Cơ sở lý luận và thực tiễn của chính sách pháp luật về phân luồng giáo dục nghề nghiệp ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls cơ sở lý luận và thực tiễn của chính sách pháp luật về phân luồng giáo dục nghề nghiệp ở, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Lê Thị Hƣơng Giang
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Hoàng Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử Nhà nƣớc và Pháp luật
• Đề tài: Cơ sở lý luận và thực tiễn của chính sách pháp luật về phân luồng giáo dục nghề nghiệp ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 0.2. Tình hình nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT VỀ PHÂN LUỒNG GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.2. Các yếu tố tác động tới chính sách pháp luật về phân luồng giáo dục nghề nghiệp
• 1.2.1. Yếu tố kinh tế
• 1.2.2. Yếu tố khoa học công nghệ
• 1.2.3. Yếu tố quốc tế
• 1.2.4. Yếu tố xã hội
• 1.2.5. Yếu tố chính trị
• 1.2.6. Yếu tố thể chế
• 1.3. Những căn cứ xây dựng chính sách pháp luật về phân luồng giáo dục nghề nghiệp
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT VỀ PHÂN LUỒNG GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Bối cảnh, thời cơ và thách thức
• 2.2. Thực trạng hệ thống chính sách pháp luật về phân luồng giáo dục nghề nghiệp ở Việt Nam hiện nay
• 2.2.1. Nhóm chính sách pháp luật liên quan đến thể chế, cơ chế quản lý về giáo dục nghề nghiệp
• 2.2.2. Nhóm chính sách pháp luật liên quan đảm bảo hoạt động giáo dục nghề nghiệp
• 2.2.3. Nhóm chính sách pháp luật khuyến khích, hỗ trợ người học
• 2.2.4. Nhóm chính sách pháp luật về xã hội hóa giáo dục nghề nghiệp
• 2.3. Thực hiện chính sách pháp luật về phân luồng giáo dục nghề nghiệp ở Việt Nam hiện nay
• 2.4. Những bất cập trong quá trình thực hiện chính sách pháp luật về phân luồng giáo dục nghề nghiệp ở Việt Nam
• 2.4.1. Những hạn chế
• 2.4.2. Nguyên nhân của những hạn chế
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT VỀ PHÂN LUỒNG GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP
• 3.1. Quan điểm xây dựng chính sách pháp luật về phân luồng giáo dục nghề nghiệp
• 3.2. Quy hoạch phân luồng hợp lý phù hợp với kế hoạch phát triển nhân lực
• 3.3. Thực hiện nhất quán phân luồng với liên thông trong giáo dục
• 3.4. Phối hợp tốt công tác hướng nghiệp cho học sinh sau trung học
• 3.5. Giải pháp hoàn thiện chính sách pháp luật về phân luồng giáo dục nghề nghiệp
• 3.5.1. Hoàn thiện khung pháp lý về giáo dục nghề nghiệp
• 3.5.2. Hoàn thiện cơ chế quản lý Nhà nước về giáo dục nghề nghiệp
• 3.5.3. Đổi mới nâng cao chất lượng đào tạo nghề nghiệp
• 3.5.4. Tăng cường công tác dự báo nhu cầu nguồn nhân lực, nhu cầu đào tạo và giải quyết việc làm cho người qua đào tạo đang thất nghiệp
• 3.6. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG SỐ LIỆU
• DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách pháp luật phân luồng giáo dục nghề nghiệp tại Việt Nam

Chính sách pháp luật về phân luồng giáo dục nghề nghiệp tại Việt Nam đã được hình thành và phát triển qua nhiều giai đoạn. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc phân luồng giáo dục nghề nghiệp trở thành một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Chính sách này không chỉ định hướng cho học sinh sau trung học mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Theo Luật Giáo dục nghề nghiệp, phân luồng giáo dục nghề nghiệp được hiểu là việc định hướng cho học sinh lựa chọn con đường học tập phù hợp với năng lực và nhu cầu của thị trường lao động.

1.1. Khái niệm và vai trò của phân luồng giáo dục nghề nghiệp

Phân luồng giáo dục nghề nghiệp là quá trình định hướng cho học sinh lựa chọn con đường học tập phù hợp. Vai trò của nó không chỉ giúp học sinh có định hướng nghề nghiệp rõ ràng mà còn góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho xã hội. Theo nghiên cứu của PGS.TS Nguyễn Hoàng Anh, việc phân luồng đúng cách sẽ giúp giảm thiểu tình trạng thất nghiệp trong giới trẻ.

1.2. Lịch sử phát triển chính sách phân luồng giáo dục nghề nghiệp

Chính sách phân luồng giáo dục nghề nghiệp tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ những năm 1990, chính sách này đã được chú trọng nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế. Các văn bản pháp luật như Luật Giáo dục nghề nghiệp 2014 đã tạo ra khung pháp lý cho việc thực hiện phân luồng, giúp định hình rõ ràng hơn về vai trò của giáo dục nghề nghiệp trong hệ thống giáo dục quốc dân.

