Công Cuộc Cải Tổ Ở Liên Xô (1985 - 1991) – Tác Động Và Bài Học Kinh Nghiệm Cho Việt Nam

Chuyên khảo phân tích Công cuộc cải tổ ở liên xô 1985 1991 tác động và bài học kinh nghiệm cho sự nghiệp đổi mới ở việt, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Lý Văn Ngoan
• Trường học: Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Lịch Sử
• Đề tài: Công Cuộc Cải Tổ Ở Liên Xô (1985 - 1991): Tác Động Và Bài Học Kinh Nghiệm Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• Giới hạn và những vấn đề nghiên cứu
• Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp của luận văn
• Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: BỐI CẢNH LỊCH SỬ VÀ TÍNH TẤT YẾU CỦA CÔNG CUỘC CẢI TỔ Ở LIÊN XÔ
• 1.1. Bối cảnh thế giới tác động đến Liên Xô trước cải tổ
• 1.1.1. Liên Xô đứng trước những thách thức của cách mạng khoa học - kỹ thuật mới và sự phát triển vượt trội của các nước tư bản phương Tây
• 1.1.2. Trước xu thế cải cách của các nước xã hội chủ nghĩa
• 1.2. Thực trạng Liên Xô trước cải tổ
• 1.2.1. Thực trạng kinh tế
• 1.2.2. Thực trạng chính trị - xã hội
• 1.3. Tính tất yếu của công cuộc cải tổ ở Liên Xô
• 2. CHƯƠNG 2: ĐƯỜNG LỐI CHỈ ĐẠO VÀ TIẾN TRÌNH CẢI TỔ Ở LIÊN XÔ TỪ 1985 – 1991
• 2.1. Đường lối, phương hướng cơ bản và tiến trình cải tổ kinh tế
• 2.1.1. Hội nghị toàn thể Ủy ban Trung ương Đảng cộng sản Liên Xô 4/1985 và Đại hội XXVII Đảng cộng sản Liên Xô (2/1986) – Chiến lược tăng tốc
• 2.1.2. Hội nghị trung ương 6/1987 – Chiến lược cải tổ
• 2.1.3. Cải tổ doanh nghiệp theo Luật doanh nghiệp trên cơ sở đổi mới hệ thống quản lý toàn nền kinh tế quốc dân (giữa 1987 đến 1989)
• 2.1.4. Cải tổ quản lý nông nghiệp
• 2.1.5. Thực hiện các phương án cải cách chuyển sang nền kinh tế thị trường (đầu 1990 đến cuối 1991)
• 2.1.6. Kết quả cải tổ kinh tế
• 2.2. Đường lối, phương hướng và tiến trình cải tổ chính trị
• 2.2.1. Cải tổ chính sách đối ngoại
• 2.2.2. Cải tổ một số lĩnh vực trong chính sách đối nội
• 2.2.3. Kết quả cải tổ chính trị
• 2.3. Nguyên nhân thất bại
• 2.3.1. Nguyên nhân chủ quan
• 2.3.2. Nguyên nhân khách quan
• 3. CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA CÔNG CUỘC CẢI TỔ Ở LIÊN XÔ ĐỐI VỚI SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM
• 3.1. Thực trạng mối quan hệ Việt Nam – Liên Xô trước cải tổ
• 3.2. Tác động của công cuộc cải tổ đối với sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam
• 3.3. Những bài học kinh nghiệm cho sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam
• 3.3.1. Bài học về giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng và giữ vững mục tiêu xã hội chủ nghĩa
• 3.3.2. Bài học về giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa cải cách kinh tế với cải cách chính trị
• 3.3.3. Bài học về sự cần thiết phải tiến hành đồng bộ các chính sách và biện pháp
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Bối Cảnh và Tính Tất Yếu Cải Tổ ở Liên Xô

Công cuộc cải tổ ở Liên Xô (1985-1991) diễn ra trong bối cảnh quốc tế và trong nước đầy thách thức. Sự phát triển vượt bậc của các nước tư bản phương Tây, cùng với những vấn đề nội tại của nền kinh tế và xã hội Liên Xô, đã tạo ra một áp lực lớn đòi hỏi phải có sự thay đổi. Mikhail Gorbachev và những người ủng hộ ông nhận thấy rằng, nếu không có những cải cách sâu rộng, Liên Xô sẽ tụt hậu và không thể cạnh tranh với thế giới bên ngoài. "Sự phát triển theo chiều rộng về cơ bản đã làm hao mòn tiềm lực", Gorbachev thừa nhận, cho thấy sự cấp thiết của việc chuyển đổi mô hình phát triển kinh tế. Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích bối cảnh lịch sử và tính tất yếu của công cuộc cải tổ, làm tiền đề cho việc đánh giá tác động và rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.

1.1. Thách Thức Từ Cách Mạng Khoa Học Kỹ Thuật và Kinh Tế

Vào những thập niên cuối của thế kỷ XX, thực lực các nước tư bản phương Tây phát triển nhanh chóng, vị trí của Liên Xô - cường quốc kinh tế đứng thứ hai thế giới bị đe dọa. Tình hình ấy rõ ràng hơn từ thập kỷ 1970 trở về sau. Từ sau chiến tranh thế giới thứ hai đến cuối thập kỷ 50, tốc độ tăng trưởng kinh tế của Liên Xô khoảng 10%. Riêng giai đoạn 1946 – 1950, là 14,2% và từ năm 1951 – 1960 là 10%. Từ giữa thập kỷ 60 tốc độ tăng trưởng bắt đầu giảm: trong kế hoạch 5 năm lần thứ VIII (1966 – 1970) tốc độ tăng còn 7,1%, đến lần thứ IX còn 5,1%, lần thứ X là 3,9%. Đến 1982, khi tổng bí thư Brêgiơnhép qua đời tốc độ tăng trưởng chỉ còn 2,6% - mức thấp nhất thời kỳ sau chiến tranh.

