Bàn về cho vay theo lãi suất thoả thuận bằng vnđ kỷ yếu hội thảo khoa học viện nghiên cứu khoa học ngân hàng

Khám phá kỷ yếu hội thảo khoa học về cho vay theo lãi suất thoả thuận bằng VNĐ, nghiên cứu chuyên sâu từ Viện Nghiên cứu Khoa học Ngân hàng.

• Trường học: Viện Nghiên Cứu Khoa Học Ngân Hàng
• Đề tài: Cho Vay Theo Lãi Suất Thoả Thuận Bằng VNĐ: Kỷ Yếu Hội Thảo Khoa Học
• Loại tài liệu: Kỷ Yếu

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Mục đích cuộc hội thảo
• 1.2. Thực hiện cơ chế lãi suất thỏa thuận - bước tiến tới cơ chế lãi suất thị trường ở nước ta
• 1.3. Những điều kiện cần thiết cho việc thực hiện cơ chế lãi suất mới
• 1.4. Dự báo tác động ảnh hưởng và trăn trở khi thực hiện cơ chế lãi suất mới
• 1.4.1. Tác động ảnh hưởng tích cực
• 1.4.2. Tác động ảnh hưởng tiêu cực
• 1.4.3. Trăn trở về những tình huống có thể phát sinh

Tóm tắt

I. Cơ chế cho vay theo lãi suất thoả thuận bằng VNĐ

Cơ chế cho vay theo lãi suất thoả thuận bằng VNĐ được áp dụng từ ngày 1/6/2002, đánh dấu bước tiến quan trọng trong điều hành chính sách lãi suất của Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Thay vì sử dụng các biện pháp hành chính, NHNN chuyển sang cơ chế xác định lãi suất dựa trên quan hệ cung cầu vốn trên thị trường. Điều này phản ánh sự tự do hóa trong quản lý tài chính, góp phần ổn định thị trường và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

1.1. Bối cảnh và sự cần thiết

Trước năm 2002, NHNN áp dụng các cơ chế lãi suất khác nhau như lãi suất âm, lãi suất thực dương, và lãi suất cơ bản. Tuy nhiên, những cơ chế này không còn phù hợp với xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế. Việc chuyển sang cơ chế lãi suất thoả thuận giúp các tổ chức tín dụng (TCTD) chủ động hơn trong việc xác định lãi suất, phản ánh đúng cung cầu vốn trên thị trường.

1.2. Tác động đến hệ thống ngân hàng

Cơ chế mới đã tác động tích cực đến hoạt động của các ngân hàng thương mại (NHTM). Các NHTM có thể điều chỉnh lãi suất linh hoạt hơn, phù hợp với nhu cầu vốn của khách hàng. Điều này giúp tăng tính cạnh tranh và hiệu quả trong hoạt động tín dụng, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính.

II. Kỷ yếu hội thảo khoa học và các tham luận

Kỷ yếu hội thảo khoa học do Viện Nghiên cứu Khoa học Ngân hàng tổ chức đã tập trung phân tích sâu về cơ chế lãi suất thoả thuận. Các tham luận đều khẳng định đây là bước tiến quan trọng trong quản lý chính sách lãi suất, góp phần tự do hóa thị trường tài chính và tăng cường hiệu quả hoạt động của các TCTD.

2.1. Nhận định từ các chuyên gia

Các chuyên gia như ông Nguyễn Đồng Tiến, Vụ trưởng Vụ Chính sách Tiền tệ, nhấn mạnh rằng cơ chế lãi suất thoả thuận phù hợp với xu hướng thị trường hóa và hội nhập quốc tế. Điều này giúp NHNN chuyển từ điều hành trực tiếp sang sử dụng các công cụ gián tiếp, tăng tính linh hoạt trong quản lý chính sách tiền tệ.

2.2. Kiến nghị từ hội thảo

Các đại biểu đã đưa ra nhiều kiến nghị nhằm hoàn thiện cơ chế lãi suất thoả thuận, bao gồm việc xây dựng luật cạnh tranh, tăng cường giám sát thị trường, và phối hợp đồng bộ giữa NHNN và Bộ Tài chính. Những kiến nghị này nhằm đảm bảo cơ chế mới phát huy hiệu quả tối đa trong thực tiễn.

III. Tác động và thách thức khi áp dụng cơ chế mới

Việc áp dụng cơ chế lãi suất thoả thuận đã mang lại nhiều tác động tích cực, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Các NHTM phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt hơn, trong khi NHNN cần tăng cường giám sát để đảm bảo ổn định thị trường.

