Luận văn thạc sĩ về chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp tại huyện Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi

Luận văn thạc sĩ phân tích chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp tại huyện Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi, góp phần phát triển bền vững.

• Tác giả: Hạ Huy Tiến
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Sỹ Kim
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Về Chuyển Dịch Cơ Cấu Ngành Nông Nghiệp Tại Huyện Trà Bồng, Tỉnh Quảng Ngãi
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thừa Thiên Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Khái niệm cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 1.2. Khái niệm cơ cấu kinh tế nông thôn và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn
• 1.3. Các loại cơ cấu kinh tế. Sự cần thiết, các yếu tố ảnh hưởng và vai trò của quản lý nhà nước đối với chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp
• 1.3.1. Sự cần thiết chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp
• 1.3.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp
• 1.3.3. Vai trò của nhà nước trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 1.4. Nội dung chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp
• 1.4.1. Chuyển dịch cơ cấu ngành
• 1.4.2. Chuyển dịch cơ cấu vùng
• 1.4.3. Chuyển dịch cơ cấu lao động
• 1.4.4. Chuyển dịch cơ cấu đầu tư
• 1.4.5. Chuyển dịch cơ cấu kỹ thuật
• 1.5. Kinh nghiệm nước ngoài và một số địa phương trong nước về chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp
• 1.5.1. Kinh nghiệm nước ngoài
• 1.5.2. Kinh nghiệm trong nước
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH NÔNG NGHIỆP HUYỆN TRÀ BỒNG, TỈNH QUẢNG NGÃI
• 2.1. Khái quát tình hình kinh tế, xã hội, tự nhiên có liên quan đến chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp huyện Trà Bồng
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Các đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.2. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở huyện Trà Bồng
• 2.2.1. Cơ cấu kinh tế nông thôn
• 2.2.2. Cơ cấu lao động
• 2.3. Tác động của chính quyền tỉnh đối với chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở huyện
• 2.3.1. Hỗ trợ thêm đường giao thông, hệ thống điện, cấp nước
• 2.3.2. Hỗ trợ sản xuất
• 2.3.3. Hỗ trợ hộ gia đình, cá nhân, nhóm hộ thực hiện các mô hình, dự án phát triển sản xuất thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững
• 2.3.4. Hỗ trợ đầu tư xây dựng công trình trong hàng rào
• 2.4. Đánh giá kết quả chuyển dịch ngành nông nghiệp ở địa phương
• 2.4.1. Kết quả đạt được
• 2.4.2. Những hạn chế
• 2.4.3. Nguyên nhân của hạn chế
• 2.4.4. Những vấn đề đặt ra trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Trà Bồng
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH NÔNG NGHIỆP HUYỆN TRÀ BỒNG
• 3.1. Phương hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế trên địa bàn huyện Trà Bồng đến năm 2020
• 3.2. Căn cứ và mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 3.3. Phương hướng chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp ở huyện Trà Bồng trong thời gian tới
• 3.4. Giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng phát triển bền vững
• 3.4.1. Xây dựng chiến lược và quy hoạch phát triển vùng
• 3.4.2. Mở rộng thị trường để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa
• 3.4.3. Xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn về kinh tế và xã hội tạo tiền đề, cơ sở để chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp
• 3.4.4. Cơ cấu và quy hoạch nhu cầu sử dụng đất đến năm 2020
• 3.4.5. Huy động mọi nguồn vốn đầu tư phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn
• 3.4.6. Giải pháp về kinh tế - tổ chức
• 3.4.7. Chính sách kinh tế - xã hội
• 3.4.8. Nâng cao hiệu lực quản lý của chính quyền địa phương
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp

Chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp là một quá trình quan trọng trong việc phát triển kinh tế nông thôn, đặc biệt tại huyện Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi. Cơ cấu ngành nông nghiệp không chỉ phản ánh sự phân chia lao động mà còn thể hiện sự chuyển biến trong cách thức sản xuất và tiêu thụ nông sản. Việc chuyển dịch này cần được thực hiện đồng bộ với các chính sách quản lý nhà nước nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững. Theo Nghị quyết số 06 của Bộ Chính trị, việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp cần hướng tới công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH), tăng cường sản xuất hàng hóa và giảm tỷ lệ lao động trong nông nghiệp. Điều này không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm mới cho người dân địa phương.