1.2. Ảnh Hưởng Từ Xu Thế Cải Cách ở Các Nước Xã Hội Chủ Nghĩa

Không chỉ đối mặt với áp lực từ bên ngoài, Liên Xô còn chịu ảnh hưởng từ xu thế đổi mới ở các nước xã hội chủ nghĩa khác. Các nước Đông Âu, đặc biệt là Nam Tư, đã bắt đầu thử nghiệm các mô hình kinh tế mới, linh hoạt hơn và ít tập trung hơn. Những thí nghiệm này, dù có những thành công và thất bại khác nhau, đã cho thấy rằng mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung không phải là con đường duy nhất để xây dựng chủ nghĩa xã hội. Điều này tạo ra một làn sóng đổi mới tư duy trong giới lãnh đạo Liên Xô, thúc đẩy họ tìm kiếm những giải pháp mới cho những vấn đề của đất nước.

II. Đường Lối và Tiến Trình Cải Tổ Kinh Tế ở Liên Xô 1985 1991

Công cuộc cải tổ kinh tế ở Liên Xô diễn ra qua nhiều giai đoạn, bắt đầu với chiến lược tăng tốc và sau đó chuyển sang các biện pháp cải cách sâu rộng hơn. Tuy nhiên, những nỗ lực này gặp phải nhiều khó khăn và không đạt được kết quả như mong đợi. Việc chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường gặp phải sự phản kháng từ nhiều phía, và những sai lầm trong quá trình thực hiện đã làm trầm trọng thêm tình hình kinh tế của đất nước. Perestroika (tái cấu trúc) và Glasnost (công khai) là hai trụ cột chính của công cuộc cải tổ, nhưng chúng cũng gây ra những hệ lụy không mong muốn.

2.1. Chiến Lược Tăng Tốc và Những Hạn Chế Ban Đầu

Hội nghị toàn thể Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô 4/1985 và Đại hội XXVII Đảng Cộng sản Liên Xô (2/1986) – Chiến lược tăng tốc. Hội nghị trung ương 6/1987 – Chiến lược cải tổ. Cải tổ doanh nghiệp theo Luật doanh nghiệp trên cơ sở đổi mới hệ thống quản lý toàn nền kinh tế quốc dân (giữa 1987 đến 1989). Cải tổ quản lý nông ghiệp. Thực hiện các phương án cải cách chuyển sang nền kinh tế thị trường (đầu 1990 đến cuối 1991). Kết quả cải tổ kinh tế.

2.2. Chuyển Sang Kinh Tế Thị Trường và Những Thách Thức

Thực hiện các phương án cải cách chuyển sang nền kinh tế thị trường (đầu 1990 đến cuối 1991). Kết quả cải tổ kinh tế. Tuy nhiên, việc chuyển đổi sang kinh tế thị trường không diễn ra suôn sẻ. Sự thiếu kinh nghiệm, sự phản kháng từ các lực lượng bảo thủ, và những sai lầm trong chính sách đã dẫn đến tình trạng hỗn loạn kinh tế, lạm phát, và thiếu hụt hàng hóa. Điều này làm suy yếu niềm tin của người dân vào công cuộc cải tổ và vào chủ nghĩa xã hội.

III. Cải Tổ Chính Trị và Chính Sách Đối Ngoại Thời Gorbachev

Bên cạnh cải tổ kinh tế, Gorbachev còn tiến hành cải tổ chính trị và thay đổi chính sách đối ngoại của Liên Xô. Glasnost (công khai) và Dân chủ hóa được coi là những yếu tố quan trọng để tạo ra một xã hội cởi mở và năng động hơn. Tuy nhiên, những thay đổi này cũng gây ra những hệ lụy không mong muốn, như sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc và ly khai ở các nước cộng hòa thuộc Liên Xô. Chính sách đối ngoại mới của Gorbachev, với việc giảm căng thẳng với phương Tây và giải trừ quân bị, đã góp phần chấm dứt Chiến tranh Lạnh, nhưng cũng làm suy yếu vị thế của Liên Xô trên trường quốc tế.

3.1. Glasnost và Dân Chủ Hóa Mở Rộng Tự Do Ngôn Luận

Cải tổ chính sách đối ngoại. Cải tổ một số lĩnh vực trong chính sách đối nội. Kết quả cải tổ chính trị. Glasnost (công khai) và Dân chủ hóa được coi là những yếu tố quan trọng để tạo ra một xã hội cởi mở và năng động hơn. Tuy nhiên, những thay đổi này cũng gây ra những hệ lụy không mong muốn, như sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc và ly khai ở các nước cộng hòa thuộc Liên Xô.

3.2. Chính Sách Đối Ngoại Mới và Chấm Dứt Chiến Tranh Lạnh

Chính sách đối ngoại mới của Gorbachev, với việc giảm căng thẳng với phương Tây và giải trừ quân bị, đã góp phần chấm dứt Chiến tranh Lạnh, nhưng cũng làm suy yếu vị thế của Liên Xô trên trường quốc tế. Giải trừ quân bị và tái cấu trúc quan hệ quốc tế là những ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại của Gorbachev.

IV. Phân Tích Nguyên Nhân Thất Bại Của Công Cuộc Cải Tổ Liên Xô

Công cuộc cải tổ ở Liên Xô cuối cùng đã thất bại, dẫn đến sự sụp đổ Liên Xô vào năm 1991. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thất bại này, cả chủ quan lẫn khách quan. Những sai lầm trong đường lối cải tổ, sự phản kháng từ các lực lượng bảo thủ, sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc, và áp lực từ bên ngoài đều đóng vai trò quan trọng. Việc không giải quyết được những vấn đề kinh tế và xã hội, cùng với sự suy yếu của Đảng Cộng sản Liên Xô, đã làm suy yếu chủ nghĩa xã hội và tạo điều kiện cho sự sụp đổ.

