Nghiên Cứu Chuyển Thể Từ Chí Phèo và AQ Chính Truyện Sang Điện Ảnh

Chuyên khảo kỹ thuật phân tích Luận án từ ngôn ngữ văn học đến ngôn ngữ điện ảnh trường hợp chí phèo của việt nam và aq chính, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Nam Cao
• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Học
• Đề tài: Chuyển Thể Tác Phẩm Văn Học Sang Điện Ảnh: Nghiên Cứu Chí Phèo và AQ Chính Truyện
• Loại tài liệu: Luận Án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Đóng góp mới về khoa học của luận án
• 0.6.1. Về mặt lý luận
• 0.6.2. Về mặt thực tiễn
• 0.7. Cấu trúc của Luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.1.1. Một số nghiên cứu về ngôn ngữ văn học
• 1.1.2. Nghiên cứu về ngôn ngữ văn học tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH CHUYỂN ĐỔI NGÔN NGỮ TỪ TÁC PHẨM VĂN HỌC “CHÍ PHÈO” SANG TÁC PHẨM ĐIỆN ẢNH
• 3. CHƯƠNG 3: QUÁ TRÌNH CHUYỂN ĐỔI NGÔN NGỮ TỪ TÁC PHẨM VĂN HỌC “AQ CHÍNH TRUYỆN” SANG TÁC PHẨM ĐIỆN ẢNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chuyển Thể Tác Phẩm Văn Học Sang Điện Ảnh

Chuyển thể tác phẩm văn học sang điện ảnh là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự sáng tạo và hiểu biết sâu sắc về cả hai lĩnh vực. Tác phẩm văn học thường chứa đựng những giá trị nghệ thuật và tư tưởng sâu sắc, trong khi điện ảnh lại là một hình thức nghệ thuật trực quan, mang đến trải nghiệm khác biệt cho khán giả. Việc chuyển thể không chỉ đơn thuần là việc chuyển đổi từ ngôn ngữ văn học sang ngôn ngữ điện ảnh mà còn là một quá trình tái tạo lại các hình ảnh, âm thanh và cảm xúc từ văn bản gốc. Điều này tạo ra những thách thức và cơ hội cho các nhà làm phim trong việc giữ gìn giá trị cốt lõi của tác phẩm gốc.

1.1. Tính Cấp Thiết Của Nghiên Cứu Chuyển Thể

Nghiên cứu chuyển thể tác phẩm văn học sang điện ảnh không chỉ giúp làm rõ mối quan hệ giữa hai loại hình nghệ thuật mà còn mở ra những hướng đi mới cho việc sáng tạo nghệ thuật. Việc hiểu rõ quá trình này sẽ giúp các nhà làm phim có thể khai thác tối đa giá trị của tác phẩm gốc, đồng thời tạo ra những sản phẩm điện ảnh chất lượng cao.

1.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Chuyển Thể

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển thể, bao gồm ngôn ngữ, cấu trúc tác phẩm, và đặc điểm văn hóa của từng thời kỳ. Những yếu tố này không chỉ quyết định cách thức chuyển thể mà còn ảnh hưởng đến cách mà khán giả tiếp nhận tác phẩm điện ảnh.

II. Thách Thức Trong Việc Chuyển Thể Chí Phèo và AQ Chính Truyện

Việc chuyển thể hai tác phẩm nổi tiếng như Chí Phèo và AQ Chính Truyện gặp phải nhiều thách thức. Đầu tiên, việc giữ nguyên giá trị nghệ thuật và tư tưởng của tác phẩm gốc là một nhiệm vụ không hề đơn giản. Thứ hai, sự khác biệt về ngôn ngữ và hình thức biểu đạt giữa văn học và điện ảnh cũng tạo ra những khó khăn trong việc tái hiện các nhân vật và tình huống. Cuối cùng, việc đáp ứng kỳ vọng của khán giả hiện đại cũng là một yếu tố cần được cân nhắc.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Giữ Nguyên Tư Tưởng

Tác phẩm văn học thường chứa đựng những tư tưởng sâu sắc, việc chuyển thể sang điện ảnh có thể làm mất đi những giá trị này nếu không được thực hiện một cách cẩn thận. Các nhà làm phim cần phải tìm ra cách để truyền tải những thông điệp này một cách hiệu quả.

2.2. Sự Khác Biệt Giữa Ngôn Ngữ Văn Học và Ngôn Ngữ Điện Ảnh

Ngôn ngữ văn học thường mang tính trừu tượng và phong phú, trong khi ngôn ngữ điện ảnh lại thiên về hình ảnh và âm thanh. Sự khác biệt này đòi hỏi các nhà làm phim phải có khả năng chuyển đổi các yếu tố ngôn ngữ một cách linh hoạt để tạo ra những cảnh phim hấp dẫn.

III. Phương Pháp Chuyển Thể Tác Phẩm Văn Học Sang Điện Ảnh

Có nhiều phương pháp khác nhau để chuyển thể tác phẩm văn học sang điện ảnh. Một trong những phương pháp phổ biến là giữ nguyên cốt truyện nhưng thay đổi cách thức thể hiện. Phương pháp này cho phép các nhà làm phim giữ lại những yếu tố quan trọng của tác phẩm gốc trong khi vẫn tạo ra một sản phẩm mới mẻ và hấp dẫn. Ngoài ra, việc sử dụng các kỹ thuật điện ảnh như montage, pan, và zoom cũng giúp tăng cường tính trực quan của tác phẩm.

3.1. Giữ Nguyên Cốt Truyện Nhưng Thay Đổi Cách Thể Hiện

Phương pháp này cho phép các nhà làm phim giữ lại những tình tiết quan trọng trong tác phẩm gốc, đồng thời tạo ra những cảnh phim mới mẻ và hấp dẫn. Điều này giúp khán giả dễ dàng tiếp cận và hiểu rõ hơn về nội dung của tác phẩm.

