Nghiên cứu cơ chế tài chính cho dịch vụ môi trường rừng tại tỉnh Nghệ An

Chuyên đề nghiên cứu Cơ chế tài chính cho dịch vụ môi trường rừng tại Nghệ An, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho chuyên gia kinh tế

• Tác giả: Lê Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Anh Dũng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Cơ chế tài chính cho dịch vụ môi trường rừng tại tỉnh Nghệ An
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CƠ CHẾ TÀI CHÍNH DỊCH VỤ MÔI TRƯỜNG RỪNG
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Các nghiên cứu nước ngoài
• 1.3. Khái niệm cơ chế tài chính
• 1.4. Chính sách dịch vụ môi trường rừng
• 1.5. Khái niệm Chi trả dịch vụ môi trường rừng
• 1.6. Nguyên tắc và hình thức chi trả dịch vụ môi trường rừng
• 1.7. Nội dung cơ chế tài chính dịch vụ môi trường rừng
• 1.8. Thu từ dịch vụ môi trường rừng
• 1.9. Chi từ dịch vụ môi trường rừng
• 1.10. Nhân tố ảnh hưởng đến cơ chế tài chính dịch vụ môi trường rừng
• 1.11. Chính sách của nhà nước
• 1.12. Năng lực quản lý của nhà nước
• 1.13. Sự đồng thuận của đối tượng phải chi trả
• 1.14. Chất lượng dịch vụ cung ứng
• 1.15. Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của bên phải chi trả
• 1.16. Thiên tai, hạn hán
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ THIẾT KẾ LUẬN VĂN
• 2.1. Cơ sở lý luận nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Thu thập số liệu
• 2.4. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.5. Phân tích, đánh giá và xử lý thông tin
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ TÀI CHÍNH CHO DỊCH VỤ MÔI TRƯỜNG RỪNG TẠI TỈNH NGHỆ AN
• 3.1. Tổng quan về tài nguyên rừng tại tỉnh Nghệ An
• 3.2. Diện tích rừng và đất lâm nghiệp phân theo trạng thái rừng và chủ quản lý của tỉnh Nghệ An năm 2012
• 3.3. Diện tích rừng và đất lâm nghiệp phân theo trạng thái rừng và chức năng rừng của tỉnh Nghệ An năm 2012
• 3.4. Thực trạng cơ chế tài chính cho dịch vụ môi trường rừng tại tỉnh Nghệ An
• 3.5. Cơ chế tài chính trước khi thực hiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Nghệ An
• 3.6. Cơ chế tài chính về chính sách chi trả DVMTR tại Nghệ An
• 3.7. Ảnh hưởng từ nguồn thu-chi tài chính thực hiện chi trả DVMTR tại tỉnh Nghệ An
• 3.8. Các quan hệ tài chính hiện hành giữa các chủ thể: cơ quan quản lý, chủ rừng và người nhận giao khoán bảo vệ rừng
• 3.9. Công tác kiểm tra, giám sát
• 3.10. Đánh giá thực trạng cơ chế tài chính dịch vụ môi trường rừng tại tỉnh Nghệ An
• 3.11. Những kết quả đạt được
• 3.12. Tồn tại, hạn chế, khó khăn, vướng mắc và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ TÀI CHÍNH CHO DỊCH VỤ MÔI TRƯỜNG RỪNG TẠI NGHỆ AN
• 4.1. Định hướng của tỉnh Nghệ An đối với công tác quản lý bảo vệ rừng và phát triển dịch vụ môi trường rừng đến năm 2020
• 4.2. Định hướng về kinh tế
• 4.3. Định hướng về Xã hội
• 4.4. Định hướng về môi trường
• 4.5. Giải pháp hoàn thiện cơ chế tài chính cho dịch vụ môi trường rừng tại tỉnh Nghệ An
• 4.5.1. Kiện toàn và nâng cao chất lượng hoạt động của Hội đồng quản lý Quỹ và Cơ cấu tổ chức bộ máy của Quỹ bảo vệ & phát triển rừng của tỉnh
• 4.5.2. Tiếp tục bổ sung và hoàn thiện các Đề án đã xây dựng
• 4.5.3. Tăng cường hoàn thiện công tác thu DVMTR
• 4.5.4. Công khai thủ tục thu, chi DVMTR
• 4.5.5. Thực hiện công khai, minh bạch
• 4.5.6. Xử phạt và khen thưởng
• 4.6. Kiến nghị thực hiện hoàn thiện cơ chế tài chính DVMTR
• 4.6.1. Kiến nghị Chính phủ
• 4.6.2. Hình thức chi trả gián tiếp là phù hợp
• 4.6.3. Kiến nghị đối với Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn
• 4.6.4. Kiến nghị đối với UBND tỉnh Nghệ An
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu và những vấn đề chung về cơ chế tài chính dịch vụ môi trường rừng

