Luận án chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân của một số quốc gia thành viên asean trong tiến trình hội nhập và bài học cho việt nam

Luận án phân tích chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân tại các nước ASEAN, đề xuất bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong hội nhập.

• Tác giả: Phạm Thị Mai Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Thị Hồng Nhung
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Kinh tế Quốc tế
• Đề tài: Chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân của một số quốc gia thành viên ASEAN trong tiến trình hội nhập và bài học cho Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ CHÍNH SÁCH ĐẢM BẢO LỢI ÍCH KINH TẾ CHO NÔNG DÂN
• 1.1. Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.1.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 1.1.2. Các nghiên cứu trong nước
• 1.2. Nhận xét các nghiên cứu đã thực hiện
• 1.2.1. Nghiên cứu về chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế nông dân
• 1.2.2. Nghiên cứu về các chính sách đất đai, nguồn nhân lực, vốn hạ tầng nông nghiệp và tín dụng nông thôn, khoa học công nghệ và quản lý thị trường nông sản trong tiến trình hội nhập tại các nền kinh tế Indonexia, Thái Lan và Việt Nam
• 1.3. Nhận xét chung và khoảng trống nghiên cứu
• 2. Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH ĐẢM BẢO LỢI ÍCH KINH TẾ CHO NÔNG DÂN TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 2.1. Khái niệm, vai trò, đặc điểm, các nhân tố ảnh hưởng và tiêu chí đánh giá chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế nông dân
• 2.1.1. Cơ sở hình thành chính sách
• 2.1.2. Vai trò của chính sách
• 2.1.3. Đặc điểm của chính sách
• 2.1.4. Các yếu tố ảnh hưởng
• 2.1.5. Đánh giá chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế nông dân trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.2. Nội dung chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế nông dân trong bối cảnh hội nhập
• 2.2.1. Chính sách đất đai
• 2.2.2. Chính sách nguồn nhân lực nông nghiệp
• 2.2.3. Chính sách vốn đầu tư và tín dụng
• 2.2.4. Chính sách phát triển khoa học công nghệ cho phát triển nông nghiệp và phục vụ cho nông dân
• 2.2.5. Chính sách tổ chức và quản lý thị trường nông sản
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. Chương 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH ĐẢM BẢO LỢI ÍCH KINH TẾ NÔNG DÂN TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ CỦA INDONEXIA VÀ THÁI LAN
• 3.1. Bức tranh chung về ngành nông nghiệp của các nước ASEAN và quá trình hội nhập của nó
• 3.1.1. Tổng quan về ngành nông nghiệp của các nước ASEAN
• 3.1.2. Quá trình hội nhập khu vực và quốc tế của ngành nông nghiệp các nước ASEAN
• 3.2. Thực trạng hệ thống chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân Indonexia trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.2.1. Những thay đổi trong định hướng chiến lược nông nghiệp của Indonexia
• 3.2.2. Một số chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân ở Indonexia
• 3.3. Thực trạng chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân trong hội nhập kinh tế của Thái Lan
• 3.3.1. Những thay đổi trong định hướng chiến lược và chính sách nông nghiệp của Thái Lan
• 3.3.2. Một số chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân Thái Lan
• 3.4. Đánh giá tác động của chính sách nhà nước đến đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân Indonexia và Thái Lan trong tiến trình hội nhập
• 3.4.1. Đánh giá chung
• 3.4.2. Đánh giá các chính sách cụ thể
• 3.5. Bài học của Indonexia, Thái Lan về thực hiện chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế nông dân trong hội nhập
• 3.5.1. Bài học về qui hoạch, quản lý và sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả để bảo vệ nông dân
• 3.5.2. Bài học về nâng cao trình độ, kỹ năng lao động của nông dân đáp ứng yêu cầu của sản xuất nông nghiệp hiện đại, gắn kết họ bằng lợi ích trong các tổ chức nông nghiệp nông thôn
• 3.5.3. Bài học về hỗ trợ vốn có trọng điểm cho hạ tầng nông nghiệp, nông thôn và tín dụng cho nông dân để phát triển sản xuất, nâng cao mức sống của lao động nông nghiệp
• 3.5.4. Bài học về ứng dụng khoa học công nghệ trong nông nghiệp từ khâu sản xuất đến tiêu thụ mang lại giá trị gia tăng cao
• 3.5.5. Bài học về chính sách mở cửa thị trường phát triển nông sản xuất khẩu để nông dân giàu có
• 4. Chương 4: THỰC TRẠNG, TRIỂN VỌNG CHÍNH SÁCH ĐẢM BẢO LỢI ÍCH KINH TẾ CHO NÔNG DÂN Ở VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ ĐỀ XUẤT TỪ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CỦA INDONEXIA VÀ THÁI LAN
• 4.1. Thực trạng chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân ở Việt Nam
• 4.1.1. Thực trạng chính sách
• 4.1.2. Đánh giá tác động của chính sách nông nghiệp đến đảm bảo lợi ích kinh tế nông dân Việt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế
• 4.2. Triển vọng phát triển của nông nghiệp Việt Nam – Cơ hội và thách thức nhìn dưới góc độ đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
• 4.2.1. Bối cảnh mới trong nước và quốc tế
• 4.2.2. Cơ hội và thách thức do bối cảnh mang lại
• 4.3. Một số giải pháp cải thiện chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân ở Việt Nam trên cơ sở vận dụng bài học kinh nghiệm từ Indonexia và Thái Lan
• 4.3.1. Khả năng vận dụng các bài học kinh nghiệm từ Indonexia và Thái Lan
• 4.3.2. Một số đề xuất hướng tới hoàn thiện chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân của Việt Nam
• 4.4. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân ASEAN

Luận án tập trung phân tích chính sách kinh tế và lợi ích kinh tế của nông dân ASEAN trong bối cảnh hội nhập. Các nghiên cứu nước ngoài và trong nước đã chỉ ra rằng, chính sách nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của nông dân. Các chính sách về đất đai, nguồn nhân lực, vốn đầu tư, và khoa học công nghệ là những yếu tố then chốt. Tuy nhiên, vẫn tồn tại khoảng trống nghiên cứu về hiệu quả thực tiễn của các chính sách này. ASEAN và Việt Nam cần học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia thành viên để hoàn thiện chính sách.