1.1. Khái niệm và vai trò của chuyển dịch cơ cấu

Chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp được hiểu là sự thay đổi trong tỷ trọng các ngành sản xuất nông nghiệp, từ đó ảnh hưởng đến kinh tế nông thôn. Sự cần thiết của việc chuyển dịch này xuất phát từ yêu cầu nâng cao hiệu quả sản xuất, đáp ứng nhu cầu thị trường và cải thiện đời sống người dân. Chính sách nông nghiệp cần được điều chỉnh để phù hợp với xu hướng phát triển mới, từ đó tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển kinh tế bền vững. Việc áp dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp cũng là một yếu tố quan trọng trong quá trình chuyển dịch này.

II. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp tại huyện Trà Bồng

Huyện Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi, mặc dù đã có những bước tiến trong việc chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp, nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Thực trạng nông nghiệp tại đây cho thấy sự chuyển dịch chưa đồng bộ và còn chậm so với các địa phương khác. Các sản phẩm nông sản chủ lực như lúa, cà phê, và cây ăn trái chưa được khai thác tối đa tiềm năng. Đầu tư nông nghiệp còn hạn chế, dẫn đến việc áp dụng công nghệ mới chưa được phổ biến rộng rãi. Chính quyền địa phương đã có những nỗ lực trong việc hỗ trợ hợp tác xã nông nghiệp và các mô hình sản xuất, nhưng vẫn cần có những chính sách mạnh mẽ hơn để thúc đẩy sự phát triển này.

2.1. Đánh giá kết quả chuyển dịch

Kết quả chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp tại huyện Trà Bồng cho thấy một số thành tựu nhất định, nhưng cũng tồn tại nhiều hạn chế. Tỷ lệ lao động trong nông nghiệp giảm dần, tuy nhiên, chất lượng sản phẩm chưa cao và chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Chính sách nông nghiệp cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn, đồng thời cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và người dân trong việc thực hiện các chương trình phát triển nông thôn mới. Việc nâng cao nhận thức của người dân về phát triển bền vững cũng là một yếu tố quan trọng trong quá trình chuyển dịch này.

III. Phương hướng và giải pháp chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp

Để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp tại huyện Trà Bồng, cần xác định rõ phương hướng và giải pháp cụ thể. Một trong những giải pháp quan trọng là xây dựng chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững, gắn với đầu tư cơ sở hạ tầng và phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm. Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền trong việc tạo điều kiện cho các hợp tác xã nông nghiệp hoạt động hiệu quả hơn. Đồng thời, việc áp dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp cũng cần được khuyến khích để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các chương trình đào tạo và tập huấn cho nông dân về kỹ thuật sản xuất hiện đại cũng là một yếu tố không thể thiếu.