3.2. Sử Dụng Kỹ Thuật Điện Ảnh Để Tăng Cường Tính Trực Quan

Việc áp dụng các kỹ thuật như montage, pan, và zoom giúp tạo ra những cảnh phim sinh động và hấp dẫn hơn. Những kỹ thuật này không chỉ làm tăng tính thẩm mỹ mà còn giúp khán giả cảm nhận sâu sắc hơn về nội dung và cảm xúc của tác phẩm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Chuyển Thể

Nghiên cứu chuyển thể tác phẩm văn học sang điện ảnh không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Các nhà biên kịch và đạo diễn có thể áp dụng những nguyên tắc và phương pháp đã được nghiên cứu để tạo ra những tác phẩm điện ảnh chất lượng cao. Hơn nữa, việc hiểu rõ quá trình chuyển thể cũng giúp nâng cao khả năng sáng tạo và tư duy nghệ thuật của các nhà làm phim.

4.1. Tăng Cường Khả Năng Sáng Tạo Của Các Nhà Làm Phim

Việc nghiên cứu chuyển thể giúp các nhà làm phim có cái nhìn sâu sắc hơn về cách thức chuyển đổi ngôn ngữ và hình ảnh, từ đó nâng cao khả năng sáng tạo trong quá trình làm phim.

4.2. Cải Thiện Chất Lượng Tác Phẩm Điện Ảnh

Nghiên cứu chuyển thể cũng giúp các nhà biên kịch và đạo diễn cải thiện chất lượng tác phẩm điện ảnh thông qua việc áp dụng các phương pháp và kỹ thuật đã được nghiên cứu.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Chuyển Thể Tác Phẩm Văn Học

Chuyển thể tác phẩm văn học sang điện ảnh sẽ tiếp tục là một lĩnh vực nghiên cứu hấp dẫn trong tương lai. Với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu ngày càng cao của khán giả, các nhà làm phim sẽ cần phải tìm ra những cách thức mới để chuyển thể các tác phẩm văn học một cách hiệu quả. Điều này không chỉ giúp bảo tồn giá trị văn hóa mà còn tạo ra những sản phẩm nghệ thuật độc đáo và sáng tạo.

5.1. Xu Hướng Mới Trong Chuyển Thể Tác Phẩm

Xu hướng chuyển thể sẽ ngày càng đa dạng và phong phú hơn, với sự kết hợp của nhiều yếu tố nghệ thuật khác nhau. Các nhà làm phim sẽ cần phải sáng tạo hơn trong việc tìm kiếm những cách thức mới để chuyển thể tác phẩm.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Chuyển Thể

Nghiên cứu chuyển thể sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển nghệ thuật điện ảnh, giúp các nhà làm phim có cái nhìn sâu sắc hơn về cách thức chuyển đổi ngôn ngữ và hình ảnh, từ đó tạo ra những tác phẩm điện ảnh chất lượng cao.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Tiến trình giao thoa giữa các loại hình nghệ thuật trong thời đại truyền thông số đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tái nhận thức bản chất ngôn ngữ học của các phương thức biểu đạt thẩm mỹ. Luận án tiến sĩ với đề tài "Từ ngôn ngữ văn học đến ngôn ngữ điện ảnh (trường hợp 'Chí Phèo' của Việt Nam và 'AQ chính truyện' của Trung Quốc)" thuộc chuyên ngành Ngôn ngữ học so sánh - đối chiếu và Lý luận ngôn ngữ là một công trình tiên phong xác lập hệ hình liên ngành giữa Ký hiệu học (Semiotics), Ngôn ngữ học văn bản (Text Linguistics), Diễn ngôn đa phương thức (Multimodal Discourse) và Lý luận chuyển thể điện ảnh (Film Adaptation Theory).

Nghiên cứu xuất phát từ nhận định kinh điển của nhà thi pháp học cấu trúc Roman Jakobson: "Mọi loại thông tin đều được tạo ra bởi ký hiệu" [Jakobson, 1960] cùng định nghĩa của Ricciotto Canudo (1923) khi coi điện ảnh là "nơi hội tụ của mọi nghệ thuật". Trong khi các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam thường tiếp cận chuyển thể từ góc độ phê bình văn học hoặc kỹ thuật quay dựng thuần túy [Phan Bích Thủy, 2013; Đoàn Tiến Lực, 2014], khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng yếu nằm ở việc thiếu vắng một mô hình ngôn ngữ học vi mô giải mã cơ chế chuyển đổi từ các đơn vị văn bản tĩnh (câu, đoạn văn) sang hệ thống ký hiệu nghe nhìn động (khung hình, cảnh quay, trường đoạn).

Luận án tập trung giải quyết 2 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. RQ1: Sự tương ứng và dị biệt mang tính quy luật giữa đơn vị đoạn văn trong văn bản văn học và cảnh/chuỗi cảnh trong tác phẩm điện ảnh chuyển thể được thiết lập và vận hành như thế nào?
2. RQ2: Cơ chế chuyển đổi của hệ thống ký hiệu biểu đạt không gian, thời gian, hình tượng nhân vật, ngôn ngữ đối thoại và độc thoại nội tâm biến chuyển ra sao trong quá trình chuyển dịch liên ký hiệu từ văn bản văn học sang tác phẩm điện ảnh?

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa Thuyết ký hiệu học cấu trúc của Ferdinand de Saussure (1916), Ký hiệu học điện ảnh của Christian Metz (1974), Yuri Lotman (1973/1997) và Lý thuyết chuyển thể đa nguyên của J. Dudley Andrew (1984). Phạm vi khảo sát tập trung vào hai cặp tác phẩm kinh điển của văn học hiện thực phê phán phương Đông thế kỷ XX và các phiên bản điện ảnh tương ứng: truyện ngắn Chí Phèo (Nam Cao) được chuyển thể thành phim điện ảnh Làng Vũ Đại ngày ấy (Đạo diễn Phạm Văn Khoa, Biên kịch Đoàn Lê, 1982) và truyện vừa AQ chính truyện (Lỗ Tấn / Lu Xun) được chuyển thể thành phim AQ chính truyện (Đạo diễn Sầm Phạm / Cen Fan, Biên kịch Trần Bạch Trần / Chen Baichen, 1981).

