PHẦN MỞ ĐẦU Tính cấp thiết của đề tài: Thực hiện chủ trương đường lối lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, chúng ta đang trong quá trình tiến hành sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, trong sự nghiệp đó, nhân tố con người giữ vai trò quyết định cho sự thành công. Với vai trò quan trọng như vậy nên đòi hỏi đội ngũ nhân lực trong thời kỳ mới phải khỏe mạnh cả về thể chất và tinh thần. Vì vậy, việc tăng cường giáo dục thể chất (GDTC) và thể thao trường học là mục tiêu, động lực xuyên suốt trong thời kỳ đổi mới đất nước góp phần phát triển toàn diện, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa [18]. Giáo dục thể chất và y tế trong trường học là hoạt động giáo dục bắt buộc nhằm giáo dục, bảo vệ và tăng cường sức khoẻ, phát triển thể chất góp phần hình thành và bồi dưỡng nhân cách, đáp ứng yêu cầu giáo dục toàn diện cho học sinh, sinh viên.
Trong chương trình giáo dục phổ thông đổi mới năm 2018, GDTC là một trong 4 môn học bắt buộc liên tục trong cả 12 năm học phổ thông (Toán, Văn, Ngoại ngữ 1 và GDTC) với mỗi năm 70 tiết chính khóa, đồng thời GDTC đảm nhiệm một mặt và là một trong 8 năng lực chủ yếu, có tầm quan trọng đặc biệt góp phần phát triển toàn diện cho học sinh. GDTC nhằm giáo dục học sinh có cuộc sống khoẻ mạnh cả về thể lực và tinh thần, hình thành văn hoá thể chất thông qua việc trang bị cho học sinh những kiến thức về sức khoẻ và quản lý sức khoẻ, biết thường xuyên tập luyện phù hợp với bản thân, biết cách thích ứng với các điều kiện sống, lạc quan và chia sẻ với mọi người. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan, môn học GDTC chưa thực sự được học sinh chú trọng trong trường học các cấp [7],[18],[98]. Trong những năm qua, công tác GDTC ở một số trường phổ thông trên địa bàn tỉnh Bình Định đã được quan tâm và đã đạt được một số kết quả nhất định, tuy nhiên vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập.
Qua kết quả điều tra ban đầu cho 2 thấy trong thời gian rảnh rỗi vì nhiều lý do khác nhau như: ngại vận động, không có thời gian, không hứng thú, không có điều kiện kinh tế. nên học sinh ở các trường miền núi ít tham gia tập luyện TDTT và còn tồn tại một bộ phận không nhỏ có tư tưởng cho rằng GDTC chỉ là một môn phụ nên có tâm lý xem nhẹ. Điều đó xuất phát từ nhiều nguyên nhân, song có một nguyên nhân cơ bản mang tính chủ quan là chưa xây dựng được chương trình thể thao ngoại khóa phù hợp, nội dung và hình thức hoạt động thể thao ngoại khóa chưa đáp ứng được nhu cầu của học sinh. Đặc biệt các hoạt động thể dục thể thao ngoại khóa dành cho học sinh ở các trường gần như bỏ ngỏ, trong khi nhu cầu được vận động, tập luyện, nhu cầu vui chơi, giao tiếp của học sinh là rất lớn, Giáo dục thể chất nội khóa không thể đáp ứng được.
Việc này làm ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng GDTC. Vì vậy, tổ chức hoạt động TDTT ngoại khóa có hiệu quả, ngoài nhiều việc phải làm như đẩy mạnh công tác tuyên truyền về lợi ích của tập luyện, chú trọng đầu tư về cơ sở vật chất (CSVC) cho hoạt động TDTT, tăng cường sự chỉ đạo của lãnh đạo trường, các tổ bộ môn GDTC …thì vấn đề quan trọng đặc biệt cần quan tâm là phải có chương trình, nội dung và hình thức hoạt động TDTT ngoại khóa phù hợp nhằm lôi cuốn được đông đảo học sinh tham gia. Ngày 16 tháng 9 năm 2015 Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã có công văn số 4775/BGDĐT-CTHSSV chỉ đạo về việc triển khai nội dung tập thể dục buổi sáng, thể dục giữa giờ và Võ cổ truyền Việt Nam được đưa vào chương trình giáo dục thể chất trong các cấp học phổ thông từ năm học 2015 – 2016. Việc đưa võ thuật, võ đạo vào trường học là một vẫn đề mới đòi hỏi có sự chuẩn bị toàn diện từ chương trình, cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên.
Ngoài việc bảo tồn đặc trưng không để thất truyền thì việc khai thác và phát huy tác dụng của việc tập luyện Võ cổ truyền Việt Nam trong việc rèn luyện sức khỏe nhân dân là hết sức quan trọng và vô cùng cần thiết [13]. Võ cổ truyền phù hợp với thể trạng và thể hình người Việt Nam. Do đó, khi đưa vào trường học sẽ giúp các em học sinh hòa nhập rất nhanh. Bên cạnh 3 đó, học võ sẽ giúp các em học thêm được nhiều đạo lý, truyền thống thượng võ của người Việt qua những bài quyền.