3.1. Giải pháp phát triển bền vững

Giải pháp phát triển bền vững cho ngành nông nghiệp huyện Trà Bồng cần tập trung vào việc nâng cao năng lực sản xuất và chất lượng sản phẩm. Cần có các chính sách khuyến khích đầu tư tư nhân vào nông nghiệp, đồng thời tạo ra môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp tham gia vào chuỗi giá trị nông sản. Việc phát triển hợp tác xã nông nghiệp cũng cần được chú trọng, nhằm tạo ra sức mạnh tập thể trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và người dân trong việc thực hiện các chương trình phát triển nông thôn mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh kinh tế nông thôn Việt Nam chiếm tới 72% dân số và 56,8% lực lượng lao động, chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp trở thành nhiệm vụ chiến lược nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Huyện Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi, với đặc điểm kinh tế chủ yếu dựa vào nông, lâm nghiệp, đang đối mặt với thách thức chuyển dịch cơ cấu kinh tế còn chậm, chưa khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có. Nghiên cứu tập trung khảo sát thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp tại huyện Trà Bồng trong giai đoạn 2011-2016, nhằm đề xuất phương hướng và giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp đến năm 2020. Mục tiêu cụ thể là nâng cao hiệu quả sản xuất, đa dạng hóa ngành nghề, tăng thu nhập bình quân đầu người và ổn định đời sống nhân dân. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ hoạch định chính sách quản lý nhà nước, góp phần đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới tại địa phương. Qua đó, tạo nền tảng phát triển kinh tế xã hội bền vững, phù hợp với xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế và yêu cầu phát triển của tỉnh Quảng Ngãi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý luận chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, trong đó cơ cấu kinh tế được hiểu là tổng thể các bộ phận hợp thành nền kinh tế, bao gồm cơ cấu ngành, cơ cấu vùng và cơ cấu thành phần kinh tế. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là sự thay đổi tỷ trọng các ngành, vùng và thành phần kinh tế nhằm nâng cao hiệu quả và thích ứng với điều kiện kinh tế - xã hội. Lý thuyết quản lý nhà nước về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong việc xây dựng chính sách, quy hoạch, kế hoạch và điều tiết thị trường để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu theo hướng bền vững. Các khái niệm chính bao gồm: cơ cấu ngành nông nghiệp, chuyển dịch cơ cấu lao động, chuyển dịch cơ cấu đầu tư và chuyển dịch cơ cấu kỹ thuật. Ngoài ra, luận văn tham khảo kinh nghiệm chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp của các quốc gia ASEAN như Thái Lan và Indonesia, cũng như các địa phương trong nước như Đồng Nai và Đà Nẵng để làm cơ sở so sánh và đề xuất giải pháp phù hợp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và lịch sử, kết hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh để đánh giá khách quan và định hướng phát triển. Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thống kê từ Ủy ban nhân dân huyện Trà Bồng, Chi cục Thống kê tỉnh Quảng Ngãi và các báo cáo liên quan giai đoạn 2011-2016. Cỡ mẫu khảo sát được lựa chọn dựa trên phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho các xã trong huyện. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp và so sánh tỷ lệ phần trăm để đánh giá chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp, lao động và đầu tư. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2016 đến 2017, bao gồm thu thập số liệu, phân tích thực trạng, đánh giá chính sách quản lý nhà nước và đề xuất giải pháp. Các công cụ phân tích được áp dụng nhằm đảm bảo tính khoa học, khách quan và thực tiễn của kết quả nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và lao động: Tỷ trọng ngành nông nghiệp trong GDP huyện Trà Bồng giảm từ khoảng 24,5% năm 2010 xuống còn 20,07% năm 2015, trong khi tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ tăng lên lần lượt khoảng 40% và 38,5%. Cơ cấu lao động cũng chuyển dịch theo hướng giảm lao động nông nghiệp từ 68,2% năm 2010 xuống 56% năm 2015, tăng lao động trong công nghiệp và dịch vụ lên 17% và 25% tương ứng.

2. Chất lượng lao động cải thiện: Tỷ lệ lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật tăng từ 17,05% năm 2011 lên 24,79% năm 2015, trong đó lao động có bằng công nhân kỹ thuật và cao đẳng trở lên chiếm hơn 20%. Tuy nhiên, chất lượng đào tạo còn bất cập và phân bố không đồng đều giữa các vùng.

3. Hạ tầng và hỗ trợ sản xuất: Chính quyền tỉnh đã hỗ trợ phát triển hạ tầng giao thông, điện, nước và các dự án nông thôn mới, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp. Tuy nhiên, đầu tư còn hạn chế, chưa đồng bộ và chưa khai thác hiệu quả tiềm năng sinh thái đặc thù của huyện.