Nghiên cứu về cơ chế tài chính cho dịch vụ môi trường rừng tại Nghệ An đã được thực hiện trong bối cảnh ngành lâm nghiệp đang chuyển mình mạnh mẽ. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng việc quản lý tài chính trong lĩnh vực này không chỉ liên quan đến việc thu chi mà còn đến việc phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên. Theo Nghị định 99/2010/NĐ-CP, chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã được áp dụng, tạo ra một nguồn thu mới cho tỉnh Nghệ An. Tuy nhiên, việc thực hiện chính sách này vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc quản lý và sử dụng nguồn thu một cách hiệu quả. Điều này cho thấy sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế tài chính để đảm bảo sự phát triển bền vững cho dịch vụ môi trường rừng.

1.1. Khái niệm cơ chế tài chính

Cơ chế tài chính cho dịch vụ môi trường rừng bao gồm các quy định, chính sách và phương pháp nhằm quản lý nguồn thu và chi từ các dịch vụ này. Việc hiểu rõ khái niệm này giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý rừng và bảo vệ rừng. Cơ chế tài chính không chỉ đơn thuần là việc thu chi mà còn bao gồm các chính sách khuyến khích, hỗ trợ cho các bên liên quan trong việc bảo vệ và phát triển rừng. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Nghệ An, nơi có nhiều thách thức về tài nguyên thiên nhiên và phát triển bền vững.

II. Thực trạng cơ chế tài chính cho dịch vụ môi trường rừng tại Nghệ An

Thực trạng cơ chế tài chính cho dịch vụ môi trường rừng tại Nghệ An cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Theo báo cáo, nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng chưa được khai thác triệt để, dẫn đến việc thiếu hụt ngân sách cho các hoạt động bảo vệ và phát triển rừng. Các quan hệ tài chính giữa các bên liên quan như cơ quan quản lý, chủ rừng và người nhận giao khoán bảo vệ rừng còn nhiều bất cập. Việc kiểm tra, giám sát hoạt động tài chính cũng chưa được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Điều này ảnh hưởng đến khả năng bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển dịch vụ sinh thái tại địa phương.

2.1. Đánh giá thực trạng cơ chế tài chính

Đánh giá thực trạng cho thấy rằng cơ chế tài chính hiện tại chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển bền vững. Nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng chủ yếu phụ thuộc vào ngân sách nhà nước, trong khi nguồn thu từ các dịch vụ khác chưa được khai thác. Điều này dẫn đến việc thiếu hụt nguồn lực cho các hoạt động bảo vệ rừng. Hơn nữa, sự đồng thuận của các bên liên quan trong việc chi trả dịch vụ môi trường còn yếu, gây khó khăn trong việc thực hiện chính sách. Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững cho tài nguyên rừng.