4.1. Nguyên Nhân Chủ Quan Sai Lầm Trong Đường Lối Cải Tổ

Nguyeân nhaân chuû quan. Những sai lầm trong đường lối cải tổ, sự phản kháng từ các lực lượng bảo thủ, sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc, và áp lực từ bên ngoài đều đóng vai trò quan trọng. Việc không giải quyết được những vấn đề kinh tế và xã hội, cùng với sự suy yếu của Đảng Cộng sản Liên Xô, đã làm suy yếu chủ nghĩa xã hội và tạo điều kiện cho sự sụp đổ.

4.2. Nguyên Nhân Khách Quan Áp Lực Từ Bên Ngoài và Chủ Nghĩa Dân Tộc

Nguyên nhân khách quan. Áp lực từ bên ngoài và sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc cũng là những yếu tố quan trọng góp phần vào sự sụp đổ của Liên Xô. Các nước phương Tây đã tận dụng những khó khăn của Liên Xô để gây áp lực và hỗ trợ các lực lượng ly khai. Chủ nghĩa dân tộc, vốn bị kìm hãm trong nhiều thập kỷ, đã trỗi dậy mạnh mẽ ở các nước cộng hòa thuộc Liên Xô, dẫn đến sự ly khai và tan rã.

V. Tác Động Của Cải Tổ Liên Xô Đến Đổi Mới Ở Việt Nam

Công cuộc cải tổ ở Liên Xô có tác động sâu sắc đến sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam. Sự sụp đổ Liên Xô đã đặt ra những thách thức lớn cho Việt Nam, nhưng cũng tạo ra những cơ hội mới. Việt Nam đã phải tự lực cánh sinh và tìm kiếm những con đường phát triển mới, phù hợp với điều kiện của đất nước. Những bài học kinh nghiệm từ Liên Xô, cả thành công lẫn thất bại, đã giúp Việt Nam điều chỉnh đường lối đổi mới và đạt được những thành tựu to lớn.

5.1. Quan Hệ Việt Nam Liên Xô Trước Cải Tổ và Thay Đổi

Thực trạng mối quan hệ Việt Nam – Liên Xô trước cải tổ. Tác động của công cuộc cải tổ đối với sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam. Mối quan hệ đặc biệt giữa Việt Nam và Liên Xô, với sự hợp tác kinh tế và viện trợ to lớn, đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng sau khi Liên Xô sụp đổ. Viện trợ từ Liên Xô chấm dứt, và Việt Nam phải tìm kiếm những nguồn lực mới để phát triển.

5.2. Bài Học Kinh Nghiệm Cho Sự Nghiệp Đổi Mới Ở Việt Nam

Những bài học kinh nghiệm cho sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam. Việt Nam đã rút ra những bài học quan trọng từ sự thất bại của Liên Xô, đặc biệt là về tầm quan trọng của việc giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng, duy trì ổn định chính trị, và thực hiện đổi mới một cách thận trọng và có kiểm soát.

VI. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Cải Tổ Liên Xô Cho Việt Nam

Từ công cuộc cải tổ ở Liên Xô, Việt Nam có thể rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Đó là bài học về giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng và mục tiêu xã hội chủ nghĩa, về giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa cải cách kinh tế và cải cách chính trị, và về sự cần thiết phải tiến hành đồng bộ các chính sách và biện pháp. Những bài học này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế.

6.1. Giữ Vững Vai Trò Lãnh Đạo Của Đảng và Mục Tiêu Xã Hội Chủ Nghĩa

Bài học về giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng và giữ vững mục tiêu xã hội chủ nghĩa. Đây là một trong những bài học quan trọng nhất mà Việt Nam có thể rút ra từ sự sụp đổ của Liên Xô. Sự suy yếu của Đảng Cộng sản Liên Xô đã tạo điều kiện cho các lực lượng chống đối trỗi dậy và phá hoại chủ nghĩa xã hội.

6.2. Giải Quyết Đúng Đắn Mối Quan Hệ Giữa Cải Cách Kinh Tế và Chính Trị

Bài học về giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa cải cách kinh tế với cải cách chính trị. Việt Nam đã học được từ Liên Xô rằng cải cách kinh tế và cải cách chính trị phải được tiến hành đồng bộ và hài hòa, tránh tình trạng cải cách chính trị đi trước và gây bất ổn cho xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn sau Chiến tranh thế giới thứ hai chứng kiến tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng của Liên bang Xô Viết với mức bình quân 14,2% trong giai đoạn 1946 - 1950 và duy trì 10% trong thập niên 1950. Tuy nhiên, đà phát triển này giảm sút nghiêm trọng qua các kỳ kế hoạch năm năm: còn 7,1% ở kế hoạch lần thứ VIII, 5,1% ở lần thứ IX, 3,9% ở lần thứ X và chỉ đạt 2,6% vào năm 1982. Đến năm 1986, tổng sản phẩm xã hội của Liên Xô chỉ đạt 1.800 tỷ USD, chưa bằng một nửa so với mức 3.900 tỷ USD của Mỹ. Đứng trước nguy cơ tụt hậu toàn diện và trạng thái tiền khủng hoảng, Đảng Cộng sản Liên Xô đã phát động công cuộc Cải tổ từ tháng 4 năm 1985 nhưng cuối cùng dẫn đến sự sụp đổ của nhà nước Xô Viết vào năm 1991.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ bối cảnh lịch sử, tính tất yếu khách quan, đường lối chỉ đạo và diễn biến thực tế của công cuộc Cải tổ ở Liên Xô trong giai đoạn 1985 - 1991. Mục tiêu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa toàn diện các chính sách cải cách kinh tế và chính trị; phân tích các sai lầm chiến lược dẫn đến sự tan rã của hệ thống xã hội chủ nghĩa Xô Viết; từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm sâu sắc cho công cuộc Đổi mới tại Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian Liên bang Xô Viết từ tháng 4 năm 1985 khi Hội nghị Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô thông qua chủ trương cải tổ cho đến tháng 12 năm 1991 khi Liên Xô chính thức giải thể, đồng thời liên hệ đối sánh với thực tiễn Đổi mới tại Việt Nam từ năm 1986 đến nay. Ý nghĩa của công trình nằm ở việc cung cấp luận cứ khoa học để bác bỏ các luận điệu phủ nhận chủ nghĩa xã hội, đồng thời cung cấp bài học thực tiễn giúp Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế ổn định từ 6,5% đến 7,5% mỗi năm, giữ vững an ninh chính trị và bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Mác - Lênin, kết hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Cơ sở lý luận khẳng định chủ nghĩa xã hội không phải là một mô hình bất biến mà là một hình thái kinh tế - xã hội luôn vận động, đòi hỏi phải liên tục tự điều chỉnh và cải cách để thích ứng với quy luật khách quan của lực lượng sản xuất.