---

Literature Review và Positioning

Khảo sát tổng quan y văn quốc tế và trong nước cho thấy tiến trình nghiên cứu ngôn ngữ văn học và ngôn ngữ điện ảnh trải qua ba dòng chảy học thuật chính:

Thứ nhất, dòng chảy Ký hiệu học và Ngôn ngữ học văn bản khởi nguồn từ mô hình ký hiệu học nhị phân của Ferdinand de Saussure với cặp phạm trù cái biểu đạt (signifier) và cái được biểu đạt (signified). Nhà ngôn ngữ học V. Voloshinov (1929) đã mở rộng bản chất xã hội của ký hiệu, phân biệt rạch ròi giữa tín hiệu (signal) mang tính kỹ thuật một chiều và ký hiệu (sign) mang tính năng động xã hội: "Tín hiệu là cái cố định nội tại, vật duy nhất, trên thực tế không thay thế cái gì, không phản ánh hoặc khúc xạ cái gì, mà chỉ đơn thuần là một phương tiện kỹ thuật để dẫn chiếu đến vật này hay vật khác...". Mikhail Bakhtin (1929, 1963) đóng góp lý thuyết đối thoại (dialogism) và tiểu thuyết đa thanh, trong khi Jacques Derrida (1967) và Michel Foucault (1969) mở rộng biên độ giải cấu trúc và phân tích diễn ngôn (discourse).

Thứ hai, lịch sử lý luận ngôn ngữ điện ảnh phát triển qua ba giai đoạn:

• Giai đoạn 1 (1895 - 1960): Alexandre Astruc (1948) khởi xướng khái niệm "Máy quay cây bút" (la caméra-stylo), định danh người làm phim như một tác giả sáng tạo bằng hình ảnh. Marcel Martin (1955) trong Ngôn ngữ điện ảnh nhấn mạnh điện ảnh là một hệ thống biểu đạt phức tạp, kết nối mật thiết với văn học, hội họa và âm nhạc qua các thủ pháp montage, ẩn dụ và chiều sâu trường ảnh.
• Giai đoạn 2 (1960 - cuối thế kỷ XX): Christian Metz (1974) vận dụng cấu trúc luận xác lập ký hiệu học điện ảnh, khẳng định ngôn ngữ điện ảnh không hình thành từ quy ước ước định sẵn như ngôn ngữ tự nhiên mà vận hành theo nguyên tắc tạo mã tương đồng (analogical code). Song song đó, Pier Paolo Pasolini đưa ra luận điểm gây tranh luận: "Công cụ ngôn ngữ cơ bản của điện ảnh là một loại công cụ phi lý tính", coi cú bấm máy (shot) có giá trị tương đương hình vị (morpheme).
• Giai đoạn 3 (cuối thế kỷ XX - nay): Sự bùng nổ của công nghệ số và phân tích diễn ngôn đa phương thức (Justine Kemlo, 2007; David Bordwell & Kristin Thompson, 1993) đưa điện ảnh thành một hệ thống văn bản nghe nhìn hoàn chỉnh.

Thứ ba, các trường phái lý thuyết chuyển thể chứng kiến sự đối lập sâu sắc giữa quan điểm "Trung thành tuyệt đối" (Fidelity approach - Michael Klein & Gillian Parker, 1981; Karen Kline, 1996) và quan điểm "Tái tạo sáng tạo / Tự trị nghệ thuật" (Fertility over fidelity - J. Dudley Andrew, 1984; George Bluestone, 1957; Geoffrey Wagner, 1989). J. Dudley Andrew khẳng định: "Sự thành công của chuyển thể phụ thuộc vào khả năng tái tạo của họ chứ không phải sự trung thành của họ (the issue of their fertility, not their fidelity)".

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                       ĐỐI THOẠI HỌC THUẬT VỀ CHUYỂN THỂ                      |
+-------------------------------------------------------------------------------+
|  Trường phái Trung thành (Fidelity)  <--->  Trường phái Tái tạo (Fertility)   |
|  - Klein & Parker (1981)                   - J. Dudley Andrew (1984)          |
|  - Chuyển dịch sát nghĩa đen               - Vay mượn (Borrowing)             |
|  - Bảo lưu nguyên vẹn cốt truyện           - Khai phóng tiềm thức thị giác    |
|  - Giới hạn bởi cấu trúc từ ngữ            - Tự trị nghệ thuật đa phương thức |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Luận án tự định vị ở điểm giao thoa liên ngành: không xem xét tác phẩm điện ảnh như một bản minh họa phụ thuộc vào văn bản nguồn, mà tiếp cận quá trình chuyển thể như một tiến trình chuyển mã nghệ thuật (transcoding) giữa hai hệ thống ký hiệu tự trị. Khi so sánh với nghiên cứu của Sue Clayton (2007) về yếu tố thị giác biểu diễn và Justine Kemlo (2007) về văn bản phim đa phương thức, luận án đã mở rộng phạm vi bằng việc phân tích định lượng vi mô mối tương quan giữa đoạn văn và cảnh phim trong văn học hiện thực Á Đông.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo ra bước tiến quan trọng trong việc cụ thể hóa lý thuyết chuyển dịch liên ký hiệu (intersemiotic translation) của Roman Jakobson vào địa hạt văn học và điện ảnh Việt Nam - Trung Quốc:

• Mở rộng khái niệm ký hiệu học của Saussure và Metz bằng việc xác lập hệ hình chuyển mã từ trừu tượng sang cụ thể: Mã ngôn từ văn học vốn mang tính tuyến tính, dựa trên ký hiệu quy ước trừu tượng (trừ chữ tượng hình), khi chuyển sang điện ảnh được cấu trúc hóa thành hệ ký hiệu tự nhiên đa phương thức (thị giác, thính giác, không gian ba chiều).
• Bổ khuyết cho lý thuyết phân tích diễn ngôn và thi pháp học văn bản của Đỗ Hữu Châu (2001) và Diệp Quang Ban (2005): Luận án chứng minh rằng đoạn văn văn học không chỉ là đơn vị ngữ nghĩa trên câu, mà còn đóng vai trò là "hạt nhân tạo cảnh" (scenic nucleus) cho các nhà biên kịch và đạo diễn.
• Định hình quy luật chuyển đổi tính cách nhân vật: Từ việc biểu đạt gián tiếp qua tính từ miêu tả và độc thoại nội tâm trong văn học sang hành động kịch tính hóa, ngôn ngữ cơ thể và kỹ thuật dàn cảnh (mise-en-scène).