III. Một số giải pháp hoàn thiện cơ chế tài chính cho dịch vụ môi trường rừng tại Nghệ An

Để hoàn thiện cơ chế tài chính cho dịch vụ môi trường rừng tại Nghệ An, cần thực hiện một số giải pháp quan trọng. Đầu tiên, cần kiện toàn và nâng cao chất lượng hoạt động của Hội đồng quản lý Quỹ bảo vệ và phát triển rừng. Thứ hai, cần công khai thủ tục thu, chi dịch vụ môi trường rừng để tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý tài chính. Cuối cùng, cần có các chính sách khuyến khích và hỗ trợ cho các bên liên quan tham gia vào việc bảo vệ và phát triển rừng. Những giải pháp này không chỉ giúp cải thiện tình hình tài chính mà còn góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

3.1. Kiến nghị đối với các cơ quan chức năng

Các cơ quan chức năng cần xem xét và điều chỉnh các chính sách hiện hành để phù hợp với thực tiễn tại Nghệ An. Cần có các biện pháp cụ thể để tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo vệ rừng. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo, nâng cao nhận thức cho người dân về vai trò của dịch vụ môi trường rừng. Việc thực hiện các kiến nghị này sẽ tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc phát triển bền vững tài nguyên rừng và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Nghệ An, với diện tích tự nhiên khoảng 1.820.900 ha và diện tích đất lâm nghiệp chiếm 1.132.200 ha, trong đó diện tích có rừng đạt gần 888.700 ha, chiếm tỷ lệ độ che phủ 53,9%, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường. Rừng tại Nghệ An không chỉ cung cấp nguồn lợi từ khai thác lâm sản mà còn góp phần điều tiết nguồn nước, bảo vệ đất, phòng chống thiên tai và duy trì đa dạng sinh học. Tuy nhiên, việc quản lý và phát triển dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) còn nhiều thách thức, đặc biệt trong cơ chế tài chính nhằm đảm bảo nguồn thu bền vững cho công tác bảo vệ và phát triển rừng.

Luận văn tập trung nghiên cứu cơ chế tài chính cho dịch vụ môi trường rừng tại tỉnh Nghệ An trong giai đoạn 2011-2013, dựa trên Nghị định 99/2010/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn liên quan. Mục tiêu chính là đánh giá thực trạng cơ chế tài chính, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, thu chi và sử dụng nguồn tài chính cho DVMTR. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại Nghệ An, đặc biệt trên địa bàn hai huyện Kỳ Sơn và Tương Dương, với tầm nhìn phát triển đến năm 2020. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc tạo nguồn tài chính mới, giảm áp lực ngân sách nhà nước, đồng thời thúc đẩy phát triển bền vững ngành lâm nghiệp và bảo vệ môi trường tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết quản lý tài chính hiện đại và mô hình chi trả dịch vụ môi trường rừng (PES - Payment for Ecosystem Services). Lý thuyết quản lý tài chính tập trung vào các quyết định đầu tư, tài chính và phân phối lợi nhuận, đồng thời nhấn mạnh quản lý vốn lưu động, tài sản dài hạn và lập kế hoạch tài chính nhằm đảm bảo hiệu quả sử dụng nguồn lực. Mô hình PES được áp dụng như một cơ chế tài chính mới, trong đó người sử dụng dịch vụ môi trường rừng trả tiền cho người cung ứng dịch vụ nhằm bảo vệ và phát triển rừng.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Cơ chế tài chính dịch vụ môi trường rừng: hệ thống các quy định, chính sách và quy trình thu, chi tài chính liên quan đến DVMTR.
• Chi trả dịch vụ môi trường rừng: quan hệ tài chính giữa bên sử dụng và bên cung ứng dịch vụ môi trường rừng, bao gồm chi trả trực tiếp và gián tiếp.
• Hệ số điều chỉnh chi trả (K): các hệ số phản ánh trạng thái rừng, loại rừng, nguồn gốc hình thành và mức độ khó khăn trong bảo vệ rừng, ảnh hưởng đến mức chi trả cho chủ rừng.
• Quản lý, sử dụng nguồn thu DVMTR: quy trình phân bổ, giám sát và sử dụng nguồn tài chính nhằm đảm bảo hiệu quả và minh bạch.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật lịch sử và biện chứng, kết hợp nghiên cứu định tính và định lượng. Số liệu được thu thập từ các báo cáo của Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Nghệ An, các ban quản lý rừng huyện Kỳ Sơn và Tương Dương, cùng Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn giai đoạn 2011-2013. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào các chủ thể liên quan đến DVMTR tại hai huyện trọng điểm, với phương pháp chọn mẫu phi xác suất nhằm đảm bảo tính đại diện cho thực trạng địa phương.