II. Những thách thức trong việc thực hiện chính sách phân luồng giáo dục nghề nghiệp

Mặc dù chính sách phân luồng giáo dục nghề nghiệp đã được ban hành, nhưng việc thực hiện vẫn gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu đồng bộ giữa các chính sách giáo dục và nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, tỷ lệ học sinh lựa chọn học nghề vẫn còn thấp, dẫn đến tình trạng thiếu hụt lao động có tay nghề cao.

2.1. Thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự kém hiệu quả trong việc thực hiện chính sách phân luồng là sự thiếu phối hợp giữa các cơ quan quản lý giáo dục và các doanh nghiệp. Việc này dẫn đến tình trạng không đáp ứng được nhu cầu thực tế của thị trường lao động, gây lãng phí nguồn lực.

2.2. Nhận thức của xã hội về giáo dục nghề nghiệp

Nhận thức của xã hội về giáo dục nghề nghiệp còn hạn chế. Nhiều phụ huynh và học sinh vẫn coi trọng việc học đại học hơn là học nghề, dẫn đến việc không có đủ nguồn nhân lực cho các ngành nghề kỹ thuật. Cần có các chiến dịch truyền thông để nâng cao nhận thức về giá trị của giáo dục nghề nghiệp.

III. Phương pháp cải thiện chính sách phân luồng giáo dục nghề nghiệp

Để cải thiện hiệu quả của chính sách phân luồng giáo dục nghề nghiệp, cần áp dụng một số phương pháp cụ thể. Việc xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và đồng bộ sẽ giúp các cơ sở giáo dục và doanh nghiệp dễ dàng phối hợp hơn trong việc đào tạo và tuyển dụng. Ngoài ra, cần có các chương trình đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường.

3.1. Tăng cường hợp tác giữa giáo dục và doanh nghiệp

Việc tăng cường hợp tác giữa các cơ sở giáo dục và doanh nghiệp sẽ giúp đảm bảo rằng chương trình đào tạo đáp ứng được nhu cầu thực tế. Các doanh nghiệp có thể tham gia vào quá trình xây dựng chương trình đào tạo, từ đó giúp học sinh có được kỹ năng cần thiết khi ra trường.

3.2. Đổi mới chương trình đào tạo nghề

Chương trình đào tạo nghề cần được đổi mới để phù hợp với xu hướng phát triển của thị trường lao động. Cần chú trọng đến việc đào tạo kỹ năng mềm và kỹ năng chuyên môn, giúp học sinh có thể thích ứng nhanh chóng với môi trường làm việc.

IV. Ứng dụng thực tiễn của chính sách phân luồng giáo dục nghề nghiệp

Chính sách phân luồng giáo dục nghề nghiệp đã có những ứng dụng thực tiễn đáng kể trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Nhiều cơ sở giáo dục đã áp dụng các mô hình đào tạo mới, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, giúp học sinh có được kỹ năng thực tế. Theo thống kê, tỷ lệ học sinh tốt nghiệp có việc làm ngay sau khi ra trường đã tăng lên đáng kể.

4.1. Mô hình đào tạo kết hợp

Mô hình đào tạo kết hợp giữa lý thuyết và thực hành đã được nhiều trường nghề áp dụng thành công. Điều này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn có kinh nghiệm thực tế, từ đó tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường lao động.

4.2. Tăng cường hỗ trợ từ chính phủ

Chính phủ đã có nhiều chính sách hỗ trợ cho giáo dục nghề nghiệp, như cấp học bổng cho học sinh học nghề, tạo điều kiện cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp phát triển. Những chính sách này đã góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và thu hút học sinh vào các ngành nghề kỹ thuật.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chính sách phân luồng giáo dục nghề nghiệp

Chính sách phân luồng giáo dục nghề nghiệp tại Việt Nam đang trên đà phát triển, nhưng vẫn cần nhiều cải tiến để đáp ứng nhu cầu thực tế. Việc hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan sẽ là chìa khóa để nâng cao hiệu quả của chính sách này. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và điều chỉnh chính sách để phù hợp với xu hướng phát triển của thị trường lao động.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, chính sách phân luồng giáo dục nghề nghiệp cần được điều chỉnh để phù hợp với xu hướng phát triển của nền kinh tế. Cần chú trọng đến việc đào tạo các ngành nghề mới, đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0.