4. Hạn chế và nguyên nhân: Quá trình chuyển dịch còn chậm do hạn chế về vốn đầu tư, trình độ lao động, cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện và chính sách hỗ trợ chưa đồng bộ. Ngoài ra, tập quán sản xuất truyền thống và thiếu liên kết giữa các chủ thể kinh tế cũng là nguyên nhân chính.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp huyện Trà Bồng đã có những bước tiến tích cực, phù hợp với xu hướng chung của tỉnh và cả nước. Việc giảm tỷ trọng lao động nông nghiệp và tăng lao động trong công nghiệp, dịch vụ phản ánh sự đa dạng hóa ngành nghề và nâng cao năng suất lao động. So sánh với kinh nghiệm của các địa phương như Đồng Nai và Đà Nẵng, Trà Bồng còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác, đặc biệt trong phát triển công nghiệp chế biến nông sản và dịch vụ hỗ trợ. Biểu đồ thể hiện tỷ trọng các ngành trong GDP và cơ cấu lao động qua các năm sẽ minh họa rõ nét xu hướng chuyển dịch này. Kết quả cũng phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế về vai trò của quản lý nhà nước trong thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, huyện cần tăng cường đầu tư hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hoàn thiện chính sách hỗ trợ, đồng thời phát huy lợi thế sinh thái đặc thù.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng chiến lược và quy hoạch phát triển vùng: Định hướng phát triển các vùng chuyên canh nông nghiệp tập trung, gắn với công nghiệp chế biến và thị trường tiêu thụ. Thời gian thực hiện: 2018-2020. Chủ thể: UBND huyện phối hợp Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

2. Mở rộng thị trường và xúc tiến thương mại: Tăng cường quảng bá sản phẩm nông nghiệp, phát triển kênh phân phối, liên kết với doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu. Thời gian: 2018-2020. Chủ thể: Trung tâm xúc tiến thương mại tỉnh, các hợp tác xã và doanh nghiệp địa phương.

3. Phát triển kết cấu hạ tầng nông thôn: Đầu tư nâng cấp hệ thống giao thông, thủy lợi, điện, nước sạch và công nghệ thông tin để tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Thời gian: 2017-2020. Chủ thể: UBND huyện, các sở ngành liên quan.

4. Huy động nguồn vốn đầu tư: Tăng cường thu hút vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước, tín dụng ưu đãi và nguồn vốn tư nhân để phát triển nông nghiệp hiện đại và các ngành nghề phụ trợ. Thời gian: liên tục từ 2017. Chủ thể: Ngân hàng chính sách xã hội, các tổ chức tín dụng, UBND huyện.

5. Nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước: Tăng cường đào tạo cán bộ quản lý, hoàn thiện chính sách hỗ trợ, kiểm soát chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường sinh thái. Thời gian: 2017-2020. Chủ thể: UBND huyện, các phòng ban chuyên môn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước địa phương: Sử dụng luận văn làm cơ sở xây dựng chính sách, quy hoạch phát triển nông nghiệp và nông thôn phù hợp với đặc điểm địa phương.

2. Nhà nghiên cứu và học viên cao học ngành quản lý công, kinh tế nông nghiệp: Tham khảo để hiểu rõ về lý luận và thực tiễn chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp tại địa bàn cụ thể.

3. Doanh nghiệp và hợp tác xã nông nghiệp: Áp dụng các giải pháp phát triển sản xuất, liên kết chuỗi giá trị và mở rộng thị trường dựa trên phân tích thực trạng và đề xuất của luận văn.

4. Các tổ chức phát triển và nhà hoạch định chính sách cấp tỉnh, trung ương: Tham khảo để xây dựng các chương trình hỗ trợ, chính sách phát triển nông nghiệp bền vững và công nghiệp hóa nông thôn.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp là gì?
   Chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp là quá trình thay đổi tỷ trọng các ngành trong nông nghiệp như trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và thủy sản theo hướng tăng năng suất, đa dạng hóa sản phẩm và phù hợp với nhu cầu thị trường.

2. Tại sao chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp lại quan trọng đối với huyện Trà Bồng?
   Vì huyện có nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, chuyển dịch cơ cấu giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng thu nhập người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội bền vững.

3. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp?
   Bao gồm điều kiện tự nhiên, thị trường, khoa học công nghệ, nguồn nhân lực, vốn đầu tư, kết cấu hạ tầng, tiến trình công nghiệp hóa đô thị hóa và sự tham gia của Nhà nước.