Phân tích số liệu được thực hiện trên phần mềm Excel, bao gồm tính toán quy mô thu chi, tỷ lệ tăng trưởng và đánh giá hiệu quả cơ chế tài chính. Ngoài ra, khảo sát phỏng vấn các cán bộ quản lý và hộ dân nhằm thu thập ý kiến về thực trạng và khó khăn trong triển khai chính sách. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2011 đến 2015, với tầm nhìn đến năm 2020, phù hợp với các chính sách và văn bản pháp luật hiện hành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng diện tích và độ che phủ rừng: Tỷ lệ độ che phủ rừng tại Nghệ An tăng từ 41,5% năm 2000 lên 53,9% năm 2013, thể hiện sự phát triển tích cực của ngành lâm nghiệp. Diện tích rừng tự nhiên đạt 733.268 ha, rừng trồng khoảng 155.500 ha.
2. Nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng: Tổng nguồn thu từ DVMTR giai đoạn 2011-2013 tăng trưởng ổn định, với mức thu từ các nhà máy thủy điện, sản xuất nước sạch và doanh nghiệp du lịch. Ví dụ, mức thu từ nhà máy thủy điện được quy định 20 đồng/kWh, từ nước sạch 40 đồng/m3, và từ doanh thu du lịch 1-2%.
3. Cơ chế chi trả và phân bổ nguồn thu: Hình thức chi trả gián tiếp qua Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh chiếm ưu thế, với tối đa 10% nguồn thu được sử dụng cho hoạt động quản lý quỹ, 5% dự phòng hỗ trợ hộ nhận khoán bảo vệ rừng, phần còn lại chi trả cho chủ rừng.
4. Khó khăn trong quản lý và thực hiện: Việc thu chi còn gặp nhiều vướng mắc do năng lực quản lý hạn chế, thiếu sự đồng thuận của các bên phải chi trả, và chưa có sự minh bạch hoàn toàn trong thủ tục thu chi. Tỷ lệ chi trả đúng hạn và đầy đủ chưa đạt mức kỳ vọng, ảnh hưởng đến hiệu quả bảo vệ rừng.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy cơ chế tài chính DVMTR tại Nghệ An đã tạo ra nguồn tài chính mới, góp phần nâng cao độ che phủ và chất lượng rừng. Việc áp dụng Nghị định 99/2010/NĐ-CP và Thông tư 80/2011-TT-BNNPTNT đã tạo khung pháp lý vững chắc cho chính sách chi trả. Tuy nhiên, so với các nghiên cứu quốc tế về PES tại các nước như Costa Rica hay Trung Quốc, Nghệ An còn hạn chế về mức thu và sự đa dạng nguồn thu.

