Ng©n hµng thÕ giíi Liªn hîp quèc t¹i viÖt nam VIET NAM UNITED NATIONS ChuÈn bÞ cho t¬ng lai: C¸c chiÕn lîc u tiªn Nh»m thóc ®Èy b×nh ®¼ng giíi O ë ViÖt Nam Naila Kabeer TrÇn ThÞ V©n Anh Vò M¹nh Lîi Tµi liÖu th¶o luËn chuyªn ®Ò cña Liªn Hîp Quèc vµ Ng©n hµng ThÕ giíi t¹i ViÖt Nam Hµ Néi, th¸ng 12/2005 Lời nói đầu Việt Nam đã có hai thập kỷ chứng kiến tăng trưởng kinh tế bền vững. Các điều tra hộ gia đình cho thấy việc phân bổ thu nhập vẫn ổn định, ít nhất là khi so sánh với các nền kinh tế đang tăng trưởng rất nhanh chóng. Tuy nhiên kinh nghiệm từ các nước Đông Á cho thấy việc phân bổ thu nhập tương đối bình đẳng giữa các hộ gia đình có thể lại là mối bận tâm về việc bất bình đẳng trong gia đình tăng lên. Thực trạng phân chia lao động cứng nhắc, bất bình đẳng về thu nhập, bất bình đẳng trong tiếp cận với giáo dục và đào tạo và bất bình đẳng trong chia sẻ việc nhà, chăm sóc con cái và chăm sóc các thành viên khác trong gia đình đồng nghĩa với việc chi phí và thành quả của phát triển kinh tế không được phân chia bình đẳng giữa nam và nữ.
Chính phủ Việt Nam đã dành ưu tiên cho Mục tiêu Phát triển Thiên Niên Kỷ thứ ba thúc đẩy bình đẳng giới và nâng cao vị thế của phụ nữ. Đã có những tiến bộ đáng kể trong tỷ lệ đi học và nâng cao việc tham gia của phụ nữ vào các cơ quan lập pháp và dân cử. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều việc phải làm ở phía trước. Việt Nam xếp thứ 87 trên 144 nước được xếp loại theo Chỉ số Phát triển Giới của UNDP.
Đã đến lúc phải biến những cam kêt của chính phủ và các đối tác phát triển thành hành động thiết thực. Tài liệu này là kết quả của nỗ lực đạt được công tác điều phối hiệu quả hơn và tính ổn định tiến tới mục tiêu chung về bình đẳng giới ở Việt Nam. Nhóm nghiên cứu đã tiến hành những cuộc tham vấn với các chuyên gia Việt Nam, các tổ chức xã hội dân sự, các nhà tài trợ và các tổ chức Liên Hợp Quốc, và nhóm nghiên cứu đã chắt lọc những kết quả từ các cuộc thảo luận thành các tuyên bố ưu tiên chính sách cụ thể và rõ ràng. Chúng tôi xin cám ơn tất cả các tổ chức và cá nhân đã tham gia vào các cuộc tham vấn với một tinh thần đoàn kết, tinh thần đã thấm nhuần toàn bộ quá trình xây dựng tài liệu này.
Klaus Rohland Jordan D. Ryan Giám đốc Quốc gia, Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam Điều Phối viên Thường trú Liên Hợp Quốc Lời cảm ơn Chúng tôi xin cảm ơn Carrie Turk, chuyên gia cao cấp về lĩnh vực giảm nghèo, Ngân hàng Thế giới và Jonathan Pincus, chuyên gia kinh tế cao cấp, Chương trình Phát triển LHQ (UNDP) tại Việt Nam đã có sáng kiến xây dựng dự án làm cơ sở của tài liệu này, Nguyễn Thị Ngọc Vân, cán bộ chương trình của Văn phòng Điều phối viên thường trú Liên Hợp Quốc đã có đóng góp chính vào công tác quản lý dự án. Chúng tôi cũng sẽ không thể gặp gỡ và trao đổi với nhiều đại diện các cơ quan tổ chức nếu không có sự giúp đỡ của bà Hoàng Thị Sen, Đại học Nông lâm Huế và bà Trần Thị Kim Xuyến, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thành phố Hồ Chí Minh. Chúng tôi cũng xin cảm ơn Scott Cheshier, Jago Penrose và Nguyễn Thị Thanh Nga, UNDP đã hỗ trợ trong quá trình tham vấn và chuẩn bị báo cáo.