Mô hình nghiên cứu vận dụng khung đối sánh thể chế kinh tế - chính trị, tập trung so sánh giữa mô hình kinh tế chỉ huy kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp của Liên Xô với mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Khung lý thuyết này vận hành dựa trên 5 khái niệm then chốt: Chiến lược Tăng tốc (Uskoreniye) khởi xướng năm 1985; Công cuộc Cải tổ (Perestroika) phát triển từ năm 1987; Công khai hóa (Glasnost) và Dân chủ hóa (Demokratizatsiya) trong đời sống chính trị; Cơ chế hạch toán kinh tế độc lập (Khozraschyot); và Kinh tế thị trường nhiều thành phần. Các khái niệm này giúp định lượng mức độ chuyển dịch từ phát triển kinh tế theo chiều rộng dựa vào tài nguyên sang phát triển theo chiều sâu dựa vào khoa học công nghệ, vốn chỉ đạt tỷ lệ ứng dụng phát minh mới khoảng 25% tại Liên Xô thời kỳ trước năm 1985.

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu chủ đạo được áp dụng là sự kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc. Phương pháp lịch sử cho phép phục dựng trung thực, khách quan toàn bộ tiến trình biến động phức tạp của Liên Xô từ năm 1985 đến năm 1991 theo trình tự thời gian thực. Phương pháp lôgíc hỗ trợ đi sâu phân tích bản chất, quy luật vận động nội tại, phân loại nguyên nhân chủ quan và khách quan dẫn tới sự đổ vỡ thể chế. Ngoài ra, tác giả sử dụng các phương pháp bổ trợ gồm phân tích văn bản, thống kê xã hội học, so sánh đối chiếu đa chiều giữa các mô hình cải cách ở Liên Xô, Trung Quốc và Việt Nam. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này nhằm đảm bảo tính khách quan lịch sử, tránh cái nhìn thiên kiến một chiều và làm nổi bật các quy luật thể chế có giá trị thực tiễn.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 150 nguồn sử liệu văn kiện gốc, bao gồm các nghị quyết của Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô khóa XXVII, các văn bản quy phạm pháp luật như Luật Xí nghiệp năm 1987, các văn kiện Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VI đến lần thứ X, cùng các báo cáo thuộc chương trình nghiên cứu cấp nhà nước KX01 và KHXH01. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm chọn lọc các dữ liệu có tính đại diện cao nhất về mặt lý luận và thực tiễn chính trị. Timeline nghiên cứu được thực hiện trong thời gian 24 tháng, thu thập dữ liệu lưu trữ kết hợp đối chiếu các công trình chuyên khảo trong và ngoài nước để tạo nên một hệ thống luận cứ vững chắc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn phát hiện sự mất cân đối cơ cấu kinh tế nghiêm trọng là nguồn gốc sâu xa đẩy Liên Xô vào tình trạng tiền khủng hoảng. Đầu tư cho công nghiệp nặng (nhóm A) luôn áp đảo công nghiệp nhẹ (nhóm B) với tỷ số đầu tư năm 1985 là 454,9 đơn vị so với 60,4 đơn vị. Giá trị sản lượng công nghiệp nhóm A chiếm tới 74,8%, trong khi nhóm B chỉ đạt 25,2%, cao hơn nhiều so với tỷ lệ cân bằng 67/33 của Mỹ. Nông nghiệp sử dụng đến 20% lực lượng lao động xã hội nhưng năng suất chỉ bằng 85% của Mỹ, nơi chỉ có 4,2% lao động làm nông nghiệp.

Thứ hai, tiềm năng khoa học kỹ thuật khổng lồ của Liên Xô bị triệt tiêu bởi cơ chế quản lý quan liêu. Mặc dù sở hữu 1/4 số lượng cán bộ khoa học thế giới với hơn 1,4 triệu chuyên gia năm 1975 và chiếm 1/3 số phát minh toàn cầu, Liên Xô chỉ đưa được 25% sáng chế vào ứng dụng thực tế. Thời gian chuyển giao công nghệ kéo dài từ 10 đến 12 năm, khiến trình độ công nghệ chung lạc hậu hơn phương Tây khoảng 15 năm và còn tới 50 triệu lao động thủ công chiếm 33% trong công nghiệp và 75% trong nông nghiệp.

