Luận văn thạc sĩ về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước thuộc Bộ Công Thương

Khám phá luận văn thạc sĩ về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước thuộc Bộ Công Thương, phân tích quy trình và tác động đến nền kinh tế.

• Tác giả: Hoàng Hải
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Cổ Phần Hóa Doanh Nghiệp Nhà Nước Thuộc Bộ Công Thương
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CỔ PHẦN HOÁ CÁC DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC
• 1.1. Một số vấn đề lý luận chung về cổ phần hoá các doanh nghiệp nhà nước
• 1.1.1. Khái niệm và thực chất cổ phần hoá các DNNN
• 1.1.2. Thực chất của quá trình cổ phần hoá các doanh nghiệp nhà nước
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ở BỘ CÔNG NGHIỆP (NAY THUỘC BỘ CÔNG THƯƠNG)
• 2.1. Sự cần thiết cổ phần hoá DNNN ở Bộ Công nghiệp
• 2.2. Tình hình cổ phần hoá DNNN tại Bộ Công nghiệp
• 2.2.1. Tổng quan về tình hình triển khai, đổi mới DNNN thuộc Bộ Công nghiệp từ năm 2001
• 2.2.2. Thực tiễn cổ phần hoá DNNN thuộc Bộ Công nghiệp
• 2.2.3. Đánh giá chung công tác cổ phần hoá DNNN thuộc Bộ Công nghiệp
• 2.2.4. Hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP CƠ BẢN ĐẨY MẠNH CỔ PHẦN HOÁ DNNN Ở BỘ CÔNG THƯƠNG
• 3.1. Bối cảnh mới tác động đến quá trình cổ phần hoá DNNN ở Việt Nam
• 3.2. Định hướng đẩy mạnh quá trình cổ phần hoá DNNN
• 3.2.1. Định hướng và nhiệm vụ cổ phần hoá DNNN của Việt Nam
• 3.2.2. Định hướng cổ phần hoá DNNN thuộc Bộ Công thương
• 3.3. Những giải pháp cơ bản đẩy mạnh cổ phần hoá DNNN thuộc Bộ Công thương
• 3.3.1. Nhóm giải pháp tạo lập điều kiện cần thiết cho cổ phần hoá các DNNN
• 3.3.2. Nhóm giải pháp về môi trường thể chế
• 3.3.3. Nhóm giải pháp về tư tưởng và tổ chức cổ phần hoá
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và thực tiễn về cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước

Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước (DNNN) là một quá trình chuyển đổi hình thức sở hữu từ DNNN sang công ty cổ phần (CTCP). Quá trình này không chỉ đơn thuần là việc thay đổi hình thức sở hữu mà còn là một biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN. CPH DNNN có thể được hiểu là một phần của quá trình đổi mới tổ chức và quản lý các DNNN trong bối cảnh kinh tế thị trường. Theo đó, CPH không chỉ giúp huy động vốn từ xã hội mà còn tạo điều kiện cho người lao động tham gia vào quá trình quản lý doanh nghiệp. Điều này có thể thấy rõ qua việc CPH DNNN đã diễn ra ở nhiều quốc gia, với mục tiêu chính là nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh và giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước.

1.1. Khái niệm và thực chất cổ phần hóa các DNNN

Cổ phần hóa DNNN là quá trình chuyển đổi từ doanh nghiệp có một hoặc số ít chủ sở hữu sang doanh nghiệp có nhiều chủ sở hữu. Thực chất của CPH là chuyển đổi hình thức sở hữu từ nhà nước sang sở hữu hỗn hợp, trong đó có thể tồn tại một phần sở hữu của nhà nước. CPH DNNN không chỉ đơn thuần là việc bán cổ phần mà còn là một quá trình phức tạp, bao gồm việc huy động vốn, cải cách quản lý và nâng cao hiệu quả hoạt động. CPH DNNN có thể được thực hiện thông qua việc phát hành cổ phiếu ra công chúng hoặc bán một phần tài sản của doanh nghiệp cho các nhà đầu tư. Điều này giúp tạo ra một môi trường cạnh tranh hơn và khuyến khích sự tham gia của các thành phần kinh tế khác.

