Cơ sở địa lý cho bảo vệ môi trường vùng biển đảo Quan Lạn, Quảng Ninh - Luận văn thạc sĩ

Luận văn thạc sĩ môi trường phân tích cở sở địa lý cho định hướng bảo vệ môi trường vùng biển đảo quan lạn huyện vân đồn quảng ninh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Đức Dương
• Người hướng dẫn: PGS. TS Đặng Văn Bào
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường
• Đề tài: Cơ sở địa lý cho định hướng bảo vệ môi trường vùng biển đảo Quan Lạn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TIẾP CẬN ĐỊA LÝ TỔNG HỢP TRONG TỔ CHỨC KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÙNG BIỂN ĐẢO QUAN LẠN
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
• 1.2. Khái quát các công trình nghiên cứu theo hướng địa lý tổng hợp
• 1.3. Các công trình nghiên cứu về tỉnh Quảng Ninh và khu vực biển đảo Vân Đồn, đảo Quan Lạn
• 1.4. Tiếp cận địa lý tổng hợp trong quy hoạch không gian sử dụng hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trường
• 1.5. Cơ sở khoa học về môi trường và bảo vệ môi trường
• 1.6. Sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường biển đảo
• 1.7. Quan điểm, phương pháp và quy trình nghiên cứu
• 1.7.1. Quan điểm nghiên cứu
• 1.7.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7.3. Quy trình nghiên cứu
• 1.8. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI VÙNG BIỂN ĐẢO QUAN LẠN
• 2.1. Vị trí của vùng biển đảo Quan Lạn trong chiến lược phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường
• 2.2. Đặc điểm điều kiện tự nhiên
• 2.3. Đặc điểm địa chất
• 2.4. Đặc điểm địa mạo
• 2.5. Sinh vật, thổ nhưỡng
• 2.6. Tài nguyên thiên nhiên và nhân văn
• 2.6.1. Tài nguyên vị thế
• 2.6.2. Tài nguyên đất ngập nước
• 2.6.3. Tài nguyên khoáng sản
• 2.6.4. Cảnh quan thiên nhiên
• 2.6.5. Tài nguyên sinh vật
• 2.6.6. Giá trị văn hóa - lịch sử
• 2.7. Thực trạng phát triển kinh tế xã hội
• 2.7.1. Dân cư, dân tộc và sự phát triển xã hội
• 2.7.2. Các chỉ số phát triển kinh tế
• 2.8. Phân vùng địa lý tự nhiên vùng biển đảo Quan Lạn
• 2.9. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG HỢP LÝ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÙNG BIỂN ĐẢO QUAN LẠN
• 3.1. Hiện trạng môi trường đảo Quan Lạn
• 3.2. Thực trạng nguồn thải tại đảo Quan Lạn
• 3.3. Hiện trạng môi trường đảo Quan Lạn
• 3.4. Hiện trạng tai biến thiên nhiên và rủi ro môi trường
• 3.5. Phân tích định hướng phát triển kinh tế xã hội và xu hướng biến đổi môi trường vùng biển đảo Quan Lạn
• 3.5.1. Xu hướng biến đổi môi trường trên thực trạng phát triển kinh tế- xã hội đảo Quan Lạn
• 3.5.2. Xu hướng biến đổi môi trường từ quy hoạch kinh tế- xã hội
• 3.6. Sự thay đổi của cảnh quan và chất lượng môi trường
• 3.7. Thực trạng bảo vệ môi trường biển đảo Quan Lạn
• 3.8. Các nỗ lực hiện tại
• 3.9. Định hướng lâu dài gắn với quy hoạch phát triển vùng
• 3.10. Định hướng không gian sử dụng hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trường
• 3.11. Bản đồ định hướng không gian sử dụng hợp lý tài nguyên gắn với bảo vệ môi trường
• 3.12. Định hướng giải quyết những vấn đề hiện tại
• 3.13. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về cơ sở địa lý bảo vệ môi trường biển đảo Quan Lạn