Thứ ba, sự lúng túng trong bước đi cải cách kinh tế thể hiện rõ qua thất bại của Chiến lược Tăng tốc tại Đại hội XXVII năm 1986 khi đặt mục tiêu phi thực tế là tăng thu nhập quốc dân lên 2 lần và năng suất lao động tăng 2,3 đến 2,5 lần trong 15 năm. Luật Xí nghiệp thông qua tháng 6 năm 1987 nhằm trao quyền tự chủ tài chính cho các liên hiệp quốc doanh nhưng lại thiếu các điều kiện thị trường đồng bộ về giá cả và cung ứng vật tư, dẫn đến tình trạng khan hiếm hàng hóa trầm trọng và thị trường chợ đen bùng phát.

Thứ tư, sai lầm mang tính quyết định là việc nới lỏng trận địa chính trị và tư tưởng thông qua Công khai hóa và Dân chủ hóa vô nguyên tắc. Việc vội vã xóa bỏ Điều 6 Hiến pháp Liên Xô, từ bỏ vai trò lãnh đạo độc tôn của Đảng Cộng sản khi nền kinh tế chưa được ổn định đã tạo điều kiện cho các lực lượng đối lập trỗi dậy, trực tiếp làm sụp đổ toàn bộ thể chế vào tháng 12 năm 1991.

Thảo luận kết quả

Các số liệu phân tích chứng minh nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự sụp đổ của Liên Xô không nằm ở bản chất của lý tưởng xã hội chủ nghĩa mà bắt nguồn từ sự duy trì quá lâu mô hình kinh tế chỉ huy xơ cứng và những sai lầm chủ quan, duy ý chí trong đường lối Cải tổ. Khi so sánh với công cuộc Đổi mới tại Việt Nam khởi xướng từ tháng 12 năm 1986 và cải cách mở cửa tại Trung Quốc từ năm 1979 với mức tăng trưởng công nông nghiệp bình quân 11% mỗi năm giai đoạn 1980 - 1985, sự khác biệt căn bản nằm ở chiến lược tiếp cận. Việt Nam và Trung Quốc kiên định lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm, giữ vững ổn định chính trị và vai trò lãnh đạo của Đảng, từ đó từng bước đổi mới hệ thống chính trị để mở đường cho kinh tế phát triển. Ngược lại, Liên Xô sau khi bế tắc về kinh tế đã vội vã chuyển trọng tâm sang cải cách chính trị, dẫn đến mất kiểm soát trật tự xã hội.

Dữ liệu nghiên cứu trong luận văn có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua bảng số liệu so sánh cơ cấu đầu tư công nghiệp nhóm A và nhóm B giai đoạn 1970 - 1986, kết hợp với biểu đồ đường thể hiện sự suy giảm liên tục của tốc độ tăng trưởng thu nhập quốc dân từ mức 14,2% xuống còn 2,6%. Những minh chứng định lượng này làm rõ tính quy luật của việc giải quyết mối quan hệ biện chứng giữa kinh tế và chính trị trong thời kỳ quá độ.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, kiên định giữ vững vai trò lãnh đạo toàn diện, tuyệt đối của Đảng Cộng sản và kiên trì mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Chủ thể thực hiện là Ban Chấp hành Trung ương Đảng và các cấp ủy trực thuộc, triển khai thường xuyên và liên tục với mục tiêu đảm bảo 100% tổ chức cơ sở Đảng hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị, ngăn chặn mọi biểu hiện chệch hướng tư tưởng và đa nguyên chính trị.

Thứ hai, thực hiện xử lý hài hòa và chuẩn xác mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị trong từng giai đoạn phát triển. Chính phủ và Quốc hội giữ vai trò chủ trì điều hành, đặt mục tiêu trong giai đoạn 2026 - 2030 duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế vĩ mô từ 6,5% đến 7,0% mỗi năm, đồng thời kiểm soát tỷ lệ lạm phát dưới 4,0%, coi sự ổn định chính trị - xã hội là tiền đề tiên quyết để thực hiện các đột phá thể chế kinh tế.

Thứ ba, đẩy mạnh chuyển dịch căn bản mô hình tăng trưởng kinh tế từ chiều rộng sang chiều sâu dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với các viện nghiên cứu và doanh nghiệp đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng tỷ trọng đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp vào tăng trưởng kinh tế lên trên 50%, đồng thời rút ngắn thời gian ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất xuống dưới 3 năm, nâng tỷ lệ thương mại hóa phát minh lên ít nhất 60%.

Thứ tư, hoàn thiện đồng bộ thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và tái cơ cấu hiệu quả hệ thống doanh nghiệp nhà nước. Bộ Tài chính cùng Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì lộ trình 2026 - 2028 nhằm minh bạch hóa cơ chế tự chủ tài chính, xóa bỏ hoàn toàn cơ chế bao cấp bất hợp lý, đặt mục tiêu nâng cao tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu tại các tập đoàn kinh tế nhà nước đạt trên 12% mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm giảng viên, nghiên cứu viên chuyên ngành Lịch sử thế giới, Quan hệ quốc tế và Lý luận chính trị có thể khai thác khối lượng tư liệu gồm 150 nguồn sử liệu chuyên khảo để xây dựng bài giảng, chuyên đề nghiên cứu về phong trào cộng sản quốc tế và khủng hoảng thể chế thế kỷ XX.

Nhóm cán bộ tham mưu, hoạch định chính sách kinh tế và quản lý nhà nước tại các cơ quan trung ương có thể sử dụng các kết quả phân tích về quản trị vĩ mô, tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước và bài học từ Luật Xí nghiệp năm 1987 để hoàn thiện thể chế quản lý kinh tế, tránh các sai lầm trong điều hành chính sách tiền tệ và giá cả.

Nhóm học viên cao học và sinh viên các khối ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn có thể sử dụng luận văn như một công trình mẫu mực về việc ứng dụng phương pháp lịch sử và lôgíc trong nghiên cứu các biến cố lịch sử thế giới phức tạp, phục vụ quá trình thực hiện các đề tài nghiên cứu liên quan.