1.2. Tính tất yếu khách quan của cổ phần hóa các DNNN

Tính tất yếu của CPH DNNN xuất phát từ yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp này trong bối cảnh nền kinh tế thị trường. Các DNNN thường gặp phải nhiều vấn đề như quản lý kém, thiếu tính tự chủ và phụ thuộc vào ngân sách nhà nước. CPH DNNN không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng cho ngân sách mà còn tạo ra động lực cho sự phát triển bền vững. Việc chuyển đổi này cũng giúp các DNNN có thể tiếp cận nguồn vốn từ thị trường, từ đó cải thiện công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. CPH DNNN là một giải pháp cần thiết để đảm bảo sự phát triển của nền kinh tế quốc dân.

II. Thực trạng cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước ở Bộ Công nghiệp

Bộ Công nghiệp (nay thuộc Bộ Công thương) đã thực hiện nhiều bước tiến trong quá trình CPH DNNN. Từ năm 2001 đến nay, Bộ đã tiến hành CPH cho nhiều doanh nghiệp, tuy nhiên, quá trình này vẫn gặp nhiều khó khăn và thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu đồng bộ trong chính sách và quy định pháp luật liên quan đến CPH. Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa thể hoàn thành quá trình CPH do vướng mắc trong việc định giá tài sản và lựa chọn hình thức CPH phù hợp. Hơn nữa, sự thiếu hụt thông tin và sự không đồng thuận từ các bên liên quan cũng là những rào cản lớn trong quá trình này.

2.1. Tình hình cổ phần hóa DNNN tại Bộ Công nghiệp

Tình hình CPH DNNN tại Bộ Công nghiệp cho thấy một bức tranh đa dạng với nhiều kết quả khác nhau. Một số doanh nghiệp đã thành công trong việc chuyển đổi sang hình thức CTCP, trong khi nhiều doanh nghiệp khác vẫn đang trong quá trình thực hiện. Sự chậm trễ trong CPH không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp mà còn tác động đến toàn bộ nền kinh tế. Việc thiếu sự hỗ trợ từ chính sách và cơ chế thực thi cũng là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này. CPH DNNN cần được thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp.

2.2. Đánh giá chung công tác CPH DNNN thuộc Bộ Công nghiệp

Đánh giá chung về công tác CPH DNNN thuộc Bộ Công nghiệp cho thấy nhiều kết quả tích cực nhưng cũng không ít hạn chế. Một số doanh nghiệp đã cải thiện được hiệu quả hoạt động sau khi CPH, tuy nhiên, vẫn còn nhiều doanh nghiệp chưa đạt được mục tiêu đề ra. Các vấn đề như quản lý, định giá tài sản và sự tham gia của các cổ đông vẫn còn nhiều bất cập. Để khắc phục tình trạng này, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả hơn trong việc thực hiện CPH DNNN, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp này.

III. Định hướng và các giải pháp cơ bản đẩy mạnh cổ phần hóa DNNN ở Bộ Công thương

Để đẩy mạnh quá trình CPH DNNN ở Bộ Công thương, cần xác định rõ các định hướng và giải pháp cụ thể. Một trong những định hướng quan trọng là tăng cường sự tham gia của các thành phần kinh tế khác vào quá trình CPH. Điều này không chỉ giúp huy động vốn mà còn tạo ra sự cạnh tranh và nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp. Bên cạnh đó, cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể cho các doanh nghiệp trong quá trình CPH, từ việc định giá tài sản đến việc lựa chọn hình thức CPH phù hợp.