Nguyên nhân chính bao gồm năng lực quản lý nhà nước còn yếu, thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan, và nhận thức của cộng đồng, doanh nghiệp về trách nhiệm chi trả chưa cao. Việc sử dụng phần mềm quản lý tài chính và công khai minh bạch thủ tục thu chi được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả. Biểu đồ thể hiện tỷ lệ thu chi qua các năm và bảng phân bổ nguồn thu theo đối tượng sẽ minh họa rõ nét hơn về sự biến động và phân phối nguồn tài chính.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao năng lực quản lý và giám sát: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu cho cán bộ quản lý Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh và các huyện, áp dụng hệ thống quản lý tài chính hiện đại, đảm bảo minh bạch và hiệu quả trong thu chi. Thời gian thực hiện: 2016-2018. Chủ thể: Sở Nông nghiệp & PTNT phối hợp UBND tỉnh.
2. Tăng cường công khai, minh bạch thủ tục thu chi DVMTR: Xây dựng cổng thông tin điện tử công khai các khoản thu, chi và báo cáo tài chính định kỳ, tạo sự tin tưởng và đồng thuận từ các bên phải chi trả. Thời gian: 2016-2017. Chủ thể: Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh.
3. Mở rộng đối tượng và nguồn thu dịch vụ môi trường rừng: Khuyến khích các doanh nghiệp ngoài ngành lâm nghiệp tham gia chi trả dịch vụ môi trường, đồng thời nghiên cứu áp dụng mức thu phù hợp với điều kiện kinh tế địa phương nhằm tăng nguồn thu bền vững. Thời gian: 2017-2020. Chủ thể: UBND tỉnh, Sở Tài chính.
4. Xây dựng chính sách khuyến khích và xử phạt nghiêm minh: Áp dụng các biện pháp khen thưởng đối với các chủ rừng và hộ nhận khoán thực hiện tốt công tác bảo vệ rừng, đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm chi trả dịch vụ môi trường. Thời gian: 2016-2019. Chủ thể: UBND tỉnh, các cơ quan chức năng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp và môi trường: Giúp xây dựng và hoàn thiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, nâng cao hiệu quả quản lý tài chính.
2. Các tổ chức, doanh nghiệp sử dụng dịch vụ môi trường rừng: Hiểu rõ trách nhiệm chi trả, cơ chế tài chính và lợi ích khi tham gia chính sách PES.
3. Chủ rừng và cộng đồng dân cư nhận khoán bảo vệ rừng: Nắm bắt quyền lợi, nghĩa vụ và cách thức nhận chi trả dịch vụ môi trường, từ đó nâng cao ý thức bảo vệ rừng.
4. Các nhà nghiên cứu, sinh viên ngành quản lý kinh tế, môi trường và lâm nghiệp: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về cơ chế tài chính dịch vụ môi trường rừng tại Việt Nam, đặc biệt là Nghệ An, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ chế tài chính dịch vụ môi trường rừng là gì?
   Là hệ thống các quy định, chính sách và quy trình thu chi tài chính nhằm đảm bảo nguồn vốn cho công tác bảo vệ và phát triển rừng, trong đó người sử dụng dịch vụ môi trường trả tiền cho người cung ứng dịch vụ.

2. Ai là đối tượng phải chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Nghệ An?
   Bao gồm các cơ sở sản xuất thủy điện, sản xuất nước sạch, doanh nghiệp du lịch và các tổ chức, cá nhân hưởng lợi từ dịch vụ môi trường rừng.

3. Hình thức chi trả dịch vụ môi trường rừng gồm những loại nào?
   Có hai hình thức chính: chi trả trực tiếp giữa bên sử dụng và bên cung ứng dịch vụ, và chi trả gián tiếp thông qua Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng cấp tỉnh.

4. Nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng được sử dụng như thế nào?
   Nguồn thu được phân bổ cho hoạt động quản lý quỹ, hỗ trợ hộ nhận khoán bảo vệ rừng và chi trả trực tiếp cho các chủ rừng cung ứng dịch vụ môi trường.

5. Những khó khăn chính trong thực hiện cơ chế tài chính DVMTR tại Nghệ An là gì?
   Bao gồm năng lực quản lý hạn chế, thiếu sự đồng thuận của các bên phải chi trả, thủ tục thu chi chưa minh bạch và chưa có hệ thống giám sát hiệu quả.

Kết luận

• Cơ chế tài chính dịch vụ môi trường rừng tại Nghệ An đã góp phần nâng cao độ che phủ rừng từ 41,5% năm 2000 lên 53,9% năm 2013.
• Nguồn thu từ DVMTR tăng trưởng ổn định, chủ yếu qua hình thức chi trả gián tiếp qua Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh.
• Các khó khăn về năng lực quản lý, minh bạch thu chi và sự đồng thuận của các bên phải chi trả cần được khắc phục để nâng cao hiệu quả chính sách.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực quản lý, minh bạch thủ tục, mở rộng nguồn thu và chính sách khuyến khích, xử phạt nhằm hoàn thiện cơ chế tài chính.
• Tiếp tục nghiên cứu, áp dụng các mô hình quản lý tài chính hiện đại và tăng cường sự tham gia của cộng đồng, doanh nghiệp để phát triển bền vững dịch vụ môi trường rừng tại Nghệ An.

Hành động tiếp theo là triển khai các giải pháp đề xuất trong giai đoạn 2016-2020, đồng thời mở rộng nghiên cứu áp dụng cho các tỉnh có điều kiện tương tự nhằm nhân rộng mô hình thành công.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và những vấn đề chung về cơ chế tài chính dịch vụ môi trường rừng Chương 2: Phương pháp nghiên cứu và thiết kế nghiên cứu Chương 3: Thực trạng cơ chế tài chính dịch vụ môi trường rừng tại tỉnh Nghệ An Chương 4: Một số giải pháp hoàn thiện cơ chế tài chính dịch vụ môi trường rừng tại tỉnh Nghệ An 5 z CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CƠ CHẾ TÀI CHÍNH DỊCH VỤ MÔI TRƢỜNG RỪNG 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Liên quan đến hoạt động quản lý TC, các nhà nghiên cứu trƣớc đây hầu hết đã tập trung vào kiểm tra, điều tra và mô tả hành vi của các DN nhỏ và vừa trong thực tiễn quản lý TC.Các nghiên cứu nƣớc ngoài Các nghiên cứu gần đây nhƣ Sudhindra Bhat (2008) và Great Britain (2011). Great Britain (2011) nhấn mạnh mục tiêu của quản lý tài chính bao gồm cả thanh khoản, lợi nhuận và tăng trƣởng.

Do đó, các lĩnh vực cụ thể mà quản lý tài chính cần phải đƣợc quan tâm tới là quản lý thanh khoản (dòng tiền, quản lý vốn lƣu động), quản lý lợi nhuận (phân tích lợi nhuận, kế hoạch lợi nhuận), và quản lý phát triển (lập kế hoạch và quyết định nguồn vốn). Sudhindra Bhat (2008) xem xét các lĩnh vực cụ thể của quản lý tài chính bao gồm tất cả các hoạt động có liên quan đến các mục trên bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp. Các lĩnh vực cụ thể quản lý tài chính bao gồm: quản lý vốn lƣu động, quản lý tài sản dài hạn, quản lý nguồn tài chính, lập kế hoạch tài chính, lập kế hoạch và đánh giá khả năng sinh lời. Ehrhardt (2008) định nghĩa quản lý tài chính dựa trên huy động và sử dụng nguồn vốn: Quản lý tài chính là quan tâm đến việc nâng cao các quỹ cần thiết để tài trợ cho tài sản và hoạt động của doanh nghiệp, việc phân bổ đề tài sợ tiền giữa các ứng dụng cạnh tranh, và với việc đảm bảo rằng các khoản tiền đƣợc sử dụng hiệu quả và hiệu quả trong việc đạt đƣợc mục tiêu của tổ chức đề ra.

Ehrhardt (2008), quản lý tài chính hiện đại liên quan đến việc lập kế hoạch, kiểm soát và trách nhiệm ra quyết định gồm: 6 z - Các loại và các nguồn tài chính một doanh nghiệp có thể sử dụng, làm thế nào có thể đƣợc tiếp cận nó, và làm thế nào để lựa chọn các nguồn tài chính trong số đó. - Các nhu cầu tài chính có thể đƣợc sử dụng trong một doanh nghiệp và làm thế nào để lựa chọn những ngƣời có khả năng quản lý tài chính sao cho doanh nghiệp có lợi nhất. - Các phƣơng tiện khác nhau để đảm bảo rằng tài chính đƣợc phân bổ cho các hoạt động cụ thể đem lại lợi nhuận cho doanh nghiệp, dự kiến phân bổ lợi nhuận doanh nghiệp ra sao. Nói chung, các tác giả trƣớc đó đã có sự khác biệt trong ý kiến của các quyết định quan trọng trong quản lý tài chính.

Kent Baker, Gary Powell (2009) chỉ ra ba loại quyết định quản lý tài chính của một công ty phải thực hiện trong kinh doanh: (1) quyết định ngân sách, (2) các quyết định tài chính, và (3) các quyết định liên quan đến tài chính ngắn hạn và liên quan đến vốn lƣu động ròng. Tƣơng tự nhƣ vậy, PK Jain (2007) cũng chỉ ra ba quyết định tài chính chủ yếu bao gồm các quyết định đầu tƣ, quyết định tài chính và quyết định chia cổ tức. Sudhindra Bhat (2008) đề xuất một cách khác để xác định các quyết định quan trọng của quản lý tài chính là nhìn vào bảng cân đối kế toán của một doanh nghiệp. Có nhiều quyết định liên quan đến các mục trên bảng cân đối kế toán.

Tuy nhiên, chúng đƣợc phân loại thành ba loại chính: các quyết định đầu tƣ, quyết định tài chính và các quyết định phân phối lợi nhuận. - Quyết định đầu tƣ : (1) liên quan đến số lƣợng và thành phần của đầu tƣ của doanh nghiệp trong tài sản ngắn hạn (tiền mặt, cổ phiếu, nợ,.) và tài sản cố định (thiết bị, nhà xƣởng,.), và (2) liên quan đến việc cân bằng giữa hai loại tài sản trên. - Quyết định tài chính: (1) liên quan đến các loại tài chính sử dụng để mua tài sản, và (2) liên quan đến việc đạt đƣợc một sự cân bằng giữa các nguồn ngắn hạn và dài hạn, và giữa nợ và nguồn vốn chủ sở hữu. 7 z - Quyết định phân phối lợi nhuận: (1) liên quan đến tỷ lệ lợi nhuận thu đƣợc nên đƣợc giữ lại trong một doanh nghiệp để tài trợ cho phát triển và tăng trƣởng, (2) và tỷ lệ có thể đƣợc phân phối cho các chủ sở hữu.

Tóm lại, quản lý tài chính là quan tâm đến nhiều lĩnh vực cụ thể. Có lẽ là bảng cân đối của một doanh nghiệp có thể chứng minh làm thế nào để nhận ra các khu vực này bao gồm: - Tài sản ngắn hạn hoặc quản lý vốn lƣu động. - Tài sản cố định hoặc quản lý tài sản tồn tại lâu dài. - Kinh phí quản lý.

- Ngân sách và lập kế hoạch tài chính. - Đòn bẩy và cơ cấu vốn. - Phân tích tài chính và đánh giá hiệu quả của doanh nghiệp. - Phân phối lợi nhuận (cổ tức và giữ lại chính sách thu nhập).

Ở các nghiên cứu trƣớc đó, hầu hết các tác giả và nhà nghiên cứu tiếp cận các lĩnh vực cụ thể của quản lý TC theo các cách thức khác nhau. Các lĩnh vực cụ thể của quản lý TC đƣợc các nhà nghiên cứu nhƣ Walker và Petty (1978), Barrow (1988), Meredith (1986), Cohen (1989), English.W (1990) và McMahon (1995) tiến hành hành nghiên cứu. Walker và Petty (1978) định nghĩa các lĩnh vực chính của quản lý tài sản bao gồm lập kế hoạch (lập kế hoạch và quản lý tiền mặt, dự báo tài sản bắt buộc, lập kế hoạch lợi nhuận), đòn bẩy TC, ra quyết định đầu tƣ, quản lý vốn hoạt động (quản lý tiền mặt, khoản phải thu và hàng tồn kho) và các nguồn TC (TC ngắn hạn và dài hạn, TC trung gian). Barrow (1988) nhấn mạnh đến một quan điểm thực tế hơn là lý thuyết.

Thay cho việc xác định các lĩnh vực quản lý TC cụ thể, ông liệt kê các công cụ phân tích TC bao gồm các biện pháp quản lý kinh doanh; xác định khả năng sinh lợi; kiểm soát vốn hoạt động (hoặc khả năng thanh khoản); kiểm soát tài sản cố định, chi phí; khối lƣợng; các quyết định giá và lợi nhuận, các kế hoạch kinh doanh và ngân sách. 8 z Meredith (1986) nhấn mạnh vào các hệ thống thông tin nhƣ là cơ sở cho việc quản lý TC bao gồm các hồ sơ và báo cáo quản lý TC. Điều này đƣợc xem là rất quan trọng bởi vì chủ DN – các nhà quản lý hoặc các nhà quản lý TC thấy khó quyết định khi có thể nếu họ thiếu thông tin TC. Cohen (1989) tập trung vào quản lý vốn hoạt động và các công cụ quản lý TC nhƣ là phân tích tỷ số, xác định khả năng sinh lợi và phân tích sinh kế.W (1990) nhấn mạnh các kết quả quản lý TC bao gồm khả năng thanh khoản, khả năng sinh lợi và tăng trƣởng.