1.1. Các nghiên cứu nước ngoài

Các nghiên cứu nước ngoài tập trung vào hợp tác kinh tế ASEAN và kinh nghiệm quốc tế trong việc bảo vệ lợi ích nông dân. Các chính sách hỗ trợ nông dân ở các nước như Thái Lan và Indonesia đã mang lại hiệu quả tích cực, đặc biệt trong việc nâng cao thu nhập và ổn định đời sống. Tuy nhiên, các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc áp dụng chính sách cần phù hợp với điều kiện địa phương.

1.2. Các nghiên cứu trong nước

Các nghiên cứu trong nước nhấn mạnh vào kinh tế nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn tại Việt Nam. Các chính sách hiện tại đã giúp cải thiện đời sống nông dân, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc tiếp cận thị trường và ứng dụng khoa học công nghệ. Việc học hỏi từ ASEAN và Việt Nam là cần thiết để hoàn thiện chính sách.

II. Cơ sở lý luận về chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân

Luận án đưa ra khái niệm, vai trò, và đặc điểm của chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân. Các yếu tố ảnh hưởng bao gồm điều kiện tự nhiên, nguồn lực, và bối cảnh hội nhập. Chính sách nông nghiệp cần được đánh giá dựa trên hiệu quả thực tiễn và khả năng bền vững. Các nội dung chính sách bao gồm đất đai, nguồn nhân lực, vốn đầu tư, và khoa học công nghệ. Việc đánh giá chính sách cần dựa trên các tiêu chí cụ thể, đảm bảo lợi ích lâu dài cho nông dân.

2.1. Khái niệm và vai trò của chính sách

Chính sách kinh tế đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ lợi ích của nông dân. Các chính sách này giúp ổn định đời sống, nâng cao thu nhập, và tạo động lực phát triển bền vững. Lợi ích kinh tế của nông dân cần được đảm bảo thông qua các chính sách hỗ trợ cụ thể.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách

Các yếu tố ảnh hưởng bao gồm điều kiện tự nhiên, nguồn lực, và bối cảnh hội nhập. Kinh tế nông nghiệp phụ thuộc nhiều vào các yếu tố này, đòi hỏi chính sách phải linh hoạt và phù hợp với thực tiễn.

III. Thực trạng chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân tại Indonesia và Thái Lan

Luận án phân tích thực trạng chính sách nông nghiệp tại Indonesia và Thái Lan. Cả hai quốc gia đã áp dụng nhiều chính sách hỗ trợ nông dân, bao gồm chính sách đất đai, nguồn nhân lực, và vốn đầu tư. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những thách thức trong việc đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập. Bài học kinh tế từ hai quốc gia này có giá trị tham khảo cho Việt Nam.

3.1. Thực trạng tại Indonesia

Indonesia đã thực hiện nhiều chính sách hỗ trợ nông dân, bao gồm chính sách đất đai và nguồn nhân lực. Tuy nhiên, việc áp dụng khoa học công nghệ còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất.

3.2. Thực trạng tại Thái Lan

Thái Lan đã thành công trong việc áp dụng chính sách phát triển bền vững và hỗ trợ vốn cho nông dân. Tuy nhiên, vẫn còn những thách thức trong việc quản lý thị trường nông sản.

IV. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Luận án đưa ra các bài học kinh tế từ Indonesia và Thái Lan, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân Việt Nam. Các giải pháp bao gồm cải thiện chính sách đất đai, nâng cao nguồn nhân lực, và tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ. Việc học hỏi kinh nghiệm từ ASEAN và Việt Nam là cần thiết để đảm bảo lợi ích lâu dài cho nông dân.

4.1. Khả năng vận dụng kinh nghiệm

Việt Nam có thể học hỏi từ kinh nghiệm quốc tế của Indonesia và Thái Lan trong việc hoàn thiện chính sách. Các chính sách về đất đai, nguồn nhân lực, và vốn đầu tư cần được điều chỉnh phù hợp với điều kiện địa phương.

4.2. Đề xuất giải pháp

Các giải pháp bao gồm cải thiện chính sách đất đai, nâng cao nguồn nhân lực, và tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ. Chính sách phát triển bền vững cần được ưu tiên để đảm bảo lợi ích lâu dài cho nông dân.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Tiến trình toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế mang lại không gian thị trường rộng mở cho các quốc gia đang phát triển, song cũng đặt khu vực nông nghiệp và nông dân vào tình thế xung kích trước các cú sốc biến động giá cả toàn cầu, biến đổi khí hậu và rủi ro chuỗi cung ứng. Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Kinh tế quốc tế (Mã số: 9.06) của tác giả Phạm Thị Mai Ngọc với tiêu đề "Chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân của một số quốc gia thành viên ASEAN trong tiến trình hội nhập và bài học cho Việt Nam" được thực hiện tại Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam - Học viện Khoa học Xã hội (2023) dưới sự hướng dẫn của PGS.TS. Nguyễn Thị Hồng Nhung và TS. Vũ Trọng Bình. Công trình mang tính tiên phong khi tiếp cận chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân như một bộ phận trọng yếu trong hệ thống chính sách công của Nhà nước, hướng tới phân phối hài hòa thu nhập quốc gia và bảo vệ sinh kế của tầng lớp lao động dễ bị tổn thương nhất trong hội nhập.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được xác định rõ ràng: các công trình trước đây phần lớn tiếp cận nông nghiệp ở góc độ sản lượng, kim ngạch xuất khẩu vĩ mô hoặc các chính sách kỹ thuật đơn lẻ, thiếu vắng một khung phân tích tổng thể xem xét nông dân là chủ thể trung tâm thụ hưởng giá trị thặng dư. Các nghiên cứu hiện hành chưa giải quyết thấu đáo mâu thuẫn giữa việc thực thi các cam kết tự do hóa thương mại của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (EVFTA, UKVFTA, RCEP) với yêu cầu duy trì các biện pháp hỗ trợ thu nhập, tích tụ ruộng đất và bảo hiểm nông nghiệp cho nông dân.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và giả thuyết (Hypotheses - H) được xác lập:

• RQ1: Cơ sở lý luận và khung chính sách chuẩn mực để bảo đảm lợi ích kinh tế cho nông dân trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế là gì?
• RQ2: Các quốc gia có điều kiện tương đồng trong ASEAN là Indonesia và Thái Lan đã thiết kế, thực thi các chính sách đất đai, nguồn nhân lực, vốn - tín dụng, khoa học công nghệ và thị trường như thế nào; thành công và thất bại thực tiễn của họ là gì?
• RQ3: Đâu là những điểm nghẽn trong hệ thống chính sách nông nghiệp Việt Nam hiện nay và những bài học kinh nghiệm nào có thể vận dụng khả thi đến năm 2030?
• H1: Chính sách bảo trợ giá trực tiếp thiếu linh hoạt sẽ bóp méo thị trường và làm suy kiệt ngân sách công (trường hợp cam kết lúa gạo Thái Lan), trong khi các chính sách đầu tư vào hạ tầng, công nghệ nông nghiệp số và liên kết chuỗi giá trị tạo ra lợi ích kinh tế bền vững hơn cho nông dân.
• H2: Sự thiếu đồng bộ giữa chính sách tích tụ đất đai và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là rào cản cốt lõi làm giảm hiệu quả thụ hưởng của nông dân trong các hiệp định thương mại tự do.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp lý thuyết chính sách công, lý thuyết kinh tế nông nghiệp phát triển và lý thuyết thương mại quốc tế. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu giai đoạn 2000 - 2021 và định hướng giải pháp đến năm 2030, sử dụng chuỗi số liệu thứ cấp chuẩn mực từ WB, FAO, ADB, EAC, IPSARD và các cơ quan thống kê chính thức của Indonesia, Thái Lan, Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước ghi nhận sự phân nhánh sâu sắc trong tư duy chính sách nông nghiệp và phúc lợi nông dân:

Nhánh nghiên cứu kinh tế nông nghiệp cổ điển và tân cổ điển: David Colman và Trevor Young (1994) trong "Nguyên lý kinh tế nông nghiệp thị trường và giá cả trong các nước đang phát triển" đã đặt nền móng lượng hóa tương quan giữa can thiệp chính sách và biến động thương mại nông sản. Frank Ellis (1995) qua tác phẩm kinh điển "Agricultural policies in developing countries" đã phân tích toàn diện tác động của các công cụ chính sách can thiệp giá đầu vào, trợ cấp đầu ra, biến đổi thể chế và phổ biến khoa học kỹ thuật lên cơ cấu nông hộ. Bill Vorley (2002) trong công trình "Sustaining Agriculture: Policy, Governance, and the Future of Family-based Farming" đã chỉ ra nghịch lý: chính sách vĩ mô thường bỏ quên sinh kế thực tế của nông hộ nhỏ lẻ tại địa phương. Palanivel (2004) tại nghiên cứu của UNDP nhấn mạnh tăng trưởng vì người nghèo ở châu Á đòi hỏi ưu tiên phân bổ chi tiêu công vào hạ tầng thủy lợi, điện khí hóa, cải cách đất đai và tín dụng vi mô.

Nhánh nghiên cứu thực nghiệm tại Indonesia và Thái Lan: Về Indonesia, Richard Barichello và Arianto Patunru (2009) chỉ ra nông nghiệp chiếm "14% GDP (2007)" nhưng suy giảm tăng trưởng nghiêm trọng, chỉ đạt "2,3% (1990-2005) so với 4,8% tốc độ tăng của GDP", đứng thứ 10/13 trong các nước đang phát triển châu Á do mâu thuẫn lợi ích giá lương thực giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng. Tahlim Sudaryanto (2016, 2018) và Iqbal Rafani (2020, 2021) phân tích hạn chế của chính sách tự túc lương thực tuyệt đối theo Luật Thực phẩm 2013, sự già hóa lao động nông thôn và tiềm năng của thương mại điện tử, chỉ dẫn địa lý (GIS) cho cây gia vị. Về Thái Lan, Charuk Singhapreecha (2014) sử dụng mô hình S-shaped Agricultural Development pattern để phân tích sự dịch chuyển năng suất đất và lao động. Ngược lại, Itthipong Mahathana và Kampanat Pensuparb (2014) phê phán trực diện chương trình thế chấp lúa gạo (Rice Pledging Scheme) khi chính phủ thu mua với giá "15.000 baht/tấn (500 USD)", cao hơn nhiều so với giá thế giới nhằm kiểm soát thị trường toàn cầu nhưng thất bại nặng nề trước sự cạnh tranh của gạo Việt Nam và Ấn Độ. Uchook Doangbootsee (2018), Pornsiri Suebpongsang (2021) và Apichart Pongsrihaduchai (2021) bổ sung luận cứ về mô hình cánh đồng mẫu lớn, hợp đồng nông nghiệp (contract farming) và chuẩn canh tác hữu cơ có sự tham gia (PGS).

Nhánh nghiên cứu tại Việt Nam: Các học giả Bùi Xuân Lưu (2004), Gordon MacAulay (2007), Nguyễn Cúc và Hoàng Văn Hoan (2010), Đặng Kim Sơn (2014), Trần Thanh Giang (2017), Đặng Kim Khôi và Trần Công Thắng (2019, 2020) đã phân tích sâu các rào cản sở hữu đất đai, tổn thương sinh kế nông dân dưới tác động của biến đổi khí hậu và đại dịch COVID-19.

