Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Trong lịch sử Việt Nam, nông nghiệp luôn giữ vai trò quan trọng. Nhận thức rõ vị trí, vai trò quan trọng của kinh tế nông nghiệp, nên trong quá trình tiến hành sự nghiệp đổi mới đất nước, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm đến việc CDCCKT nông nghiệp theo hướng văn minh, hiện đại. Bước vào thời kỳ đổi mới, đặc biệt là từ sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng (1996), vấn đề CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn được Đảng xác định là nhiệm vụ trọng tâm, hàng đầu trong quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước.
Việc nghiên cứu chủ trương, đường lối về CDCCKT nông nghiệp, tổng kết, đánh giá những thành công và hạn chế trong quá trình thực hiện đường lối đó của Đảng và Đảng bộ tỉnh Vĩnh Phúc, thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học, nhà nghiên cứu và các nhà quản lý, được thể hiện trong nhiều tác phẩm, nhiều công trình nghiên cứu khoa học. Đến nay, trên những cấp độ khác nhau, đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về CDCCKT nông nghiệp, có thể khái quát và phân loại thành một số nhóm công trình sau: 1. Nhóm công trình nghiên cứu chung về kinh tế nông nghiệp và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp - Nhóm đề tài khoa học nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn Đề tài “Luận cứ khoa học và kiến nghị những giải pháp đồng bộ thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành, vùng, thành phần trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa” của Ngô Đình Giao [68]. Đề tài nhấn mạnh đến việc đẩy mạnh xuất khẩu và coi đó là phương hướng cơ bản đối với việc CDCCKT trong quá trình CNH, HĐH, trên cơ sở đó xây dựng các tiêu chí lựa chọn các ngành kinh tế mũi nhọn, trọng điểm trong giai đoạn 1994-2000.
Đặc 9 biệt, đề tài đã kiến nghị những giải pháp đồng bộ nhằm thúc đẩy CDCCKT ngành, vùng, thành phần trong quá trình CNH, HĐH. Như vậy, đề tài cung cấp cho tác giả luận án những luận cứ khoa học quan trọng để đánh giá chủ trương của Đảng bộ tỉnh Vĩnh Phúc trong việc đề xuất các giải pháp nhằm CDCCKT nông nghiệp theo hướng CNH, HĐH. Đề tài “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn” của Ban Kinh tế Trung ương [5]. Đề tài đánh giá thực trạng CCKT nông nghiệp, nông thôn Việt Nam từ năm 1986 đến năm 1994, trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp nhằm tiếp tục đẩy mạnh CDCCKT nông nghiệp, nông thôn theo hướng CNH, HĐH.
Đặc biệt, đề tài đã rút ra một số vấn đề quan trọng về lý luận và thực tiễn, như các khái niệm cơ bản về cơ cấu, CCKT và CDCCKT nông nghiệp, nên đã cung cấp cho tác giả luận án những cơ sở khoa học trong việc xác định CCKT, CDCCKT nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc. Đề án “Chuyển đổi cơ cấu sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản cả nước đến năm 2010 và tầm nhìn 2020” của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn [15], đã nêu rõ phương thức CDCCKT giữa các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản trong toàn quốc. Trên cơ sở đánh giá, phân tích thực trạng chuyển đổi cơ cấu sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, đề án đưa ra các giải pháp nhằm đẩy mạnh quá trình CDCCKT nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản trong cả nước đến năm 2010 và tầm nhìn đến năm 2020… Đề án đã cung cấp cho tác giả luận án cái nhìn bao quát về CDCCKT nông nghiệp theo nghĩa rộng trong cả nước, là cơ sở quan trọng để phân tích, đánh giá quá trình CDCCKT nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc. Nhìn chung, những công trình khoac học trên đã nghiên cứu một cách tương đối toàn diện, sâu sắc lĩnh vực kinh tế nông nghiệp, nông thôn, nhất là những nội dung có liên quan về vấn đề CDCCKT nông nghiệp.
Các công trình tổng kết lý luận và thực tiễn sự phát triển kinh tế nông nghiệp và 10 CDCCKT nông nghiệp trong toàn quốc, nhờ đó đã tái hiện lại bức tranh toàn cảnh của nông nghiệp, nông thôn Việt Nam thời kỳ đổi mới; khảo sát thực tiễn ở một số tỉnh thuộc đồng bằng Bắc Bộ trong quá trình thực hiện CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn. Đặc biệt, một số đề tài nêu rõ khái niệm về CCKT, CCKT nông nghiệp và CDCCKT nông nghiệp, nông thôn; đồng thời làm rõ phương hướng, mục tiêu, giải pháp chủ yếu để thực hiện thành công CDCCKT nông nghiệp thời kỳ đổi mới, nhất là trong giai đoạn đẩy mạnh CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn những năm 1997-2010. Tuy nhiên, nghiên cứu một cách toàn diện, sâu sắc, có hệ thống về vấn đề Đảng lãnh đạo CDCCKT nông nghiệp ở Vĩnh Phúc giai đoạn 1997-2010 thì chưa có công trình nào. - Nhóm các công trình, các sách chuyên ngành về kinh tế nông nghiệp và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế quốc dân” của Ngô Đình Giao [69].