3.1. Tác động tích cực

Cơ chế mới giúp lãi suất phản ánh đúng cung cầu vốn, thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính. Các TCTD có thể mở rộng hoạt động cho vay, đặc biệt là tại khu vực nông thôn, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương.

3.2. Thách thức và rủi ro

Một số NHTM quy mô nhỏ gặp khó khăn về thanh khoản do cạnh tranh lãi suất. Ngoài ra, biến động lãi suất thị trường quốc tế cũng ảnh hưởng lớn đến việc điều hành chính sách tiền tệ trong nước. NHNN cần có biện pháp can thiệp kịp thời để hạn chế rủi ro này.

IV. Giá trị và ứng dụng thực tiễn của tài liệu

Tài liệu 'Cho vay theo lãi suất thoả thuận bằng VNĐ: Kỷ yếu hội thảo khoa học Viện Nghiên cứu Khoa học Ngân hàng' có giá trị lớn trong việc cung cấp cái nhìn toàn diện về cơ chế lãi suất mới. Đây là nguồn tham khảo quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách, nhà nghiên cứu, và các TCTD.

4.1. Giá trị học thuật

Tài liệu tổng hợp các phân tích chuyên sâu từ các chuyên gia hàng đầu, giúp người đọc hiểu rõ hơn về quá trình chuyển đổi cơ chế lãi suất tại Việt Nam. Đây là nguồn tư liệu quý giá cho các nghiên cứu về chính sách tiền tệ và thị trường tài chính.

4.2. Ứng dụng thực tiễn

Các kiến nghị và phân tích trong tài liệu có thể được áp dụng để hoàn thiện cơ chế lãi suất thoả thuận, đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam. Đồng thời, tài liệu cũng cung cấp bài học kinh nghiệm cho các nước đang trong quá trình chuyển đổi tương tự.

Nội dung chính

Nghiên Cứu Cơ Chế Cho Vay Theo Lãi Suất Thỏa Thuận Bằng VNĐ: Bước Đột Phá Trong Tiến Trình Tự Do Hóa Lãi Suất Và Phát Triển Thị Trường Tiền Tệ Việt Nam

---

Tóm tắt nghiên cứu (Research Summary)

• Câu hỏi nghiên cứu chính (Main Research Question): Việc chuyển đổi từ cơ chế điều hành lãi suất cơ bản kèm biên độ khống chế sang cơ chế lãi suất cho vay thỏa thuận bằng Việt Nam Đồng (VNĐ) tác động như thế nào đến thị trường tiền tệ, hoạt động của các Tổ chức Tín dụng (TCTD), khu vực nông nghiệp - nông thôn và sự ổn định kinh tế vĩ mô tại Việt Nam?
• Phương pháp tiếp cận (Methodology Snapshot): Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp liên ngành, phân tích thể chế kinh tế, đối chiếu dữ liệu chuỗi thời gian lịch sử tiền tệ Việt Nam (1986–2002), kết hợp phương pháp so sánh kinh nghiệm quốc tế (Anh, Pháp, Thái Lan, Singapore, Ba Lan) và kỹ thuật tham vấn ý kiến chuyên gia đa chiều (hội thảo khoa học liên ngành).
• Kết quả chính (Key Findings): Cơ chế lãi suất thỏa thuận (áp dụng từ 01/06/2002 theo Quyết định 546/2002/QĐ-NHNN) là bước đi tất yếu nhằm xóa bỏ can thiệp hành chính trực tiếp, phản ánh đúng quan hệ cung – cầu vốn. Mặc dù tạo động lực mở rộng tín dụng nông thôn và gia tăng chiều sâu tài chính (tỷ lệ $M_2/\text{GDP}$), chính sách này đặt hệ thống ngân hàng trước thách thức gia tăng rủi ro lãi suất, bất bình đẳng cạnh tranh giữa NHTM Nhà nước và NHTM Cổ phần/Quỹ Tín dụng Nhân dân, cùng nguy cơ tăng chi phí vốn tại khu vực nông thôn (nơi cung vốn nội tại mới đáp ứng ~50% nhu cầu).
• Hàm ý chính sách (Policy Implications): Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cần khẩn trương chuyển đổi phương thức điều hành từ trực tiếp sang gián tiếp thông qua lãi suất chủ đạo (lãi suất tái chiết khấu, cho vay qua đêm trên thị trường liên ngân hàng), phát triển nghiệp vụ thị trường mở (OMO), hoàn thiện hệ thống thông tin giám sát và tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (Context & Significance)

1. Hiện trạng tri thức và bối cảnh lịch sử

Trong quản lý kinh tế vĩ mô, lãi suất là biến số cốt lõi quyết định chi phí vốn, hành vi tiết kiệm, đầu tư và sự ổn định tiền tệ. Trước năm 2002, Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn tái cấu trúc điều hành lãi suất:

• 1986 – 1989: Cơ chế lãi suất thực âm mang tính bao cấp hành chính, dẫn đến tình trạng kìm hãm tài chính (financial repression) và siêu lạm phát.
• 1992 – 1995: Xác lập nguyên tắc lãi suất thực dương với trần lãi suất cho vay và sàn lãi suất tiền gửi nhằm kiềm chế lạm phát.
• 1996 – 2000: Nới lỏng kiểm soát thông qua cơ chế trần lãi suất cho vay phân tầng giữa thành thị và nông thôn.
• 08/2000 – 05/2002: Áp dụng lãi suất cơ bản kèm biên độ khống chế ($+0{,}3%$/tháng cho vay ngắn hạn, $+0{,}5%$/tháng cho vay trung - dài hạn).

Mặc dù có nhiều cải tiến, cơ chế biên độ khống chế vẫn mang bản chất can thiệp hành chính, làm triệt tiêu tính linh hoạt của giá cả tín dụng và bóp méo thị trường vốn.

2. Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap)

Khi Việt Nam tự do hóa lãi suất cho vay ngoại tệ vào tháng 06/2001, khoảng cách điều hành giữa đồng nội tệ (VNĐ) và ngoại tệ phát sinh bất cập. Bên cạnh đó, việc thực thi Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 Khóa IX về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp – nông thôn đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc cung ứng nguồn vốn thương mại linh hoạt. Khoảng trống nghiên cứu đặt ra là: Làm thế nào để áp dụng cơ chế lãi suất thị trường đối với VNĐ trong điều kiện hệ thống tài chính nội địa còn nhiều hạn chế về năng lực quản trị rủi ro, nợ xấu tồn đọng và thị trường tiền tệ liên ngân hàng chưa hoàn thiện?

3. Tính thời điểm và tầm ảnh hưởng

Nghiên cứu được công bố ngay sau thời điểm Quyết định 546/2002/QĐ-NHNN có hiệu lực (ngày 01/06/2002). Đây là giai đoạn mang tính bản lề khi Việt Nam thực thi Hiệp định Thương mại song phương Việt – Mỹ (BTA) và chuẩn bị các điều kiện gia nhập WTO. Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Ban Lãnh đạo NHNN và các cơ quan quản lý vĩ mô trong việc thiết lập lộ trình tự do hóa tài chính an toàn.

---

Phương pháp luận và cách tiếp cận (Methodology & Approach)

1. Thiết kế nghiên cứu (Research Design)

Nghiên cứu áp dụng thiết kế đa phương pháp kết hợp định tính và định lượng:

• Khung phân tích lý thuyết: Dựa trên lý thuyết về tự do hóa tài chính (Financial Liberalization Theory của McKinnon - Shaw) và lý thuyết truyền dẫn chính sách tiền tệ qua kênh lãi suất.
• Phương pháp phân tích thể chế: Đánh giá sự tương thích của hệ thống pháp luật ngân hàng (Luật NHNN 1998, Luật các TCTD 1998) trước các đòi hỏi của kinh tế thị trường.

2. Thu thập dữ liệu thực chứng (Data Collection)

• Dữ liệu vĩ mô và tiền tệ: Chuỗi số liệu thống kê giai đoạn 1990–2001 về tốc độ tăng trưởng GDP, tỷ lệ lạm phát, cán cân vãng lai, thâm hụt ngân sách, tỷ lệ $M_2/\text{GDP}$ và tổng dư nợ tín dụng/GDP.
• Dữ liệu thực địa ngành ngân hàng: Báo cáo khảo sát thực trạng huy động vốn, lãi suất cho vay tại các địa bàn đô thị và nông thôn (Hà Nội, Hà Tây, Bắc Ninh, Bắc Giang, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh).
• Dữ liệu chuyên gia: Tổng hợp 40+ tham luận khoa học từ lãnh đạo các Vụ, Cục chuyên môn NHNN (Vụ Chính sách tiền tệ, Thanh tra NHNN), các viện nghiên cứu (Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương), các trường đại học (Đại học Kinh tế Quốc dân, Học viện Ngân hàng, Học viện Tài chính) và các định chế tài chính vi mô.

3. Kỹ thuật phân tích & Độ tin cậy (Validity & Reliability)

• Kỹ thuật tổng thuật đối chiếu (Triangulation): Kiểm chứng chéo quan điểm giữa cơ quan hoạch định chính sách (NHNN), đơn vị thực thi (NHTM Nhà nước, NHTM Cổ phần, QTDND) và đối tượng thụ hưởng tín dụng.
• Phân tích so sánh quốc tế: Đánh giá các bài học thành công và thất bại từ mô hình "Corset" của Ngân hàng Trung ương Anh (1973–1980), bài học về trần tín dụng và thị trường liên ngân hàng tại Pháp (1969–1985), từ đó xác lập 5 điều kiện tiên quyết cho tự do hóa lãi suất tại một nền kinh tế chuyển đổi.