Cơ sở địa lý bảo vệ môi trường biển đảo Quan Lạn là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển bền vững. Vùng biển đảo này không chỉ có giá trị về tài nguyên thiên nhiên mà còn là nơi sinh sống của nhiều loài sinh vật quý hiếm. Việc bảo vệ môi trường tại đây không chỉ giúp duy trì hệ sinh thái mà còn đảm bảo sự phát triển kinh tế cho địa phương.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và sinh thái biển đảo Quan Lạn

Đảo Quan Lạn có hệ sinh thái đa dạng với nhiều loại hình sinh thái biển, bao gồm rừng ngập mặn, bãi cát và các rạn san hô. Những đặc điểm này tạo ra môi trường sống phong phú cho nhiều loài động thực vật, đồng thời cũng là nguồn tài nguyên quý giá cho người dân địa phương.

1.2. Vai trò của bảo vệ môi trường trong phát triển bền vững

Bảo vệ môi trường biển đảo Quan Lạn không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là của cộng đồng. Việc duy trì môi trường trong sạch sẽ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển du lịch bền vững, tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân.

II. Những thách thức trong bảo vệ môi trường biển đảo Quan Lạn

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng vùng biển đảo Quan Lạn đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo vệ môi trường. Ô nhiễm từ hoạt động du lịch và khai thác tài nguyên là những vấn đề nghiêm trọng cần được giải quyết.

2.1. Ô nhiễm môi trường do hoạt động du lịch

Sự gia tăng lượng khách du lịch đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Chất thải sinh hoạt và rác thải từ các dịch vụ du lịch chưa được xử lý đúng cách, gây ảnh hưởng đến hệ sinh thái biển.

2.2. Khai thác tài nguyên không bền vững

Việc khai thác hải sản và tài nguyên thiên nhiên một cách không bền vững đã làm suy giảm nguồn lợi thủy sản và ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ sinh thái. Cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ hơn để bảo vệ tài nguyên.

III. Phương pháp bảo vệ môi trường biển đảo Quan Lạn hiệu quả

Để bảo vệ môi trường biển đảo Quan Lạn, cần áp dụng các phương pháp quản lý tài nguyên bền vững. Các giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

3.1. Quản lý chất thải và ô nhiễm

Cần thiết lập hệ thống quản lý chất thải hiệu quả, bao gồm thu gom, xử lý và tái chế rác thải. Việc này sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ môi trường sống của các loài sinh vật biển.

3.2. Khai thác tài nguyên bền vững

Áp dụng các phương pháp khai thác tài nguyên bền vững, như nuôi trồng thủy sản và du lịch sinh thái, sẽ giúp bảo vệ môi trường và tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân.

IV. Ứng dụng thực tiễn trong bảo vệ môi trường biển đảo Quan Lạn

Các nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn trong bảo vệ môi trường biển đảo Quan Lạn đã cho thấy những kết quả tích cực. Việc áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường đã giúp cải thiện chất lượng môi trường và nâng cao nhận thức của cộng đồng.

4.1. Các dự án bảo vệ môi trường thành công

Nhiều dự án bảo vệ môi trường đã được triển khai tại Quan Lạn, như trồng rừng ngập mặn và bảo tồn các loài sinh vật quý hiếm. Những dự án này không chỉ giúp cải thiện môi trường mà còn tạo ra cơ hội việc làm cho người dân.

4.2. Tăng cường nhận thức cộng đồng

Các chương trình giáo dục và tuyên truyền về bảo vệ môi trường đã giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường biển đảo. Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố quyết định cho sự thành công của các biện pháp bảo vệ môi trường.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho bảo vệ môi trường biển đảo Quan Lạn