5.2. Tăng cường nghiên cứu và đánh giá

Cần có các nghiên cứu và đánh giá định kỳ về hiệu quả của chính sách phân luồng giáo dục nghề nghiệp. Điều này sẽ giúp các nhà quản lý có cái nhìn tổng quan và đưa ra các quyết định đúng đắn trong việc điều chỉnh chính sách.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng cơ cấu nguồn nhân lực tại Việt Nam trong giai đoạn 2006 - 2016 bộc lộ sự mất cân đối nghiêm trọng khi tỷ lệ lao động có trình độ đại học trở lên chiếm tỷ trọng áp đảo, trong khi lực lượng lao động kỹ thuật trực tiếp có trình độ trung cấp và sơ cấp nghề chỉ chiếm tỷ lệ khiêm tốn dưới 15% tổng số lao động qua đào tạo. Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở chuyển hướng sang học nghề trong thực tế chỉ dao động từ 8% đến 10%, thấp hơn rất nhiều so với chỉ tiêu 30% được đặt ra trong Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 - 2020. Vấn đề cốt lõi bắt nguồn từ những bất cập mang tính hệ thống trong chính sách pháp luật về phân luồng giáo dục nghề nghiệp, sự thiếu hụt các chế tài thực thi mang tính ràng buộc và sự chồng chéo trong cơ chế quản lý nhà nước giữa các bộ, ngành.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về chính sách pháp luật phân luồng giáo dục nghề nghiệp, phân tích thực trạng thi hành các quy định pháp luật trong giai đoạn 2006 - 2016, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện khung pháp lý nhằm điều tiết dòng chảy nhân lực hợp lý. Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian toàn quốc trên địa bàn 63 tỉnh, thành phố thuộc 6 vùng kinh tế - xã hội, đối chiếu tiến trình 20 năm thực hiện chủ trương phân luồng kể từ Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII năm 1996 đến năm 2016. Luận văn có ý nghĩa then chốt trong việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ phân luồng học sinh sau trung học vào học nghề đạt 30% đến 40%, tối ưu hóa hơn 20% nguồn lực ngân sách nhà nước đầu tư cho giáo dục và bảo đảm quyền học tập của công dân theo quy định tại Điều 39 Hiến pháp năm 2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết nhà nước và pháp luật của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, trong đó pháp luật vừa là công cụ thể chế hóa đường lối của Đảng, vừa là thước đo chuẩn mực bảo đảm an sinh và công bằng xã hội. Đồng thời, nghiên cứu tích hợp lý thuyết kinh tế lao động và phát triển nguồn nhân lực để luận giải mối quan hệ giữa cấu trúc thị trường lao động với quy mô đào tạo theo nguyên lý cung - cầu. Khung phân tích chính sách công được áp dụng nhằm đánh giá vòng đời của chính sách từ khâu hoạch định, thể chế hóa thành văn bản quy phạm pháp luật đến khâu tổ chức thực hiện và kiểm định chất lượng.

Hệ thống khái niệm trọng tâm bao gồm:

• Chính sách pháp luật giáo dục nghề nghiệp: Tổng thể các quan điểm, quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ xã hội phát sinh trong hoạt động đào tạo sơ cấp, trung cấp, cao đẳng nghề và dạy nghề thường xuyên.
• Phân luồng giáo dục nghề nghiệp: Biện pháp tổ chức và điều tiết dòng người học sau các cấp học phổ thông vào các nhánh đào tạo nghề nghiệp nhằm tái cấu trúc lực lượng lao động quốc gia.
• Tính lưỡng tính của quan hệ pháp luật giáo dục nghề nghiệp: Đặc thù vừa mang tính chất mệnh lệnh hành chính của luật giáo dục, vừa mang tính chất thỏa thuận bình đẳng của luật lao động.
• Liên thông giáo dục: Cơ chế công nhận giá trị chuyển đổi kết quả học tập giữa các bậc trình độ và phương thức đào tạo trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ báo cáo thống kê chính thức của Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội), Bộ Giáo dục và Đào tạo, Tổng cục Thống kê và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật ban hành trong giai đoạn 2011 - 2016.

Cỡ mẫu khảo sát bao trùm mạng lưới hơn 1.900 cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên cả nước, bao gồm 388 trường cao đẳng nghề, hơn 500 trường trung cấp nghề và trên 1.000 trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên. Phương pháp chọn mẫu phân tầng theo 6 vùng kinh tế - xã hội được áp dụng nhằm bảo đảm tính đại diện toàn diện từ khu vực đô thị công nghiệp phát triển đến các vùng đặc thù miền núi, hải đảo.

Phương pháp phân tích chủ đạo gồm: phương pháp duy vật biện chứng để xem xét chính sách trong sự vận động kinh tế - xã hội; phương pháp phân tích quy phạm pháp luật nhằm chỉ ra xung đột giữa các văn bản; phương pháp thống kê, so sánh đối chiếu số liệu chỉ tiêu quy hoạch với thực tế tuyển sinh; phương pháp chuyên gia thông qua việc tiếp thu ý kiến đóng góp tại các hội thảo khoa học chuyên đề. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm làm sáng tỏ toàn diện những khoảng trống pháp lý và nguyên nhân khiến các chính sách phân luồng chưa phát huy hiệu lực trên thực tế trong suốt timeline 10 năm từ 2006 đến 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu làm sáng tỏ bốn phát hiện căn bản về thực trạng chính sách pháp luật phân luồng giáo dục nghề nghiệp tại Việt Nam:

Thứ nhất, cơ cấu tháp nhân lực quốc gia rơi vào tình trạng nghịch lý trầm trọng dạng đáy hẹp, đỉnh phình to. Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông đăng ký xét tuyển thẳng vào các trường đại học, cao đẳng đại trà chiếm từ 70% đến 80%, trong khi số lượng tuyển sinh vào hệ trung cấp và cao đẳng nghề chỉ chiếm khoảng 15% đến 20% tổng quy mô tuyển sinh sau phổ thông. Tỷ lệ phân luồng học sinh sau trung học cơ sở vào học nghề chỉ đạt xấp xỉ 8% đến 10%, tạo ra sự lãng phí to lớn về tài nguyên nhân lực trẻ khi hàng trăm nghìn cử nhân đại học thất nghiệp sau khi ra trường.

Thứ hai, thể chế quản lý nhà nước về giáo dục nghề nghiệp trong giai đoạn trước năm 2016 bộc lộ sự chia cắt và chồng chéo chức năng giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo với Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Sự phân tán này làm suy giảm hơn 30% hiệu quả huy động các nguồn lực đầu tư công, đồng thời tạo ra rào cản kỹ thuật nghiêm trọng làm triệt tiêu tính liên thông giữa luồng học thuật hàn lâm và luồng kỹ năng thực hành.

Thứ ba, mạng lưới hơn 1.900 cơ sở giáo dục nghề nghiệp phát triển mất cân đối sâu sắc về mặt địa lý. Khu vực Đồng bằng sông Hồng và Đông Nam Bộ tập trung hơn 55% tổng số trường cao đẳng, trung cấp đạt chuẩn, trong khi vùng Tây Bắc và Tây Nguyên chỉ chiếm dưới 12% mạng lưới, dẫn đến tình trạng vừa thừa vừa thiếu nguồn tuyển sinh cục bộ giữa các địa phương.

Thứ tư, chính sách ưu đãi tài chính và khuyến khích doanh nghiệp tham gia đào tạo nghề còn mang tính hình thức. Mặc dù quy định thời lượng thực hành kỹ năng chiếm 60% đến 70% tổng chương trình đào tạo, song các cơ chế giảm trừ thuế cho doanh nghiệp tiếp nhận học viên thực tập chỉ đạt tỷ lệ tiếp cận thực tế dưới 10%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên xuất phát từ việc quy định pháp luật về phân luồng tại Khoản 4 Điều 6 Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014 và Nghị định số 75/2006/NĐ-CP thiếu các chế tài pháp lý mang tính ràng buộc trách nhiệm đối với chính quyền địa phương và các cơ sở giáo dục phổ thông. Tâm lý xã hội nặng về bằng cấp hàn lâm, coi nhẹ giá trị lao động kỹ thuật trực tiếp đã chi phối định hướng nghề nghiệp của đa số gia đình.

So sánh với các công trình nghiên cứu của Nguyễn Minh Đường (năm 2006) và Đỗ Thị Bích Loan (năm 2013), kết quả của luận văn đã bổ sung góc nhìn pháp lý mới: sự xung đột giữa phương pháp mệnh lệnh hành chính của luật giáo dục và phương pháp thỏa thuận của luật lao động là rào cản lớn nhất kìm hãm hiệu quả phân luồng.

Để trực quan hóa các phát hiện nghiên cứu, chuỗi số liệu quy mô tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp giai đoạn 2011 - 2016 (Bảng 2.7) và thống kê phân luồng học sinh sau trung học phổ thông vào đại học so với học nghề (Bảng 2.8) trong luận văn có thể được biểu diễn thông qua biểu đồ cột chồng kết hợp đồ thị đường xu hướng. Biểu đồ này sẽ thể hiện rõ nét khoảng cách chênh lệch hơn 70% giữa dòng học sinh vào đại học so với học nghề, phản ánh chính xác sự thiếu hụt lao động kỹ thuật trực tiếp trên thị trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tạo bước đột phá trong công tác phân luồng giáo dục nghề nghiệp, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp đồng bộ:

1. Hoàn thiện khung pháp lý và luật hóa cơ chế liên thông đào tạo: Quốc hội và Chính phủ cần tiến hành rà soát, sửa đổi đồng bộ Luật Giáo dục, Luật Giáo dục Đại học và Luật Giáo dục nghề nghiệp; xây dựng Khung trình độ quốc gia 8 bậc tương thích hoàn toàn với Khung tham chiếu trình độ ASEAN (AQRF). Mục tiêu đặt ra là bảo đảm 100% các chương trình đào tạo trung cấp, cao đẳng nghề có thể liên thông linh hoạt lên bậc đại học ứng dụng trước năm 2020. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Giáo dục và Đào tạo.

2. Thống nhất cơ chế quản lý nhà nước một đầu mối về giáo dục nghề nghiệp: Chuyển giao toàn bộ thẩm quyền quản lý nhà nước về đào tạo trung cấp chuyên nghiệp và cao đẳng về Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (trực tiếp là Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp). Mục tiêu cắt giảm ít nhất 25% thủ tục hành chính chồng chéo, tập trung nguồn lực đầu tư công trong giai đoạn 2017 - 2020. Chủ thể thực hiện: Chính phủ, Bộ Nội vụ, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

3. Đột phá chính sách tài chính, học bổng và ưu đãi thuế: Ban hành cơ chế miễn 100% học phí cho học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở học thẳng lên trung cấp nghề; quy định chính sách giảm từ 10% đến 15% thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các doanh nghiệp đầu tư xưởng thực hành hoặc tiếp nhận học viên học nghề. Mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh sau trung học cơ sở tham gia học nghề đạt mốc 30% vào năm 2020. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố.

4. Quy hoạch lại mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp gắn với dự báo nhu cầu nhân lực: Tiến hành sáp nhập, giải thể các trung tâm giáo dục nghề nghiệp hoạt động kém hiệu quả, chuẩn hóa mạng lưới hơn 1.900 cơ sở hiện có; thiết lập hệ sinh thái gắn kết đào tạo với hơn 500.000 doanh nghiệp đang hoạt động trên cả nước. Mục tiêu nâng tỷ lệ người học có việc làm đúng chuyên ngành sau tốt nghiệp lên trên 85% trong giai đoạn 2018 - 2022. Chủ thể thực hiện: Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, các hiệp hội ngành nghề.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật cao, phục vụ thiết thực cho bốn nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước tại Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Giáo dục và Đào tạo. Luận văn cung cấp luận cứ khoa học và cơ sở thực tiễn vững chắc để xây dựng các dự thảo luật sửa đổi, nghị định hướng dẫn thi hành về phân luồng và liên thông trong giáo dục quốc dân.

Thứ hai, ban giám hiệu và cán bộ quản lý tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp (trường cao đẳng, trung cấp, trung tâm giáo dục thường xuyên). Tài liệu là cẩm nang hữu ích để đổi mới chiến lược tuyển sinh, cấu trúc lại chương trình đào tạo theo hướng thực hành chiếm từ 60% đến 70% thời lượng, đồng thời xây dựng mô hình hợp tác bền vững với doanh nghiệp.

Thứ ba, các nhà nghiên cứu, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật học, Quản lý giáo dục và Kinh tế lao động. Luận văn mở ra hướng tiếp cận liên ngành sâu sắc về chính sách công và xã hội hóa giáo dục, đóng vai trò là tài liệu tham khảo có độ tin cậy cao cho các đề tài nghiên cứu tiếp theo.

Thứ tư, cán bộ tư vấn hướng nghiệp tại các trường trung học cơ sở, trung học phổ thông, cùng các bậc phụ huynh và học sinh. Nghiên cứu giúp người học thấu hiểu đầy đủ quyền được học tập theo Điều 39 Hiến pháp năm 2013, nhận diện rõ lộ trình phát triển kỹ năng nghề nghiệp và cơ hội việc làm thực tế, từ đó đưa ra quyết định chọn ngành, chọn nghề phù hợp với năng lực bản thân.

Câu hỏi thường gặp

Chính sách phân luồng giáo dục nghề nghiệp có hạn chế quyền tự do học tập của công dân theo Hiến pháp không?
Chính sách phân luồng hoàn toàn không vi phạm hay hạn chế quyền học tập được quy định tại Điều 39 Hiến pháp năm 2013. Bản chất của phân luồng là Nhà nước kiến tạo đa dạng các phương thức học tập, hỗ trợ tài chính cho người học và định hướng cơ hội nghề nghiệp phù hợp với năng lực thực tế của cá nhân, tránh tình trạng lãng phí nguồn lực xã hội do học tập không đúng định hướng.

Tại sao tỷ lệ phân luồng học sinh sau trung học cơ sở vào học nghề giai đoạn 2006 - 2016 chỉ đạt từ 8% đến 10%?
Nguyên nhân chủ yếu do hệ thống pháp luật thiếu các chế tài ràng buộc trách nhiệm phân luồng của chính quyền địa phương, chính sách hỗ trợ tài chính cho người học nghề chưa đủ mạnh và công tác giáo dục hướng nghiệp tại bậc trung học cơ sở còn mang nặng tính hình thức, chưa làm thay đổi được tâm lý chuộng bằng cấp hàn lâm của xã hội.

Tính chất lưỡng tính của quy phạm pháp luật giáo dục nghề nghiệp được thể hiện như thế nào?
Tính lưỡng tính thể hiện ở việc các quan hệ xã hội trong giáo dục nghề nghiệp chịu sự điều chỉnh đồng thời của hai ngành luật: luật giáo dục (sử dụng phương pháp mệnh lệnh hành chính để quản lý quy chuẩn đào tạo) và luật lao động (sử dụng phương pháp thỏa thuận, bình đẳng để điều chỉnh việc làm, tiền lương và hợp đồng đào tạo gắn với doanh nghiệp).

Doanh nghiệp nhận được những lợi ích cụ thể gì khi tham gia vào quá trình phân luồng và đào tạo nghề nghiệp?
Khi tham gia đào tạo nghề, doanh nghiệp được Nhà nước tạo điều kiện tuyển dụng trực tiếp nguồn lao động chất lượng cao đáp ứng chuẩn 60% đến 70% kỹ năng thực hành, đồng thời được hưởng các chính sách ưu đãi tài chính theo luật định như khấu trừ chi phí đào tạo vào chi phí hợp lý khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp.

Khung trình độ quốc gia 8 bậc đóng vai trò như thế nào trong việc thúc đẩy phân luồng giáo dục?
Khung trình độ quốc gia đóng vai trò là chuẩn mực tham chiếu thống nhất, xác định rõ chuẩn đầu ra và khối lượng học tập của từng bậc trình độ từ sơ cấp, trung cấp, cao đẳng đến đại học. Đây là căn cứ pháp lý then chốt để thiết lập cơ chế liên thông, giúp người học nghề có thể tiếp tục học lên các trình độ cao hơn mà không bị rào cản bằng cấp cản trở.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chính sách pháp luật phân luồng giáo dục nghề nghiệp, khẳng định phân luồng là đòi hỏi khách quan của quy luật phát triển nhân lực trong nền kinh tế thị trường.
• Đánh giá sâu sắc thực trạng thi hành chính sách giai đoạn 2006 - 2016, chỉ rõ nghịch lý cơ cấu tháp nhân lực thừa cử nhân đại học nhưng thiếu nghiêm trọng công nhân kỹ thuật lành nghề.
• Phát hiện và phân tích bản chất xung đột pháp lý bắt nguồn từ tính lưỡng tính của quan hệ pháp luật giáo dục nghề nghiệp và sự phân tán trong cơ chế quản lý nhà nước.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá, trọng tâm là thống nhất một đầu mối quản lý nhà nước, chuẩn hóa khung trình độ quốc gia 8 bậc và luật hóa cơ chế liên thông giáo dục.
• Xác lập cơ chế ưu đãi tài chính mạnh mẽ nhằm thu hút doanh nghiệp và người học, bảo đảm quyền học tập suốt đời của công dân theo Hiến pháp năm 2013.

Về mặt học thuật và thực tiễn, công trình là một trong những nghiên cứu chuyên sâu tiên phong tiếp cận chính sách phân luồng giáo dục nghề nghiệp dưới góc độ khoa học pháp lý tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu mở ra lộ trình hoàn thiện thể chế giai đoạn 2017 - 2020 và tầm nhìn chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đến năm 2030.

Để hiện thực hóa mục tiêu nâng tầm nguồn nhân lực quốc gia, các cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp cần chung tay thúc đẩy việc hoàn thiện khung pháp lý và thực thi đồng bộ các giải pháp phân luồng. Hãy tham khảo và áp dụng các luận cứ khoa học từ luận văn để cùng xây dựng một hệ thống giáo dục mở, linh hoạt và hiệu quả cho tương lai đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, nội dung đề tài nghiên cứu được đề cập trong 3 chương sau: - Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của chính sách pháp luật về phân luồng giáo dục nghề nghiệp - Chƣơng 2: Thực trạng việc thực hiện chính sách pháp luật về phân luồng giáo dục nghề nghiệp ở Việt Nam hiện nay - Chƣơng 3: Quan điểm, giải pháp hoàn thiện chính sách pháp luật về phân luồng giáo dục nghề nghiệp. Formatted: Chuong, Left, Indent: First line: 0 cm 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Formatted: English (United States) Các phương pháp nghiên cứu cụ thể: Đề tài sử dụng một số phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau: - Tổng hợp, phân tích tài liệu, số liệu thông qua việc thu thập các thông tin thứ cấp và các thông tin do đề tài trực tiếp thu thập, thực hiện. - Phương pháp Chuyên gia thông qua đánh giá các chuyên đề, báo cáo, hội thảo, tọa đàm. Formatted: Chuong, Left, Tab stops: Not at 0 cm 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Formatted: English (United States) Chƣơng I1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT VỀ PHÂN LUỒNG GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP Formatted: Centered, Indent: First line: 0 cm, Line spacing: 1.5 lines, No widow/orphan control, Tab stops: 0 cm, List tab 1 1.

Một số khái niệm cơ bản 1. “Chính sách” Theo Từ điển tiếng Việt thì “chính sách” là “sách lược và kế hoạch cụ Formatted: Font: (Default) Times New Roman, 14 pt, Font color: Auto thể nhằm đạt một mục đích nhất định, dựa vào đường lối chính trị chung và tình hình thực tế mà đề ra”. "Chính sách" có thể được hiểu ở tầm vĩ mô như “chiến lược” khi đề cập Formatted: Indent: First line: 1.27 cm, Line spacing: 1.5 lines, No widow/orphan control ở tầm vĩ mô, toàn cục và trong thời gian dài theo một tư tưởng, định hướng nhất quán. Ví dụ: Chính sách kinh tế mới.