---

Các phát hiện chính (Major Findings)

Nghiên cứu chỉ ra 4 phát hiện quan trọng có giá trị thực tiễn sâu sắc:

STT	Trục phát hiện	Nội dung chi tiết	Dữ liệu / Căn cứ thực chứng
1	Tính tất yếu của việc xóa bỏ cơ chế biên độ	Cơ chế trần lãi suất cơ bản bộc lộ bất cập lớn: bóp nghẹt tính tự chủ của TCTD, khiến lãi suất không bù đắp được chi phí và rủi ro, đẩy dòng vốn ra thị trường phi chính thức.	Tỷ lệ tăng trưởng tín dụng bình quân giai đoạn 1991–2001 đạt $>20%$/năm; quy mô tín dụng/GDP tăng từ $21%$ (1991) lên $40%$ (2001).
2	Sự phân hóa sâu sắc giữa thị trường thành thị và nông thôn	Nông thôn đối mặt với tình trạng thiếu hụt vốn nghiêm trọng. Cơ chế trần lãi suất cũ kìm hãm nguồn cung tín dụng chính thức, tạo điều kiện cho nạn "tín dụng đen" phát triển.	Huy động tại chỗ ở nông thôn chỉ đáp ứng khoảng $50%$ nhu cầu vay; tín dụng nông thôn tăng trưởng $23-25%$/năm nhưng lãi suất luôn kịch trần biên độ.
3	Thách thức về điều kiện tự do hóa tài chính	Việt Nam chưa đáp ứng đầy đủ 5 điều kiện tiên quyết để tự do hóa hoàn toàn: năng lực tài chính của NHTM còn yếu, nợ xấu tồn đọng chưa xử lý dứt điểm, thị trường liên ngân hàng sơ khai.	Cán cân thanh toán mới thặng dư từ 1999; hệ thống quản trị thông tin (MIS) và quản lý thanh khoản theo ALM tại các TCTD ở mức sơ khởi.
4	Gia tăng rủi ro hệ thống và cạnh tranh bất bình đẳng	Lãi suất thả nổi làm tăng rủi ro kỳ hạn và thanh khoản. Nguy cơ cạnh tranh không cân sức giữa NHTM Nhà nước quy mô lớn và hệ thống NHTM Cổ phần/QTDND nhỏ bé.	Sự chênh lệch lãi suất huy động tăng vọt từ $0{,}55%$/tháng lên $0{,}65%$/tháng cho kỳ hạn 1 năm ngay sau khi triển khai chính sách mới.

Phân tích chuyên sâu các phát hiện bất ngờ:

• Hiện tượng "thỏa thuận ngầm" và rủi ro đạo đức: Khi bãi bỏ trần lãi suất trong điều kiện thị trường thiếu minh bạch, quyền định giá nghiêng hẳn về phía người cho vay. Nếu không có quy trình tín dụng chuẩn hóa, cán bộ tín dụng có thể trục lợi thông qua lãi suất thỏa thuận không chính thức.
• Sự truyền dẫn kém hiệu quả của các công cụ chính sách: Lãi suất cơ bản của NHNN trong giai đoạn trước chưa tạo được hiệu ứng lan tỏa thực sự trên thị trường liên ngân hàng do thiếu vắng một "lãi suất chủ đạo" (key policy rate) có tính dẫn dắt thanh khoản ngắn hạn.

---

Đóng góp khoa học và giá trị ứng dụng (Scientific & Practical Contributions)

1. Đóng góp về mặt lý luận (Theoretical Contributions)

• Bổ sung và hoàn thiện lý luận về tiến trình tự do hóa lãi suất từng bước (gradual liberalization) trong nền kinh tế chuyển đổi định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Làm rõ bản chất của "lãi suất thỏa thuận" tại Việt Nam: không phải là sự buông lỏng quản lý hoàn toàn, mà là việc chuyển dịch cơ chế quản lý từ mệnh lệnh hành chính trực tiếp sang can thiệp gián tiếp thông qua các công cụ thị trường của Ngân hàng Trung ương.