3.1. Định hướng đẩy mạnh quá trình CPH DNNN

Định hướng đẩy mạnh CPH DNNN cần tập trung vào việc nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp sau khi CPH. Cần có những chính sách khuyến khích sự tham gia của các nhà đầu tư, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong việc huy động vốn. Việc xây dựng một môi trường pháp lý rõ ràng và minh bạch cũng là yếu tố quan trọng để thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư. Định hướng này không chỉ giúp cải thiện hiệu quả hoạt động của các DNNN mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

3.2. Những giải pháp cơ bản đẩy mạnh CPH DNNN thuộc Bộ Công thương

Các giải pháp cơ bản để đẩy mạnh CPH DNNN thuộc Bộ Công thương bao gồm việc hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến CPH, tăng cường công tác định giá tài sản và cải cách quản lý doanh nghiệp. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc thực hiện CPH, từ đó đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quá trình này. Bên cạnh đó, việc nâng cao nhận thức của các cổ đông và người lao động về vai trò của CPH cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo thành công của quá trình này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước (DNNN) là một trong những giải pháp trọng yếu nhằm đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động của các DNNN tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Tính đến năm 2007, cả nước đã cổ phần hóa được hơn 3.392 doanh nghiệp và bộ phận doanh nghiệp, trong đó các doanh nghiệp thuộc Bộ Công thương (trước đây là Bộ Công nghiệp) chiếm tỷ trọng đáng kể với hơn 326 đơn vị cổ phần hóa từ năm 1992 đến đầu năm 2006. Quá trình cổ phần hóa tại Bộ Công thương diễn ra trong bối cảnh các DNNN còn nhiều hạn chế về hiệu quả kinh doanh, vốn đầu tư lớn nhưng chưa phát huy được tiềm năng, đồng thời chịu áp lực hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung phân tích thực trạng cổ phần hóa DNNN thuộc Bộ Công thương trong giai đoạn 2001-2007, đánh giá các nhân tố ảnh hưởng, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm đẩy mạnh quá trình cổ phần hóa, nâng cao hiệu quả hoạt động và sức cạnh tranh của các doanh nghiệp này. Nghiên cứu có phạm vi không gian giới hạn trong các DNNN do Bộ Công nghiệp quản lý trước đây, nay thuộc Bộ Công thương, với phạm vi thời gian từ năm 2001 đến cuối năm 2007. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách đổi mới DNNN, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế ngành công nghiệp và thương mại, đồng thời hỗ trợ quá trình tái cấu trúc nền kinh tế quốc dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chủ đạo: chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, nhằm phân tích quá trình chuyển đổi sở hữu và tổ chức quản lý trong các DNNN. Mô hình nghiên cứu tập trung vào quá trình chuyển đổi từ doanh nghiệp nhà nước sang công ty cổ phần (CTCP), với các khái niệm chính bao gồm:

• Cổ phần hóa (CPH): Quá trình chuyển đổi DNNN thành CTCP, chuyển từ sở hữu đơn sang đa sở hữu, huy động vốn xã hội và nâng cao hiệu quả quản trị.
• Doanh nghiệp nhà nước (DNNN): Doanh nghiệp do Nhà nước đầu tư vốn và quản lý, thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội.
• Công ty cổ phần (CTCP): Doanh nghiệp có vốn điều lệ chia thành nhiều cổ phần, có nhiều cổ đông và hoạt động theo cơ chế thị trường.
• Tính tất yếu khách quan của CPH: Xuất phát từ yêu cầu xã hội hóa sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế và vai trò điều tiết của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường.
• Nhân tố ảnh hưởng đến CPH: Bao gồm các yếu tố bên ngoài như chính sách vĩ mô, phát triển kinh tế thị trường, điều kiện tự nhiên; và các yếu tố bên trong như đặc điểm ngành nghề, tình hình sản xuất kinh doanh, nguồn lực doanh nghiệp và tâm lý người lao động.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích và thống kê dựa trên dữ liệu thứ cấp thu thập từ các báo cáo của Bộ Công thương, Ban Đổi mới doanh nghiệp nhà nước, các văn bản pháp luật và số liệu kiểm toán. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các DNNN thuộc Bộ Công nghiệp (nay là Bộ Công thương) trong giai đoạn 2001-2007, với hơn 300 doanh nghiệp được khảo sát về tình hình cổ phần hóa và hiệu quả hoạt động.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu toàn bộ (census) nhằm đảm bảo tính đại diện và toàn diện. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng các công cụ thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm, phân tích xu hướng và đánh giá hiệu quả kinh tế qua các chỉ tiêu như vốn điều lệ, doanh thu, lợi nhuận, nộp ngân sách và thu nhập người lao động. Timeline nghiên cứu trải dài từ năm 2001 đến cuối năm 2007, tập trung vào các giai đoạn chính của cổ phần hóa và các chính sách pháp luật liên quan.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tiến độ cổ phần hóa còn chậm và chưa đạt kế hoạch: Tính đến tháng 8/2008, cả nước mới cổ phần hóa được 3.392 doanh nghiệp, trong đó DNNN thuộc Bộ Công thương chiếm khoảng 326 đơn vị từ năm 1992 đến 2006. Mục tiêu đến năm 2010 là cổ phần hóa 1.500 doanh nghiệp, tuy nhiên tiến độ thực hiện còn nhiều hạn chế do các vướng mắc về chính sách và tổ chức.