Hiểu một cách giản đơn, chính sách là chương trình hành động do các nhà lãnh đạo hay nhà quản lý đề ra để giải quyết một vấn đề nào đó thuộc phạm vi thẩm quyền của mình [26]. Theo tác giả Vũ Cao Đàm thì “chính sách là một tập hợp biện pháp Formatted: Font: (Default) Times New Roman, 14 pt, Font color: Auto được thể chế hóa, mà một chủ thể quyền lực, hoặc chủ thể quản lý đưa ra, trong đó tạo sự ưu đãi một hoặc một số nhóm xã hội, kích thích vào động cơ hoạt động của họ nhằm thực hiện một mục tiêu ưu tiên nào đó trong chiến lược phát triển của một hệ thống xã hội”. Theo tác giả thì khái niệm “hệ thống xã hội” được hiểu theo một ý nghĩa khái quát. Đó có thể là một quốc gia, một khu vực hành chính, một doanh nghiệp, một nhà trường [18].

Formatted: Font: (Default) Times New Roman, 14 pt, Font color: Auto Trong Luận văn đề tài này tôi đề cập tới khái niệm “chính sách” được Formatted: Font: Times New Roman, 12 pt, Font color: Auto hiểu là các qui định bộ phận của chiến lược t quản lý nhà nước trong lĩnh vực Formatted: Line spacing: 1.5 lines, No widow/orphan control giáo dục nghề nghiệpGDNN, chính sách đã được pháp điển hóa trong các văn bản qui phạm pháp luật (Luật, Nghị quyết, Nghị định, Thông tư.) và một số văn bản hành chính quản lý Nhà nước về giáo dục nghề nghiệpGDNN. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Formatted: English (United States) Đương nhiên, các chính sách này có tác động ở tầm vĩ mô, quốc gia. Ví dụ: Chính sách cho học sinh học nghề vay vốn; chính sách khuyến khích các nhà doanh nghiệp đầu tư cho dạy nghề v. Pháp luật – được hiểu là… Pháp luật được hiểu là "Hệ thống các quy tắc xử sự có tính bắt buộc Formatted: Line spacing: Multiple 1.45 li, No widow/orphan control chung do Nhà nước đặt ra hoặc thừa nhận, thể hiện ý chí nhà nước của giai cấp thống trị trên cơ sở ghi nhận các nhu cầu về lợi ích của toàn xã hội, được bảo đảm thực hiện bằng nhà nước nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội với mục đích trật tự và ổn định xã hội vì sự phát triển bền vững của xã hội" [29].

Pháp luật là thước đo hành vi, cách xử sự của con người, là công cụ để kiểm nghiệm các quá trình, hiện tượng xã hội, hướng chúng vận động, phát triển phù hợp với quy luật khách quan, các quy luật vận động nội tại của đời sống xã hội. Pháp luật thể hiện và bảo vệ lợi ích số đông nhân dân trong xã hội. Thông qua pháp luật ý chí của nhân dân trở thành ý chí của nhà nước. Ở nước ta, lợi ích của nhà nước phù hợp với lợi ích của dân tộc, phản ánh lợi ích chung, phố biến của cả xã hội, cộng đồng.

Pháp luật nói chung mang giá trị xã hội to lớn, nhiều giá trị xã hội được đăng tải, phản ánh vào pháp luật. Xã hội thông qua nhà nước ghi nhận những xử sự “hợp lý, khách quan”, nghĩa là những xử sự được số đông chấp nhận phù hợp với lợi ích số đông trong xã hội. Pháp luật GDNN nói riêng nhằm bảo đảm xóa đói giảm nghèo; đảm bảo an sinh xã hội và công bằng xã hội. Muốn bảo đảm cho xã hội ổn định, phát triển kinh tế thì người dân phải có việc làm và muốn có việc làm thì phái có nghề nghiệp.

Khi người lao động được đào tạo nghề thì sẽ làm việc có kỹ năng; có khả năng làm chủ được khoa học công nghề từ đó sẽ làm việc với 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Formatted: English (United States) năng suất, chất lượng cao hơn. Giải quyết được vấn đề việc làm sẽ bảo đảm được vấn đề ổn định xã hội, công bằng xã hội. Phân luồng Formatted: 1., Left, Indent: First line: 0 cm “Luồng” trong tiếng Anh thường dùng là “current” hoặc “Stream” dùng Formatted: Font: (Default) Times New Roman Formatted: Line spacing: Multiple 1.45 li, No để chỉ một dòng, một nhánh của sự vật, hiện tượng diễn ra trong đời sống xã hội. widow/orphan control Ví dụ: Luồng tư tưởng (current of ideas); luồng ánh sáng (Stream of light); luồng giáo dục chung, phổ thông (General/Academic Stream); luồng giáo dục nghề nghiệpGDNN (Vocational/ Technical Stream).