2. Giá trị thực tiễn đối với hệ thống ngân hàng (Practical Applications)

• Xây dựng hệ thống quản trị tài sản Có - tài sản Nợ (ALM): Đặt nền móng cho việc các NHTM phải thành lập bộ phận chuyên trách về quản lý vốn khả dụng, định giá vốn nội bộ (FTP) và quản trị rủi ro lãi suất.
• Cải tiến sản phẩm tín dụng nông thôn: Định hướng cho Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Agribank) cùng hệ thống QTDND phát triển các gói tín dụng linh hoạt, phản ánh đúng chi phí bù đắp rủi ro mùa vụ.

3. Đóng góp đối với hoạch định chính sách (Policy Implications)

• Đề xuất lộ trình thay thế công cụ lãi suất cơ bản bằng Lãi suất tái cấp vốn, Lãi suất tái chiết khấu và Lãi suất cho vay qua đêm liên ngân hàng.
• Kiến nghị ban hành Luật Cạnh tranh và hoàn thiện cơ chế thanh toán liên ngân hàng điện tử tập trung nhằm nâng cao hiệu quả dẫn truyền của chính sách tiền tệ.

---

Đối tượng thụ hưởng và quan tâm (Target Audience)

• Cơ quan quản lý nhà nước (NHNN, Bộ Tài chính, Ban Kinh tế Trung ương): Cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế các văn bản quy phạm pháp luật, giám sát an toàn vi mô và vĩ mô, ngăn chặn hiện tượng độc quyền nhóm hoặc cạnh tranh không lành mạnh về lãi suất.
• Cán bộ quản trị và điều hành tại các TCTD, NHTM, QTDND: Giúp định hình chiến lược huy động – cho vay, chủ động thiết lập biên độ lợi nhuận ròng (NIM) phù hợp với mức độ tín nhiệm của khách hàng và biến động thị trường.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên khối ngành Kinh tế - Tài chính - Ngân hàng: Cung cấp tư liệu lịch sử – thực chứng chuẩn xác về một trong những bước ngoặt cải cách tiền tệ quan trọng nhất của Việt Nam giai đoạn Đổi mới.

---

Câu hỏi thường gặp (Frequently Asked Questions - FAQ)

1. Phát hiện mang tính đột phá nhất của công trình nghiên cứu này là gì?

Nghiên cứu chứng minh rằng cho vay theo lãi suất thỏa thuận thực chất là tự do hóa lãi suất cho vay. Đây không chỉ là thay đổi kỹ thuật về mức lãi suất, mà là bước chuyển đổi mang tính bản lề trong toàn bộ phương thức điều hành chính sách tiền tệ quốc gia: từ mệnh lệnh hành chính trực tiếp sang cơ chế điều tiết gián tiếp theo nguyên tắc thị trường.

2. Điểm đặc biệt trong phương pháp tiếp cận của nghiên cứu là gì?

Nghiên cứu kết hợp nhuần nhuyễn giữa phân tích lịch sử chuỗi số liệu thực chứng của Việt Nam và bài học thực tiễn từ các cuộc khủng hoảng tự do hóa lãi suất trên thế giới (điển hình là Anh và Pháp). Đồng thời, nghiên cứu tổ chức tham vấn đa chiều từ cả cơ quan quản lý vĩ mô đến các Quỹ tín dụng nhân dân cơ sở.

3. Kết quả nghiên cứu có thể tổng quát hóa (generalize) cho các giai đoạn khác không?

Có. Các nguyên tắc về điều kiện tiên quyết cho tự do hóa tài chính (ổn định vĩ mô, hệ thống giám sát vững mạnh, thị trường liên ngân hàng hoạt động hiệu quả) là những quy luật phổ quát, vẫn giữ nguyên giá trị ứng dụng cho các giai đoạn cải cách tài chính tiếp theo (như tự do hóa tài khoản vốn hay thả nổi tỷ giá có quản lý).

4. Các bước nghiên cứu tiếp theo được đề xuất là gì?

Nghiên cứu định hướng các công trình tiếp theo cần tập trung vào:

1. Xây dựng mô hình kiểm định định lượng tác động của lãi suất thỏa thuận đến lạm phát và tăng trưởng kinh tế.
2. Thiết lập cơ chế truyền dẫn của lãi suất nghiệp vụ thị trường mở (OMO) tới lãi suất cho vay thương mại.
3. Đánh giá tác động xã hội học của chi phí vốn đối với hộ nông dân nghèo.

5. Ứng dụng thực tiễn trước mắt của nghiên cứu là gì?

Giúp các ngân hàng thương mại khẩn trương xây dựng mô hình quản lý vốn khả dụng, ban hành quy trình thẩm định tín dụng phân loại theo mức độ rủi ro khách hàng, và hỗ trợ NHNN thiết lập hệ thống cảnh báo sớm biến động lãi suất trên thị trường liên ngân hàng.