2. Hiệu quả kinh doanh sau cổ phần hóa được cải thiện rõ rệt: Báo cáo của các bộ, ngành cho thấy vốn điều lệ bình quân tăng 44%, doanh thu tăng 23,6%, lợi nhuận tăng 139,76%, nộp ngân sách tăng 24,9%, thu nhập người lao động tăng 12% và cổ tức bình quân đạt 17,11%. Trên 90% doanh nghiệp sau cổ phần hóa hoạt động có hiệu quả, thể hiện qua sự tăng trưởng các chỉ tiêu kinh tế.

3. Cơ cấu sở hữu đa dạng và Nhà nước vẫn giữ vai trò chi phối: Sau cổ phần hóa, Nhà nước nắm giữ trung bình 52% vốn điều lệ, người lao động nắm giữ 21%, và cổ đông ngoài doanh nghiệp chiếm 27%. Khoảng 34% doanh nghiệp đã cổ phần hóa vẫn do Nhà nước giữ cổ phần chi phối, đặc biệt là các doanh nghiệp quy mô lớn và ngành then chốt.

4. Các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình cổ phần hóa: Chính sách vĩ mô, đặc biệt là các nghị định và quyết định của Chính phủ, có ảnh hưởng lớn đến tiến độ và hiệu quả cổ phần hóa. Ngoài ra, sự phát triển của thị trường chứng khoán, điều kiện tự nhiên, đặc điểm ngành nghề và tâm lý người lao động cũng là những yếu tố quan trọng tác động đến quá trình này.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tiến độ cổ phần hóa chậm chủ yếu do các vướng mắc trong xác định giá trị doanh nghiệp, đặc biệt là giá trị quyền sử dụng đất chưa được tính đúng và đầy đủ, gây thất thoát tài sản Nhà nước và bức xúc xã hội. Các hoạt động hỗ trợ như kiểm toán, tư vấn và thị trường chứng khoán chưa phát triển đồng bộ, làm giảm khả năng huy động vốn xã hội. So với các nước như Hàn Quốc, Singapore, Malaysia và Trung Quốc, Việt Nam còn thiếu sự chuẩn bị kỹ lưỡng về pháp lý và tổ chức, cũng như chưa có cơ quan chuyên trách quản lý toàn diện chương trình cổ phần hóa.

Hiệu quả kinh doanh cải thiện sau cổ phần hóa cho thấy chuyển đổi sở hữu và quản trị doanh nghiệp theo mô hình CTCP đã phát huy tác dụng, tăng tính tự chủ và trách nhiệm của doanh nghiệp. Việc Nhà nước giữ cổ phần chi phối ở các doanh nghiệp lớn giúp duy trì vai trò điều tiết kinh tế, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển bền vững. Tuy nhiên, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp sau cổ phần hóa để tránh các bất cập về quyền đại diện và giám sát.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng các chỉ tiêu kinh tế trước và sau cổ phần hóa, bảng phân tích cơ cấu sở hữu và tiến độ cổ phần hóa theo năm, giúp minh họa rõ nét các xu hướng và hiệu quả đạt được.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý và chính sách cổ phần hóa: Cần rà soát, sửa đổi các quy định về xác định giá trị doanh nghiệp, đặc biệt là giá trị quyền sử dụng đất, đảm bảo minh bạch và công bằng. Thời gian thực hiện trong vòng 1-2 năm, do Bộ Tư pháp phối hợp với Bộ Tài chính và Bộ Công thương chủ trì.