Nhóm lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước và các chuyên gia quản trị công có thể tham khảo cơ chế tự chủ hạch toán và phân phối lợi nhuận để áp dụng vào mô hình quản trị doanh nghiệp hiện đại, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn và tài sản công.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân cốt lõi nào dẫn đến sự thất bại của công cuộc Cải tổ ở Liên Xô?
Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ những sai lầm chủ quan trong đường lối lãnh đạo của Đảng Cộng sản Liên Xô khi nóng vội xóa bỏ cơ chế cũ mà chưa lập được cơ chế mới, kết hợp với việc buông lỏng vai trò lãnh đạo chính trị và thực hiện đa nguyên vô nguyên tắc, biến trạng thái tiền khủng hoảng kinh tế với mức tăng trưởng sụt giảm còn 2,6% thành sự sụp đổ thể chế hoàn toàn.

Tại sao Chiến lược Tăng tốc kinh tế năm 1985 của Liên Xô không đem lại hiệu quả?
Chiến lược Tăng tốc thất bại do duy trì tư duy cũ, tiếp tục dồn vốn đầu tư vào công nghiệp nặng truyền thống chiếm tới 74,8% sản lượng thay vì đầu tư vào công nghệ cao như vi điện tử hay tin học. Thêm vào đó, việc đặt ra các chỉ tiêu tăng trưởng gấp đôi trong 15 năm vượt quá khả năng thực tế của nền kinh tế vốn đã cạn kiệt tài nguyên.

Sự khác biệt căn bản giữa Cải tổ ở Liên Xô và Đổi mới ở Việt Nam là gì?
Việt Nam kiên định lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm, phát triển kinh tế thị trường nhiều thành phần và giữ vững vai trò lãnh đạo tuyệt đối của Đảng Cộng sản để bảo đảm ổn định chính trị. Ngược lại, Liên Xô sau thất bại kinh tế ban đầu đã chuyển hẳn sang cải tổ chính trị cấp tiến, làm mất ổn định xã hội và phá vỡ cấu trúc nhà nước liên bang.

Chính sách Công khai hóa và Dân chủ hóa đã tác động như thế nào đến tiến trình Cải tổ?
Chính sách này khi triển khai thiếu kiểm soát đã biến thành diễn đàn để các lực lượng cơ hội phủ nhận sạch trơn lịch sử cách mạng và thành tựu của chế độ Xô Viết. Việc xóa bỏ Điều 6 Hiến pháp đã vô hiệu hóa sức mạnh của Đảng Cộng sản, dẫn đến sự phân liệt tư tưởng và làm bùng phát xung đột sắc tộc nghiêm trọng.

Đóng góp khoa học nổi bật nhất của luận văn thạc sĩ này là gì?
Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện 6 năm cải tổ giai đoạn 1985 - 1991 thông qua 150 nguồn sử liệu chuẩn xác, làm sáng tỏ các số liệu kinh tế vĩ mô về cơ cấu đầu tư nhóm A và B, đồng thời đúc kết 3 bài học lịch sử có giá trị thực tiễn to lớn cho sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và giữ vững an ninh tại Việt Nam.

Kết luận

• Công cuộc Cải tổ ở Liên Xô giai đoạn 1985 - 1991 là một cuộc thử nghiệm cải cách toàn diện nhưng đã thất bại hoàn toàn do những sai lầm nghiêm trọng trong đường lối chính trị và phương pháp quản lý kinh tế.
• Sự sụp đổ của Liên bang Xô Viết không đồng nghĩa với sự phá sản của chủ nghĩa Mác - Lênin mà phản ánh sự phá sản của một mô hình kinh tế chỉ huy giáo điều, chậm đổi mới trước làn sóng cách mạng khoa học kỹ thuật.
• Luận văn đóng góp một hệ thống tư liệu lịch sử xác thực với 150 văn kiện và số liệu kinh tế vĩ mô chuẩn xác, cung cấp luận cứ khoa học vững chắc bảo vệ con đường đi lên chủ nghĩa xã hội.
• Định hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung đối chiếu sâu sắc hơn quá trình hội nhập quốc tế của Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030 với các bài học chuyển đổi thể chế kinh tế trên thế giới.
• Các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý và độc giả quan tâm hãy tiếp tục khai thác nguồn tư liệu phong phú này để vận dụng sáng tạo vào công cuộc phát triển đất nước bền vững và giữ vững độc lập tự chủ trong kỷ nguyên mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 9 BỐI CẢNH LỊCH SỬ VÀ TÍNH TẤT YẾU CỦA CÔNG CUỘC CẢI TỔ Ở LIÊN XÔ. Bối cảnh thế giới tác động đến Liên Xô trong những năm trước cải tổ 1. Liên Xô đứng trước những thách thức của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật mới và sự phát triển vượt trội của các nước tư bản phương Tây Vào những thập niên cuối của thế kỷ XX, thực lực các nước tư bản phương Tây phát triển nhanh chóng, vị trí của Liên Xô - cường quốc kinh tế đứng thứ hai thế giới bị đe dọa. Tình hình ấy rõ ràng hơn từ thập kỷ 1970 trở về sau.

Từ sau chiến tranh thế giới thứ hai đến cuối thập kỷ 50, tốc độ tăng trưởng kinh tế của Liên Xô khoảng 10%. Riêng giai đoạn 1946 – 1950, là 14,2% và từ năm 1951 – 1960 là 10%. Từ giữa thập kỷ 60 tốc độ tăng trưởng bắt đầu giảm: trong kế hoạch 5 năm lần thứ VIII (1966 – 1970) tốc độ tăng còn 7,1%, đến lần thứ IX còn 5,1%, lần thứ X là 3,9%. Đến 1982, khi tổng bí thư Brêgiơnhép qua đời tốc độ tăng trưởng chỉ còn 2,6% - mức thấp nhất thời kỳ sau chiến tranh.