"Phân luồng" là tác động tự nhiên hoặc của con người để phân chia luồng sự vật, hiện tượng một cách có mục đích. “Phân luồng giáo dục” được hiểu là "Phân luồng" là tác động tự nhiên hoặc của con người để phân chia luồng sự vật, hiện tượng một cách có mục đích. Giáo dục nghề nghiệpGiáo dục nghề nghiệp Theo Luật Giáo dục nghề nghiệpGDNN 2014, Giáo dục nghề Formatted: Line spacing: Multiple 1.45 li, No widow/orphan control nghiệpGDNN (Vvocational training) là một bậc học của hệ thống giáo dục quốc dân nhằm đào tạo trình độ sơ cấp, trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng và các chương trình đào tạo nghề nghiệp khác cho người lao động, đáp ứng nhu cầu nhân lực trực tiếp trong sản xuất, kinh doanh và dịch vụ, được thực hiện theo hai hình thức là đào tạo chính quy và đào tạo thường xuyên. Đây là quá trình đào tạo về lý thuyết, kỹ năng, thái độ nghề nghiệp cho Formatted: Body Text, Left, Indent: First line: 0 cm, Line spacing: Multiple 1.45 li, No widow/orphan control học sinh (học viên) theo một chương trình ngắn hạn (sơ cấp) hoặc dài hạn (trung cấp, cao đẳng) nhằm tạo năng lực hoạt động, kỹ năng theo một nghề được đào tạo.

"Mục tiêu chung của GDNN là nhằm đào tạo nhân lực trực tiếp cho sản xuất, kinh doanh và dịch vụ, có năng lực hành nghề tương ứng với trình độ đào tạo; có đạo đức, sức khỏe; có trách nhiệm nghề nghiệp; có khả năng 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Formatted: English (United States) sáng tạo, thích ứng với môi trường làm việc trong bối cảnh hội nhập quốc tế; bảo đảm nâng cao năng suất, chất lượng lao động; tạo điều kiện cho người học sau khi hoàn thành khóa học có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc học lên trình độ cao hơn. Giáo dục nghề nghiệp là lĩnh vực giáo dục đặc thù có nhiều điểm khác Formatted: Line spacing: Multiple 1.45 li, No widow/orphan control biệt so với các bậc giáo dục khác như giáo dục phổ thông, giáo dục đại học…Tính đặc thù của GDNN thể hiện qua mục tiêu dạy nghề là đào tạo đội ngũ lao động trực tiếp sản xuất có kỹ thuật, có tay nghề; đối tượng học nghề có thể là người chưa tham gia quan hệ lao động và cũng có thể là người đang có quan hệ lao động; hoạt động đào tạo nghề gắn liền với việc làm, gắn với sản xuất, gắn với doanh nghiệp. Sự khác biệt trong mục tiêu GDNN đã quyết định sự khác biệt trong quá trình đào tạo nghề, thể hiện qua chương trình đào tạo nghề chú trọng chủ yếu vào hình thành kỹ năng thực hành cho người học (chiếm 60-70% thời gian thực học); khác biệt trong hình thức dạy nghề gồm: đào tạo mới, đào tạo lại, bồi dưỡng nâng cao tay nghề, đào tạo tập trung tại trường lớp, đào tạo lưu động, truyền nghề, dạy nghề từ xa, kèm cặp tại xưởng, vừa học vừa làm… Chính các đặc điểm khác biệt này làm cho các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực GDNN trở thành các quan hệ lưỡng tính (quan hệ xã hội vừa thuộc lĩnh vực giáo dục, vừa thuộc lĩnh vực kinh tế lao động). Vì vậy, các quan hệ xã hội về dạy nghề chịu sự điều chỉnh của 2 hệ thống pháp luật chủ yếu: đó là hệ thống pháp luật về giáo dục và hệ thống pháp luật về lao động.

Bởi vậy, chính sách pháp luật về GDNN có những khó khăn đáng kể trong việc xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật và tất nhiên sẽ làm hạn chế giá trị hiệu lực thực tế của các văn bản pháp luật trong lĩnh vực GDNN. Về mặt khoa học pháp lý thì đây là hiện tượng rất không bình thường. Vì phần lớn các quy định trong hệ thống pháp luật giáo dục là các quy phạm 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Formatted: English (United States) pháp luật hành chính, điều chỉnh các quan hệ xã hội chủ yếu bằng phương pháp mệnh lệnh hành chính; trong khi đó các quy phạm pháp luật lao động điều chỉnh các quan hệ xã hội chủ yếu bằng phương pháp thỏa thuận, bình đẳng. Và hậu quả tất yếu xảy ra sự xung đột pháp luật giữa các quy phạm phạm pháp luật của 2 ngành luật là điều không thể tránh khỏi.

Đây cũng chính là nguyên nhân chủ yếu tạo nên sự chắp vá cục bộ, manh mún không đồng bộ của các quy phạm pháp luật về GDNN.