Khung phân tích độc đáo

Luận án xây dựng khung phân tích cấu trúc 3 lớp tích hợp ngôn ngữ điện ảnh:

1. Lớp ngôn ngữ tạo hình (Stylistic/Visual Level): Khảo sát các ký hiệu thị giác bề mặt bao gồm diễn xuất, biểu cảm, phục trang, hóa trang, ánh sáng (đặc biệt là ánh sáng ngược - Back light), màu sắc và hệ thống âm thanh (tiếng người, tiếng động thực tế, âm nhạc nền).
2. Lớp ngôn ngữ bản thể (Ontological/Cinematographic Level): Phân tích các thủ pháp kỹ thuật điện ảnh mang tính tuyến tính: cỡ cảnh (toàn cảnh, trung cảnh, cận cảnh, đặc tả), góc máy (góc cao, góc thấp, góc ngang) và động tác máy gồm:
   • Fix: Máy quay cố định tạo tính tĩnh tại, khách quan.
   • Pan: Ống kính lia theo chiều ngang/dọc, chân máy cố định.
   • Travelling: Máy quay di chuyển song song hoặc bám theo đối tượng.
   • Zoom in / Zoom out: Biến đổi tiêu cự từ cảnh rộng vào cận cảnh hoặc ngược lại.
3. Lớp ngôn ngữ cấu trúc (Structural/Syntactic Level): Khảo sát quy tắc dàn cảnh (mise-en-scène) và ngữ pháp dựng phim (Montage), bao gồm kỹ thuật chồng mờ (Dissolving) và cắt cảnh chéo (Cross-cutting) nhằm kiến tạo các phép tu từ điện ảnh (ẩn dụ, hoán dụ thị giác).

Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích này áp dụng tối ưu cho các tác phẩm điện ảnh chuyển thể thuộc dòng phim truyện tự sự kinh điển có cốt truyện kịch tính (narrative cinema), nơi mối quan hệ giữa nhân vật, không gian và thời gian được tổ chức chặt chẽ theo cấu trúc phân cảnh truyền thống.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đứng trên lập trường bản thể luận Hiện thực phê phán (Critical Realism) và nhận thức luận Diễn giải (Interpretivism), thừa nhận rằng ý nghĩa của văn bản nghệ thuật không cố định bất biến mà được sản tạo thông qua các tương tác văn hóa, ký hiệu học và bối cảnh tiếp nhận. Thiết kế nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp (Mixed-methods design), tích hợp giữa phân tích định lượng cấu trúc và định tính diễn ngôn.

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                       THIẾT KẾ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU                         |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| Giai đoạn 1: Định lượng                                                       |
| - Bóc tách, thống kê 100% đoạn văn văn bản nguồn theo Diệp Quang Ban (2005).   |
| - Đo đếm số lượng cảnh quay (shots/scenes), thời lượng, cỡ cảnh, động tác máy.|
+-------------------------------------------------------------------------------+
| Giai đoạn 2: Định tính                                                        |
| - Phân tích diễn ngôn hội thoại (hành động ngôn từ, cặp thoại, lượt lời).      |
| - Phân tích chuyển dịch ký hiệu không gian - thời gian và độc thoại nội tâm.  |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| Giai đoạn 3: So sánh liên văn hóa                                             |
| - Đối chiếu mô thức chuyển thể giữa Chí Phèo (VN) và AQ chính truyện (TQ).    |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Quy trình nghiên cứu rigorous

1. Giao thức thu thập và xử lý ngữ liệu:
   • Khảo sát văn bản truyện ngắn Chí Phèo (khoảng 37 đoạn văn theo cấu trúc chuẩn ngữ pháp văn bản) và văn bản truyện vừa AQ chính truyện (9 chương, hàng trăm đoạn văn).
   • Khảo sát băng hình phim điện ảnh Làng Vũ Đại ngày ấy (thời lượng 90 phút) và AQ chính truyện (thời lượng 105 phút).
2. Kỹ thuật phân tích diễn ngôn và hội thoại: Sử dụng khung lý thuyết hành vi ngôn ngữ (Speech Act Theory của Austin và Searle) kết hợp lý thuyết phân tích hội thoại của Đỗ Hữu Châu để phân tích các cuộc thoại, tình huống giao tiếp, sự tương tác bằng lời (verbal) và phi lời (non-verbal).
3. Tam giác đạc (Triangulation): Kết hợp tam giác đạc dữ liệu (văn bản gốc - kịch bản văn học - phim thành phẩm) và tam giác đạc lý thuyết (ngôn ngữ học - ký hiệu học - lý luận điện ảnh) nhằm bảo đảm tính xác thực (construct validity) và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

Data và phân tích

Chỉ số Khảo sát / Phân tích	Trường hợp Chí Phèo -> Làng Vũ Đại ngày ấy	Trường hợp AQ chính truyện -> Phim AQ chính truyện
Thể loại văn bản nguồn	Truyện ngắn hiện thực phê phán (Nam Cao, 1941)	Truyện vừa tự sự trào phúng (Lỗ Tấn, 1921)
Đơn vị phân tích cơ sở	Đoạn văn mở, đóng, đoạn văn 1 câu, đoạn bất thường	Đoạn văn trần thuật đa thanh, đoạn biếm họa tính cách
Đơn vị phân tích điện ảnh	120+ cảnh quay (shots) liên quan trục truyện Chí Phèo	180+ cảnh quay bao quát 9 chương tiểu thuyết
Kỹ thuật máy quay nổi bật	Pan lia theo bước chân say, Fix đặc tả sẹo mặt, Zoom in	Travelling theo đám đông làng Mùi, Back light phiên tòa
Kỹ thuật dựng tu từ	Dissolving kết nối quá khứ - hiện tại; Montage đối lập	Montage trào phúng, cắt cảnh chéo tương phản đẳng cấp
Phương tiện hỗ trợ	Bảng mã hóa Video ELAN, phần mềm phân tích văn bản	Bảng đối chiếu song ngữ Hán - Việt, mã hóa phân cảnh