Vị trí Liên Xô với tư cách là cường quốc kinh tế đứng thứ hai thế giới bị Nhật Bản thách thức nghiêm trọng. Theo thống kê của Liên Xô công bố, từ năm 1960 -1965 thu nhập quốc dân của Nhật Bản tăng 4,5 lần; giá trị sản lượng công nghiệp tăng 6,5 lần; năng suất lao động công nghiệp tăng 4,3 lần. Cùng thời kỳ, chỉ tiêu tăng trưởng của Liên Xô chỉ là 3,9; 4,8 và 3 lần. Còn so với Mỹ khoảng cách chênh lệch còn xa hơn: năm 1986, tổng sản phẩm xã hội của Mỹ là 3.900 tỷ đôla, Liên Xô chỉ là 1.

Với các số liệu thống kê tổng hợp trên cho thấy vị trí của Liên Xô bị thách thức nghiêm trọng. Điều đáng lưu ý là thực lực kinh tế của các nước phương Tây tăng lên chủ yếu nhờ vào sự tiến bộ của khoa học – kỹ thuật, trong khi tăng trưởng kinh tế của Liên Xô vẫn chủ yếu dựa vào sự phát triển theo chiều rộng. Đứng trước cuộc cách mạng khoa học – kỹ thuật mới của thế giới, Liên Xô vấp phải một thách thức lớn về sự phát triển nền kinh tế theo hướng hiện đại của khoa học – kỹ thuật, tức là đưa nền kinh tế phát triển từ chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu. Nên nhớ là Liên Xô vốn có tiềm lực khoa học - kỹ thuật rất lớn, có thời kỳ Liên Xô đứng đầu thế giới về xây 10 dựng nhà máy điện nguyên tử và kỹ thuật vũ trụ.

Cán bộ khoa học – kỹ thuật của Liên Xô chiếm 1/4 tổng số cán bộ khoa học – kỹ thuật trên thế giới (đông nhất thế giới); phát minh kỹ thuật mới hằng năm chiếm 1/3 thế giới, đứng thứ hai trên thế giới, chỉ kém Nhật Bản. Tuy nhiên, do cơ chế quản lý kinh tế, chỉ có 1/4 thành quả kỹ thuật mới được ứng dụng trong nền kinh tế quốc dân, và thời gian từ nghiên cứu đến ứng dụng một hạng mục kỹ thuật mới kéo dài từ 10 đến 12 năm. Trong khoa học – kỹ thuật, Liên Xô còn tồn tại hiện trạng mất cân đối: công nghiệp quân sự phát triển mạnh, công nghiệp dân dụng tương đối lạc hậu. Một số ngành công nghiệp truyền thống của Liên Xô có sản lượng đứng đầu thế giới như: gang thép, dầu mỏ, khí đốt thiên nhiên, xi măng,… nhưng các ngành khoa học – kỹ thuật mới như: vi điện tử, năng lượng mới, vật liệu mới, kỹ thuật thông tin, vi sinh vật lại tụt hậu so với phương Tây.

Theo thống kê, giữa thập kỷ 80, trình độ khoa học kỹ thuật chung của Liên Xô lạc hậu so với các nước tư bản phát triển phương Tây khoảng 15 năm. Trong thời kỳ này, số lao động thủ công của Liên Xô vẫn còn khoảng 50 triệu người, trong đó công nhân lao động thủ công ngành công nghiệp chiếm khoảng 1/3, ngành xây dựng chiếm khoảng 1/2, nông nghiệp chiếm 3/4. Goócbachốp thừa nhận “sự phát triển theo chiều rộng về cơ bản đã làm hao mòn tiềm lực”, “căn bản không còn con đường nào khác, ngoài đẩy mạnh tiến bộ khoa học – kỹ thuật” [53,10]. Phải tiến hành cải tổ lại cơ cấu nền kinh tế và phương pháp lãnh đạo.

Trước xu thế cải cách của một số nước xã hội chủ nghĩa + Ở các nước Đông Âu: Tháng 7 năm 1948, Đại hội đại biểu lần V Liên đoàn những người cộng sản Nam Tư đã khẳng định rằng: không thể rập khuôn theo mô hình của Liên Xô, bởi vì trong nền kinh tế xã hội chủ nghĩa cũng tồn tại quy luật giá trị, do đó cần lợi dụng đòn bẩy kinh tế trong quản lý kinh tế và khắc phục những tác hại của chủ nghĩa quan liêu. Từ thập kỷ 1940 đến đầu thập kỷ 1950, ở Nam Tư bắt đầu thực hiện một số cải cách quan trọng như lập hội đồng công nhân, loại bỏ một số bộ chủ quản liên bang và thực hiện mở 11 rộng quyền tự chủ cho xí nghiệp, giao tư liệu sản xuất cho tập thể lao động điều hành. Thập kỷ 60 tiếp tục mở rộng phạm vi tự quản. Ngoài ra Nam Tư còn mở rộng hơn nữa quyền tự chủ kinh doanh ngoại thương của xí nghiệp, tiến hành cải cách giá cả, thu hút vốn nước ngoài, lập xí nghiệp hùn vốn.