2. Phát triển đồng bộ các hoạt động hỗ trợ cổ phần hóa: Tăng cường năng lực kiểm toán, tư vấn định giá và phát triển thị trường chứng khoán để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp huy động vốn. Thời gian triển khai 3 năm, do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phối hợp với các tổ chức tài chính thực hiện.

3. Tăng cường công tác đào tạo, truyền thông và hỗ trợ người lao động: Tổ chức các chương trình đào tạo nâng cao nhận thức về cổ phần hóa cho cán bộ quản lý và người lao động, đồng thời xây dựng chính sách hỗ trợ việc làm và bảo hiểm xã hội cho người lao động bị ảnh hưởng. Thời gian thực hiện 2 năm, do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Bộ Công thương thực hiện.

4. Xây dựng cơ chế quản lý nhà nước hiệu quả đối với doanh nghiệp sau cổ phần hóa: Rà soát, phân định rõ vai trò, trách nhiệm của người đại diện vốn nhà nước và các cơ quan quản lý, đồng thời tăng cường giám sát hoạt động của các CTCP có vốn nhà nước. Thời gian thực hiện 1-2 năm, do Bộ Công thương phối hợp với Thanh tra Chính phủ và các cơ quan liên quan thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng, hoàn thiện chính sách cổ phần hóa, quản lý DNNN và phát triển kinh tế ngành công nghiệp, thương mại.

2. Ban lãnh đạo và quản lý các doanh nghiệp nhà nước: Giúp hiểu rõ quá trình cổ phần hóa, các nhân tố ảnh hưởng và cách thức nâng cao hiệu quả hoạt động sau cổ phần hóa.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành kinh tế, quản trị doanh nghiệp: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về cổ phần hóa DNNN, các mô hình tổ chức quản lý và kinh nghiệm quốc tế.

4. Nhà đầu tư và cổ đông trong các công ty cổ phần: Hiểu rõ cơ cấu sở hữu, vai trò của Nhà nước và các cổ đông, từ đó đưa ra quyết định đầu tư hợp lý và tham gia quản trị doanh nghiệp hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước là gì?
   Cổ phần hóa là quá trình chuyển đổi DNNN thành công ty cổ phần, chuyển từ sở hữu đơn sang đa sở hữu, nhằm huy động vốn xã hội và nâng cao hiệu quả quản trị. Ví dụ, Bộ Công thương đã cổ phần hóa hơn 326 doanh nghiệp từ năm 1992 đến 2006.

2. Tại sao cổ phần hóa DNNN lại quan trọng đối với nền kinh tế Việt Nam?
   Cổ phần hóa giúp nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, giảm gánh nặng ngân sách nhà nước, đồng thời tạo điều kiện phát triển thị trường chứng khoán và đa dạng hóa sở hữu. Theo báo cáo, lợi nhuận bình quân doanh nghiệp sau cổ phần hóa tăng gần 140%.

3. Những khó khăn chính trong quá trình cổ phần hóa DNNN là gì?
   Khó khăn gồm xác định giá trị doanh nghiệp chưa chính xác, đặc biệt giá trị quyền sử dụng đất; thiếu đồng bộ trong các hoạt động hỗ trợ; tâm lý e dè của người lao động; và cơ chế quản lý chưa hoàn chỉnh.

4. Vai trò của Nhà nước sau cổ phần hóa như thế nào?
   Nhà nước vẫn giữ cổ phần chi phối ở các doanh nghiệp lớn để đảm bảo vai trò điều tiết kinh tế, đồng thời giám sát hoạt động doanh nghiệp qua Hội đồng quản trị và các cơ chế pháp luật.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Việt Nam trong cổ phần hóa DNNN?
   Các nước như Hàn Quốc, Singapore, Malaysia và Trung Quốc đều thực hiện cổ phần hóa theo lộ trình thận trọng, có cơ quan chuyên trách, chính sách ưu đãi cho người lao động và phát triển đồng bộ thị trường chứng khoán, giúp quá trình cổ phần hóa hiệu quả và bền vững.

Kết luận

• Cổ phần hóa DNNN thuộc Bộ Công thương là tất yếu khách quan, nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập.
• Quá trình cổ phần hóa đã đạt được nhiều kết quả tích cực về tăng vốn, doanh thu, lợi nhuận và thu nhập người lao động, tuy nhiên tiến độ còn chậm và tồn tại nhiều hạn chế.
• Các nhân tố ảnh hưởng bao gồm chính sách vĩ mô, phát triển thị trường tài chính, đặc điểm doanh nghiệp và tâm lý người lao động.
• Đề xuất hoàn thiện pháp luật, phát triển hoạt động hỗ trợ, đào tạo người lao động và cơ chế quản lý doanh nghiệp sau cổ phần hóa là cần thiết để thúc đẩy quá trình này.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà đầu tư, góp phần nâng cao hiệu quả cổ phần hóa trong giai đoạn tiếp theo.

Các cơ quan chức năng cần nhanh chóng triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường giám sát và đánh giá để đảm bảo cổ phần hóa DNNN đạt hiệu quả bền vững, góp phần phát triển kinh tế quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của CPH các doanh nghiệp nhà nƣớc Chƣơng 2: Thực trạng CPH DNNN ở Bộ Công nghiệp (nay thuộc Bộ Công thƣơng) Chƣơng 3: Định hƣớng và các giải pháp chủ yếu đẩy mạnh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nƣớc ở Bộ Công thƣơng 7 z Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CỔ PHẦN HOÁ CÁC DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CỔ PHẦN HOÁ CÁC DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC 1. Khái niệm và thực chất cổ phần hoá các DNNN 1. Khái niệm cổ phần hoá các DNNN Cổ phần hoá là một hình thức chuyển đổi doanh nghiệp từ doanh nghiệp có một hoặc số ít chủ sở hữu sang các doanh nghiệp có nhiều chủ sở hữu dưới hình thức các công ty cổ phần (CTCP).

Thực chất của quá trình này là nhằm chuyển đổi hình thức sở hữu trong các doanh nghiệp cũ sang hình thức sở hữu hỗn hợp giữa các cổ đông trên cơ sở chia nhỏ tài sản của công ty thành những phần bằng nhau, bán lại cho các cổ đông dưới hình thức cổ phiếu. Thông qua đó thiết lập hình thức tổ chức quản lý sản xuất theo mô hình CTCP, hoạt động với tư cách một pháp nhân độc lập. Như vậy CPH có thể thực hiện cho bất cứ loại hình doanh nghiệp nào, kể cả doanh nghiệp tư nhân, DNNN và các loại hình doanh nghiệp khác. Mặc dù trong thực tiễn CPH diễn ra cả đối với các doanh nghiệp tư nhân song do số lượng các doanh nghiệp tư nhân CPH là không đáng kể, cho nên khi nhắc đến CPH người ta thường hiểu là CPH DNNN.

CPH các DNNN là thuật ngữ xuất hiện và được sử dụng ở Việt Nam gắn liền với quá trình đổi mới tổ chức và quản lý các DNNN trong thời kỳ đổi mới. Đổi mới các DNNN là xu hướng có tính phổ biến ở hầu hết các nước trong quá trình phát triển kinh tế xã hội (kể cả các nước tư bản và các nước theo mô hình của chủ nghĩa xã hội), với mục tiêu nâng cao hiệu quả hoạt động của các DNNN. Đổi mới các DNNN có thể được diễn ra theo những mức độ khác nhau, với những nội dung khác nhau như: - Đổi mới những nội dung hoạt động bên trong các DNNN theo hướng tăng cường tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm, giảm thiểu sự bao cấp của nhà 8 z nước đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của DNNN, nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. - Tự do hoá việc tham gia các hoạt động kinh tế cho các thành phần kinh tế khác ở những khu vực, những hoạt động vốn chỉ dành cho DNNN.

Theo đó DNNN sẽ thu hẹp phạm vi hoạt động, các thành phần kinh tế khác sẽ mở rộng phạm vi. Sức cạnh tranh giữa DNNN và các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác sẽ cùng tăng lên. Số lượng các DNNN sẽ giảm, gánh nặng từ ngân sách cũng giảm bớt. - Uỷ quyền kinh doanh hoặc cho phép các loại hình kinh doanh ngoài nhà nước ký những hợp đồng kinh tế thực hiện những dịch vụ công cộng hoặc cho khu vực ngoài nhà nước thuê những tài sản công cộng.

- Chuyển đổi một phần hoặc toàn bộ hình thức sở hữu nhà nước ở DNNN thành sở hữu tư nhân hoặc tập thể dưới hình thức tư nhân hoá hoặc cổ phần hoá ở các nước tư bản, các nước có nền kinh tế chuyển đổi ở Nga, Đông Âu…; cổ phần hoá hoặc bán, khoán, cho thuê các DNNN như ở Việt Nam. Hiện nay, có nhiều cách nhìn nhận khác nhau về CPH DNNN như: CPH DNNN là việc chuyển đổi hình thức sở hữu từ DNNN (doanh nghiệp đơn sở hữu) sang công ty cổ phần (doanh nghiệp đa sở hữu); hay là hình thức chuyển doanh nghiệp từ chỗ hoạt động theo Luật DNNN sang doanh nghiệp hoạt động theo các quy định về công ty cổ phần trong Luật doanh nghiệp; hay cũng có cách hiểu CPH DNNN là một hình thức tư nhân hoá. Nhìn chung các khái niệm về CPH đều nói trực tiếp đến CPH các DNNN, vì vậy, đều nói tới quá trình chuyển đổi doanh nghiệp từ hình thức DNNN sang hình thức CTCP, với những góc độ khác nhau. Tuy nhiên, các khái niệm chưa đi sâu vào bản chất bên trong của quá trình CPH các DNNN.

Vì vậy, có thể khái quát và đưa ra khái niệm đầy đủ về CPH DNNN như sau: CPH các DNNN là biện pháp có tính đặc thù của quá trình đổi mới các DNNN, là quá trình chuyển các DNNN thành các CTCP. Đó là biện pháp chuyển doanh nghiệp từ một chủ sở hữu nhà nước sang sở hữu của nhiều chủ 9 z thể - đa sở hữu (hay sở hữu hỗn hợp), trong đó có thể tồn tại một phần sở hữu của nhà nước; là quá trình huy động các nguồn vốn đầu tư phát triển sản xuất, xử lý và khắc phục những tồn tại hiện thời của DNNN; tạo điều kiện cho người góp vốn và người lao động thực sự làm chủ doanh nghiệp. Tất cả nhằm mục đích nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và giảm nhẹ gánh nặng của ngân sách nhà nước đối với doanh nghiệp. Thực chất cổ phần hoá các doanh nghiệp nhà nƣớc Muốn hiểu thực chất CPH DNNN, trước hết cần phải phân biệt hai quá trình chuyển đổi DNNN đó là CPH và tư nhân hoá.

CPH và tư nhân hoá là hai quá trình khác nhau cả về mục đích lẫn phương thức tiến hành, cụ thể là: mục tiêu CPH DNNN là góp phần nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của doanh nghiệp; huy động vốn của toàn xã hội để đầu tư đổi mới công nghệ, phát triển doanh nghiệp; đồng thời qua CPH mà phát huy vai trò làm chủ thực sự của người lao động. Trong khi đó tư nhân hoá có mục tiêu là xoá bỏ hẳn những DNNN mà Nhà nước xét thấy không cần thiết nắm giữ. Về hình thức CPH đối với các DNNN được thực hiện tuỳ thuộc vào hình thức cụ thể mà doanh nghiệp lựa chọn trong những hình thức mà Nhà nước hướng dẫn rồi đề xuất lên cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt ra quyết định. Tư nhân hoá DNNN lại được thực hiện theo một hình thức duy nhất là bán toàn bộ tài sản thuộc sở hữu Nhà nước ở các DNNN cho các tư nhân và xoá bỏ luôn DNNN này.