Bảo vệ môi trường biển đảo Quan Lạn là một nhiệm vụ cấp bách và cần thiết. Định hướng phát triển bền vững sẽ giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Cần xây dựng các chính sách phát triển bền vững, kết hợp giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Điều này sẽ giúp duy trì sự cân bằng giữa phát triển và bảo vệ tài nguyên.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Việc hợp tác với các tổ chức quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ môi trường sẽ giúp Quan Lạn tiếp cận được các công nghệ và phương pháp tiên tiến, từ đó nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vùng biển đảo Quan Lạn, huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh, là một khu vực có vị trí chiến lược quan trọng với diện tích đảo khoảng 24,142 km² và dân số năm 2017 là 4.825 người. Đây là vùng biển đảo giàu tài nguyên thiên nhiên, đa dạng sinh học cao, đồng thời có tiềm năng phát triển kinh tế biển như du lịch, nuôi trồng và khai thác thủy hải sản. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế xã hội đã và đang tạo áp lực lớn lên môi trường tự nhiên, đặc biệt là ô nhiễm do chất thải sinh hoạt và sản xuất chưa được xử lý hiệu quả. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xác định đặc điểm, sự phân hóa không gian của điều kiện địa lý và hiện trạng môi trường, từ đó đề xuất định hướng sử dụng hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trường cho các tiểu vùng khu vực biển đảo Quan Lạn trong giai đoạn 2010-2019. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp luận cứ khoa học cho quản lý tài nguyên và môi trường, góp phần phát triển bền vững vùng biển đảo, đồng thời hỗ trợ chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế từ “nâu” sang “xanh” của tỉnh Quảng Ninh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết địa lý tổng hợp và lý thuyết phát triển bền vững. Lý thuyết địa lý tổng hợp nhấn mạnh việc nghiên cứu các thể tổng hợp tự nhiên và xã hội trong một không gian cụ thể, xem xét mối quan hệ tương hỗ giữa các yếu tố tự nhiên, kinh tế và xã hội nhằm đưa ra các giải pháp phát triển hài hòa. Lý thuyết phát triển bền vững tập trung vào việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên một cách tiết kiệm, bảo vệ môi trường để đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng của các thế hệ tương lai. Các khái niệm chính bao gồm: môi trường địa lý, ô nhiễm môi trường, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, hệ sinh thái biển đảo và quản lý môi trường tổng hợp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm số liệu thống kê kinh tế - xã hội, kết quả khảo sát thực địa, các báo cáo quan trắc môi trường, bản đồ địa hình, địa chất, địa mạo và tài nguyên thiên nhiên. Cỡ mẫu khảo sát thực địa tập trung vào các khu vực nuôi trồng thủy sản, khai thác cát, phát triển dịch vụ du lịch, khu dân cư ven biển trên đảo Quan Lạn. Phương pháp phân tích sử dụng bao gồm phân tích và tổng hợp tài liệu, khảo sát thực địa, thống kê mô tả và dự báo ngoại suy bằng phần mềm Excel và SPSS. Phương pháp chuyên gia được áp dụng để tham khảo ý kiến các nhà khoa học, cán bộ quản lý môi trường. Phương pháp bản đồ và GIS (Mapinfo 10.5) được sử dụng để thể hiện các kết quả nghiên cứu dưới dạng bản đồ địa mạo, phân vùng địa lý tự nhiên và định hướng sử dụng tài nguyên. Quy trình nghiên cứu gồm xác định mục tiêu, tổng quan lý thuyết, phân tích đặc điểm tự nhiên và kinh tế - xã hội, đánh giá hiện trạng môi trường, đề xuất định hướng và giải pháp bảo vệ môi trường.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm tự nhiên và phân vùng địa lý: Quan Lạn có địa hình đa dạng với 8 đỉnh núi đá vôi cao từ 200-300m, thềm biển rộng với các bãi cát trắng thoải, diện tích đảo khoảng 24,142 km². Vùng biển có độ sâu từ 0-20m, phân thành 4 tiểu vùng địa lý tự nhiên gồm đảo Quan Lạn – Minh Châu, đất ngập nước và vịnh Quan Lạn, biển ven bờ đông Quan Lạn và biển mở tây bắc vịnh Bắc Bộ. Đặc điểm khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa với lượng mưa trung bình 2000mm/năm, nhiệt độ trung bình trên 20ºC, gió mùa Đông Bắc và Tây Nam chi phối.