Đó cũng là cách giúp các em được học, hiểu biết thêm về lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc qua những bài võ, những môn phái và cả những vị võ tướng tài ba. Đó là cách khơi dậy tinh thần dân tộc, lòng yêu nước của thế hệ trẻ. Trong những năm qua hiểu rõ tầm quan trọng như vậy, có nhiều tác giả đã quan tâm nghiên cứu về các lĩnh vực TDTT ngoại khóa và xây dựng chương trình thể thao ngoại khóa trong trường học các cấp như tác giả: Lê Trường Sơn Chấn Hải (2012), Nguyễn Cẩm Ninh (2012), Nguyễn Đức Thành (2013), Mai Thị Bích Ngọc (2017), Hồ Minh Mộng Hùng (2017), Nguyễn Thanh Hùng (2017), Phùng Xuân Dũng (2018), Phạm Thanh Lương (2020), Đặng Danh Nam (2022) … Các công trình nghiên cứu kể trên nghiên cứu rất công phu có giá trị thực tiễn. Tuy nhiên, các công trình đa phần tập trung theo hướng nghiên cứu thực trạng và ảnh hưởng của hoạt động thể thao ngoại khóa tới thể chất của học sinh.
Một số tác giả nghiên cứu về hình thức hay nội dung thể thao ngoại khóa. Tuy nhiên nhưng công trình nghiên cứu chủ yếu tập trung ở các địa bàn hành chính có kinh tế phát triển và có nhiều điều kiện thuận lợi, còn đối với những trường thuộc địa bàn miền núi là những khoảng trống chưa được quan tâm đầy đủ [25], [38], [46], [47], [55], [62], [64], [67], [88]. Xuất phát từ những lý do trên, với mong muốn góp phần nâng cao chất lượng công tác GDTC và TDTT ngoại khóa cho học sinh các huyện miền núi tỉnh Bình Định, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát huy và bảo tồn môn VCTBĐ luận án nghiên cứu: “Xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn Võ cổ truyền Bình Định cho học sinh trung học phổ thông các huyện miền núi tỉnh Bình Định”. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận án tiến hành xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCTBĐ cho học sinh các huyện miền núi đảm bảo tính khoa học, phù hợp với điều kiện thực tiễn của nhà trường 4 nhằm đáp ứng mục tiêu TDTT trường học và nhu cầu người học, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị môn VCTBĐ.
Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, luận án tập trung giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu sau: Nhiệm vụ 1. Cơ sở thực tiễn xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn Võ cổ truyền Bình Định cho học sinh Trung học phổ thông các huyện miền núi tỉnh Bình Định. Xây dựng và đánh giá hiệu quả chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCTBĐ cho học sinh Trung học phổ thông các huyện miền núi tỉnh Bình Định. Đối tượng nghiên cứu Chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCTBĐ cho học sinh Trung học phổ thông các huyện miền núi tỉnh Bình Định.
Phạm vi nghiên cứu Đối tượng quan trắc: Cán bộ, giáo viên, học sinh tại các trường THPT huyện miền núi tỉnh Bình Đình. Quy mô nghiên cứu: + Số lượng mẫu nghiên cứu: 35 chuyên gia,10 cán bộ quản lý và 25 giáo viên (trong đó có 6 giáo viên GDTC), 2060 học sinh các trường THPT huyện miền núi tỉnh Bình Định. + Số lượng mẫu thực nghiệm: Gồm 184 học sinh lớp 10 thuộc 06 trường THPT huyện miền núi tỉnh Bình Định. + Phạm vi thời gian nghiên cứu: Từ tháng 11/2016 - 12/2020 Giả thuyết khoa học Thực tiễn cho thấy hoạt động TDTT ngoại khóa trong trường THPT các huyện miền núi tỉnh Bình Định chưa đạt hiệu quả cao do nhiều nguyên nhân khác nhau.
Giả thuyết cho rằng, nếu xây dựng được chương trình tập luyện NK 5 môn VCTBĐ cho học sinh các huyện miền núi tỉnh Bình Định một cách khoa học theo hướng đáp ứng mục tiêu TDTT trường học và nhu cầu của học sinh phù hợp với điều kiện thực tiễn sẽ tạo động lực phát triển, nâng cao hiệu quả hoạt động thể thao ngoại khóa, nâng cao chất lượng công tác GDTC góp phần bảo tồn và phát huy giá trị môn VCTBĐ. Ý nghĩ khoa học của luận án Luận án đã bổ sung, hoàn thiện cơ sở lý luận về các vấn đề liên quan tới GDTC và hoạt động TDTT ngoại khóa trong nhà trường. Đồng thời cung cấp những luận cứ khoa học, các kiến thức chuyên môn về xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa nói chung và xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCTBĐ cho học sinh THPT các huyện miền núi tỉnh Bình Định nói riêng, theo hướng đáp ứng mục tiêu của TDTT trường học và nhu cầu học sinh. Ý nghĩa thực tiễn của luận án Từ kết quả phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn, luận án đã tiến hành xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCTBĐ cho đối tượng nghiên cứu thành 3 chương trình, giảng dạy trong 3 năm.
Hiệu quả ứng dụng chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCTBĐ cho học sinh trường THPT các huyện miền núi tỉnh Bình Định được đánh giá trên 04 tiêu chuẩn đáp ứng mục tiêu TDTT trường học, 01 tiêu chuẩn đáp ứng mục tiêu yêu cầu cần đạt và 05 tiêu chuẩn đáp ứng nhu cầu học sinh. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Quan điểm chính sách của Đảng, Nhà nước về công tác Giáo dục thể chất trong trường học các cấp 1. Quan điểm của Đảng về công tác giáo dục thể chất và thể thao trường học Đảng ta luôn khẳng định vị trí quan trọng của TDTT trong chính sách kinh tế xã hội nhằm bồi dưỡng và phát huy nhân tố con người, tạo ra sức mạnh và động lực phát triển đất nước.
Phạm vi công tác TDTT rất rộng, vì đối tượng của TDTT là con người thuộc mọi lứa tuổi, mọi tầng lớp nhân dân, học sinh sinh viên (HSSV) trong nhà trường các cấp [1].