Ngân hàng Thế Giới và Quỹ Tín chấp Giới của UNDP đã đóng góp tài chính cho dự án này. Mặc dù đây là một cuốn tài liệu thảo luận của Liên Hợp Quốc, mọi quan điểm được trình bày ở đây là của các tác giả và không nhất thiết phản ánh quan điểm của Liên Hợp Quốc, Ngân hàng Thế giới hay các quốc gia mà tổ chức này đại diện. Các tác giả là người chịu trách nhiệm cho tất cả những nhầm lẫn nếu có. Mục lục Danh mục Bảng và Hộp Danh mục từ viết tắt Tóm tắt Giới thiệu: Mục đích của tài liệu Những tiêu chí xác định các lĩnh vực “ưu tiên” Phần 1: Sự tiếp nối và những đổi thay ở Việt Nam 1.
Giới và việc làm ở Việt Nam: một nền kinh tế đang chuyển đổi 1. Giới và các giá trị ở Việt Nam: một nền văn hóa trong quá trình chuyển đổi? 1. Tầm quan trọng của việc làm trong cuộc sống của người phụ nữ 1. Hướng tới tương lai Phần 2.
Ưu tiên chính sách để thúc đẩy bình đẳng giới ở Việt Nam 2. Ưu tiên chính sách để thúc đẩy bình đẳng giới trong nền kinh tế sản xuất 2. Đẩy mạnh giáo dục, kiến thức và kỹ năng: xóa bỏ khoảng cách giới 2. Chấm dứt phân biệt đối xử đối với phụ nữ trong thị trường lao động 2.
Đơn giản hóa tiến tới xóa bỏ hệ thống đăng ký hộ khẩu 2. Ưu tiên chính sách để nâng cao chất lượng “chăm sóc” 2. Các biện pháp hỗ trợ trách nhiệm chăm sóc của người phụ nữ 2. Chuyên nghiệp hóa công việc chăm sóc trong lĩnh vực công 2.
Các ưu tiên chính sách để khuyến khích sức khỏe sinh sản và sức khỏe giới tính 2. Giảm tỷ lệ tử vong ở bà mẹ và các ca nạo phá thai 2. Vấn đề nạo phá thai vì lý do lựa chọn giới tính đang ngày càng tăng lên 2. Ưu tiên chính sách nhằm chấm dứt bạo lực trong gia đình 2.
Nhận thức vấn đề trong công chúng đang tăng lên 2. Tăng cường khả năng của cán bộ và cộng đồng trong việc xử lý tình trạng bạo lực gia đình 2. Ưu tiên chính sách để thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ vào đời sống chính trị 2. Tích cực đẩy mạnh sự tham gia của phụ nữ trong công tác chính sách, chính trị và lãnh đạo 2.2 Học hỏi từ kinh nghiệm 3.
Những vấn đề liên ngành Phụ lục Phụ lục 1: Những vấn đề quan trọng khác về bình đẳng giới Các nhóm dễ bị tổn thương Quan hệ công nghiệp và vấn đề sức khỏe và an toàn nghề nghiệp Luật đất đai Phụ lục 2: Khuyến nghị chương trình nghiên cứu Tài liệu tham khảo Danh mục Bảng và Hộp Bảng Bảng 1. Loại công việc theo giới (%) Bảng 2. Những điểm khác biệt do yếu tố giới về khát vọng cho tương lai Bảng 3. Kết cấu giới theo trình độ chuyên môn (1999) Bảng 4: So sánh thu nhập hàng tháng của lao động nữ theo tình trạng hộ khẩu (2001) Bảng 5 Tỷ lệ nạo phá thai trong phụ nữ có gia đình trong độ tuổi 15-49 (số lượng trung bình trên một phụ nữ) Hộp Hộp 1: Các ưu tiên chính sách Hộp 2: Khoảng cách giữa cam kết chính sách và kết quả thực hiện: quan điểm từ các cuộc tham vấn Hộp 3.
Giải thích sự thiệt thòi của phụ nữ trong nền kinh tế Hộp 4. Phụ nữ và việc làm có thu nhập: điều kiện tiên quyết cho quyền bình đẳng? Hộp 5. Các vấn đề việc làm và đào tạo trong SEDP Hộp 6. Nhu cầu đào tạo theo các nhóm khác nhau Hộp 7: Đào tạo Hộp 8: Quảng cáo đăng tuyển trên báo Hà Nội mới ngày 6 tháng 9 năm 2005 Hộp 9: Tại sao người ta muốn di cư ra các vùng đô thị Hộp 10: Xây dựng nhà trẻ và các trường mẫu giáo trong chính sách quốc gia Hộp 11: Vấn đề nạo phá thai ở trẻ vị thành niên Hộp 12: Giải thích bạo lực gia đình ở Việt Nam Hộp 13 Các vấn đề giới trong công tác tham gia ở cơ sở Danh mục từ viết tắt ADB Ng©n hµng Ph¸t triÓn ch©u ¸ Bé GD&§T Bé Gi¸o dôc vµ §µo t¹o Bé L§TB&XH Bé Lao ®éng Th−¬ng binh vµ X· héi Bé NN&PTNT Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn N«ng th«n CBRIP Dù ¸n c¬ së h¹ tÇng n«ng th«n CHXHCNVN Céng hßa X· héi Chñ nghÜa ViÖt Nam CPRGS ChiÕn l−îc Toµn diÖn vÒ T¨ng tr−ëng vµ Gi¶m nghÌo CPSI Trung t©m Th«ng tin vµ Nghiªn cøu d©n sè - ñy ban D©n sè, Gia ®×nh vµ TrÎ em H§ND Héi ®ång Nh©n d©n LHPN Liªn hiÖp phô n÷ LHQ Liªn Hîp Quèc NCFAW ñy ban vÒ sù tiÕn bé cña phô n÷ NHTG Ng©n hµng ThÕ giíi PRSC TÝn dông ChiÕn l−îc Gi¶m nghÌo cña Ng©n hµng ThÕ giíi SAVY §iÒu tra Quèc gia vÒ vÞ thµnh niªn vµ thanh niªn ViÖt Nam SEDP KÕ ho¹ch Ph¸t triÓn Kinh tÕ - X· héi (2006-2010) TCTK Tæng côc thèng kª TP HCM Thµnh phè Hå ChÝ Minh UBDSG§&TE ñy ban D©n sè, Gia ®×nh vµ TrÎ em UBND ñy ban Nh©n d©n UNDP Ch−¬ng tr×nh Ph¸t triÓn Liªn Hîp Quèc UNICEF Qòy Nhi ®ång Liªn Hîp Quèc VASS ViÖn Khoa häc X· héi ViÖt Nam VDHS §iÒu tra Y tÕ vµ D©n sè ViÖt Nam VHLSS §iÒu tra møc sèng hé gia ®×nh ViÖt Nam Tóm tắt Tài liệu thảo luận chuyên đề này xác định những lĩnh vực ưu tiên chính sách và các chỉ số cụ thể nhằm hỗ trợ việc thực hiện chiến lược bình đẳng giới của Việt Nam.
Tài liệu được xây dựng dựa trên kết quả của các cuộc tham vấn với sự tham gia của các chuyên gia trong nước về lĩnh vực giới, các học giả và đại diện của các cơ quan chính phủ, các tổ chức xã hội dân sự, nhà tài trợ và các tổ chức LHQ. Mục đích của các cuộc tham vấn là nhằm chắt lọc những ưu tiên chính sách trong mối liên hệ với Kế hoạch Phát triển Kinh tế Xã hội 2006 – 2010, các vòng đàm phán về sau của Tín dụng Chiến lược Giảm nghèo (PRSC) của các nhà tài trợ và các chương trình phát triển khác. Hiểu biết về động lực quan hệ giới cần có sự đánh giá đúng về các điều kiện kinh tế đang thay đổi nhanh chóng ngược lại so với sự thay đổi rất chậm chạp của các chuẩn mực văn hóa. Vai trò giới ở Việt Nam bị ảnh hưởng rất nặng nề bởi chế độ phong kiến trước đây, cơ cấu xã hội nông nghiệp, hai cuộc kháng chiến và định hướng xã hội chủ nghĩa.
Quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường và quan hệ ngày càng mở rộng với thế giới bên ngoài đã đóng góp vào những thay đổi vai trò truyền thống, nguyện vọng và quan niệm giới. Dựa trên các cuộc tham vấn và tham khảo các tài liệu hiện có, các tác giả đã xác định năm lĩnh vực ưu tiên chính sách. Ưu tiên thứ nhất – giới trong nền kinh tế sản xuất – là ưu tiên chính đối với cuộc sống của người phụ nữ. Phụ nữ ở Việt Nam có truyền thống tham gia rất tích cực vào lực lượng lao động.
