phả, tôi lựa chọn đề tài: “Công tác xã hội cá nhân với người có công với cách mạng tại phường Cẩm Bình, thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh”. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Công tác xã hội với người có công với cách mạng trong thời gian gần đây được Đảng và Nhà nước ta quan tâm thông qua các chính sách như giải quyết việc làm, giáo dục, xây nhà tình nghĩa, vay vốn, trợ cấp hàng tháng, chăm sóc sức khoẻ, mai táng miễn phí… cho từng đối tượng khác nhau là người có công với cách mạng, như: Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng ngày 29/6/2005; Pháp lệnh số 04/2012/UBTVQH13 ngày 16/7/2012 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng; Nghị quyết số 63/NQ-CP ngày 25/7/2017 của Chính phủ về việc thực hiện chính sách hỗ trợ nhà ở đối với NCC với cách mạng theo Quyết định số 22/2013/QĐ-TTg ngày 26/4/2013 của Thủ tướng Chính phủ; Nghị định số 99/2018/NĐ-CP ngày 12/7/2018 của Chính phủ về việc quy định mức trợ cấp, phụ cấp ưu đãi đối với NCC với cách mạng;… Đi đôi với đó là những nghiên cứu, những bài viết về những người có công với cách mạng được những nhà nghiên cứu và độc giả hết sức quan tâm với lòng mong muốn những người thương binh, bà mẹ Việt Nam anh hùng, lão thành cách mạng… có chất lượng cuộc sống ngày càng cao hơn, những phẩm chất anh hùng, yêu nước được truyền lại cho thế hệ trẻ hôm nay.
Cho đến nay đã có nhiều đề tài, công trình nghiên cứu cũng như sách, báo, tạp chí viết về vấn đề này. Luận văn Thạc sĩ Công tác xã hội của tác giả Đỗ Huyền Trang về “Hoạt động chăm sóc sức khỏe người có công với cách mạng tài phường Tiền An, thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh (trường Đại học Lao động - Xã hội, năm 2017). Đề tài đã tìm hiểu, đánh giá về hoạt động chăm sóc sức khỏe của người có công trên địa bàn thành phố Bắc Ninh, góp phần nâng cao hiệu quả của chính sách ưu đãi xã hội đối với đối tượng người có công, hướng họ đến một cuộc sống an toàn, tốt đẹp hơn [14]. Nguyễn Văn Thành, “Đổi mới chính sách kinh tế - xã hội với người có công ở Việt Nam”, Luận án Phó Tiến sỹ Kinh tế (1994).
Luận án này đã hệ thống và tổng hợp những căn cứ khoa học về lý luận chính sách đối với người có công ở Việt Nam. Thực trạng chính sách đối với người có công, phát hiện những tồn tại và nguyên nhân của nó. Quan điểm, nguyên tắc, phương hướng, biện pháp chủ yếu để đổi mới chính sách đối với người có công [12]. Bài viết “Người bệnh binh già trong căn nhà xiêu vẹo” được đăng trên báo điện tử Dân Trí vào thứ Tư ngày 12/1/2011 viết về cuộc sống gia đình người bệnh binh Nguyễn Anh Thập (xã Song Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) vô 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cùng khó khăn: Bản thân ông bị bệnh tật hành hạ, vợ con gặp nạn, ốm đau liên miên, nuôi con cái học hành, gia đình ông lại cưu mang hai cụ già không có con.
Họ phải sống trong căn nhà xiêu vẹo đe doạ đến tính mạng bất cứ lúc nào. Qua đó phản ánh thực trạng vẫn còn một số người có công với cách mạng chưa được quan tâm, chăm sóc đúng mức, cuộc sống của học còn chứa đựng vô vàn khó khăn, thách thức và ẩn hiện những nguy cơ [17]. Hay tác giả Nguyễn Danh Tiên với bài viết “Chủ trương của Đảng đối với thương binh, liệt sỹ thời kỳ đổi mới” được đăng trên Tạp chí Khoa học Quân sự tháng 7 năm 2012 đã hệ thống một cách khái lược những quan điểm, chủ trương của Đảng đối với công tác thương binh, liệt sỹ từ năm 1986 đến năm 2012; đánh giá thực trạng quá trình thực hiện chủ trương của Đảng về vấn đề này và đề ra giải pháp nhằm thực hiện tốt hơn công tác thương binh, liệt sỹ trong thời gian tới [13]. Trong bài viết “Pháp lệnh ưu đãi đối với người có công - Một đòi hỏi bức thiết của cuộc sống”, tác giả Nguyễn Đình Liêu đăng trên tạp chí Lao động xã hội, số 91 tháng 9/1994, tác giả đã đề cập đến những vấn đề chung nhất về ưu đãi xã hội ở nước ta, chỉ ra những mặt tích cực cũng như những hạn chế còn tồn tại trong chính sách ưu đãi người có công với cách mạnh của Nhà nước ta [10].
Pháp lệnh ưu đãi với người có công chính là căn cứ để thực hiện những chính sách, những trợ cấp, chi trả hàng tháng, một lần, các mức ưu đãi mà người có công xứng đáng được hưởng. Năm 1997, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Hà Nội đã xuất bản cuốn “Những điều cần biết về chính sách với người có công”, trong đó nêu rõ những căn cứ pháp lý về thực hiện chính sách ưu đãi với người có công ở nước ta [11]. Căn cứ pháp lý để mọi người và chính bản thân người có công biết được những quyền lợi nào họ được hưởng. Tác giả Nguyễn Hiền Phương với bài đăng “Một số vấn đề về pháp luật ưu đãi xã hội” trên Tạp chí Luật học số 4/2004.
Qua nghiên cứu này, tác giả đã đưa ra và phân tích một số khái niệm và nội dung cơ bản của Pháp luật Ưu đãi người có công (khái niệm người có công, tiêu chuẩn xác nhận người có công…) luận bàn và đánh giá về những thành tựu cũng như phân tích chỉ rõ những điểm còn hạn chế trong chính sách với người có công (chế độ trợ cấp hàng tháng, ưu đãi về giáo dục, y tế, việc làm, nhà ở…). Đồng thời, đưa ra một số giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện chính sách ưu đãi với người có công [9]. Nguyễn Thị Thu Hoài, “Chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam đối với thương binh liệt sỹ và người có công với cách mạng từ năm 1991 đến năm 2010”, Luận văn Thạc sĩ Lịch sử, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2013. Luận văn đã đưa ra cái nhìn tổng thể những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước ta đối với đối tượng người có công từ năm 1991 đến năm 1995 và những đổi mới trong công tác lãnh đạo, 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chỉ đạo Nhà nước cùng những chủ trương chính sách ưu đãi cho phù hợp với tình hình mới trong giai đoạn 1996 đến 2010 [4].
Điểm qua một vài công trình nghiên cứu trên cho thấy, có nhiều hướng nghiên cứu khác nhau nhằm làm rõ những vấn đề về lý luận cũng như thực tiễn về chính sách và công tác xã hội đối với người có công. Tuy nhiên, xuất phát từ những mục tiêu nghiên cứu đặt ra, đa số các nghiên cứu này phân tích về việc thực hiện chính sách với người có công với cách mạng hơn là phân tích về công tác xã hội cũng như phân tích trường hợp cụ thể để đưa ra kế hoạch can thiệp.