2. Hiện trạng môi trường và nguồn thải: Lượng chất thải sinh hoạt trung bình 3,6-6,1 tấn/ngày, trong đó chỉ khoảng 20% được xử lý tại lò đốt rác, phần còn lại gây ô nhiễm nước biển và không khí. Thành phần rác thải gồm 55% rác hữu cơ, 20% sinh vật có vỏ, 15% vật liệu xây dựng và 10% xỉ than. Chất thải sản xuất chủ yếu từ nuôi trồng thủy sản, nông nghiệp và các hoạt động dịch vụ du lịch, trong đó các lồng bè nuôi cá thải trực tiếp chất hữu cơ và hóa chất vào môi trường nước. Nguồn thải từ chợ và hoạt động nạo vét kênh mương cũng góp phần làm suy giảm chất lượng môi trường.

3. Phát triển kinh tế xã hội: Dân số năm 2017 là 4.825 người, mật độ trung bình 42 người/km², tăng trưởng dân số chậm (1,03%/năm). Cơ cấu kinh tế huyện Vân Đồn năm 2018 gồm 36,8% nông - lâm - ngư nghiệp, 32,5% dịch vụ và 30,7% công nghiệp - xây dựng. Du lịch là ngành có tiềm năng lớn nhưng hiện còn nghèo nàn, với 54 cơ sở lưu trú năm 2013, trong đó 50% đạt chuẩn. Hoạt động nuôi trồng thủy sản và khai thác hải sản là ngành kinh tế mũi nhọn, đặc biệt là sản phẩm sá sùng có giá trị kinh tế cao.

4. Đa dạng sinh học và tài nguyên thiên nhiên: Vùng biển đảo có hệ sinh thái phong phú gồm rừng nhiệt đới, rừng ngập mặn, rạn san hô, cỏ biển và các hệ sinh thái vùng triều. Đã phát hiện trên 800 loài động vật đáy, 152 loài thực vật phù du và 47 loài động vật phù du. Tài nguyên khoáng sản nổi bật là mỏ cát thủy tinh với trữ lượng khoảng 5,764 triệu tấn, chất lượng cao phục vụ sản xuất thủy tinh.

Thảo luận kết quả

Các kết quả cho thấy sự phân hóa không gian rõ rệt về điều kiện tự nhiên và hiện trạng môi trường tại Quan Lạn, phản ánh mối quan hệ chặt chẽ giữa phát triển kinh tế xã hội và tác động môi trường. Lượng chất thải sinh hoạt và sản xuất chưa được xử lý triệt để là nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường nước và không khí, làm suy giảm chất lượng môi trường sống và tiềm năng phát triển bền vững. So sánh với các nghiên cứu về vùng biển đảo khác, mức độ ô nhiễm tại Quan Lạn đang ở mức cảnh báo, cần có biện pháp quản lý chặt chẽ hơn. Việc phân vùng địa lý tự nhiên giúp xác định các tiểu vùng có đặc điểm sinh thái và tài nguyên khác nhau, từ đó đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường phù hợp. Các biểu đồ thể hiện sự gia tăng dân số, cơ cấu kinh tế và lượng chất thải theo thời gian sẽ minh họa rõ xu hướng phát triển và áp lực môi trường. Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ cơ sở địa lý cho việc quy hoạch sử dụng tài nguyên và bảo vệ môi trường, đồng thời hỗ trợ chính quyền địa phương trong quản lý và phát triển bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng hệ thống xử lý chất thải hiện đại: Đầu tư xây dựng nhà máy xử lý rác thải sinh hoạt đạt chuẩn, nâng tỷ lệ xử lý từ 20% lên ít nhất 80% trong vòng 3 năm tới, do UBND huyện Vân Đồn phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh thực hiện.

2. Quản lý và kiểm soát nguồn thải sản xuất: Áp dụng các biện pháp quản lý nghiêm ngặt đối với hoạt động nuôi trồng thủy sản, hạn chế sử dụng hóa chất độc hại, xây dựng quy trình xử lý nước thải tại các trang trại nuôi trong vòng 2 năm, do các cơ quan chuyên môn và người dân địa phương phối hợp thực hiện.

