Chương I, thực trạng quản lý và sử dụng các nguồn lực tài chính cho mục tiêu XĐGN tại Bắc viii Giang những năm qua được tác giả nghiên cứu, đánh giá theo quy trình (1) soạn lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, (2) sử dụng nguồn lực tài chính, (3) theo dõi, đánh giá và (4) tổ chức quản lý các nguồn lực tài chính này cho XĐGN. Cụ thể: a) Thực trạng lồng ghép nguồn lực tài chính cho XĐGN trong quá trình lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Bắc Giang được đánh giá theo 3 nội dung: (i) Tổng hợp nhu cầu nguồn lực tài chính cho XĐGN, (ii) Tổng hợp nguồn lực tài chính có được trong kỳ kế hoạch cho XĐGN và (iii) Cân đối, tổng hợp nguồn lực và cơ cấu nguồn lực tài chính cho XĐGN. Tuy nguồn lực đầu tư cho XĐGN được đánh giá là tương đối lớn (theo số liệu về giá trị thống kê được), nhưng trên thực tế chỉ có khoảng 60% nguồn lực (là NSNN) này được ghi trong kế hoạch vốn và kế hoạch ngân sách hàng năm của tỉnh, khoảng 40% nguồn lực tài chính còn lại chưa được đưa vào kế hoạch ngân sách hàng năm. Do đó, công tác lồng ghép, tổ chức thực hiện và giám sát, đánh giá hiệu quả sử dụng các nguồn lực tài chính còn nhiều hạn chế.
Kết quả là, nhìn chung Bắc Giang chưa xây dựng đựợc một bản kế hoạch tổng hợp nguồn lực tài chính nói chung và nguồn lực tài chính cho XĐGN nói riêng. * Nguyên nhân của những hạn chế: - Thời gian soạn lập kế hoạch, dự toán ngân sách ngắn. - Nguồn lực đầu tư toàn xã hội tại địa phương hiện còn ở mức thấp. - Công tác thẩm định trình phê duyệt các dự án, đề án phát triển làm căn cứ xây dựng kế hoạch ngân sách hàng năm còn mang nặng tính chủ trương, hình thức và chưa hiệu quả.
- Sự phối hợp giữa cơ quan kế hoạch và cơ quan tài chính tại địa phương còn chưa cao. ix b) Thực trạng lồng ghép trong sử dụng nguồn lực tài chính Việc sử dụng các nguồn lực tài chính của các chương trình, dự án XĐGN hiện nay được thực hiện khá độc lập theo những cơ chế khác nhau được quy định cụ thể cho từng chương trình, dự án. Đặc biệt với các CTMT quốc gia XĐGN, các chương trình, dự án của ngành, thực tế sử dụng nguồn lực tài chính rất cứng nhắc do những cơ chế riêng đã được quy định thống nhất từ trên xuống. * Nhận xét Mức độ lồng ghép nguồn lực tài chính trong quá trình sử dụng tại địa phương hiện còn ở mức thấp.
* Nguyên nhân - Do cơ chế chính sách nói chung đối với các chương trình, dự án XĐGN hiện còn nhiều bất cập và chưa đồng bộ. - Năng lực tổ chức thực hiện của các cơ quan chủ quản, chủ đầu tư các chương trình, dự án còn nhiều hạn chế, yếu kém. - Các chương trình, dự án XĐGN tại địa phương hiện đang do nhiều cơ quan chủ trì thực hiện. c) Thực trạng lồng ghép nguồn lực tài chính trong theo dõi, đánh giá Công tác giám sát, đánh giá việc sử dụng các nguồn lực tài chính đầu tư phát triển nói chung và XĐGN nói riêng tại địa phương đang được thực hiện chủ yếu thông qua: các báo cáo định kỳ hoặc đột xuất của chủ đầu tư, UBND các huyện, thành phố hoặc của các Sở, ban, ngành chức năng; thực tế giám sát, kiểm tra, thanh tra của một số cơ quan như: Hội đồng nhân dân tỉnh, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài chính, Ban Dân tộc,… Hình thức giám sát cộng đồng chưa được quan tâm thực hiện tại địa phương thời gian qua.