4. Vai trò của Nhà nước trong chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp là gì?
   Nhà nước định hướng, hỗ trợ, điều tiết thị trường, xây dựng chính sách, đầu tư hạ tầng và kiểm soát môi trường để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng bền vững.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho huyện Trà Bồng?
   Kinh nghiệm của Thái Lan và Indonesia về phát triển vùng chuyên canh, đa dạng hóa sản phẩm, liên kết chuỗi giá trị, đầu tư hạ tầng và đào tạo nguồn nhân lực có thể tham khảo để áp dụng phù hợp với điều kiện địa phương.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp huyện Trà Bồng giai đoạn 2011-2016, chỉ ra những thành tựu và hạn chế rõ ràng.
• Đã làm rõ vai trò quan trọng của quản lý nhà nước trong việc thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
• Đề xuất các phương hướng và giải pháp cụ thể, thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, phát triển hạ tầng và mở rộng thị trường đến năm 2020.
• Kết quả nghiên cứu có giá trị tham khảo cho các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực quản lý công và phát triển nông nghiệp.
• Khuyến nghị tiếp tục theo dõi, đánh giá và điều chỉnh chính sách phù hợp trong giai đoạn tiếp theo để đảm bảo chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp huyện Trà Bồng phát triển bền vững.

Các cơ quan chức năng cần triển khai ngay các giải pháp đề xuất, đồng thời tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo để nâng cao nhận thức và năng lực quản lý cho cán bộ địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH NÔNG NGHIỆP Việt Nam quá độ lên chủ nghĩa xã hội từ một nước nông nghiệp lạc hậu; địa bàn nông thôn Việt Nam là nơi sinh sống, hoạt động của 72% dân cư cả nước. Nông thôn là nơi cung cấp nông sản cho xã hội, là thị trường tiêu thụ sản phẩm của công nghiệp và dịch vụ, đồng thời là nơi cung cấp nguồn nhân lực chủ yếu cho công nghiệp và dịch vụ. Nông thôn càng phát triển, cơ cấu kinh tế nông thôn chuyển dịch theo hướng tiến bộ, đời sống vật chất và tinh thần khu vực nông thôn được cải thiện sẽ tạo điều kiện quan trọng để thực hiện chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hoá đất nước. Nghị quyết số 06 của Bộ Chính trị ngày 10/11/1998 đã khẳng định: “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng CNH, HĐH, tăng khối lượng sản phẩm hàng hoá, nhất là nông, lâm, thủy sản qua chế biến, tăng giá trị kim ngạch xuất khẩu, giảm tỷ lệ lao động nông nghiệp, tăng tỷ trọng công nghiệp, dịch vụ trong cơ cấu kinh tế nông thôn”[1].

Để chuyển dịch cơ cấu kinh tế hợp lý, trước hết phải nhận thức được những lý luận cơ bản về cơ cấu kinh tế, cơ cấu kinh tế nông thôn.1 Cơ cấu kinh tế và vai trò của cơ cấu kinh tế đối với phát triển KT-XH 1.1 Khái niệm cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế Việc phát triển nền kinh tế có hiệu quả là mục tiêu phấn đấu của mỗi quốc gia. Muốn đạt được mục tiêu trên đòi hỏi phải có một cơ cấu kinh tế hợp lý xét trên góc độ các ngành kinh tế, các vùng kinh tế và các thành phần kinh tế. Các yếu tố hợp thành cơ cấu kinh tế phải được thể hiện cả về số lượng cũng như về chất lượng và được xác định trong những giai đoạn nhất định, phù hợp với những đặc điểm tự nhiên, KT-XH cụ thể của mỗi quốc gia (vùng, hoặc địa phương) qua từng thời kỳ. Cơ cấu kinh tế không phải là một hệ thống tĩnh, bất biến, mà luôn vận động chuyển dịch cần thiết, thích hợp với những biến động của điều kiện tự nhiên, KT- 8 Luan van XH.

Do đó, sự duy trì quá lâu hoặc thay đổi quá nhanh chóng của cơ cấu kinh tế mà không tính đến sự phù hợp với những biến đổi của tự nhiên, KT-XH đều có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của nền kinh tế. Vì vậy, việc duy trì hay thay đổi cơ cấu kinh tế không phải là mục tiêu, mà chỉ là phương tiện của việc tăng trưởng và phát triển kinh tế. Cơ cấu kinh tế trong quá trình vận động chuyển dịch nhanh hay chậm không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan mà phụ thuộc vào các điều kiện cần thiết cho sự chuyển đổi, sự vận động và phát triển của LLSX xã hội, các mục tiêu KT-XH sẽ đạt được như thế nào. Nói cách khác cơ cấu kinh tế biến đổi chính là kết quả của quá trình phân công lao động xã hội, cơ cấu kinh tế phản ánh mối quan hệ LLSX và QHSX của nền kinh tế.