3. Phát triển du lịch sinh thái bền vững: Định hướng phát triển các sản phẩm du lịch thân thiện môi trường, nâng cấp cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch, tăng số lượng cơ sở lưu trú đạt chuẩn lên 70% trong 5 năm, do Ban Quản lý du lịch huyện và các doanh nghiệp du lịch triển khai.

4. Bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái tự nhiên: Tăng cường trồng rừng ngập mặn, phục hồi các khu vực rạn san hô và cỏ biển, thiết lập các khu bảo tồn sinh thái biển đảo trong vòng 4 năm, do các tổ chức bảo tồn môi trường và chính quyền địa phương phối hợp thực hiện.

5. Nâng cao nhận thức cộng đồng và đào tạo chuyên môn: Tổ chức các chương trình tuyên truyền, đào tạo về bảo vệ môi trường và sử dụng tài nguyên hợp lý cho người dân và doanh nghiệp, nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường trong vòng 2 năm, do các cơ quan quản lý và tổ chức xã hội thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh, Ban Quản lý vịnh Hạ Long, UBND huyện Vân Đồn có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch và quản lý môi trường hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực quản lý tài nguyên và môi trường biển đảo: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu địa lý tổng hợp, giúp phát triển các nghiên cứu tương tự tại các vùng biển đảo khác.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực du lịch và nuôi trồng thủy sản: Thông tin về hiện trạng môi trường và định hướng phát triển bền vững giúp doanh nghiệp hoạch định chiến lược kinh doanh phù hợp, giảm thiểu tác động môi trường.

4. Cộng đồng dân cư địa phương và các tổ chức xã hội: Nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường, sử dụng tài nguyên hợp lý, đồng thời tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc bảo vệ môi trường vùng biển đảo Quan Lạn lại quan trọng?
   Bảo vệ môi trường giúp duy trì đa dạng sinh học, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và phát triển du lịch bền vững. Ô nhiễm môi trường có thể làm suy giảm tài nguyên, ảnh hưởng đến đời sống người dân và kinh tế địa phương.

2. Hiện trạng ô nhiễm môi trường tại Quan Lạn như thế nào?
   Lượng chất thải sinh hoạt khoảng 3,6-6,1 tấn/ngày, chỉ 20% được xử lý, phần còn lại gây ô nhiễm nước biển và không khí. Chất thải sản xuất từ nuôi trồng thủy sản và các hoạt động dịch vụ cũng góp phần làm suy giảm chất lượng môi trường.

3. Phương pháp nghiên cứu chính được sử dụng trong luận văn là gì?
   Luận văn sử dụng phương pháp địa lý tổng hợp, kết hợp khảo sát thực địa, phân tích thống kê, dự báo ngoại suy và bản đồ GIS để đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường.

4. Đề xuất chính của luận văn nhằm giải quyết vấn đề môi trường là gì?
   Xây dựng hệ thống xử lý chất thải hiện đại, quản lý nguồn thải sản xuất, phát triển du lịch sinh thái bền vững, bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên và nâng cao nhận thức cộng đồng.

5. Ai có thể ứng dụng kết quả nghiên cứu này?
   Cơ quan quản lý nhà nước, các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp du lịch và nuôi trồng thủy sản, cộng đồng dân cư địa phương đều có thể sử dụng kết quả để phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích chi tiết đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và hiện trạng môi trường vùng biển đảo Quan Lạn, xác định các tiểu vùng địa lý tự nhiên đặc trưng.
• Đã đánh giá được áp lực ô nhiễm môi trường do chất thải sinh hoạt và sản xuất chưa được xử lý hiệu quả, ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và phát triển bền vững.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm xử lý chất thải, quản lý nguồn thải, phát triển du lịch sinh thái và bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học quan trọng cho quản lý tài nguyên và môi trường, hỗ trợ phát triển kinh tế xã hội bền vững tại Quan Lạn.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào triển khai các giải pháp đề xuất, nâng cao nhận thức cộng đồng và tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi ứng dụng cho các vùng biển đảo khác.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ môi trường biển đảo Quan Lạn, góp phần xây dựng tương lai bền vững cho cộng đồng và thiên nhiên!