* Nhận xét - Công tác theo dõi, đánh giá còn mang nặng tính hình thức và chiếu lệ. x - Công tác giám sát, đánh giá việc sử dụng nguồn lực còn khá hình thức và chủ yếu đánh giá việc sử dụng hoàn toàn theo kế hoạch, dự toán được giao. - Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát còn chồng chéo, chưa hiệu quả. * Nguyên nhân - Quan điểm lồng ghép chưa được các cấp, ngành quan tâm chỉ đạo thực hiện xuyên suốt trong quản lý, giám sát, đánh giá hiệu quả sử dụng các nguồn lực tài chính nói chung và cho XĐGN nói riêng.
- Các chương trình, dự án XĐGN hiện do nhiều cấp, ngành và cơ quan chuyên môn khác nhau của tỉnh quản lý nên ít nhiều có sự độc lập, nể nang trong giám sát, đánh giá. - Chưa huy động được sự tham gia giám sát sâu rộng của cộng đồng và các đoàn thể xã hội đối với các chương trình, dự án XĐGN. d) Thực trạng tổ chức quản lý nguồn lực tài chính - Việc tổ chức quản lý tài chính các chương trình dự án phát triển kinh tế - xã hội, XĐGN thời gian qua tại địa phương đã được Bắc Giang chủ động triển khai thực hiện đảm bảo theo đúng hướng dẫn của các cấp bộ, ngành trung trung ương. Tuy nhiên, cơ chế phân cấp, phối hợp giữa các cấp, ngành chức năng trong tỉnh còn khá hình thức và chưa triệt để, đặc biệt với việc lồng ghép nguồn lực tài chính cho mục tiêu XĐGN.
- Cơ cấu tổ chức bộ máy Ban Chỉ đạo đã được các các cấp chính quyền quan tâm kiện toàn, thống nhất từ tỉnh đến huyện, xã. Tuy nhiên, 100% các thành viên Ban Chỉ đạo đều đang hoạt động kiêm nhiệm; các cấp chưa thành lập văn phòng giúp việc Ban Chỉ đạo và tại cấp huyện, xã không có cán bộ chuyên trách về XĐGN. * Nhận xét Về cơ bản, tổ chức bộ máy Ban Chỉ đạo giảm nghèo các cấp tại Bắc Giang thời gian qua đã không ngừng được kiện toàn, góp phần quan trọng từng bước nâng cao hiệu quả quản lý các chương trình, dự án XĐGN nói chung, cũng xi như việc huy động, sử dụng lồng ghép các nguồn lực tài chính tại địa phương cho mục tiêu XĐGN nói riêng. Tuy nhiên, 100% thành viên Ban chỉ đạo các cấp đều tham gia hoạt động kiêm nhiệm đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng, hiệu quả hoạt động của Ban Chỉ đạo nói riêng và công tác XĐGN trên địa bàn toàn tỉnh nói chung.
Cơ chế phân công, phân cấp trách nhiệm giữa các thành viên Ban Chỉ đạo và giữa Ban chỉ đạo các cấp chưa rõ ràng, chưa gắn với trách nhiệm giải trình của từng bên. Ban Chỉ đạo giảm nghèo chưa thể hiện rõ nét vai trò tham mưu của mình theo đúng chức năng, nhiệm vụ được giao, đặc biệt trong quá trình phân bổ, lồng ghép và sử dụng các nguồn lực tài chính cho XĐGN. Ngoài ra, trình độ đội ngũ cán bộ làm công tác XĐGN tại một số huyện, xã trong tỉnh còn nhiều hạn chế về trình động năng lực, còn tư tưởng trông chờ vào sự hỗ trợ của cấp trên, chưa chủ động trong việc tổ chức triển khai thực hiện, đề xuất phương án lồng ghép có hiệu quả giữa các chương trình XĐGN trên địa bàn và giữa các nguồn lực tài chính huy động được cho mục tiêu này. * Nguyên nhân - Vai trò, vị trí pháp lý của Ban Chỉ đạo giảm nghèo các cấp thực tế không cao, chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ được giao.