---

Kết luận (Conclusion)

Kỷ yếu hội thảo khoa học "Bàn về cho vay theo lãi suất thoả thuận bằng VNĐ" ghi dấu một mốc son học thuật và thực tiễn trong lịch sử ngành ngân hàng Việt Nam. Bằng việc phân tích sâu sắc tính tất yếu, cơ hội, thách thức và điều kiện thực thi, công trình đã khẳng định: Tự do hóa lãi suất qua cơ chế thỏa thuận là lựa chọn khách quan phù hợp với quy luật kinh tế thị trường và xu thế hội nhập quốc tế.

Thành công bền vững của chính sách đòi hỏi sự đồng bộ giữa ổn định kinh tế vĩ mô, năng lực giám sát gián tiếp của Ngân hàng Trung ương và sự lành mạnh tài chính của từng tổ chức tín dụng.

[!TIP] Khuyến nghị hành động: Các nhà nghiên cứu và chuyên gia tài chính quan tâm đến việc hoàn thiện cơ chế điều hành chính sách tiền tệ có thể tiếp tục tham khảo và phát triển các mô hình truyền dẫn lãi suất hiện đại dựa trên nền tảng dữ liệu và khung lý thuyết mà công trình này đã xác lập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIEN NGHIEN CUU KHOA HOC NGAN HANG (KY YEU HOI THAO KHOA HOC) bigs ặ TH tà 3 : : Xe h 0 D2. //040/\077)069/(0)t042 HÀ NỘI - 2002 | VIỆN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC NGÂN HÀNG BẢN VE CHO VAY (KY YEU HOI THAO KHOA HOC) co «| B2/A N3I557 NHÀ XUẤT BẢN THỐNG KÊ HÀ NỘI - 2002 \ `. -==am====zm 135 — 104 — 2002 TK 2002 LOU NOI DAU Một trong nhữ s công cụ quan trọng được Ngân hàng Trung ương sử dụng trong điều hành ‹ %ính sách tiên tệ, góp phần tích cực trong việc ổn định kinh tế vĩ mô, thúc dẩy tự phát triển kinh tế đất nước thông qua cơ chế kiểm soát và điều tiết hoạt động c. a thị trường tiên tệ, đó là công cụ lãi suất.

O Việt Nam, tù năm 1991 đến nay, NHNN đã sử dụng và điều hành linh hoại công cụ lái suất ph ì hợp mục tiêu ngắn hạn, dài hạn và theo lộ trình tiến tới cơ chế lãi suất thị trưò ig: từ cơ chế lãi suất “âm”, lãi suất thực đương (1992- 1995), lãi suất thực dực sg “nới lỏng” (1996-2000), lãi suất cơ bản (2000-2002), tiến tới cơ chế lãi suất t. Việc áp dụng cơ chế lãi suất cho vay thỏa thuận bằng VND dánh dấu mội bước phát triển mạnh mẽ trong việc điều hành chính sách tiên tệ của Ngân hàng Nhà nước, theo a6, NHNN không còn tác động trực tiếp bằng các biện pháp mạng tính hành chính đến lãi suất thị trường, mà nó hoàn toàn được xác định trên cơ sở quan hệ cung - cầu về vốn trên thị trường tiền tệ. Trong thời gian tới, NHNN vần tiếp tục công bố lãi suất cơ bản nhằm định hướng lãi suất thị trường và thực hiện theo quy định của Luật Ngân hàng Nhà nước. Mặc dâu cơ chế cho vay theo lãi suất thỏa thuận mới bắt đầu được áp dụng từ 1/6/2002, nhưng trong thực tế nó đã có những tác động nhất định đến hoạt động tín dụng của các ngân hàng, các TCTD nói riêng, cũng như đến toàn bộ nên kinh tế nói chung.

