phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn này bao gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và khái quát chung cơ sở lý luận thực tiễn về công tác đấu tranh chống kinh doanh hàng nhập lậu Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng công tác đấu tranh chống kinh doanh hàng nhập lậu tại Chi cục Quản lý thị trƣờng tỉnh Hà Giang Chƣơng 4: Một số giải pháp tăng cƣờng công tác đấu tranh chống kinh doanh hàng nhập lậu tại Chi cục Quản lý thị trƣờng tỉnh Hà Giang 4 z Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ KHÁI QUÁT CHUNG CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC ĐẤU TRANH CHỐNG KINH DOANH HÀNG NHẬP LẬU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Hàng hóa nhập lậu ở nƣớc ta đang là một trong những trở ngại lớn trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nƣớc. Trong những năm qua, đã có nhiều đề tài, công trình nghiên cứu về vấn đề hàng lậu, trong đó có một số công trình nghiên cứu, đề tài, tài liệu đã đề cập, định hƣớng đến nội dung chống hàng nhập lậu nhƣ: - Luận văn thạc sĩ“Nâng cao hiệu quả hoạt động kiểm tra, giảm sát chống buôn lậu hàng hóa nhập khẩu của Chi cục Quản lý thị trường Tthành phố Hồ Chí Minh” của Phan Nguyễn Minh Mẫn (2006) đã nghiên cứu, đánh giá thực trạng về hoạt động kiểm tra, giám sát trong công tác đấu tranh chống buôn lậu hàng hóa nhập khẩu của lực lƣợng quản lý thị trƣờng TP. Hồ Chí Minh, đồng thời đề cập đến những hạn chế, nguyên nhân mà lực lƣợng QLTT TP.
Hồ Chí Minh gặp phải trong hoạt động kiểm tra, giám sát chống buôn lậu hàng hóa nhập khẩu. Từ đó đƣa ra những biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát chống buôn lậu hàng hóa nhập khẩu ở giai đoạn hiện nay. - Đề tài: “Hiện trạng và giải pháp chống buôn lậu, gian lận thương mại trong điều kiện hiện nay” của Nguyễn Thế Hiếu đã đánh giá thực trạng tình hình gian lận thƣơng mại phản ánh thuận lợi, khó khăn, thành tựu hạn chế trong quá trình phát triển kinh tế của Việt Nam trong thời gian qua. Từ đó, đề xuất một số giải pháp đề cập đến công tác đấu tranh chống buôn lậu và gian lận thƣơng mại.
- Đề tài: “Hải quan Hà Nội với công tác chống buôn lậu và gian lận thương mại” khai thác trên internet (http://luanvan.vn/) - chƣa rõ tác giả đã đánh giá thực trạng buôn lậu và gian lận thƣơng mại ở Việt Nam trong thời 5 z gian qua. Từ đó, đề xuất một số giải pháp đấu tranh chống buôn lậu và gian lận thƣơng mại trong thời gian tới. Hiện chƣa có công trình nào nghiên cứu một cách tổng thể, có hệ thống về công tác chống kinh doanh hàng nhập lậu của Chi cục Quản lý thị trƣờng tỉnh Hà Giang. Do vậy, bản thân chọn đề tài "Công tác chống kinh doanh hàng nhập lậu của Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Hà Giang” sẽ có ý nghĩa thực tiễn quan trọng góp phần đánh giá, phân tích thực trạng công tác chống kinh doanh hàng nhập lậu và định hƣớng, đƣa ra một số giải pháp nhằm tăng cƣờng công tác chống kinh doanh hàng nhập lậu ở Chi cục Quản lý thị trƣờng tỉnh Hà Giang trong thời gian tới.
Cơ sở lý luận về hàng nhập lậu và công tác chống kinh doanh hàng nhập lậu 1. Khái niệm hàng nhập lậu Nền kinh tế thị trƣờng với mục tiêu lợi nhuận, mà hàng nhập lậu với lợi nhuận lớn tồn tại cùng với sự phát triển của nền kinh tế hàng hóa. Thuật ngữ hàng nhập lậu đƣợc sử dụng với những ý nghĩa khác nhau. Từ góc độ của khoa học và ngôn ngữ, cụm từ hàng nhập lậu có ý nghĩa là hàng trốn thuế, hàng cấm.