Từ sự phân tích trên có thể hiểu: Cơ cấu kinh tế là tổng thể các bộ phận hợp thành kết cấu (hay cấu trúc) của nền kinh tế trong quá trình tái sản xuất xã hội. Các bộ phận đó gắn bó với nhau, tác động qua lại lẫn nhau và biểu hiện ở các quan hệ tỷ lệ về số lượng, tương quan về chất lượng trong những không gian và thời gian nhất định, phù hợp với những điều kiện KT-XH nhất định nhằm đạt hiệu quả KT- XH cao. Khái niệm cơ cấu kinh tế như nêu trên là khoa học tương đối toàn diện, đầy đủ các bộ phận cấu thành, các mối quan hệ khắng khít giữa các bộ phận cấu thành. Như vậy, cơ cấu kinh tế vừa mang tính khách quan, vừa mang tính lịch sử xã hội, đồng thời luôn vận động và phát triển không ngừng, gắn với sự phân công lao động, hợp tác kinh tế trong nước và quốc tế.

Ta có thể hiểu trực diện hơn, cơ cấu kinh tế là: mối quan hệ và tỷ lệ giữa các ngành trong nền kinh tế (hoặc trong GDP), mối quan hệ giữa các vùng kinh tế, giữa các thành phần kinh tế. Từ đó có thể hiểu chuyển dịch cơ cấu kinh tế là sự thay đổi tỷ trọng tương đối của các ngành, các bộ phận của mỗi ngành trong nền kinh tế (hoặc trong GDP), sự thay đổi vị trí, vai trò của các vùng kinh tế, các thành phần kinh tế trong nền kinh tế quốc dân. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là việc thay đổi cấu trúc nội tại và mối 9 Luan van quan hệ giữa các bộ phận hợp thành của nền kinh tế có hướng đến mục tiêu đã xác định. Khái niệm cơ cấu kinh tế nông thôn và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn Nông thôn là khái niệm dùng để chỉ một địa bàn mà ở đó sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn.

Nông thôn có thể xem xét trên nhiều góc độ: kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội… Kinh tế nông thôn là một khu vực của nền kinh tế gắn liền với địa bàn nông thôn. Kinh tế nông thôn vừa mang những đặc trưng chung của nền kinh tế về LLSX và QHSX, về cơ chế kinh tế… vừa có những đặc điểm riêng gắn liền với nông nghiệp, nông thôn. Xét về mặt kinh tế - kỹ thuật; kinh tế nông thôn có thể bao gồm nhiều ngành kinh tế như: nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, tiểu, thủ công nghiệp, dịch vụ… trong đó nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp là ngành kinh tế chủ yếu. Xét về mặt KT-XH, kinh tế nông thôn cũng bao gồm nhiều thành phần kinh tế: KTNN, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân… Xét về mặt không gian và lãnh thổ, kinh tế nông thôn bao gồm các vùng như: vùng chuyên canh lúa, vùng chuyên cánh cây màu, vùng trồng cây ăn quả… Nói cách khác: kinh tế nông thôn là một phức hợp những nhân tố cấu thành LLSX và QHSX trong các ngành nông - lâm - ngư nghiệp, tiểu, thủ công nghiệp, công nghiệp chế biến phục vụ cho nông nghiệp, các ngành thương nghiệp và dịch vụ trên địa bàn nông thôn.

Tất cả các ngành đó đều có mối quan hệ hữu cơ với nhau trong kinh tế vùng, lãnh thổ và trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Từ đó có thể hiểu: Cơ cấu kinh tế nông thôn là quan hệ tỷ lệ giữa các ngành, các lĩnh vực kinh tế trên địa bàn nông thôn có quan hệ hữu cơ với nhau, tác động qua lại lẫn nhau, làm tiền đề cho nhau phát triển trong điều kiện tự nhiên KT-XH, trong một thời gian nhất định ở nông thôn. Cơ cấu kinh tế đó được thể hiện cả về mặt chất và mặt số lượng. Cơ cấu kinh tế nông thôn có vai trò to lớn, ảnh hưởng chi phối đến đời sống vật chất và tinh thần ở nông thôn.