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Quy luật bất đối xứng giữa đoạn văn và cảnh phim: Nghiên cứu chứng minh rằng không có tỷ lệ tương ứng 1:1 đơn giản giữa một đoạn văn và một cảnh phim. Một đoạn văn miêu tả tâm lý trừu tượng trong Chí Phèo (như đoạn mở đầu "Hắn vừa đi vừa chửi...") đòi hỏi một chuỗi cảnh phối hợp phức tạp: cú máy Pan lia theo bước chân lảo đảo, cảnh Zoom in đặc tả chai rượu và vết sẹo, kết hợp âm thanh tiếng chó sủa và tiếng chửi biến âm nhằm chuyển hóa ngôn ngữ nửa trực tiếp của Nam Cao thành điểm nhìn thị giác đa tiêu cự.
2. Cơ chế tái tạo ký hiệu không gian và thời gian: Không gian tuyến tính trừu tượng trong văn học chuyển thành không gian ba chiều cụ thể qua thiết kế mỹ thuật và dàn cảnh. Thời gian tâm lý trong văn bản nguồn được điện ảnh hóa thông qua kỹ thuật dựng chồng mờ (Dissolving) và hồi ức (flashback), giúp rút ngắn thời gian vật lý nhưng mở rộng thời gian cảm xúc của nhân vật AQ và Chí Phèo.
3. Sự biến hình triệt để của độc thoại nội tâm thành hành vi kịch tính: Độc thoại nội tâm của Chí Phèo ("Tức thật! Tức thật! Ờ! Thế này thì tức thật! Tức chết đi được mất!") không thể bê nguyên xi lên màn ảnh mà phải chuyển mã thành hành động tự cào mặt, đập đầu ăn vạ, hoặc biến đổi thành các cuộc đối thoại gián tiếp với các đồ vật biểu trưng (chai rượu, con dao).
4. Quy luật tinh giản và tăng cường tính hành động trong hội thoại: Tỷ lệ đối thoại trong phim điện ảnh được tái cấu trúc mạnh mẽ: cắt giảm các lời dẫn thoại tường thuật (reporting clauses), thay thế bằng tín hiệu phi ngôn ngữ (ánh mắt, tiếng thở dài, cử chỉ), đồng thời sáng tạo thêm các lượt lời ngắn, giàu tính xung đột kịch bản nhằm thúc đẩy tiến trình cốt truyện.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Xác lập hệ thống tiêu chí khoa học đánh giá mức độ tương đương ngữ nghĩa trong chuyển dịch liên ký hiệu, đóng góp cơ sở lý luận vững chắc cho chuyên ngành Ngôn ngữ học nghệ thuật và Ký hiệu học truyền thông.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp quy trình mã hóa và đối chiếu định lượng - định tính chuẩn mực, có khả năng chuyển giao để nghiên cứu các thể loại văn học khác chuyển thể sang nghệ thuật sân khấu, truyền hình hoặc trò chơi điện tử (video games).
• Về mặt thực tiễn biên kịch và điện ảnh: Giúp các nhà biên kịch và đạo diễn nhận thức rõ bản chất "biến hình" của ngôn từ khi lên màn ảnh, tránh rơi vào hai cực đoan: hoặc sao chép cơ học câu chữ văn học gây xơ cứng kịch bản, hoặc phóng tác tùy tiện làm triệt tiêu giá trị tư tưởng nguyên tác.

---

Limitations và Future Research

1. Giới hạn ngữ liệu khảo sát: Luận án tập trung chuyên sâu vào hai tác phẩm văn học hiện thực kinh điển thế kỷ XX (Chí Phèo và AQ chính truyện). Kết quả nghiên cứu có thể mang tính đặc thù cho thể loại văn xuôi tự sự hiện thực và chưa bao quát hết các thể loại văn học kỳ ảo, phi lý hoặc hậu hiện đại.
2. Bối cảnh kỹ thuật điện ảnh: Hai bộ phim khảo sát (Làng Vũ Đại ngày ấy - 1982 và AQ chính truyện - 1981) được sản xuất trong giai đoạn công nghệ điện ảnh truyền thống (phim nhựa, kỹ thuật xử lý analog). Sự phát triển của kỹ xảo điện ảnh số (CGI, kỹ thuật số đa kênh) hiện đại chưa được phản ánh trọn vẹn trong ngữ liệu này.
3. Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Agenda):
   • Hướng 1: Mở rộng khung phân tích sang các thể loại tiểu thuyết lịch sử, kỳ ảo và khoa học viễn tưởng đương đại chuyển thể thành phim điện ảnh kỹ thuật số.
   • Hướng 2: Khảo sát chuyển dịch liên ký hiệu trong môi trường thực tế ảo (VR) và trò chơi tương tác (Interactive Storytelling).
   • Hướng 3: Ứng dụng công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) và Trí tuệ nhân tạo (AI) để tự động hóa việc phân tích đối sánh kịch bản văn học và kịch bản phân cảnh.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Dự báo tạo lập nguồn trích dẫn quan trọng cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên thuộc các ngành Ngôn ngữ học, Lý luận văn học, Văn hóa học và Nghệ thuật điện ảnh tại Việt Nam và khu vực.
• Đổi mới công nghiệp điện ảnh: Đặt nền tảng khoa học cho khâu tiền kỳ (phát triển kịch bản chuyển thể), nâng cao chất lượng chuyển thể các tác phẩm văn học kinh điển Việt Nam trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa quốc gia.
• Chính sách và Đào tạo: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các cơ sở đào tạo chuyên ngành biên kịch, đạo diễn tại Đại học Sân khấu - Điện ảnh, Khoa Báo chí & Truyền thông, và các khoa Ngữ văn trên toàn quốc.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên Ngôn ngữ học: Tiếp cận khung lý thuyết và phương pháp phân tích liên ngành sắc bén về chuyển dịch liên ký hiệu và phân tích diễn ngôn đa phương thức.
• Nhà biên kịch và Đạo diễn điện ảnh: Nắm vững quy luật chuyển hóa đoạn văn thành cảnh quay, làm chủ ngữ pháp dựng và kỹ thuật kịch tính hóa độc thoại nội tâm.
• Nhà phê bình nghệ thuật: Có hệ thống tiêu chí định lượng và định tính khách quan để thẩm định giá trị của các tác phẩm điện ảnh chuyển thể từ văn học.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất là việc hệ thống hóa quy luật chuyển mã liên ký hiệu 3 tầng bậc (Tạo hình - Bản thể - Cấu trúc) từ văn bản ngôn từ tĩnh sang văn bản điện ảnh động. Luận án đã mở rộng trực tiếp Lý thuyết ký hiệu học điện ảnh của Christian Metz (1974) và Lý thuyết chuyển thể của J. Dudley Andrew (1984), chứng minh rằng sự thành công của tác phẩm điện ảnh chuyển thể không nằm ở sự "trung thành từ ngữ" mà nằm ở năng lực "tái tạo tương đương về mặt ký hiệu học thẩm mỹ" (semiotic aesthetic equivalence).

2. Đổi mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây thể hiện ở điểm nào?

So với công trình của Đoàn Tiến Lực (2014) vốn chỉ dừng lại ở khảo sát biểu tượng và lời thoại chung chung, hoặc nghiên cứu của George Bluestone (1957) thiên về phê bình so sánh định tính, luận án này đã định lượng hóa vi mô các đơn vị văn bản. Nghiên cứu bóc tách từng kiểu loại đoạn văn (đoạn mở, đoạn đóng, đoạn bất thường theo Diệp Quang Ban) để đối chiếu chính xác với các thông số điện ảnh kỹ thuật (cỡ cảnh, góc máy, động tác Pan, Fix, Travelling, Zoom, thủ pháp Montage, Dissolving), thiết lập một quy trình tam giác đạc phương pháp luận chuẩn xác.

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                       SO SÁNH BƯỚC TIẾN PHƯƠNG PHÁP LUẬN                     |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| Tiêu chí          | Nghiên cứu trước (Đoàn Tiến Lực, Bluestone) | Luận án này |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| Đơn vị phân tích  | Cốt truyện, biểu tượng chung chung          | Đoạn văn, Cảnh quay, Lượt lời thoại |
| Phương pháp       | Định tính, miêu tả cảm tính                 | Hỗn hợp: Thống kê định lượng + Diễn ngôn |
| Khung ký hiệu học | Đơn phương thức (ngôn từ hoặc hình ảnh)     | Đa phương thức 3 lớp tích hợp       |
| Kỹ thuật quay dựng| Nhắc đến như minh họa phụ trợ               | Mã hóa chi tiết: Pan, Fix, Montage...|
+-------------------------------------------------------------------------------+

3. Phát hiện bất ngờ và phản trực giác nhất từ dữ liệu nghiên cứu là gì?

Phát hiện bất ngờ nhất là tính chất nghịch đảo giữa dung lượng miêu tả văn học và thời lượng hiển thị điện ảnh. Một đoạn văn miêu tả tâm lý nội tâm rất ngắn trong tác phẩm văn học của Nam Cao hay Lỗ Tấn có thể đòi hỏi một chuỗi cảnh quay kéo dài nhiều phút với kỹ thuật dàn cảnh (mise-en-scène) công phu để khán giả giải mã; ngược lại, một đoạn văn trần thuật bối cảnh không gian dài nhiều trang sách lại được điện ảnh giải quyết trọn vẹn chỉ trong một cú máy toàn cảnh (establishing shot) kéo dài 3 đến 5 giây.

4. Luận án có cung cấp giao thức tái lặp nghiên cứu (Replication Protocol) không?

Có. Luận án cung cấp bộ tiêu chí phân loại đoạn văn rõ ràng dựa trên cấu trúc ngữ pháp văn bản (5 kiểu đoạn văn thông thường và các đoạn văn bất thường), đi kèm bảng danh mục thuật ngữ kỹ thuật điện ảnh chuẩn hóa (Back light, Dissolving, Fix, Montage, Pan, Travelling, Zoom in/out) và khung mã hóa hội thoại (cặp thoại, hành động ngôn từ), cho phép các nhà nghiên cứu độc lập áp dụng hoàn toàn quy trình này trên các cặp tác phẩm chuyển thể khác.

5. Khung chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được phác thảo ra sao?

Khung nghiên cứu 10 năm xác định lộ trình 3 giai đoạn:

• Giai đoạn 1 (Năm 1-3): Chuẩn hóa kho ngữ liệu số đối sánh các tác phẩm văn học kinh điển Việt Nam và phim chuyển thể thế kỷ XX.
• Giai đoạn 2 (Năm 4-7): Mở rộng sang điện ảnh đương đại, phân tích tác động của kỹ xảo CGI và âm thanh vòm đa kênh đối với cơ chế chuyển mã tự sự.
• Giai đoạn 3 (Năm 8-10): Phát triển mô hình trí tuệ nhân tạo hỗ trợ phân tích diễn ngôn kịch bản và tự động hóa chuyển thể văn học sang phân cảnh tiền kỳ (AI-assisted pre-visualization).

---

Kết luận

Tổng kết toàn bộ công trình, luận án đã đạt được các đóng góp học thuật cốt lõi sau:

1. Xác lập hệ hình tiếp cận ngôn ngữ học liên ngành: Định vị thành công quá trình chuyển thể từ tác phẩm văn học sang tác phẩm điện ảnh như một tiến trình chuyển mã nghệ thuật liên ký hiệu hoàn chỉnh, vượt thoát khỏi lối phê bình cơ học truyền thống.
2. Khám phá quy luật tương tác vi mô Đoạn văn - Cảnh phim: Làm sáng tỏ cơ chế bất đối xứng và phương thức chuyển hóa từ cấu trúc đoạn văn bản tính sang cấu trúc khối cảnh điện ảnh (mise-en-scène và montage).
3. Giải mã phương thức kịch tính hóa thế giới nội tâm: Định hình các quy tắc chuyển dịch ngôn ngữ đối thoại, độc thoại nội tâm và ký hiệu không gian - thời gian từ ký hiệu ngôn từ trừu tượng sang chuỗi hành động và hình ảnh biểu cảm cụ thể.
4. Cung cấp ngữ liệu đối chiếu liên văn hóa mẫu mực: Phân tích sâu sắc sự tương đồng và khác biệt giữa hai tuyệt tác hiện thực Á Đông (Chí Phèo - Việt Nam và AQ chính truyện - Trung Quốc), chứng minh tính phổ quát của ngôn ngữ điện ảnh thế giới.
5. Đóng góp giá trị thực tiễn cho nền công nghiệp sáng tạo: Đem lại cẩm nang phương pháp luận và nguyên tắc chuyển thể bảo lưu giá trị nguyên tác cho các nhà biên kịch, đạo diễn và giới nghiên cứu nghệ thuật nghe nhìn đương đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội dung chính của Luận án gồm: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý thuyết Chƣơng 2: Quá trình chuyển đổi ngôn ngữ từ tác phẩm văn học “Chí Phèo” sang tác phẩm điện ảnh Chƣơng 3: Quá trình chuyển đổi ngôn ngữ từ tác phẩm văn học “AQ chính truyện” sang tác phẩm điện ảnh 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu Để tìm hiểu quá trình chuyển thể từ một tác phẩm văn học sáng tác phẩm điện ảnh, trƣớc hết cần phân tích các đặc trƣng ngôn ngữ của tác phẩm văn học và ngôn ngữ của tác phẩm điện ảnh. Về những vấn đề này, trên thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam đã có một số công trình đáng chú ý. Nhìn khái quát, có thể hình dung nhƣ sau: 1.1 Một số nghiên cứu về ngôn ngữ văn học 1.1 Nghiên cứu về ngôn ngữ văn học trên thế giới Nhà văn Nga Gorki đã từng nói: ―Yếu tố đầu tiên của văn học là ngôn ngữ, công cụ chủ yếu của nó và cùng với các sự kiện, các hiện tượng của cuộc sống là chất liệu của văn học‖. Rõ ràng, không có ngôn ngữ thì không có văn học.