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho hướng nghiên cứu này,ông sử dụng nguyên tắc tổng hợp để nghiên cứu các điều kiện tự nhiên của các địa phương cụ thể. Ông cho rằng “Tôn trọng và nghiên cứu toàn bộ thiên nhiên một cách thống nhất, toàn vẹn và không chia cắt, chứ không phải tách rời chúng ra thành từng phần”. Sau đó, các nhà địa lý Xô Viết (cũ) và sau này là Nga, Ba Lan, Bungari. đã hoàn thiện lý luận và ứng dụng nó vào thực tiễn, cụ thể là Shisenkô P.G, 1988, Địa lý tự nhiên ứng dụng và Ixtraenkô, 1991, Cảnh quan học ứng dụng.

Các công trình này đề cập đến việc xem xét một cách tổng hợp và toàn diện từ tự nhiên đến môi trường, từ kinh tế đến xã hội. Tác giả người Mỹ James K.Lain (Đại học Ohio, năm 2003) với cuốn Integrated Environment Planning đề cập đến quy hoạch môi trường tổng hợp theo quan điểm địa lý học. Trên thực tế, con người sử dụng tài nguyên thiên nhiên phục vụ sự phát triển kinh tế- xã hội trong một môi trường Địa lý cố định, lớn nhất chính là toàn cầu, nhỏ hơn ở phạm vi quốc gia, vùng lãnh thổ. Các yếu tố trong đó luôn ảnh hưởng và quy định lẫn nhau, từ đó ảnh hưởng tới môi trường xung quanh.Hiện nay, các nghiên cứu về quy hoạch môi trường hay bảo vệ môi trường đều sử dụng quan điểm tổng hợp này.

Tại Việt Nam, tiếp cận tổng hợp ngày càng trở thành hướng nghiên cứu quan trọng cả trong lý luận và thực tiễn. Trong thời đại phát triển bền vững, hướng nghiên cứu này phát huy được ưu thế đánh giá tổng hợp, cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Trước thế kỉ XX, địa lý Việt Nam có khuynh hướng nghiên cứu địa lý bộ phận với ưu điểm dễ thực hiện; địa lý tổng hợp kém phát triển, ít công trình nghiên cứu, kinh tế xã hội cũng ít được quan tâm. Các tác giả Phạm Hoàng Hải, Nguyễn Cao Huần, Vũ Tự Lập.

là những người tiên phong trong hướng nghiên cứu này với các công trình nghiên cứu cảnh quan, sử dụng hợp lý tài nguyên- môi trường, 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] lý thuyết cảnh quan ứng dụng. Vũ Tự Lập với “Cảnh quan địa lý miền Bắc Việt Nam” xuất bản năm 1976 trình bày các phương pháp luận, phương pháp nghiên cứu tổng hợp trong nghiên cứu cảnh quan. Tính logic của nó đã khiến quan điểm địa lý tổng hợp qua công trình này được đề cao và tin cậy bởi các nhà khoa học. Công trình “Cơ sở cảnh quan học của việc sử dụng hợp tài nguyên thiên nhiên,bảo vệ môi trường lãnh thổ Việt Nam” năm 1997 của ba tác giả Phạm Hoàng Hải, Nguyễn Thượng Hùng, Nguyễn Ngọc Khánh đã trình bày những biến đổi của tự nhiên do con người tác động, đồng thời đưa ra các giải pháp sử dụng tài nguyên, bảo vệ môi trường.Ngày càng nhiều công trình khoa học được triển khai dưới quan điểm địa lý tổng hợp, đóng góp lớn lao trong việc nghiên cứu địa lý phục vụ thực tiễn sản xuất cũng như quy hoạch lãnh thổ, bảo vệ môi trường[4].2 Các công trình nghiên cứu về tỉnh Quảng Ninh và khu vực biển đảo Vân Đồn, đảo Quan Lạn Tỉnh Quảng Ninh có vai trò rất quan trọng trong kinh tế cả nước, đồng thời cũng là vùng đất giàu tài nguyên thiên nhiên, có nhiều giá trị tài nguyên độc đáo, điển hình là vùng than và vịnh karst ngập nước Hạ Long, vịnh Bái Tử Long… Chính vì vậy, các cấp bộ ngành và các nhà khoa học thường xuyên thực hiện những đánh giá, nghiên cứu về môi trường, tài nguyên, kinh tế…Những nghiên cứu bước đầu được thực hiện từ những năm 1975, ngay sau khi đất nước thống nhất.