Sau khi xuất hiện khủng hoảng kinh tế, năm 1983, Nam Tư đề ra “Chương trình phát triển ổn định kinh tế”; năm 1986, Đại hội đại biểu lần thứ XIII Liên đoàn những người cộng sản Nam Tư nhấn mạnh hơn nữa sự cần thiết phải thực hiện cải cách sâu rộng chế độ kinh tế, chính sách kinh tế và chính sách phát triển nhằm bảo vệ và phát triển quan hệ tự quản và dân chủ xã hội chủ nghĩa, xây dựng thị trường thống nhất, khắc phục lạm phát tiền tệ và giải quyết nạn thất nghiệp. Trong khi đó, ở Hunggari sau năm 1956, ban lãnh đạo Đảng đã bắt tay điều chỉnh cơ cấu kinh tế quốc dân, cải cách thể chế kinh tế. Đặc biệt chú trọng điều chỉnh quan hệ tỷ lệ giữa nông nghiệp, công nghiệp nhẹ, công nghiệp nặng, loại bỏ kế hoạch phát triển công nghiệp nặng, đặt phát triển nông nghiệp lên hàng đầu, đồng thời coi trọng phát triển công nghiệp nhẹ, làm cho nền kinh tế nhanh chóng chuyển biến tốt. Thập kỷ 60, Hunggari từng bước đi sâu thực hiện cải cách thể chế quản lý công nghiệp, kết hợp hữu cơ quản lý tập trung có kế hoạch của kinh tế quốc dân với tác dụng tích cực của thị trường, phân định rõ quyền quyết sách giữa nhà nước và xí nghiệp, quản lý kinh tế chủ yếu bằng biện pháp kinh tế, về cơ bản dùng kế hoạch hướng dẫn thay thế kế hoạch pháp lệnh.

Tiếp sau Hunggari là các nước Ba Lan, Tiệp Khắc, Cộng hòa dân chủ Đức,v. cũng thực hiện những bước đi nhất định trong cải cách kinh tế Như vậy, chính những bước đi đầu tiên trong cải cách của các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu đã rất chú ý tăng cường khống chế ở tầm vĩ mô và mở rộng quyền tự chủ của xí nghiệp, kết hợp giữa cải cách thể chế kinh tế với thúc đẩy tiến bộ khoa học kỹ thuật và phát triển sản xuất, tiến hành cải cách thể chế kinh tế với cải cách thể chế chính trị, chú ý tăng cường 12 nghiên cứu lý luận kinh tế đã tạo sức ép thúc đẩy Liên Xô xem xét mình nên làm như thế nào. Đó được xem là động lực từ bên ngoài thúc đẩy Liên Xô thực hiện công cuộc cải tổ. + Ở Trung Quốc Từ năm 1979 Trung Quốc tiến hành cải cách và mở cửa, xây dựng chủ nghĩa xã hội mang màu sắc Trung Quốc và giành được nhiều thành tựu to lớn.

Trong kế hạch 5 năm lần thứ VI, từ 1980 đến 1985 (năm Goócbachốp lên cầm quyền), tổng sản phẩm công nông nghiệp tăng bình quân hàng năm 11%, trong đó tổng giá trị sản phẩm công nghiệp bình quân hằng năm tăng 12%, tổng sản phẩm nông nghiệp tăng bình quân hằng năm 8,1%. Từ năm 1980 đến 1985 sản lượng than nguyên khai của Trung Quốc từ 620 triệu tấn lên 1.150 tỷ tấn; dầu thô từ 106 triệu tấn lên 125 triệu tấn; lượng điện phát từ 300 kw/h tăng lên 473 kw/h; thép từ 37 triệu tấn lên 46,60 triệu tấn [53,11]. Thành tựu của công cuộc cải cách mở cửa Trung Quốc để lại nhiều kinh nghiệm có giá trị cho công cuộc cải tổ ở Liên Xô: - Về chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, từ chỗ chỉ chú trọng công nghiệp, đặc biệt là tăng trưởng giá trị sản phẩm công nghiệp nặng, bắt đầu chuyển trọng tâm sang nâng cao hiệu quả kinh tế, chú ý phát triển hài hòa nông nghiệp, công nghiệp nhẹ và công nghiệp nặng, chú trọng phát triển toàn diện kinh tế, khoa học – kỹ thuật, giáo dục, văn hóa. - Về thể chế kinh tế, từ thể chế xơ cứng, quản lý tập trung toàn diện chặt chẽ bắt đầu chuyển sang cơ chế mới, đầy sức sống và năng động, thích ứng với đòi hỏi phát triển có kế hoạch nền kinh tế hàng hóa trên cơ sở chế độ công hữu.

Trong cải cách thể chế kinh tế, trước tiên thực hiện bước đột phá quan trọng ở nông thôn, thực hiện toàn diện chế độ khoán, gắn sản phẩm với hộ gia đình và thực thi một loạt biện pháp cải cách khác, giải phóng mạnh mẽ lực lượng sản xuất ở nông thôn, làm cho nền kinh tế nông thôn bắt đầu chuyển theo hướng chuyên môn hóa, hàng hóa hóa, hiện đại 13 hóa. Cải cách ở khu vực thành thị được thực hiện theo hướng làm sống động các xí nghiệp, đồng thời tiến hành cải cách với mức độ khác nhau về các mặt: ngân sách, thuế giá cả, tiền tệ, thương nghiệp, tiền lương. Về kinh tế đối ngoại đáng chú ý là sự phá vỡ tình trạng khép kín và nửa khép kín để chuyển sang nền kinh tế mở và sử dụng các hoạt động trao đổi quốc tế như động lực tăng trưởng kinh tế. Những cải cách như vậy được thực hiện trên cơ sở đổi mới tư duy, phá vỡ tư tưởng “tả” và quan niệm kinh tế tự cấp tự túc, đối lập tự lực cánh sinh với mở cửa ra bên ngoài… Thành quả bước đầu công cuộc cải cách mở cửa Trung Quốc đã có sức hấp dẫn to lớn đối với các nhà lãnh đạo Liên Xô.

Thực trạng Liên Xô trước cải tổ Thực trạng kinh tế Năm 1922, Liên bang cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô Viết được thành lập (gọi tắt là Liên Xô), là quốc gia xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới.