CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH KINH TẾ, THƯƠNG MẠI HÀN QUỐC GIAI ĐOẠN 2001-2005 VÀ NĂM 2006 1. TỔNG QUAN SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ CỦA HÀN QUỐC Hàn Quốc là quốc gia có dân số khoảng 48 triệu dân (theo thống kê cuối năm 2005) nằm trên bán đảo Triều Tiên dài 1.000 km từ bắc tới nam, ở phần đông bắc của lục địa châu Á. Tổng diện tích của bán đảo Triều tiên là 222.154 km2, gần bằng diện tích của Anh hay Romania, với địa hình núi non chiếm khoảng hai phần ba diện tích lãnh thổ. Hàn Quốc từng được biết đến như một trong những nước nông nghiệp nghèo nhất thế giới.
Sau chưa đầy bốn thập kỷ từ năm 1962, đất nước đã đạt được những thành tựu kinh tế được cả thế giới biết đến như “Kỳ tích trên sông Hàn”. Đó là một quá trình phi thường để nhanh chóng giúp cải tạo nền kinh tế Hàn Quốc, đánh dấu một bước ngoặt trong lịch sử phát triển kinh tế của đất nước. Chiến lược phát triển kinh tế hướng ngoại lấy xuất khẩu làm động lực tăng trưởng đã góp phần quan trọng vào sự chuyển đổi kinh tế toàn diện của Hàn Quốc. Nhiều chương trình phát triển đã được thực hiện thành công.
Kết quả là từ năm 1962 đến năm 2006, tổng thu nhập quốc dân của Hàn Quốc tăng từ 2,3 tỷ USD lên 805,9 tỷ USD, với thu nhập bình quân tính theo đầu người tăng vọt từ 87 USD/năm lên 18. Trong 16 năm từ 1990 đến 2006, GNI tăng trưởng bình quân 7,2%; thu nhập quốc dân theo đầu người tăng 6,7%. Năm 1998, do tỷ giá hối đoái biến động, tổng thu nhập quốc dân và thu nhập quốc dân bình quân đầu người giảm mạnh xuống còn 340,4 tỷ USD và 7.335 USD, nhưng con số này năm 2002 đã tăng trở lại và đạt mức trước khủng hoảng kinh tế. Nhờ chính sách tự do hóa và mức thu nhập đầu người tăng nên kim ngạh nhập khẩu (KNNK) của Hàn Quốc đã vượt qua Trung Quốc năm 1995 và có thể so sánh với khối lượng nhập khẩu của 3 nước Malaysia, Indonesia và Philippin cộng lại.
Những mặt hàng nhập khẩu chủ yếu là nguyên liệu cho công nghiệp như dầu thô và khoáng sản tự nhiên, một số hàng hóa như máy móc, thiết bị điện tử, thiết bị giao thông và sản phẩm tiêu dùng, thực phẩm thông dụng Bảng số 1: Tổng Thu nhập quốc dân và thu nhập quốc dân theo đầu người Năm Tổng TNQD (tỷ USD) TNQD theo đầu người (USD) 1990 263,5 6.000 Tăng BQ 7,2 6,7 Nguồn: Ngân hàng Hàn Quốc 9 Là nền kinh tế lớn thứ 12 thế giới, Hàn Quốc nổi lên như một câu chuyện thành công trong nhiều lĩnh vực. Trong năm 2005, giá trị thương mại Hàn Quốc đạt tới 545 tỷ USD, đứng thứ 12 trên thế giới. Hàn Quốc cũng có nguồn dự trữ ngoại tệ lớn thứ tư. Mặc dù giá dầu lửa cao, đồng won mạnh và chi phí nguyên liệu ngày càng tăng, nền kinh tế Hàn Quốc đang tăng trưởng ở một mức độ tốt.
Duy trì sự tăng trưởng kinh tế của Hàn Quốc là những ngành công nghiệp then chốt và đã được thế giới công nhận. Hàn Quốc là quốc gia đóng tàu lớn nhất thế giới; đối với chất bán dẫn: đứng thứ 3 thế giới; hàng điện tử kỹ thuật số: đứng thứ 4. May mặc, sắt thép và các sản phẩm hóa dầu của Hàn Quốc đứng thứ 5 nếu xét về tổng giá trị và ô tô đứng thứ 6 trên thế giới. Ngành đóng tàu của Hàn Quốc là một ngành công nghiệp tiên phong trong những năm qua, chiếm 40% đơn đặt hàng đóng tàu của cả thế giới trong năm 2005, đóng được 19,2 triệu tấn.
Hàn Quốc là nhà sản xuất ô tô lớn, hàng năm sản xuất trên 3 triệu xe. Kể từ khi Hàn Quốc lần đầu tiên xuất khẩu xe năm 1976, ngành công nghiệp ô tô của nước này đã phát triển với tốc độ kinh ngạc, các công ty Hàn Quốc hàng đầu đã bắt đầu mở rộng cơ sở sản xuất ra bên ngoài, năm 2005 Hàn Quốc sản xuất được 3,7 triệu ô tô. Ngành sản xuất chất bán dẫn của Hàn Quốc là một ngành công nghiệp mũi nhọn, chiếm khoảng 11% thị phần toàn cầu, đặc biệt là khi nói tới bộ nhớ động và chíp hệ thống (SOC). Tính đến 2004, thanh DRAM (bộ nhớ truy xuất động) của Hàn Quốc đứng thứ nhất trên thế giới với thị phần 47,1%.
Bảng số 2: Một số sản phẩm sản xuất chính Sản xuất ô tô Đơn đặt hàng đóng tàu Sản xuất thép Năm (1.000 tấn) 1970 29 - 1310 1980 123 1690 9341 1990 1322 4382 24868 2000 3115 20686 43107 2005 3699 19279 56306 Nguồn: Bộ Công nghiệp, Thương mại và Năng lượng Hàn Quốc Kể từ năm 2000, công cuộc đổi mới là trọng tâm của chính sách quốc gia Hàn Quốc.Chính phủ Hàn Quốc hiện nay đang chú ý tới “chất lượng của tăng trưởng”. Để đạt được mục tiêu này, Hàn Quốc đề cập tới 3 trụ cột cho tăng trưởng trong tương lai: tăng trưởng có thể thúc đẩy tạo ra việc làm, tăng trưởng có thể thúc đẩy sáng tạo trong các ngành công nghiệp và tăng trưởng đem lại sự phát triển cân bằng giữa các tỉnh cũng như giữa các vùng đô thị, giữa các công ty lớn và nhỏ. Bên cạnh phát triển mạnh mẽ và cân bằng, chính phủ Hàn Quốc cũng chủ định kiểm soát lạm phát. Trong những năm đầu của thập kỷ 90, chỉ số giá tiêu dùng lên đến 8-9%.
Năm 2003, nhờ những nỗ lực ngăn chặn lạm phát của 10 Chính phủ và sự cải thiện cơ cấu phân phối nông sản và hải sản, giá tiêu dùng và giá sản xuất đã giảm tương ứng xuống còn 3,6% và 2,2%. Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cũng đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế Hàn Quốc. Năm 2005, tổng doanh thu của các công ty đầu tư nước ngoài chiếm khoảng 14% GDP. Năm 2005, Hàn Quốc thu hút được 11,5 tỷ USD đầu tư nước ngoài, có nhiều nhà đầu tư đã làm ăn rất hiệu quả ở Hàn Quốc như nhà bán lẻ Tesco (Anh), hoạt động của Tesco ở Hàn Quốc chiếm tới 1/3 doanh thu ở nước ngoài của nhà bán lẻ này.Như GM Daewoo, trong quý I/2006 Công ty này một lần nữa trở thành nhà sản xuất ô tô đứng thứ hai của Hàn Quốc.
Việc GM Daewoo hoạt động tốt đã giúp tăng cường hình ảnh của hãng GM ở châu Á. Bên cạnh các lĩnh vực thông thường như tài chính, bảo hiểm còn có những khu vực khác mà các nhà đầu tư đang quan tâm trong lĩnh vực thiết bị nghiên cứu phát triển, trung tâm giao vận và trụ sở khu vực của các tập đoàn đa quốc gia. Các công ty sản xuất bộ phận nguyên liệu cũng rất quan tâm tới lĩnh vực hàng điện tử phát triển cao của Hàn Quốc. Các nước đầu tư lớn vào Hàn Quốc là Mỹ, Anh, Nhật Bản, Đức, Hồng Kông…, năm 2005 Mỹ đứng thứ nhất đầu tư vào Hàn Quốc với số vồn là 2,7 tỷ USD, thứ hai là Anh với 2,3 tỷ USD, tiếp theo là Nhật Bản (1,9 tỷ USD)… Bảng số 3: Đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Hàn Quốc Đơn vị: Triệu USD Năm Tổng Hoa Kỳ Nhật Bản Hồng Kông Đức Anh 1980 143,1 70,6 42,5 0,5 8,6 2,3 1990 802,6 317,5 235,9 3,0 62,3 44,8 2000 15.307,8 Nguồn: Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng Hàn Quốc 2.
PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI HÀN QUỐC GIAI ĐOẠN 2001-2005 VÀ NĂM 2006 2.1 Xuất khẩu hàng hóa của Hàn Quốc ra thị trường thế giới Sau khi kết thúc cuộc chiến tranh Triều Tiên cho đến đầu những năm 60, Hàn Quốc không có một chiến lược thương mại rõ ràng. Mối quan tâm chính lúc bấy giờ là chính trị và thống nhất đất nước. Sự tăng trưởng của các ngành công nghiệp và nền kinh tế nói chung dựa vào thay thế nhập khẩu, sự trợ giúp của nước ngoài và tỷ giá hối đoái cao. Hầu hết các ngành công nghiệp ở Hàn Quốc là những ngành sản xuất hàng tiêu dùng, như thực phẩm và dệt, nên thay thế nhập khẩu diễn ra chủ yếu trong các ngành này.
Vào đầu những năm 1960, khả năng thay thế nhập khẩu dễ dàng trong các ngành này không còn nữa. Từ năm 1961 công nghiệp hóa theo hướng thương mại là chiến lược tăng trưởng cơ bản của Hàn Quốc, một chiến lược làm cho ngoại thương không thể tách rời công nghiệp hóa ở Hàn Quốc. 11 Khi kế hoạch kinh tế 5 năm lần thứ nhất (1962-1966) bắt đầu, tổng giá trị hàng xuất khẩu của Hàn Quốc chỉ là 55 triệu USD. Năm 1995 con số này đã tăng gần gấp đôi, lên 100 tỷ USD.
Hàn Quốc tiếp tục duy trì và đẩy mạnh các họat động xuất khẩu và trở thành quốc gia có kim ngạch xuất khẩu lớn, có độ mở của nền kinh tế cao. Biểu đồ 4: Kim ngạch xuất nhập khẩu của Hàn Quốc qua một số năm (tỷ USD) 309,3 2006 325,4 144,6 1997 136,1 41,0 1987 47,2 10,8 1977 10,0 Kim ngạch xuất khẩu Kim ngạch nhập khẩu Sau khi thực thi chiến lược xuất khẩu, kim ngạch xuất khẩu của Hàn Quốc tăng trung bình trên 27%/ năm. Bình quân 10 năm 1957-1966 tăng 27,4%/năm, 1967-1976 tăng 37,5%/năm. Các năm sau đó tốc độ tăng trưởng có giảm nhưng vẫn duy trì mức tăng ổn định: giai đoạn 1977-1986 tăng 13,2%/năm; 1987-1996 tăng 10,6%.
Do tác động của cuộc khủng hoảng tài chính ở Châu Á, xuất khẩu của Hàn Quốc giảm đi 2,8% trong năm 1998, đã phục hồi một cách vững chắc trong các năm 1999, 2000 với tỷ lệ tăng lần lượt đạt 8,6% và 19,9%, bình quân 10 năm giai đoạn 1997-2006 vẫn duy trì ở mức tăng trưởng 9,1%/năm. Hiện tại, Hàn Quốc là một nền kinh tế có độ mở tương đối lớn, tức là tỷ trọng của hoạt động buôn bán với nước ngoài trên tổng sản phẩm quốc nội chiếm tỷ lệ cao. 12 Bảng số 5: Đóng góp của hoạt động thương mại trong GDP Tăng trưởng Năm 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 bq 01-05 GDP (tỷ USD) 509,6 - 547,5 608,6 682,4 786,8 805,9 7,9 Tổng XNK (tỷ USD) 332,7 290,5 314,6 372,6 478,3 545,6 634,8 11,4 - Thương mại/GDP (%) 65,3 - 57,5 61,2 70,1 69,3 78,8 - Xuất khẩu (tỷ USD) 172,2 150,4 162,4 193,8 253,8 284,4 325,4 11,2 - Xuất khẩu/GDP 33,8 - 29,7 31,8 37,2 36,1 40,4 - Nhập khẩu 160,4 140,1 152,1 178,8 224,5 261,2 309,4 11,6 - Nhập khẩu/GDP 31,5 - 27,8 29,4 32,9 33,2 38,4 - Nguồn: Hiệp hội Thương mại quốc tế Hàn Quốc (KITA) 2.1 Những sản phẩm xuất khẩu chủ yếu Trong cơ cấu xuất khẩu của Hàn Quốc có trên 90% là các sản phẩm công nghiệp, có khoảng 10% là nhóm các sản phẩm nông, lâm, thủy sản và nguyên nhiên liệu thô.