Ngôn ngữ không chỉ có chức năng là ―công cụ giao tiếp quan trọng nhất của con ngƣời‖ (V.Lênin) là công cụ của tƣ duy, là ―hiện thực trực tiếp của tƣ tƣởng‖ (K. Mác), ngôn ngữ còn có chức năng thẩm mỹ, chức năng nghệ thuật. Chính nhờ các chức năng này, ngôn ngữ giúp các nhà văn tạo nên tác phẩm văn học. ―Văn học là nghệ thuật ngôn từ‖.

Vì vậy, nghiên cứu văn học không thể không nghiên cứu ngôn ngữ tác phẩm với tƣ cách là phƣơng tiện biểu hiện, là mặt hình thức của tác phẩm. Việc nghiên cứu ngôn ngữ văn học dựa trên những lý thuyết của ngôn ngữ học hiện đại bắt đầu từ quan điểm của F.Saussure, chủ nghĩa hình thức Nga, lý luận phê bình mới của Anh – Mỹ, hậu cấu trúc luận, các nghiên cứu đã tiến hành phân tích những hiện tuợng ngôn ngữ xuất hiện trong các tác phẩm văn học. Trƣờng phái cấu trúc luận đƣợc xây dựng trên ba nền tảng cơ bản. Nền tảng đầu tiên là lý thuyết ngôn ngữ của F.Saussure (1857-1913), với tƣ cách là một hệ thống, ngôn ngữ thực chất là những ký hiệu, mỗi ký hiệu là một kết hợp gồm hai mặt, cái biểu đạt (signifier) và cái đƣợc biểu đạt (signified), gắn với nhau bằng một thứ quan hệ rất tƣơng đối, và ý nghĩa đƣợc hình thành từ những 8 sự khác biệt giữa các ký hiệu.

Nền tảng thứ hai là các phát hiện mới của nhóm ngôn ngữ học Praha trong đó nổi bật nhất là Roman Jakobson với đề xuất cách định nghĩa thơ dựa trên các chức năng giao tiếp. Nền tảng thứ ba là Claude Levi-Strauss với các công trình nghiên cứu nhân chủng học về huyền thoại, hệ thống thân tộc, cách tƣ duy trong các xã hội sơ khai… Ðƣợc xây dựng trên nhiều nền tảng nhƣ vậy nên với các nhà cấu trúc luận, nghiên cứu văn học chỉ là một lĩnh vực của hệ thống ký hiệu học rộng lớn và đa dạng [93]. Nhìn chung chủ nghĩa cấu trúc đặc biệt quan tâm đến mối các quan hệ giữa các yếu tố của cấu trúc hơn là bản thân các yếu tố đó. Có thể nói rằng, tất cả những biện pháp mà chủ nghĩa cấu trúc vận dụng thƣờng tập trung vào phân tích hệ thống những quan hệ của các yếu tố tạo thành chỉnh thể nghệ thuật, trong đó bao gồm cả việc mô hình hoá một văn bản riêng biệt hay cấu trúc nghệ thuật của một nhóm tác phẩm, thậm chí của cả một trào lƣu, một thời đại văn hoá.

Nghiên cứu ngôn ngữ văn học đƣợc các nhà ngôn ngữ thuộc trƣờng phái hình thức Nga chú ý từ đầu 1910, với các đại diện Shklovksy, Boris Eikhenbaum hay Yury Tynyanov và các nhà ngữ học nhƣ Roman Jakobson, Lev Yakubinsky… Quan điểm cơ bản của họ là đề cao tính tự trị của văn học, cho rằng nghiên cứu văn học, nhƣ một khoa học, cần tập trung vào chính bản thân văn học, tức cấu trúc tác phẩm, ngôn ngữ tác phẩm [88]. Những đóng góp của các nhà chủ nghĩa hình thức Nga có ý nghĩa cực kỳ to lớn cả lý thuyết lẫn thực tiễn đối với việc nghiên cứu nghệ thuật nói riêng và ngôn ngữ văn học nói chung. Vào khoảng cuối thập niên 1960 xuất hiện trào lƣu hậu cấu trúc luận hay giải cấu trúc - đƣợc coi là mang tính đột biến của cấu trúc luận. Có nhiều lí thuyết đƣa đến tƣ tƣởng giải cấu trúc.

Đầu tiên, với chủ nghĩa đối thoại của nhà tƣ tƣởng Nga M. Bakhtin (1929, 1963), ông cho rằng trong tiểu thuyết đa thanh, tác giả không phải là ngƣời quyết định tƣ tƣởng của tác phẩm, cái quyết định là quan hệ đối thoại của các nhân vật, bởi vì mỗi nhân vật tồn tại nhƣ một nhà tƣ tƣởng. Tác giả cũng chỉ là ngƣời tổ chức đối thoại mà thôi. Thứ hai, nhà 9 triết học Pháp Jacques Derrida trong công trình Of Grammatology (Về văn từ học) đƣợc công bố năm 1967 nhận định, một cái biểu đạt không nhất thiết dẫn đến một cái đƣợc biểu đạt tƣơng ứng mà thƣờng dẫn đến những cái biểu đạt khác, nhƣ vậy chúng ta sẽ không bao giờ vƣơn tới đƣợc cái đƣợc biểu đạt cuối cùng mà bản thân nó lại không phải là một cái biểu đạt của một cái gì khác.