Tranh luận học thuật trung tâm tồn tại giữa hai trường phái: (1) Trường phái can thiệp bảo hộ trực tiếp bằng giá và bao cấp đầu vào nhằm bảo vệ lợi ích tức thời của nông dân; và (2) Trường phái tự do hóa định hướng thị trường, tập trung đầu tư hàng hóa công (hạ tầng, R&D, chuyển đổi số) và nâng cao năng lực nội sinh của nông hộ. Luận án định vị vị trí học thuật bằng việc chứng minh rằng trong kỷ nguyên hội nhập sâu rộng, các chính sách bảo hộ thụ động không còn không gian thực thi dưới luật lệ WTO; giải pháp bền vững nằm ở khung chính sách đa trụ cột, tái phân phối giá trị gia tăng dọc chuỗi nông sản cho người nông dân.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng lý thuyết kinh tế phúc lợi và lý thuyết chính sách công trong lĩnh vực nông nghiệp quốc tế thông qua các đóng góp cụ thể:

1. Làm rõ nội hàm khái niệm và triết lý phát triển: Định nghĩa chính xác bản chất chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân là "tổng thể những quan điểm chủ trương, đường lối, chiến lược về kinh tế của nhà nước sử dụng để tác động vào nông nghiệp, nông thôn và nông dân nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, phát triển nông thôn và đảm bảo thu nhập của người nông dân". Luận án đúc kết triết lý: "Nông dân vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển nông nghiệp, nông thôn".
2. Xác lập vị thế chủ thể kinh tế: Khẳng định nông dân không phải đối tượng nhận trợ cấp thụ động mà là chủ thể sản xuất kinh doanh độc lập. Lợi ích kinh tế của nông dân biểu hiện cốt lõi qua thu nhập thực tế, gắn liền với toàn bộ chu trình chuỗi giá trị từ đất đai, nguồn nhân lực, vốn - tín dụng, tiến bộ công nghệ đến quản lý thị trường.
3. Phát triển khung phân loại can thiệp chính sách theo chuẩn quốc tế: Tích hợp quy định của WTO về các "Hộp" hỗ trợ (Hộp Xanh lá cây - Green Box, Hộp Hổ phách - Amber Box) vào việc cơ cấu lại các chính sách hỗ trợ trong nước và xúc tiến thương mại nông sản xuất khẩu.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 dòng lý thuyết: Lý thuyết Địa tô và Thị trường Đất đai, Lý thuyết Vốn con người (Human Capital Theory) và Lý thuyết Chuỗi giá trị Toàn cầu (Global Value Chain - GVC). Khung phân tích được vận hành qua 5 trụ cột chính sách cấu thành tương hỗ:

[Chính sách Đất đai: Tích tụ, bảo vệ quỹ đất, hạn mức] 
    + [Chính sách Nhân lực: Đào tạo nghề, chuyển dịch cơ cấu] 
    + [Chính sách Vốn & Tín dụng: Đầu tư công hạ tầng, bảo hiểm] 
    + [Chính sách Khoa học Công nghệ: Agritech, R&D giống, sau thu hoạch] 
    + [Chính sách Thị trường: Hợp đồng nông nghiệp, chỉ dẫn địa lý, logistics]
        ---> Tối ưu hóa Chuỗi giá trị Nông sản 
        ---> Đảm bảo Thu nhập & Lợi ích Kinh tế Bền vững cho Nông dân

Điều kiện biên (Boundary conditions) của khung phân tích được xác lập đối với các quốc gia đang phát triển thuộc khối ASEAN có nền nông nghiệp lúa nước quy mô nông hộ nhỏ lẻ, tài nguyên đất đai bình quân đầu người thấp và đang trong giai đoạn chuyển đổi công nghiệp hóa - đô thị hóa nhanh chóng.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đứng trên lập trường nhận thức luận Hiện thực phản biện (Critical Realism) kết hợp Thực chứng luận (Positivism). Thiết kế nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp (Mixed-methods) với trọng tâm là phân tích so sánh chính sách quốc tế (Comparative Policy Analysis) trên 3 cấp độ:

• Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Thể chế chính sách quốc gia, cam kết thương mại đa phương (WTO, AFTA, RCEP, EVFTA).
• Cấp độ trung gian (Meso-level): Các thiết chế thị trường, hệ thống ngân hàng nông nghiệp (BAAC Thái Lan, VBSP/Agribank Việt Nam), các hiệp hội ngành hàng và hệ thống khuyến nông.
• Cấp độ vi mô (Micro-level): Nông hộ, hợp tác xã, cộng đồng sản xuất địa phương (mô hình CRC, PGS Thái Lan).

Mẫu nghiên cứu so sánh quốc tế được lựa chọn chủ đích gồm 3 quốc gia trụ cột của nông nghiệp ASEAN: Indonesia (đại diện cho quốc gia đông dân, tập trung chính sách tự túc lương thực và cây công nghiệp/gia vị), Thái Lan (đại diện cho quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới với chính sách hợp đồng nông nghiệp và nông nghiệp 4.0), và Việt Nam (quốc gia đang chuyển dịch mạnh mẽ từ sản xuất nhỏ lên chuỗi giá trị toàn cầu).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được thiết kế nghiêm ngặt:

• Chiến lược dữ liệu và Nguồn trích xuất: Sử dụng hệ thống dữ liệu thứ cấp chuẩn mực, đa chiều từ Ngân hàng Thế giới (World Bank), Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Ban Thư ký ASEAN (EAC), Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển Nông nghiệp Nông thôn (IPSARD), Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (MARD).
• Tam giác hóa dữ liệu (Data & Investigator Triangulation): Kiểm tra chéo số liệu thống kê giữa các báo cáo quốc tế độc lập và dữ liệu niên giám quốc gia để triệt tiêu độ lệch thống kê.
• Phương pháp chuyên gia: Tổ chức tham vấn sâu ý kiến của các chuyên gia kinh tế nông nghiệp hàng đầu (như PGS.TS. Lê Xuân Bá, TS. Vũ Trọng Bình) để kiểm định tính hợp lý và giá trị thực tiễn của các luận điểm.
• Độ tin cậy và Tính hợp lệ: Độ giá trị cấu trúc (Construct validity) được bảo đảm nhờ liên kết chặt chẽ các chỉ tiêu định lượng (năng suất lao động, GDP/ha đất canh tác, kim ngạch xuất khẩu, tỷ lệ nghèo nông thôn) với các khái niệm lý thuyết về lợi ích kinh tế.