Như vậy, giữa các bộ phận của cơ cấu kinh tế nông thôn có mối quan hệ chặt chẽ không tách rời theo những tỷ lệ về lượng cũng như về chất. Cơ cấu kinh 10 Luan van tế nông thôn tồn tại khách quan nhưng không bất biến, mà luôn biến đổi thích ứng với sự phát triển của LLSX và phân công lao động xã hội trong từng thời kỳ. Việc xác lập cơ cấu kinh tế nông thôn chính là giải quyết mối quan hệ tương tác giữa các yếu tố của LLSX và QHSX, giữa tự nhiên với con người trong khu vực nông thôn theo thời gian và những điều kiện KT-XH cụ thể. Qua phân tích cơ cấu kinh tế nông thôn như trên, ta thấy rằng: chuyển dịch cơ cấu kinh tế là sự thay đổi cấu trúc nội tại và mối quan hệ giữa các bộ phận cấu thành của cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng tiến bộ hơn, hoàn thiện hơn.

Trên thực tế chuyển dịch cơ cấu kinh tế là sự thay đổi tỷ trọng tương đối của các ngành, các bộ phận của mỗi ngành, sự thay đổi vị trí, vai trò của các vùng kinh tế, các thành phần kinh tế trong cơ cấu kinh tế nông thôn. Cơ cấu kinh tế nông thôn là một bộ phận cấu thành quan trọng trong cơ cấu kinh tế quốc dân, do đó chuyển dịch cơ cấu kinh tế là một nội dung quan trọng trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của mỗi quốc gia.3 Các loại cơ cấu kinh tế Cơ cấu kinh tế bao gồm cơ cấu ngành, cơ cấu kinh tế vùng lãnh thổ và cơ cấu thành phần kinh tế. Cơ cấu ngành kinh tế Cơ cấu ngành là quan hệ gắn bó với nhau theo những tỉ lệ nhất định giữa các ngành sản xuất, trong nội bộ nền kinh tế quốc dân cũng như giữa các ngành nghề và các doanh nghiệp trong các ngành. Cơ cấu ngành là bộ phận then chốt trong cơ cấu kinh tế, vì cơ cấu ngành quyết định trạng thái chung và tỉ lệ đầu vào, đầu ra của nền kinh tế quốc dân.

Hiện nay, về cơ bản hệ thống phân ngành kinh tế được sử dụng trên thế giới là hệ thống tài khoản quốc gia (System of National Accounts - SNA) được áp dụng đối với nền kinh tế thị trường. Trước đây còn có hệ thống sản xuất vật chất (Material Production System - MPS) được áp dụng đối với nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung. 11 Luan van Theo hệ thống tài khoản quốc gia, nền kinh tế thường được phân thành ba nhóm ngành (hay khu vực) là: Khu vực I gồm nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản (đối với nhiều nước khác là các ngành khai thác trực tiếp tài nguyên thiên nhiên); Khu vực II gồm công nghiệp và xây dựng (đối với nhiều nước khác là các ngành chế biến); Khu vực III là dịch vụ. Ba khu vực này bao gồm 21 ngành cấp 1.

Các ngành cấp 1 lại đuợc chia nhỏ thành các ngành cấp 2. Các ngành cấp 2 lại được phân nhỏ thành các ngành sản phẩm. Có nhiều mức phân ngành khác nhau, tùy theo mức độ gộp hay chi tiết hóa đến chừng nào mà có được tập hợp các ngành tương ứng. Đối với nước ta, theo Quyết định số 10/2007/QĐ-TTg ngày 23/01/2007 của Thủ tướng Chính phủ ban hành hệ thống ngành kinh tế của Việt Nam, nền kinh tế nước ta được chia thành 21 ngành kinh tế cấp 1; 88 ngành kinh tế cấp 2; 242 ngành kinh tế cấp 3; 437 ngành kinh tế cấp 4 và 642 ngành kinh tế cấp 5.