Do vậy, các lĩnh vực cụ thể có liên quan đến quản lý TC là quản lý khả năng thanh khoản (dự thảo luồng tiền mặt, quản lý vốn hoạt động), quản lý khả năng sinh lợi (phân tích lợi nhuận, lập kế hoạch lợi nhuận) và quản lý tăng trƣởng (hoạch định nguồn vốn và các quyết định). McMahon (1995) nghiên cứu các lĩnh vực cụ thể của quản lý TC bao gồm tất cả các lĩnh vực liên quan đến các hạng mục trên bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp. Các lĩnh vực cụ thể của quản lý TC bao gồm quản lý vốn hoạt động, quản lý tài sản dài hạn, quản lý các nguồn TC, lập kế hoạch cơ cấu TC, lập kế hoạch và đánh giá khả năng sinh lợi. Có thể tổng kết các nội dung của quản lý TC đƣợc các nghiên cứu đề cập đến nhƣ sau: • Quản lý tài sản lƣu động hoặc vốn hoạt động • Quản lý tài sản cố định hoặc quản lý tài sản dài hạn • Quản lý quỹ • Ra quyết định đầu tƣ • Lập kế hoạch và dự thảo ngân sách tài chính • Đòn bẩy và cơ cấu vốn • Hệ thống thông tin kế toán • Phân tích tài chính và đánh giá kết quả kinh doanh • Phân phối lợi nhuận (chính sách lợi tức và lợi nhuận giữ lại).

Các nghiên cứu trong nƣớc 9 z Ở Việt Nam, đề tài về quản lý tài chính đƣợc khá nhiều các nhà nghiên cứu quan tâm, tiến hành nghiên cứu dƣới nhiều góc độ. Đây là vấn đề thu hút và nhận đƣợc sự quan tâm của đông đảo các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý trong nƣớc. Các công trình khoa học trong lĩnh vực này khá phong phú với ý kiến khác nhau, thậm chí trái ngƣợc nhau tùy theo cách tiếp cận. Các bài báo, tạp chí bàn về vấn đề tài chính công và quản lý chi tiêu công rất phong phú; đối tƣợng nghiên cứu khá rộng và nhiều giải pháp đƣợc đề xuất mang tính định hƣớng cho toàn bộ hệ thống.

Các công trình nghiên cứu thuộc nhóm này có thể kể đến rất nhiều bài viết: Trong đề tài: “Chiến lƣợc đổi mới cơ chế quản lý Tài sản công giai đoạn 2001-2010”, 2000, đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ, Hà Nội. Nguyễn Văn Xa đã đánh giá thực trạng tình hình quản lý, sử dụng toàn bộ tài sản công (trong đó có Tài sản công trong khu vực HCSN ở Việt Nam) từ năm 1995 đến năm 2000, từ đó đề ra những giải pháp nhằm đổi mới cơ chế quản lý Tài sản công trong khu vực HCSN đến năm 2010. Tuy vậy, do yếu tố thời gian, hệ thống số liệu của đề tài đã trở nên lạc hậu. Trong đề tài: Hoàn thiện cơ chế quản lý tài sản nhà nước tại đơn vị sự nghiệp, 2002, đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ, Hà Nội”.

TS Phạm Đức Phong đã tập trung chủ yếu nghiên cứu về cơ chế quản lý Tài sản công đối với các tài sản phục vụ trực tiếp cho hoạt động trong các lĩnh vực giáo dục- đào tạo, khoa học công nghệ, y tế, văn hoá thể thao, là khâu đột phá của công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nƣớc. Song, trong công trình này, tác giả cũng chƣa quan tâm đánh giá hiệu quả, hiệu lực của cơ chế quản lý Tài sản công.