Data và phân tích

Dữ liệu được xử lý thông qua phương pháp thống kê mô tả nâng cao, phân tích xu hướng chuỗi thời gian (time-series trend analysis) giai đoạn 2000 - 2021, kết hợp phân tích ma trận thể chế so sánh chính sách. Các bảng biểu tổng hợp đối chiếu trực tiếp:

• Diễn biến diện tích đất nông nghiệp, sản lượng lúa gạo và năng suất lao động giai đoạn 2011 - 2018 giữa Indonesia, Thái Lan, Việt Nam.
• Cơ cấu độ tuổi, trình độ học vấn của lao động nông nghiệp và tốc độ dịch chuyển lao động sang khu vực phi nông nghiệp.
• Suất đầu tư công, tỷ trọng tín dụng nông thôn và cơ cấu danh mục bảo hiểm nông nghiệp (chỉ số rủi ro thiên tai).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự sụp đổ của chính sách can thiệp giá trực tiếp và bài học trợ giá lúa gạo Thái Lan: Phân tích thực chứng chương trình cam kết lúa gạo của Chính phủ Thái Lan (thu mua ở mức 15.000 baht/tấn) giai đoạn 2011 - 2014 chứng minh việc bóp méo tín hiệu giá thị trường thế giới gây tổn thất ngân sách khổng lồ, làm mất thị phần xuất khẩu vào tay Việt Nam và Ấn Độ. Luận án kết luận: Trợ giá trực tiếp ngắn hạn không mang lại lợi ích kinh tế bền vững cho nông dân mà chỉ tích tụ rủi ro tài khóa.
2. Nghịch lý an ninh lương thực và chi phí sản xuất tại Indonesia: Đạo luật Thực phẩm 2013 của Indonesia với mục tiêu tự túc tuyệt đối đã dẫn đến phân bổ nguồn lực công quá mức vào sản xuất lúa gạo kém hiệu quả, đẩy giá bán lẻ gạo trong nước lên cao gấp nhiều lần thị trường khu vực, trong khi thu nhập thực tế của nông hộ nhỏ lẻ không tăng tương ứng do quy mô đất đai manh mún và chi phí vật tư trung gian gia tăng.
3. Hiệu quả vượt trội của thể chế trung gian và nông nghiệp hợp đồng: Thái Lan thành công vượt bậc trong việc nâng cao thu nhập nông dân thông qua Đạo luật Thúc đẩy và Phát triển Nông nghiệp Hợp đồng (Contract Farming Act), tích hợp Hệ thống Thông tin Nông nghiệp Quốc gia (NAIS) và vai trò cấp vốn - bảo hiểm chuyên biệt của Ngân hàng BAAC. Nông dân tham gia liên kết chuỗi giảm thiểu 40-60% rủi ro thị trường và gia tăng giá trị thặng dư nhờ tiêu chuẩn hóa chất lượng.
4. Điểm nghẽn thể chế đất đai và chất lượng nhân lực tại Việt Nam: Nông nghiệp Việt Nam tăng trưởng vượt bậc về xuất khẩu nhưng giá trị gia tăng giữ lại cho nông dân còn rất thấp. Hạn mức nhận chuyển nhượng đất nông nghiệp, quy hoạch thiếu ổn định và tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo chính quy ở mức thấp là những rào cản ngăn cản nông dân trở thành những nhà kinh doanh nông nghiệp chuyên nghiệp.

Implications đa chiều

• Về mặt học thuật: Cung cấp khung lý thuyết đa tầng giải thích cơ chế chuyển giao phúc lợi từ mở cửa thương mại đến từng hộ nông dân tại các nền kinh tế đang phát triển.
• Về mặt phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình so sánh chính sách công trong nông nghiệp xuyên quốc gia tại khu vực Đông Nam Á.
• Về mặt thực tiễn và chính sách cho Việt Nam đến năm 2030:
  1. Đột phá chính sách đất đai: Sửa đổi Luật Đất đai theo hướng mở rộng hạn mức nhận chuyển quyền sử dụng đất nông nghiệp, tạo hành lang pháp lý minh bạch cho thị trường cho thuê đất và dồn điền đổi thửa nhằm tối ưu hóa tính kinh tế theo quy mô.
  2. Chuyển dịch cơ chế hỗ trợ tài chính: Chuyển từ hỗ trợ giá đầu vào/đầu ra sang đầu tư hạ tầng logistics nông thôn, kho trữ lạnh, trung tâm chiếu xạ kiểm dịch và R&D công nghệ giống kháng biến đổi khí hậu (chính sách Hộp Xanh lá cây theo chuẩn WTO).
  3. Chuyên nghiệp hóa nông dân và hợp tác xã kiểu mới: Xây dựng chương trình đào tạo "Nông dân thông minh/Nông dân số" theo mô hình giáo dục nông nghiệp bền vững của Thái Lan; hoàn thiện thể chế hợp đồng nông nghiệp có chế tài thực thi nghiêm ngặt.
  4. Xây dựng Hệ thống thông tin thị trường và Bảo hiểm rủi ro: Thiết lập Hệ thống thông tin nông nghiệp quốc gia tương tự NAIS để dự báo cung cầu, phát triển bảo hiểm nông nghiệp liên kết chỉ số thời tiết, phòng chống rủi ro thiên tai và dịch bệnh.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ ra các giới hạn nghiên cứu:

• Do phạm vi bao quát đa quốc gia (Indonesia, Thái Lan, Việt Nam) trong thời gian dài (2000 - 2021), nguồn số liệu thứ cấp có một số sai số nhỏ giữa các niên giám thống kê quốc gia và cơ sở dữ liệu quốc tế.
• Chưa thực hiện khảo sát xã hội học vi mô diện rộng ở cấp độ nông hộ tại Indonesia và Thái Lan mà chủ yếu dựa trên các công trình nghiên cứu bản địa và dữ liệu phái sinh.

Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo (Future Research Agenda):

• Ứng dụng mô hình kinh tế lượng vi mô (Micro-econometrics) và phân tích cân bằng tổng thể khả tính (CGE) để lượng hóa tác động phân phối thu nhập của từng FTA thế hệ mới lên các nhóm hộ nông dân nghèo và cận nghèo.
• Nghiên cứu chính sách bảo tồn tài nguyên đất và tài chính các-bon (Carbon Credits) cho nông dân sản xuất lúa giảm phát thải khí nhà kính tại lưu vực sông Mê Kông và sông Hồng.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Là tài liệu tham khảo chuẩn mực, toàn diện cho các chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Kinh tế nông nghiệp và Quản lý công tại các viện nghiên cứu và trường đại học.
• Chuyển đổi ngành nông nghiệp: Cung cấp cơ sở khoa học để các doanh nghiệp đầu chuỗi và hiệp hội ngành hàng (lúa gạo, thủy sản, cây ăn trái) tái cấu trúc chuỗi liên kết giá trị công bằng với người nông dân.
• Đóng góp chính sách công: Định hình trực tiếp các khuyến nghị chính sách cho Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (MARD), Ban Kinh tế Trung ương, Bộ Công Thương trong quá trình rà soát, sửa đổi Luật Đất đai, Luật Hợp tác xã và chiến lược phát triển nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, Học viên cao học: Tiếp cận khung phân tích so sánh chính sách công và phương pháp luận tam giác hóa dữ liệu chuẩn mực.
• Các nhà hoạch định chính sách vĩ mô: Sử dụng các bằng chứng thực nghiệm về thất bại can thiệp giá của Thái Lan và bài học tự chủ lương thực của Indonesia để thiết kế chính sách hỗ trợ nông nghiệp đúng quy tắc quốc tế.
• Doanh nghiệp nông nghiệp và Hợp tác xã: Nhận diện các mô hình liên kết hợp đồng nông nghiệp thành công để tối ưu hóa chuỗi cung ứng và hài hòa lợi ích kinh tế với nông dân.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án mở rộng Lý thuyết Chính sách công và Kinh tế Nông nghiệp Phát triển bằng việc hệ thống hóa và lượng hóa 5 trụ cột cấu thành chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Luận án giải quyết thỏa đáng mâu thuẫn giữa cam kết mở cửa thương mại toàn cầu và trách nhiệm an sinh, phân phối thu nhập của nhà nước đối với nông dân.

2. Điểm mới về phương pháp luận so với các công trình đi trước?

So với các nghiên cứu đơn quốc gia hoặc thuần túy mô tả định tính, luận án thiết kế khung phân tích so sánh thể chế chính sách đa cấp độ (Macro-Meso-Micro) xuyên quốc gia giữa 3 nền nông nghiệp lớn của ASEAN (Indonesia, Thái Lan, Việt Nam) trong chuỗi thời gian hơn 20 năm, kết hợp tam giác hóa dữ liệu thứ cấp quốc tế chuẩn xác.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì?

Chính sách trợ giá lúa gạo tham vọng của Thái Lan (thu mua ở mức 15.000 baht/tấn) không những không nâng đỡ được nông dân nghèo mà còn bóp nghẹt năng lực cạnh tranh quốc gia, tạo ra tổn thất ngân sách nặng nề và làm lợi chủ yếu cho các thương lái trung gian lớn, chứng minh can thiệp phi thị trường vào giá cả luôn đem lại hệ lụy tiêu cực trong dài hạn.

4. Giao thức nhân rộng và kiểm chứng (Replication Protocol) có được đảm bảo không?

Toàn bộ hệ thống nguồn cấp dữ liệu, quy trình trích xuất chỉ số thống kê từ WB, FAO, ADB, niên giám thống kê quốc gia và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đều được đánh mã trích dẫn, lập bảng phụ lục chi tiết, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập sao chép, đối chiếu và kiểm chứng hoàn toàn.

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm tới mở ra những hướng đi nào?

Tập trung vào chính sách nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu, chuyển đổi số nông thôn (Agritech/E-commerce), cơ chế tài chính chuyển đổi xanh và đo lường định lượng phân phối địa tô nông nghiệp trong quá trình đô thị hóa nhanh tại Việt Nam.

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân như một bộ phận hạt nhân trong hệ thống chính sách công của nhà nước thời kỳ hội nhập quốc tế.
2. Xác lập cấu trúc 5 trụ cột chính sách nền tảng gồm: Đất đai, Nhân lực, Vốn - Tín dụng nông thôn, Khoa học công nghệ và Quản lý phát triển thị trường nông sản.
3. Đánh giá toàn diện thực trạng chính sách của Indonesia và Thái Lan, làm rõ nguyên nhân thành công của mô hình liên kết hợp đồng nông nghiệp, nông nghiệp số và chỉ ra thất bại của chính sách trợ giá can thiệp trực tiếp.
4. Nhận diện chính xác các điểm nghẽn thể chế đất đai, chất lượng lao động và chuỗi giá trị nông sản phân tán tại Việt Nam trong giai đoạn 2000 - 2021.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp và lộ trình hoàn thiện chính sách đồng bộ đến năm 2030, giúp nông dân Việt Nam nâng cao năng lực tự chủ, gia tăng thu nhập và thụ hưởng công bằng thành quả phát triển kinh tế quốc gia.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật liên ngành mới về kinh tế nông nghiệp số, chuỗi giá trị nông sản bền vững và thích ứng biến đổi khí hậu trong khu vực ASEAN.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ CHÍNH SÁCH ĐẢM BẢO LỢI ÍCH KINH TẾ CHO NÔNG DÂN 1. Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến đề tài Các nghiên cứu từ các góc độ tiếp cận và những bối cảnh kinh tế khác nhau về sử dụng chính sách nông nghiệp để bảo đảm lợi ích kinh tế cho nông dân nói chung, chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế nông dân của Indonexia Thái Lan và Việt Nam đã được nhiều tác giả đề cập. Trong khuôn khổ luận án, tác giả tập trung vào những nghiên cứu liên quan đến tác động chính sách nông nghiệp đến đảm bảo lợi ích kinh tế nông dân trong tiến trình hội nhập để rút ra những nhận xét liên quan đến kết quả nghiên cứu đã được thực hiện.1 Các nghiên cứu nước ngoài 1.1 Nghiên cứu liên quan chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế nông dân tại khu vực Châu Á và ASEAN David Colman và Trevor Young (1994), “Nguyên lý kinh tế nông nghiệp thị trường và giá cả trong các nước đang phát triển”, đã phân tích nhiều nội dung liên quan đến phát triển nông nghiệp hàng hoá gắn với phúc lợi của nông dân ở các nước đang phát triển. Điểm nổi bật của tác phẩm là xem xét sự liên hệ, tác động tương quan giữa các chính sách đến thương mại hàng nông sản trong điều kiện nền nông nghiệp hàng hoá.