Cuốn sách đã cung cấp cho tác giả luận án những căn cứ khoa học để hiểu rõ hơn những khái niệm cơ bản về CCKT, CDCCKT. Trên cơ sở đó, tác giả luận án hiểu rõ hơn chủ trương, quan điểm, sự chỉ đạo CDCCKT nông nghiệp theo hướng CNH, HĐH của Đảng bộ tỉnh Vĩnh Phúc. “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành và phát triển các ngành trọng điểm, mũi nhọn ở Việt Nam” của Đỗ Hoài Nam [94], đã tổng kết và phân tích một cách sâu sắc một số lý thuyết về CDCCKT ngành, trong đó có kinh tế nông nghiệp. Công trình đã chỉ ra các tiêu chí có tính chủ đạo để xác định ngành kinh tế mũi nhọn trong quá trình phát triển kinh tế nói chung, kinh tế nông nghiệp nói riêng, nhất là quá trình CDCCKT ngành để tập trung phát triển các ngành kinh tế trọng điểm, mũi nhọn.
Công trình đã cung cấp cho tác giả luận án cái nhìn bao quát về các ngành kinh tế trọng điểm và sự CDCCKT ngành nói chung, CDCCKT ngành nông nghiệp nói riêng. Đây là cơ sở quan trọng 11 để xác định các ngành kinh tế nông nghiệp trọng điểm và quá trình CDCCKT nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc. “Các nhân tố ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong thời kỳ công nghiệp hóa ở Việt Nam” của Bùi Tất Thắng [141]. Nhóm tác giả đã phân tích sâu sắc các nhân tố ảnh hưởng đến sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế nông nghiệp trong quá trình CNH, HĐH đất nước; các lợi thế so sánh và tác động của các nguồn lực đối với sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế, trong đó có kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam theo hướng hiện đại.
Công trình nghiên cứu cung cấp cho tác giả luận án những cơ sở lý luận để phân tích, đánh giá những nhân tố có ảnh hưởng, tác động sâu sắc đến quá trình lãnh đạo CDCCKT nông nghiệp theo hướng CNH, HĐH của Đảng bộ tỉnh Vĩnh Phúc trên điều kiện thực tiễn của địa phương. “Đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam” của Trương Thị Tiến [151]. Với cách diễn đạt ngắn gọn, súc tích, tác giả đã tái hiện những bước thăng trầm của nền nông nghiệp Việt Nam qua các giai đoạn, đặc biệt là quá trình đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp, nông thôn Việt Nam trong 10 năm đầu thực hiện đường lối đổi mới của Đảng (1986-1997). Cuốn sách giúp cho tác giả luận án những kiến thức bổ ích về chủ trương CDCCKT nông nghiệp của Đảng theo hướng CNH, HĐH được thể hiện rõ từ Hội nghị Trung ương 5 khóa VII (1993), đồng thời giúp cho tác giả luận án có thêm cơ sở để phân tích sự vận dụng sáng tạo của Đảng bộ tỉnh Vĩnh Phúc về CDCCKT nông nghiệp vào thực tiễn ở địa phương.
“Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và xu hướng phát triển kinh tế nông nghiệp Việt Nam theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa từ thế kỷ XX đến thế kỷ XXI của thời đại kinh tế tri thức” của Lê Quốc Sử [130]. Cuốn sách đã nêu rõ những lý luận cơ bản về CDCCKT nông nghiệp theo hướng CNH, HĐH trong thời đại kinh tế tri thức; những mô hình về phát triển kinh tế nông nghiệp xưa và nay trên thế giới; đặc biệt là những chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng đối với kinh tế nông nghiệp từ năm 1975 đến năm 2001. 12 Cuốn sách giới thiệu một cách khá toàn diện về vấn đề CDCCKT nông nghiệp theo hướng CNH, HĐH, lý luận, đường lối, chủ trương và thực tiễn trong nước; khảo sát thực tiễn điều tra nghiên cứu nông nghiệp, nông thôn ngoại thành của Thành phố Hồ Chí Minh. Đây là cơ sở quan trọng để tác giả luận án phân tích, đánh giá chủ trương CDCCKT nông nghiệp của Đảng bộ tỉnh Vĩnh Phúc và những kết quả đạt được trên địa bàn tỉnh.
“Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở Việt Nam những năm đầu thế kỷ XXI”, của Nguyễn Thị Quế [111], đã đi sâu phân tích và đánh giá một cách tổng quát sự CDCCKT Việt Nam trong những năm 1990-2002, qua đó rút ra những ưu điểm và hạn chế, cũng như xu hướng chuyển dịch, các giải pháp thúc đẩy CDCCKT nhanh hơn. Nghiên cứu đã sử dụng những số liệu phong phú có nguồn gốc từ Tổng cục Thống kê, các báo, tạp chí, cơ quan trong nước, kết hợp với sự luận giải khoa học, cung cấp một bức tranh tổng quát về CDCCKT của Việt Nam những năm 1990-2002, trong đó có CDCCKT nông nghiệp. Công trình giúp cho tác giả luận án những căn cứ khoa học để so sánh sự CDCCKT nông nghiệp của tỉnh Vĩnh Phúc với các tỉnh, thành phố trên cả nước; đánh giá kết quả chuyển dịch, trên cơ sở đó đánh giá khách quan quá trình lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Vĩnh Phúc về CDCCKT nông nghiệp trên địa bàn tỉnh. “Phát triển kinh tế vùng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa” của Nguyễn Xuân Thu, Nguyễn Văn Phú [148].
Các tác giả dựa trên kết quả nghiên cứu của đề tài khoa học “Phát triển kinh tế vùng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa” (thuộc Chương trình nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước KX.02 “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo định hướng xã hội chủ nghĩa: Con đường và bước đi”) đã tập trung phân tích, đánh giá tổng hợp các lợi thế so sánh của các kiểu loại vùng và đề xuất các giải pháp thúc đẩy phát triển các vùng kinh tế trong quá trình thực hiện rút ngắn tiến trình CNH, HĐH đất nước.