Để có thể nghiên cứu ảnh hưởng của những tác động nêu trên của cơ chế lãi suất mới, từ đó đưa ra những kiến nghị cụ thể giúp Ban lãnh đạo NHNN và các đơn vị chức năng có những biện pháp điều chỉnh phù hợp, nhạy bén sát thực với tình hình thực tế của các địa phương, cũng như để cho chính sách lãi suất mới thực sự di vào cuộc sống, phát huy được hiệu quả như mục tiêu dé ra, được sự đồng ý của Thống đốc NHNN VN, Viện NCKH Ngân hàng phối hợp với Vụ Chính sách tiền tệ - NHTU tổ chức cuộc hội thảo khoa học với chủ đề “Bàn về cho vay theo lãi suất thoả thuận bằng VNĐ”. Đây là một diễn đàn công khai và rộng rãi giữa các nhà quản lý, các nhà chuyên môn, các nhà khoa học, các cán bộ giáo viên về lĩnh vực này, do vậy cuộc hội thảo đã nhận được sự hưởng ứng nhiệt liệt của đông đáo các nhà khoa học trong và ngoài ngành ngân hàng, củng 3 như của nhiều cán bộ trực tiếp làm công tác quản lý, kinh doanh của các ngân hàng. các TCTD cũng như của nhiều Quỹ TDND trên cả nước. Để có thể phổ biến kết quả hội thảo, Viện NCKH Ngân hang cho xuất bản cuốn Kỷ yếu Hội thảo, với hy vọng những thông tin được đăng tải trong cuốn ký yếu sẽ giúp ích cho các cán bộ làm công tác quản lý, kinh doanh trong toàn ngành trong việc hoạch định chiến lược phái triển của hệ thống ngân hàng, dưa hoạt động ngân hàng phát triển phù hợp với cơ chế thị trường, góp phần mở rộng tín dụng đáp ứng nhu cầu về vốn nhằm phục vụ tốt hơn nữa nhu cầu phát triển của đất nước trong giai doqn mỚI.

Xin trân trọng giới thiệu cùng ban đọc. VIEN NCKH NGAN HÀNG Hoi thdo khoa hoc “Ban vé cho vay theo lãi suất thoả thuận bằng VNĐ” TONG THUAT HOI THAO KHOA HOC: DE CHINH SACH LAI SUAT MỚI THUC SU DI VAO CUOC SONG TS NGUYEN THI PHUONG LAN VÀ NGUYÊN HẠNH PHÚC VIỆN NCKH NGÂN HÀNG chinh 1a mục đích cuộc hội thao véi chu dé:"Ban vé A tt Bo cho vay theo lãi suất thoả thuận bằng Việt Nam đồng" do Viện Nghiên cứu khoa học Ngân hàng phối hợp với Vụ Chính sách tiền tệ tổ chức vào ngày 14/6/2002 tại Hà Nội, với sự tham gia của hàng trăm đại biểu. là các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu chính sách, các nhà quản lý và trực tiếp kinh doanh tiền tệ, các giảng viên từ nhiều cơ quan Trung ương và Hà Nội như: Văn phòng Chính phủ. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Hội Nông dân Việt Nam, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, Quỹ hỗ trợ phát triển, Hiệp hội ngân hàng, Học viện Tài chính, Học viện Ngân hàng, Trường Đại học kinh tế quốc đân, các Vụ, Cục Ngân hang Nhà nước Trung wong va Chi nhánh Ngân hàng Nhà nước các tỉnh: Hà Nội, Hà Tây, Bắc Ninh, Bắc giang, Ninh Bình, các Ngân hàng Thương mại Nhà nước và một số ngân hàng thương mại, như Ngân hàng Thương mại cổ phần Á châu, Tcchcombank, Quân đội, Quỹ tín dụng Trung ương và một số Quỹ tín dung Nhân dân cờ sở từ các tỉnh: Hà Tây, Thanh Hoá, Nghệ An, Hà | Tĩnh, các thành viên Hội đồng khoa học ngân hàng.

Tới dự hội thảo còn có đại diện của báo Nhân Dân, Thời báo Kinh tế Việt Nam và các | cơ quan báo chí ngành ngân hàng. Dương Thu Hương, Phó Thong đốc Ngân hàng Nhà nước đã chủ trì Hội thảo. Theo Quyết định số 546/2002/QĐ-NHNN ngày 30/5/2002 của Thống đốc NHNN, bắt đầu từ ngày 1/6/2002 các NHTM và TCTD sẽ thực hiện cơ chế lãi suất thoả thuận trong hoạt động tín dụng thương | mại bằng Đồng Việt Nam đối với khách hàng. Theo đó, khi cho vay bằng Đồng Việt Nam, TCTD sẽ xác định lãi suất cho vay trên cơ sở cung cầu vốn thị trường và mức độ tín nhiệm đối với khách hàng vay 5 H6i thdo khoa hoc “Ban vé cho vay theo lãi suất thoa thudn bang VND” là các pháp nhân và cá nhân Việt Nam, pháp nhân và cá nhân nước ngoài hoạt động tại Việt Nam.