Cuốn sách đã nêu cách thức lượng hoá để xác định sự ảnh hưởng của các chính sách, phương pháp quản lý đến phát triển nông nghiệp và thương mại hàng nông sản. Nội dung của cuốn sách đã cung cấp nhiều thông tin bổ ích cho việc nghiên cứu giải quyết những chính sách về phát triển nông nghiệp, nâng cao đời sống nhân dân của các nước đang phát triển [9]. Frank Ellis (1995), “Agricultural policies in developing countries”, đã khảo cứu công phu về chính sách nông nghiệp của các nước đang phát triển được tổng kết thông qua thực tiễn phát triển nông nghiệp của nhiều quốc gia. Cuốn 9 sách được coi là sách giáo khoa khi đề cập tương đối đầy đủ, chi tiết về cách tiếp cận của từng chính sách có tác động đến giá cả đầu vào, đầu ra, thương mại nông nghiệp nhằm thay đổi môi trường sản xuất nông nghiệp, thay đổi thể chế quản lý và tăng cường khoa học công nghệ mới cho nông nghiệp.

Những nội dung đề cập của cuốn sách là những vấn đề thời sự trong quản lý nhà nước đối với nông nghiệp Việt Nam [81]. Bill Vorley, (2002), “Sustaining Agriculture: Policy, Governance, and the Future of Familybased Farming”, nhóm tác giả đã nghiên cứu sâu về nông nghiệp bền vững, mối quan hệ của nó với chính sách, phù hợp với bối cảnh địa phương của các nông hộ. Nghiên cứu đánh giá, chính sách nhà nước thường không bao quát được những đặc thù về sinh kế nông dân ở các địa phương khác nhau. Để đạt mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững, địa phương có thể được hỗ trợ bằng một số biện pháp như: xây dựng nền tảng xã hội để thu hút nguồn lực, phát triển thị trường, phát triển mạng lưới liên kết chính trị xã hội và hợp tác phối hợp để giải quyết việc khan hiếm nguồn lực nông nghiệp; cung cấp các hỗ trợ tín dụng và thông tin thị trường; tham gia với các bên liên quan để hoạch định chiến lược nông thôn và đảm bảo công bằng trong thương mại nông nghiệp [54].Palanivel (2004),“Chính sách và tăng trưởng vì người nghèo: Kinh nghiệm châu Á”, cho rằng cần tăng chi tiêu công cho kinh tế nông thôn, nông dân để đa dạng hóa sản phẩm, cải cách chế độ thương mại và tiếp thị trong nước giúp cho việc giá cả hàng nông sản trong nước được cải thiện.

Theo tác giả, chính sách thúc đẩy phát triển nông nghiệp cần phải tập trung vào những điểm chủ yếu: thứ nhất, đa dạng hóa nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa nông nghiệp giá trị cao; thứ hai, phát triển các doanh nghiệp nông thôn vừa và nhỏ về chế biến nông sản và cung cấp đầu vào cho nông nghiệp, mở rộng tiếp cận tín dụng nông thôn cho cả hoạt động nông nghiệp và phi nông nghiệp; thứ ba, đặt ưu tiên cao hơn về phân bổ nguồn lực công cho phát triển nông thôn, đầu tư vào đường, thủy lợi, điện khí hóa, nghiên cứu phát triển nông nghiệp và khuyến nông; 10 thứ tư, phân bổ lại tài sản cho người nghèo thông qua chính sách ruộng đất và các chương trình tín dụng nông thôn [23].2 Nghiên cứu liên quan đến chính sách bảo đảm lợi ích kinh tế cho nông dân Indonexia. Richard Barichello và Arianto Patunru (2009), “Agriculture in Indonexia: lagging ferformance and difficult choices,” theo tác giả, nông nghiệp Indonexia hiện chiếm 14% GDP (2007) và Indonexia là một quốc gia đã thành công trong công cuộc xóa đói giảm nghèo. Tuy nhiên, gần đây nông nghiệp Indonexia có sự suy giảm về tăng trưởng chỉ đạt 2,3% (1990-2005) so với 4,8% tốc độ tăng của GDP. Ngoài ra, nông nghiệp cũng là ngành có tốc độ tăng trưởng chậm so với các quốc gia đang phát triển khu vực Châu Á, Indonexia đứng thứ 10/13 bảng xếp hạng.

Những nội dung lớn được tác giả tập trung nghiên cứu khi đề cập đến ảnh hưởng của nó đối với sự phát triển nông nghiệp của quốc gia gồm, xung đột giá thực phẩm giữa người sản xuất - người tiêu dùng, tăng năng suất nông nghiệp chậm, các chương trình hỗ trợ chính phủ về nhiên liệu sinh học ít tác dụng, xung đột môi trường và xóa đói giảm nghèo. Nghiên cứu của tác giả là cơ sở để các nhà hoạch định chính sách Indonexia và các nước ASEAN tham khảo khi đánh giá các nhân tố tác động đến hiệu quả chính sách nông nghiệp [111]. Mục tiêu xây dựng chính sách nông nghiệp Indonexia là tự cung cấp đủ lương thực để đảm bảo được an ninh lương thực: đảm bảo mức giá lương thực hợp lý cho dân sống trên các đảo; đảm bảo chất lượng, an toàn với những thực phẩm thiết yếu; nâng cao khả năng cạnh tranh của các sản phẩm nông nghiệp Indonexia bằng cách chế biến tạo giá trị gia tăng cho sản phẩm và cải thiện thu nhập cho nông dân thông qua các chương 11 trình phúc lợi xã hội [110]. Tahlim Sudaryanto (2016), “Policy to Achieve Self Sufficiency on Rice Production in Indonesia” theo tác giả, Indonexia hướng tới mục tiêu tăng cường an ninh lương thực quốc gia và tự túc một số mặt hàng lương thực chiến lược gồm: ngô, đậu tương, đường, thịt bò và quan trọng nhất là gạo.

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra, trong ngắn hạn thì những chính sách Chính phủ áp dụng cho nông nghiệp là đạt mục tiêu. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng cho rằng những vấn đề cơ bản của hệ thống lúa gạo vẫn chưa được giải quyết, cụ thể: các nguồn lực công chi quá mức cho lúa gạo dẫn đến hệ thống sản xuất kém hiệu quả; sự hỗ trợ của chính phủ chưa thực sự đến tất cả những người nông dân trồng lúa gạo; chỉ tập trung vào lúa gạo mà không khuyến khích phát triển các hàng nông sản có giá trị cao; giá gạo bán lẻ còn quá cao. Giải pháp tác giả đề suất đó là: tăng năng suất, chất lượng gạo bằng cách đổi mới kỹ thuật công nghệ nông nghiệp; đầu tư trọng tâm vào phân khúc chuỗi giá trị gạo để tạo thêm giá trị gia tăng; đưa lúa gạo trở thành nông sản có khả năng thích ứng với những biến đổi khí hậu; cải cách hệ thống chi tiêu của Chính phủ liên quan đến nông nghiệp [105]. Talim Sudaryvanto (2018), “An overview of Indonesia agriculture pollicies,” tác giả đề cập đến trọng tâm chính của phát triển nông nghiệp Indonexia trong giai đoạn (2015 - 2019) là đạt được tự chủ về lương thực và đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân.

Các mục tiêu chiến lược tương ứng bao gồm: đạt được khả năng tự cung tự cấp về gạo, ngô, đậu tương, tăng sản lượng thịt bò và đường; tăng cường đa dạng hóa lương thực; nâng cao giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh của một số mặt hàng để thúc đẩy xuất khẩu và thay thế nhập khẩu; tăng cường sự sẵn có của nguyên liệu thô cho công nghiệp sinh học và năng lượng sinh học để đảm bảo lợi ích kinh tế cho người nông dân [107]. Iqba Raphani, Talim Shudaryanto (2020), “Indonesia agricultural labor policy: issues and challenges,” nghiên cứu cho thấy có ba vấn đề là thách 12 thức của lao động nông nghiệp ở Indonexia đó là: sự tồn tại của các nông hộ quy mô nhỏ; lao động nông nghiệp trẻ ngày càng suy giảm do lĩnh vực nông nghiệp được coi là kém uy tín, rủi ro cao và thu nhập không ổn định; năng suất lao động nông nghiệp thấp hơn so với các ngành công nghiệp và dịch vụ. Theo tác giả, khắc phục các vấn đề của ngành nông nghiệp nước này bằng cách tiến hành chương trình thực hành nông nghiệp tốt, nâng cao năng lực người nông dân, phát triển nông nghiệp tổng hợp, củng cố thể chế, cung cấp bảo hiểm và đảm bảo ổn định thị trường nông sản [108]. Iqba Raphani, Talim Shudaryanto (2020), “Overview 0f Indonexia agriculturual sector Omnibus bill on job creation: challenges and perspectives”, đã đưa ra cái nhìn tổng quan về lĩnh vực nông nghiệp hiện có trong Dự luật Omnibus về tạo việc làm cho nông dân Indonexia.

Cụ thể, luật hướng tới: đơn giản hóa quy trình thu hồi đất, nới lỏng các hạn chế đối với đầu tư nước ngoài, nới lỏng luật lao động và cung cấp nhiều ưu đãi hơn cho các khu thương mại hàng nông sản. Dự luật Omnibus được đánh giá là sẽ mở ra cơ hội gia tăng FDI vào lĩnh vực nông nghiệp, tối ưu hóa mục tiêu tạo việc làm trong nông nghiệp cho người nông dân [114]. Labal Rafani (2020), “Agricultural Market Initiative Based-Farmer's Shop in Indonexia” đã đề cập đến các cửa hàng của nông dân Indonexia được thành lập dựa trên sáng kiến của chương trình Phát triển kinh doanh lương thực cộng đồng. Chương trình được thực hiện như một nỗ lực hiệu quả của chính phủ để duy trì sự ổn định của giá cả và rút ngắn chuỗi cung ứng thực phẩm thiết yếu.

Sáng kiến thị trường này đã phát triển mô hình kinh doanh thương mại điện tử thông qua chuỗi thương mại cung ứng ảo. Các cửa hàng nông dân đóng một vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng thực phẩm ra thị trường trong bối cảnh việc thực hiện chính sách hạn chế xã hội quy mô lớn nhằm ngăn chặn đại dịch Covid-19 ở Indonexia [84]. Effendi Andoko, labal Rafani (2021), “E-Commerce in Agriculture: The Implementation of Urban Farming Development in Indonesia,” đề cập đến 13 hoạt động canh tác đô thị ít được chú ý hơn so với canh tác nông thôn ở Indonexia, nhưng sự phát triển của canh tác đô thị ở nước này khá có triển vọng.