Hiện nay khái niệm về hàng nhập lậu cơ bản đã đáp ứng đƣợc đầy đủ dễ hiểu đƣợc quy định tại Nghị định số 185/2013/NĐ-CP ngày 15/11/2013 Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thƣơng mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi ngƣời tiêu dùng. Hàng nhập lậu đƣợc quy định cụ thể tại khoản 7 Điều 3 nhƣ sau: a) Hàng hóa cấm nhập khẩu hoặc tạm ngừng nhập khẩu theo quy định của pháp luật; b) Hàng hóa nhập khẩu thuộc danh mục hàng hóa nhập khẩu có điều kiện mà không có giấy phép nhập khẩu hoặc giấy tờ của cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền cấp theo quy định kèm theo hàng hóa khi lƣu thông trên thị trƣờng; c) Hàng hóa nhập khẩu không đi qua cửa khẩu quy định, không làm thủ tục hải quan theo quy định của pháp luật hoặc gian lận số lƣợng, chủng loại 6 z hàng hóa khi làm thủ tục hải quan; d) Hàng hóa nhập khẩu lƣu thông trên thị trƣờng không có hóa đơn, chứng từ kèm theo theo quy định của pháp luật hoặc có hóa đơn, chứng từ nhƣng hóa đơn, chứng từ là không hợp pháp theo quy định của pháp luật về quản lý hóa đơn; đ) Hàng hóa nhập khẩu theo quy định của pháp luật phải dán tem nhập khẩu nhƣng không có tem dán vào hàng hóa theo quy định của pháp luật hoặc có tem dán nhƣng là tem giả, tem đã qua sử dụng. Đặc điểm, hoạt động kinh doanh hàng nhập lậu 1.1 Đặc điểm kinh doanh hàng nhập lậu Do đánh vào lợi nhuận và tâm lý mua hàng muốn giá rẻ mà hàng lại tốt nhất nên phƣơng thức tiêu thụ phổ biến ở các dạng sau. Đối tƣợng kinh doanh hàng lậu dùng nhiều hình thức nhƣ khuyến mại đánh vào tâm lý ngƣời mua, giảm giá, mua hàng đƣợc tặng quà hàng hoá khi bán phải kèm theo phiếu bảo hành, nhƣng đối với hàng nhập lậu thì không có phiếu bảo hành hoặc có nhƣng là phiếu bảo hành giả mạo làm cho ngƣời tiêu dùng tin đó là hàng thật.
Hàng lậu bán rẻ hơn nhiều giá hàng nhập khẩu để ngƣời mua tham rẻ mà tiêu thụ là phổ biến ngƣời tiêu dùng biết là hàng nhập lậu nhƣng vẫn chấp nhận mua, vì giá rẻ. Hàng lậu quảng cáo quá sự thật về công dụng, chất lƣợng hàng hoá, xuất xứ hàng hóa nhằm lợi dụng sự thiếu hiểu biết còn hạn chế của ngƣời tiêu dùng về mặt hàng, về chất lƣợng, nhãn hiệu hàng hoá để đƣa hàng lậu đến tiêu thụ. Hàng nhập lậu còn đƣợc đƣa vào chính đại lý của nhà nhập khẩu hàng hoá chính hiệu để tiêu thụ, trà chộn theo nhiều hình thức thật giả lẫn lộn và dựa vào hàng hoá chính hiệu để tiêu thụ. Đối tượng kinh doanh hàng nhập lậu Có đủ loại tổ chức và cá nhân thuộc tất cả các thành phần kinh tế, kể cả doanh nghiệp Nhà nƣớc, các hộ kinh doanh cá thể tham gia vào hoạt động 7 z kinh doanh hàng nhập lậu.
Có những tổ chức, cá nhân sản xuất, tham gia vào hoạt động kinh doanh hàng nhập lậu gần nhƣ mang tính chuyên nghiệp, họ tạo những đƣờng dây khép kín, khá chặt chẽ trong việc sản xuất, giao nhận, vận chuyển, buôn bán tiêu thụ hàng lậu nhằm thu lợi nhuận bất chính. Các nhân tố thúc đẩy kinh doanh hàng nhập lậu Sự cạnh tranh trên toàn cầu và trong nƣớc ngày càng gay gắt, quyết liệt các doanh nghiệp, cá nhân không đủ điều kiện cạnh tranh theo pháp luật tìm ra các thủ đoạn cạnh tranh không lành mạnh, chạy theo lợi nhuận bằng mọi giá để kiếm lợi nhuận cao hơn. * Các nguyên nhân chủ quan Cơ chế chính sách pháp luật của đảng và nhà nƣớc còn nhiều còn nhiều bất cập, chính sách chƣa đủ và đồng bộ, còn chồng chéo chƣa hoàn thiện, trình độ nghiệp vụ trong công tác kiểm tra còn hạn chế, chính quyền địa phƣơng chƣa quan tâm đúng mức, sự phối hợp giữa các lực lƣợng kiểm tra, kiểm soát chƣa chặt chẽ, kiểm soát nhập khẩu, kiểm tra sau thông quan chƣa đủ sức ngăn chặn đƣợc nguồn hàng lậu xâm nhập vào thị trƣờng nƣớc ta. Sự phối hợp giữa các lực lƣợng trên từng địa bàn, giữa cửa khẩu, biên giới với nội địa và với các doanh nghiệp chƣa thƣờng xuyên, công tác đấu tranh chƣa triệt để tận gốc, thiếu sự chỉ đạo tập trung thống nhất.
Một số doanh nghiệp chƣa nhận thức đầy đủ vai trò, trách nhiệm, lợi ích phát triển trong việc tự bảo vệ hàng hóa nhập khẩu của mình tránh bị làm nhái, làm giả và công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật đến ngƣời tiêu dùng trong cuộc chiến chống hàng nhập lậu chƣa tốt và đến tận ngƣời dân, nhƣ vậy vô hình chung góp phần gây khó khăn cho ngƣời tiêu dùng ngƣời tiêu dùng sẽ thiếu thông tin về hàng thật, hàng hóa nhập lậu có nhiều doanh nghiệp không dám tiết lộ thông tin vì sợ ngƣời tiêu dùng khi biết đƣợc thông tin sản phẩm nào bị làm nhập lậu sẽ bỏ thƣơng hiệu của mình đề mua hàng của thƣơng hiệu khác. 8 z * Các nguyên nhân khách quan Mục tiêu chính là lợi nhuận nên việc kinh doanh hàng nhập lậu thu lợi nhuận bất chính làm ít ăn nhiều, làm giả ăn thật là động cơ đối với những kẻ kinh doanh hàng nhập lậu. Ngƣời Việt Nam còn ƣa chuộng hàng ngoại và hàng có nhãn hiệu nổi tiếng, trong khi không đủ trình độ, khả năng phân biệt hàng nội hàng ngoại, hàng thật hàng giả đã tạo cơ hội và môi trƣờng thuận lợi cho hàng lậu đƣợc tiêu thụ. Một vấn đề quan trọng là hàng nhập lậu với giá cả rẻ đánh đúng vào tâm lý ngƣời tiêu dùng bao giờ cũng muốn mua hàng rẻ mà tốt, nhất là ngƣời dân sống tại các vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa có thu nhập thấp và thiếu thông tin cập nhật thị trƣờng.
Do có chung đƣờng biên giới trải dài rộng khắp trên đất liền và trên biển với nƣớc bạn Trung Quốc, vùng lãnh thổ quanh ta nhƣ Sinhgapo, Thái Lan, Đài Loan, có nền kinh tế hàng hoá phát triển hơn. Sự mở cửa thị trƣờng, tự do hóa, mở rộng của lƣu thông mậu dịch, việc xóa bỏ hàng rào thuế quan của một số khu vực cũng tạo ra những điều kiện thuận lợi cho việc sản xuất, buôn bán hàng nhập lậu, hàng giả tạo nên sức ép lớn về hàng hoá đối với thị trƣờng Việt Nam. Chống kinh doanh hàng nhập lậu là công việc rất phức tạp và khó khăn, tốn nhiều thời giờ công sức và tiền của. Chi phí cho công tác chống kinh doanh hàng nhập lậu rất lớn, trong đó có chi phí cho việc nhân mối, điều tra, xác minh… để xác định kết luận hàng nhập lậu.
Đó cũng là nguyên nhân để lọt lƣới nhiều hàng nhập lậu, không đƣa ra xử lý đƣợc, làm gây một tâm lý ngại làm ở không ít cán bộ trong lực lƣợng kiểm tra.