Đó là những nghiên cứu về khí hậu Việt Nam của Phạm Ngọc Toàn, Phan Tất Đắc [22]. Các đặc điểm khí hậu Quảng Ninh được phân tích từ số liệu quan trắc khí hậu- thủy, hải văn trạm Hồng Gai, Bãi Cháy, Cô Tô. Sau đó là các nghiên cứu thiết lập các bản đồ địa chất- địa mạo và tài nguyên khoáng sản như: Bản đồ địa chất Việt Nam (Trần Đức Lương, Nguyễn Xuân Bao; 1981-1985), Bản đồ địa chất Hòn Gai- Móng Cái (Nguyễn Công Lượng; 1976-1979), Lịch sử địa chất Vịnh Hạ Long (Nguyễn Đức Thạnh, 2002)… Bên cạnh đó, các nghiên cứu về hệ sinh thái trong khu vực cũng được triển khai, điển hình là “Điều tra nghiên cứu các hệ sinh thái thực vật thành phố Hạ Long và vùng phụ cận” của Vũ Quang Côn và nnk (1990) hay “Khái quát về điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên 50 đảo ven bờ Bắc Bộ Việt Nam” của Uông Đình Khanh và nnk (2013). Nghiên cứu theo hướng địa lý tổng hợp cần thiết cho khu vực cũng đã xuất hiện từ lâu.

Các cấp bộ ngành đã xây dựng được các quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế- xã hội từng thời kì, thay đổi phù hợp với hiện trạng và xu hướng phát triển trong tương lai. Năm 2014, Quy hoạch xây dựng vùng tỉnh Quảng Ninh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và ngoài 2050 do Công ty Nikken Sekkei Civil Engineering LTD tư vấn lập quy hoạch đã được phê duyệt theo Quyết định số 1588/QĐ-UBND là một nghiên cứu tổng thể lớn của vùng đã chỉ ra những hướng đi cụ thể cho kinh tế- xã hội tỉnh Quảng Ninh. Tại Vân Đồn, Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế- xã hội của huyện tới năm 2020, tầm nhìn 2030 do UBND huyện thành lập cũng trong năm này đã nghiên cứu điều kiện tự nhiên- tài nguyên thiên nhiên và thực trạng kinh tế xã hội của huyện để đưa ra những phương án phát triển phù hợp[28]. 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Theo sự phát triển của kinh tế và khoa học, vấn đề môi trường dần được chú trọng.

Các nghiên cứu về môi trường tại khu vực cũng xuất hiện như: Các giải pháp công nghệ phòng chống ô nhiễm môi trường do khai thác than ở vùng than Quảng Ninh (Đặng Văn Bát và nnk, 1999), Thực trạng công nghệ khai thác tại các mỏ than Quảng Ninh và giải pháp nhằm giảm tổn thất tài nguyên và sự cố môi trường (Lê Như Hùng và nnk, 2002)… Những năm gần đây, các đánh giá về môi trường tại Quảng Ninh tiếp tục góp mặt trong các dự án lớn: Dự án kiểm soát ô nhiểm môi trường biển do các hoạt động kinh tế- xã hội vùng biển Quảng Ninh- Hải Phòng, Đà Nẵng- Quảng Nam, Bà Rịa Vũng Tàu- Thành phố Hồ Chí Minh được Cục điều tra và kiểm soát tài nguyên- môi trường biển thực hiện năm 2013, nhằm nêu ra hiện trạng ô nhiễm và biện pháp kiểm soát, giảm thiểu ô nhiễm môi trường vùng này. Năm 2014, Công ty TNHH Nippon Koei thực hiện Quy hoạch môi trường tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020, tầm nhìn 2030 cũng đã chỉ ra thực trạng và các giải pháp cho vấn đề ô nhiễm vùng biển Quảng Ninh, Vân Đồn. Những nghiên cứu chi tiết ở quy mô diện tích nhỏ cũng xuất hiện như “Đánh giá hiện trạng và đề xuất các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước tại khu vực sơ chế sứa ven biển, huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh”- Luận văn Thạc sĩ của Đặng Thị Việt Hương năm 2012 cho 2 xã Minh Châu và Quan Lạn trên đảo Quan Lạn. Vấn đề quản lý nhà nước về môi trường tại Quảng Ninh cũng được cụ thể hóa, không còn là các biện pháp chung chung.