- Cơ chế phối hợp, trách nhiệm tham gia và giải trình của các thành viên thiếu chặt chẽ. - Đội ngũ cán bộ làm công tác XĐGN chưa được “chuyên nghiệp hóa” theo yêu cầu nhiệm vụ; chưa có văn phòng chuyên trách giúp việc Ban Chỉ đạo giảm nghèo các cấp. Những bất cập đặt ra từ thực trạng lồng ghép nguồn lực tài chính cho XĐGN tại tỉnh Bắc Giang thời gian qua Theo quan điểm lồng ghép, thực tế huy động và sử dụng các nguồn lực tài chính cho XĐGN tại Bắc Giang trong thời gian qua còn tồn tại khá nhiều bất cập. Những bất cập chính được xác định đó là: xii (1) Mức độ lồng ghép còn ở trình độ thấp.
Do vậy, vấn đề quan trọng đầu tiên được xác định, đó là Bắc Giang cần xây dựng được kế hoạch tài chính tổng thể cho XĐGN. (2) Việc phân bổ, sử dụng nguồn lực tài chính chưa được thực hiện theo quan điểm lồng ghép. Vì vậy, vấn đề quan trọng thứ hai được xác định là phải đổi mới phương thức phân bổ và sử dụng các nguồn lực tài chính theo hướng lồng ghép. (3) Quan điểm lồng ghép chưa thống nhất và còn khép kín ở từng cấp, ngành và từng chương trình, dự án.
Do vậy, vấn đề quan trọng thứ ba được xác định, đó là phải tổ chức công tác theo dõi, đánh giá các nguồn lực tài chính cho XĐGN theo hướng lồng ghép. (4) Bộ máy Ban Chỉ đạo giảm nghèo các cấp hoạt động chưa thật sự hiệu quả, trình độ đội ngũ cán bộ làm công tác XĐGN, đặc biệt tại cấp xã chưa cao và chưa có chế độ đãi ngộ thoả đáng với đội ngũ cán bộ này. Theo đó, vấn đề quan trọng thứ tư được xác định, đó là phải đổi mới công tác quản lý nguồn lực tài chính theo hướng lồng ghép, với những nội dung chủ yếu về: cơ chế quản lý; tổ chức bộ máy và công tác cán bộ. Chƣơng 3 GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG LỒNG GHÉP NGUỒN LỰC TÀI CHÍNH CHO MỤC TIÊU XÓA ĐÓI, GIẢM NGHÈO TẠI BẮC GIANG ĐẾN NĂM 2015 Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, tác giả đề xuất một số giải pháp thực hiện lồng ghép nguồn lực tài chính cho XĐGN tại Bắc Giang như sau: 3.
Xây dựng kế hoạch tài chính tổng thể cho XĐGN (1) Mục tiêu giải pháp xiii - Tăng cường huy động và phối hợp sử dụng có hiệu quả các nguồn lực tài chính cho mục tiêu XĐGN. - Lồng ghép có hiệu quả nguồn lực tài chính giữa các chương trình, dự án XĐGN, cũng như giữa các chương trình, dự án XĐGN với các chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội khác. (2) Nội dung giải pháp - Xác định nhu cầu tài chính cho XĐGN. - Tổng hợp, cân đối nguồn lực tài chính cho XĐGN theo nguồn cung cấp và các hình thức cung cấp trong kỳ kế hoạch.
Đổi mới phƣơng thức phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính theo hƣớng lồng ghép (1) Mục tiêu giải pháp Nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực tài chính huy động được cho mục tiêu XĐGN tại địa phương theo hướng ưu tiên, đầu tư có trọng tâm, trọng điểm vào các chương trình, dự án XĐGN nhanh và bền vững. (2) Nội dung giải pháp - Hướng nguồn lực tập trung phân bổ cho các vùng nghèo, xã nghèo theo tỷ lệ hộ nghèo, khả năng cân đối NSĐP và khả năng huy động các nguồn lực tài chính khác ngoài NSNN cho XĐGN, tránh phân bổ dàn trải và chia đều.