Ba là lí thuyết hành vi ngôn ngữ của nhà ngữ học Anh J. Austin, tiếp đó là lí thuyết liên văn bản đƣợc phát triển bởi Kristeva, Bloom… Đặc biệt trong chủ nghĩa giải cấu trúc có Michel Foucault với một khái niệm có ảnh hƣởng sâu rộng trong ngôn ngữ học là khái niệm diễn ngôn (discourse) [96]. Cùng với việc áp dụng các lý thuyết ngôn ngữ học để giải mã văn bản nghệ thuật, hƣớng nghiên cứu ngôn ngữ văn học trên thế giới đã hình thành các khung lý thuyết khác nhau, từ chủ nghĩa cấu trúc, chủ nghĩa hình thức, đến chủ nghĩa hậu cấu trúc. Mỗi khung lý thuyết có những ƣu điểm và nhƣợc điểm đã đƣợc minh chứng qua hàng thập kỷ.

Bức tranh nghiên cứu ngôn ngữ văn học trở nên đa dạng, đầy màu sắc, kết nối hài hòa giữa văn học và ngôn ngữ học.2 Nghiên cứu về ngôn ngữ văn học tại Việt Nam Ở Việt Nam, từ những năm 1960, nghiên cứu ngôn ngữ văn học đƣợc thể hiện trong các tác phẩm nghiên cứu về tu từ học, về sau là phong cách học. Đến cuối thế kỷ XX, bắt đầu có nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu với tƣ cách là sách chuyên đề hay sách chuyên khảo nhƣ: Phong cách học tiếng Việt [62], Phong cách học tiếng Việt hiện đại [24], Văn thơ Việt Nam dưới ánh sáng của ngôn ngữ học [16], Phong cách học và đặc điểm tu từ tiếng Việt [110]… Các công trình đi sâu vào nghiên cứu vai trò, đặc trƣng của ngôn ngữ trong các sáng tác văn chƣơng bao gồm ngôn ngữ nghệ thuật [47], đặc điểm ngôn ngữ nhân vật, ngôn ngữ hội thoại, độc thoại nội tâm của các nhân vật [52], ngôn ngữ trần thuật, ngôn ngữ kể chuyện của nhà văn [102]… Riêng công trình Các vấn đề của ngôn ngữ nghệ thuật [22], tác giả Hữu Đạt đã khảo cứu và phân tích chi tiết các đặc trƣng ngôn ngữ của từng thể loại văn học, đồng thời đƣa ra miêu tả một cách hệ thống các kiểu loại văn chƣơng. Tuy đi vào từng lĩnh vực cụ thể nhƣng 10 các công trình nêu trên đều có điểm chung là bàn đến các đặc trƣng của ngôn ngữ và cấu trúc của tác phẩm văn học theo từng thể loại. Từ góc độ nghiên cứu văn học, với cách nhìn của nhà thi pháp, Trần Đình Sử cũng đã hết sức chú ý đến mối quan hệ quan hệ giữa nghiên cứu văn học và ngữ học.

Ông cho rằng ngày nay, cả ngữ học và văn học đều có sự đổi thay về hệ hình nghiên cứu, cơ hội gắn bó giữa hai thể loại đƣợc gia tăng. Nhà nghiên cứu văn học lại quan tâm đến diễn ngôn, kí hiệu học, tu từ học, biểu tƣợng, hƣớng đến nghiên cứu ngôn ngữ nghệ thuật, xem xét cách tái mã hóa, cách lập mã và giải mã trong văn học. Đây cũng đƣợc xem là những định hƣớng nghiên cứu mới đối với lĩnh vực nghiên cứu ngôn ngữ văn học hiện nay. [97, 15-22] Nhƣ vậy, qua những phân tích trên, có thể cho phép khẳng định rằng, hƣớng nghiên cứu ngôn ngữ văn học hiện nay dần đƣợc mở rộng và đặt trong mối quan hệ liên ngành không chỉ với ngôn ngữ học, ký hiệu học mà còn cả các ngành nghệ thuật khác.

Việc nghiên cứu chuyển đổi ngôn ngữ từ tác phẩm văn học sang tác phẩm điện ảnh dù trực tiếp hay gián tiếp cũng sẽ đƣợc kế thừa các kết quả nghiên cứu, phân tích dữ liệu của ngôn ngữ văn học. Một số nghiên cứu về ngôn ngữ điện ảnh Điện ảnh là loại hình nghệ thuật đặc biệt, là ―nghệ thuật của nghệ thuật‖. Theo nghĩa rộng, thuật ngữ ―ngôn ngữ điện ảnh‖ bao gồm cả tạo hình, hóa trang, góc quay… Bởi vậy, nghiên cứu ngôn ngữ điện ảnh theo cách nhìn của ngôn ngữ học sẽ hẹp hơn nhiều so với thuật ngữ vừa nói tới. Nghiên cứu về ngôn ngữ điện ảnh trên thế giới Những nghiên cứu đầu tiên về ngôn ngữ điện ảnh theo cách nhìn của ngôn ngữ học là các nghiên cứu của các nhà chủ nghĩa hình thức Nga và Đông Âu.

Ngay trƣớc khi ngành điện ảnh hiện đại ra đời (thời phim câm - phim chƣa có âm thanh lời nói), họ đã bắt đầu nghiên cứu các yếu tố cấu thành tự sự điện ảnh. Công việc này đƣợc thực hiện bởi một nhà nghiên khá nổi tiếng của nhóm chủ nghĩa hình thức Nga B. Cho đến nay, có thể khái quát quá trình nghiên cứu ngôn ngữ điện ảnh thành ba giai đoạn sau: 11 a) Giai đoạn 1: từ năm 1895 đến những năm 60 của thế kỷ XX Giai đoạn này kéo dài khoảng hơn nửa thế kỷ, thƣờng đƣợc các nhà nghiên cứu gọi là lịch sử phát triển của ngôn ngữ điện ảnh. Astruc cho rằng điện ảnh là một loại ngôn ngữ đặc biệt, giống nhƣ cây bút trong tay nhà văn, có thể tự do bày tỏ tƣ tƣởng, tình cảm và ý niệm của cá nhân.

Tƣ tƣởng đó đƣợc thể hiện rất rõ trong bài viết ―Máy quay cây bút‖ (la camera-stylo) công bố năm 1948 [127,17-23]. Ở đây, tác giả nhấn mạnh đến vai trò của ngƣời quay phim. Ngôn ngữ điện ảnh đƣợc hiểu là các phƣơng pháp nhằm thể hiện hình tƣợng bằng hình ảnh.