Luận án tiến sĩ “Quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường biển ven bờ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh” của Hà Văn Hòa (2015) là một công trình tiêu biểu.Luận án chỉ ra rằng quản lý nhà nước“chưa đáp ứng được so với thực tiễn tăng trưởng kinh tế hiện nay”; quy hoạch bảo vệ môi trường “chưa bảo đảm tính khách quan, bảo đảm lợi ích chung do sự chi phối của lợi ích cục bộ địa phương hay lợi ích nhóm”; vấn đề quản lý tổng hợp thì “chưa có một cơ quan có thẩm quyền đủ mạnh để thống nhất điều hành quản lý”; xuất hiện hiện tượng “nhờn luật”; “thiếu cơ chế quản lý đa ngành”. Những định hướng đã biến thành hành động thực tế mang lại nhiều kết quả tốt: Năm 2016, Đề án “Nâng cao công tác quản lý đô thị trên địa bàn khu đô thị Cái Rồng và công tác vệ sinh môi trường trên địa bàn huyện giai đoạn 2017-2020” của UBND huyện Vân Đồn, trong đó quản lý chất thải rắn được chú trọng xử lý, mang lại cảnh quan “xanh- sạch- đẹp” cho các địa phương.2 Tiếp cận địa lý tổng hợp trong quy hoạch không gian sử dụng hợp lý tài nguyên vàbảo vệ môi trƣờng 1.1 Cơ sở khoa học về môi trường và bảo vệ môi trường Luật Bảo vệ môi trường 2015 định nghĩa: “Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật”. Môi trường địa lý trong Đại bách khoa toàn thư Xô Viết lại có nội dung:“Môi trường địa lý là một bộ phận tự nhiên của bề mặt Trái Đất bao quanh xã hội loài người và bị thay đổi bởi con người ở các mức độ khác nhau và xã hội ở một thời 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] điểm nhất định có quan hệ trực tiếp với bộ phận đó trong đời sống xã hội và sản xuất của mình”[15]. Môi trường mà học viên sẽ phân tích và định hướng bảo vệ tại vùng biển đảo Quan Lạn thuộc môi trường tự nhiên dưới sự tác động của hoạt động kinh tế - xã hội.

Và môi trường tự nhiên với những chức năng của mình chính là nguồn sống của con người, nguồn vật chất để phát triển kinh tế- xã hội. Môi trường tự nhiên có các chức năng sau: 1, Là không gian sống của con người và các thể sinh vật. 2, Là nơi cung cấp tài nguyên cần thiết cho cuộc sống và các hoạt động KT- XH của con người. 3, Là nơi chứa đựng và chuyển hóa các chất thải do con người tạo ra trong hoạt động đời sống và KT-XH của mình.

4, Là nơi điều hòa môi trường, giảm nhẹ các tác động có hại của thiên nhiên đối với con người và sinh vật. 5, Là nơi lưu trữ và cung cấp thông tin cho con người về môi trường sống. Trong đó, chức năng thứ 3- nơi chứa đựng và chuyển hóa các chất thải của con người là chức năng được nghiên cứu chính trong luận văn. Khi lượng chất thải của con người xả thải vượt quá khả năng tự làm sạch của môi trường, chất lượng môi trường sẽ suy giảm, môi trường có thể bị ô nhiễm.