Cơ chế điều hành lãi suất thông qua lãi suất cơ bản và biên độ khống chế lãi suất cho vay (cộng 0,3% đối với cho vay ngấn hạn và 0,5% đối với cho vay trung, dài hạn) được bãi bỏ. Tuy nhiên, NHNN vẫn tiếp tục công bố lãi suất cơ bản trên cơ sở tham khảo mức lãi suất cho vay thương mại đối với khách hàng tốt nhất của nhóm các TCTD được lựa chọn theo Quyết định của Thống đốc NHNN trong từng thời kỳ để làm thamc khảo và định hướng lãi suất thị trường, phù hợp với luật NHNN, đồng thời NHNN chủ động áp dụng các biện pháp để kiểm soát biến động của lãi suất thị trường, đảm bảo được yêu cầu và mục tiêu chính sách tiền tệ trong từng thời kỳ. Ngay sau khi Quyết định 546/2002/QĐ-NHNN ban hành. hệ thống ngân hàng cũng như đời sống xã hội đã đón nhận bằng nhiều phản ứng khác nhau: hàng loạt NHTM đưa ra quyết định thay đổi về mức lãi suất, các phương tiện thông tin đại chúng thì đưa tin và cho đăng tải nhiều bài viết về cơ chế lãi suất mới, trong đó chứa đựng các cách hiểu, sự băn khoăn, suy đoán và những kiến nghị, giải pháp khác nhau.

Trước tình hình đó, để chính sách lãi suất mới thực sự đi vào cuộc sống, phát huy được hiệu: quả như mục tiêu dé ra, Ban lãnh đạo NHNN đã chỉ đạo Viện NCKH ngân hàng và Vụ Chính sách tiền tệ tổ chức Hội thảo với chủ đề nêu trên. Xoay quanh chủ đề và mục tiêu của hội thảo, các đại biểu đã sôi nổi tham luận và đưa ra nhiều ý kiến đóng góp, tập trung vào những vấn đề sau. Thực hiện cơ chế lãi suất thoả thuận- bước tiến tới cơ chế lãi suất thị trườnp ở nước ta Hầu hết các bài viết và ý kiến tham luận đều khẳng định điều này và cho rằng: Với việc ban hành cơ chế lãi suất thoả thuận như trên chứng tỏ chính sách quản lý lãi suất của NHNN ngày càng cởi mở hơn, hạn chế dần và đi tới xóa bỏ việc điều hành lãi suất của nền kinh tế (lãi suất giữa các TCTD với doanh nghiệp) bằng mệnh lệnh hành chính, tiến dần tới tự do hóa theo nguyên tắc thị trường. Theo ông Nguyễn Đồng Tiến- Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ: “Từ năm 1991, hệ thống ngân hàng chuyển sang mô hình 2 cấp.

Trong hoạch định và điểu hành chính sách tiên tệ, NHNN sử dụng và điều hành linh hoạt công cụ lãi suất phù hợp mục tiêu ngắn hạn, dài hạn và theo ra Hồi thảo khoa học “Bàn về cho vay theo lãi suất thoả thuân bằng VNĐ” lộ trình tiến tới cơ chế lãi suất thị trường”. Nhìn lại quá trình điều hành lãi suất của NHNN, nhiều đại biểu cho rằng: (1) Giai đoạn 1986 - 1989 là giai đoạn lãi suất thực âm (phù hợp. với lý thuyết) lã một trong nhiều nguyên nhân nền kinh tế nước ta rơi vào trì trệ. (2) Giai đoạn sau đó lãi suất đã được điều chỉnh dần hướng đến lãi suất thực dương (1992) để kích thích tiết kiệm, đầu tư, tăng trưởng kinh tế.

Từ năm 1992 diễn biến lãi suất đã thực sự là lãi suất thực dương. (3) Tiếp theo cơ chế lãi suất đã được tự do hoá dần, loại bỏ dần các quy định về lãi suất sàn, lãi suất trần, áp dụng lãi suất cơ bắt cộng biên độ.đã thực sự góp phần ổn định và tăng trưởng kinh tế khả quan trong những năm 1990 (4) Hiện tại thực hiện cơ chế lãi suất thoả thuận cho vay VND là một chủ trương đúng đắn và phù hợp quy luật, là bước tiến quan trọng trong tiến trình tiến tới tự do hóa hoàn toàn về lãi suất ở nước ta: đồng thời, đáp ứng kịp thời những đòi hỏi bức xúc về cung- cầu vốn của nền kinh tế hiện nay, bởi lẽ: - Cơ chế lãi suất cơ bản cộng với biên độ khống chế được áp dụng thực hiện từ tháng 8/2000 đến nay, thực chất là NHNN khống chế trần lãi suất cho vay tối đa của TCTD, 1a co chế quản lý hành chính về lãi suất nên không thể duy trì mãi trong điều kiện nền kinh tế thị trường và xu hướng hội nhập quốc tế ngày càng phát triển ở nước ta. - Nhu cầu vốn đầu tư cho nông nghiệp và nông thôn nước ta tronp những năm trước mắt rất lớn nhằm đạt được những mục tiêu phát triển như NQ TƯ 5 khóa 9 đã đề ra.