Bên cạnh đó, để hiểu rõ hơn thực chất của CPH DNNN cũng cần làm rõ những khác biệt về nội dung của quá trình chuyển DNNN thành công ty cổ phần khác gì với quá trình tư nhân hoá nó. Ở các nước tiến hành CPH DNNN thành CTCP có thể thông qua một trong hai hình thức sau: Một là, bán toàn bộ hoặc một phần tài sản hiện có thuộc sở hữu nhà nước tại doanh nghiệp cho các tổ chức kinh tế, xã hội và cá nhân bằng phương thức phát hành cổ phiếu. 10 z Hai là, giữ nguyên toàn bộ giá trị vốn hiện có của nhà nước tại DNNN, phát hành cổ phiếu ra công chúng để thu hút thêm vốn mở rộng DNNN. Cả hai hình thức trên đều là CPH DNNN, đều là quá trình chuyển DNNN từ một chủ sở hữu là Nhà nước sang CTCP - hình thức doanh nghiệp có nhiều chủ sở hữu.

Đây cũng là quá trình chuyển việc quản lý doanh nghiệp trực tiếp là Nhà nước sang quản lý doanh nghiệp gián tiếp của các cổ đông thông qua hội đồng quản trị. Với cách nhìn nhận như vậy thì không thể quan niệm CPH DNNN là tư nhân hoá. Để hiểu rõ thực chất của CPH các DNNN cần đi sâu phân tích các nhân tố nằm trong quá trình trên. Nhân tố thứ nhất: DNNN với tƣ cách là đối tƣợng của cổ phần hoá: DNNN là doanh nghiệp do Nhà nước thành lập, đầu tư vốn và quản lý hoạt động với tư cách chủ sở hữu, là pháp nhân kinh tế hoạt động theo luật pháp thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội do Nhà nước giao.

Nhiều nghiên cứu đã kết luận về sự tồn tại khách quan và vai trò của các DNNN trong nền kinh tế thị trường, đặc biệt trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN như nước ta. Đó là: - Với tư cách là doanh nghiệp thuộc sở hữu Nhà nước, các DNNN thông qua các hoạt động của mình thực hiện chức năng định hướng, tạo tiềm lực kinh tế cho Nhà nước thực hiện vai trò điều tiết đối với nền kinh tế. - Các DNNN có vai trò to lớn trong nắm giữ các hoạt động then chốt của nền kinh tế như: điện lực, khai thác khoáng sản, dầu khí, viễn thông, vận tải và công nghiệp quốc phòng. Đồng thời được tổ chức và hoạt động ở những lĩnh vực quan trọng của đời sống xã hội nhưng hiệu quả kinh tế thấp như các dịch vụ công ích, các hoạt động bảo vệ môi trường,…Việc nắm giữ này cho phép Nhà nước một mặt đảm bảo những điều kiện phát triển, những cân đối lớn cho toàn bộ nền kinh tế quốc dân giúp cho các doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả; mặt khác đảm bảo những điều kiện cần thiết cho sự ổn định đời sống kinh tế, xã hội.

11 z - Các DNNN ở những vùng biên giới, những vùng có điều kiện phát triển kinh tế xã hội khó khăn, những vùng còn lạc hậu… có vai trò rất quan trọng trong việc giữ gìn an ninh quốc phòng, xây dựng chế độ kinh tế - xã hội công bằng, dân chủ… Như vậy, việc CPH các DNNN tuy là tất yếu trong điều kiện của nhiều nước, nhưng CPH DNNN ở quốc gia nào cũng cần phải có sự cân nhắc một cách thấu đáo để không làm mất đi tiềm lực kinh tế của đất nước, để nhà nước vẫn giữ vai trò điều tiết nền kinh tế, đồng thời để các doanh nghiệp có khả năng nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh. Nhân tố thứ hai: công ty cổ phần với tƣ cách là sản phẩm của quá trình CPH các DNNN: Theo Luật doanh nghiệp - Công ty cổ phần là doanh nghiệp, trong đó vốn điều lệ được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần; Công ty có quyền phát hành chứng khoán ra công chúng để huy động vốn theo luật chứng khoán; cổ đông có thể là tổ chức, cá nhân với số lượng tối thiểu là 3 và không hạn chế số lượng tối đa. Cổ đông có quyền tự do chuyển nhượng cổ phần (tuỳ trường hợp đặc biệt được quy định riêng). Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về nợ và các nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã góp vào doanh nghiệp.