Khóa luận tốt nghiệp về chế định pháp luật thừa phát lại trong thi hành án dân sự

Khóa luận phân tích chế định pháp luật về thừa phát lại trong thi hành án dân sự, nêu rõ thực trạng và đề xuất giải pháp cải thiện.

• Tác giả: Đặng Duy Anh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Vinh Hưng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự
• Đề tài: Chế Định Pháp Luật Về Thừa Phát Lại Trong Thi Hành Án Dân Sự Hiện Nay
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỪA PHÁT LẠI TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ
• 1.1. Luận về Thừa phát lại trong Thi hành án dân sự
• 1.2. Khái niệm về Thừa phát lại
• 1.3. Bản chất của Thừa phát lại
• 1.4. Tầm quan trọng của việc quy định chế định pháp luật về Thừa phát lại trong thi hành án dân sự
• 1.5. Từ chủ trương xã hội hoá dân sự
• 1.6. Từ yêu cầu đòi hỏi của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN của Việt Nam
• 1.7. Từ yêu cầu của công tác thi hành án dân sự tại Việt Nam hiện nay
• 1.8. Lịch sử hình thành và phát triển của chế định pháp luật Thừa phát lại
• 1.8.1. Sơ lược về chế định Thừa phát lại trên thế giới
• 1.8.2. Lịch sử hình thành và phát triển của chế định pháp luật Thừa phát lại tại Việt Nam
• 1.8.2.1. Giai đoạn từ năm 1945 đến 1950
• 1.8.2.2. Giai đoạn từ năm 1950 đến 1975
• 1.8.2.3. Giai đoạn từ năm 1975 đến 2009
• 1.8.2.4. Giai đoạn từ 2009 đến nay
• 1.9. Thừa phát lại tại một số nước trên thế giới
• 1.9.1. Nhiệm vụ, quyền hạn của Thừa phát lại tại Pháp
• 1.9.2. Nhiệm vụ, quyền hạn của Thừa phát lại tại Úc
• 1.10. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ THỪA PHÁT LẠI TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ
• 2.1. Quy chế về Thừa phát lại
• 2.2. Về các điều kiện, tiêu chuẩn của Thừa phát lại
• 2.3. Nhiệm vụ, quyền hạn của Thừa phát lại
• 2.4. Thực trạng thực hiện hoạt động tống đạt
• 2.5. Thực trạng thực hiện hoạt động lập vi bằng
• 2.6. Thực trạng thực hiện hoạt động xác minh điều kiện thi hành án
• 2.7. Thực trạng thực hiện hoạt động tổ chức thi hành án
• 2.8. Tình hình thực hiện chế định Thừa phát lại
• 2.8.1. Từ năm 2016 đến nay
• 2.9. Kết luận chương 2
• 2.10. Khó khăn trong việc triển khai thực hiện chủ trương về Thừa phát lại
• 2.11. Định hướng nhằm hoàn thiện chế định pháp luật về Thừa phát lại
• 2.11.1. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện chế định pháp luật về Thừa phát lại
• 2.11.2. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về Thừa phát lại
• 2.11.3. Kiến nghị tổ chức thực hiện pháp luật về Thừa phát lại
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CHẾ ĐỊNH PHÁP LUẬT THỪA PHÁT LẠI
• 3.1. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Luận về Thừa phát lại trong Thi hành án dân sự

Chế định thừa phát lại trong thi hành án dân sự là một phần quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Thừa phát lại có chức năng chính là tống đạt văn bản và thi hành án, xuất hiện từ thời La Mã cổ đại. Theo Nghị định 61/2009/NĐ-CP, thừa phát lại là người được Nhà nước bổ nhiệm để thực hiện các công việc liên quan đến thi hành án dân sự và tống đạt giấy tờ. Mô hình thừa phát lại đã được áp dụng rộng rãi ở nhiều quốc gia, và Việt Nam cũng đang trong quá trình hoàn thiện chế định này. Sự ra đời của thừa phát lại không chỉ nhằm giảm tải cho các cơ quan nhà nước mà còn giúp người dân có sự lựa chọn trong hoạt động thi hành án. Tuy nhiên, chế định này vẫn còn nhiều bất cập và cần được cải thiện để phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

1.1. Khái niệm về Thừa phát lại

Thừa phát lại là một nghề cổ xưa, xuất hiện từ thời La Mã cổ đại. Theo quy định hiện hành, thừa phát lại thực hiện hai chức năng chính: tống đạt văn bản và thi hành án. Ở Việt Nam, thừa phát lại không phải là viên chức nhà nước, mà là người được bổ nhiệm để thực hiện các công việc liên quan đến thi hành án dân sự. Việc xác định rõ khái niệm này giúp phân biệt thừa phát lại với các chức danh khác trong hệ thống tư pháp. Từ khái niệm này, có thể thấy rằng thừa phát lại đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính hiệu lực và hiệu quả của thi hành án.

1.2. Bản chất của Thừa phát lại

Bản chất của thừa phát lại là một chế định hỗ trợ cho công tác thi hành án dân sự. Thừa phát lại không chỉ thực hiện các nhiệm vụ tống đạt văn bản mà còn có trách nhiệm thi hành các quyết định của Tòa án. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của thừa phát lại trong việc đảm bảo quyền lợi hợp pháp của công dân. Tuy nhiên, do là một chế định còn non trẻ, thừa phát lại tại Việt Nam vẫn chưa được nhiều người biết đến, và cần có những biện pháp để nâng cao nhận thức của xã hội về chế định này.

1.3. Tầm quan trọng của việc quy định chế định pháp luật về Thừa phát lại

Việc quy định chế định pháp luật về thừa phát lại là cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả của thi hành án dân sự. Chế định này không chỉ giúp giảm tải cho các cơ quan nhà nước mà còn tạo điều kiện cho người dân tham gia chủ động hơn vào quá trình thi hành án. Hơn nữa, việc xã hội hóa hoạt động thi hành án thông qua thừa phát lại góp phần đảm bảo tính minh bạch và khách quan trong hoạt động tư pháp. Tuy nhiên, để chế định này phát huy được hiệu quả, cần có sự hoàn thiện về mặt pháp lý và cơ chế hoạt động.

II. Thực trạng pháp luật về Thừa phát lại trong thi hành án dân sự

Thực trạng pháp luật về thừa phát lại trong thi hành án dân sự hiện nay cho thấy nhiều điểm tích cực nhưng cũng không ít khó khăn. Từ năm 2009, chế định thừa phát lại đã được thí điểm tại Thành phố Hồ Chí Minh, với nhiều quy định cụ thể về quyền hạn và nhiệm vụ của thừa phát lại. Tuy nhiên, việc triển khai thực hiện còn gặp nhiều khó khăn, như sự thiếu hụt về nhân sự, cơ sở vật chất và nhận thức của người dân về vai trò của thừa phát lại. Hệ thống pháp luật hiện hành vẫn còn nhiều bất cập, cần có những nghiên cứu và kiến nghị nhằm hoàn thiện chế định này.

2.1. Quy chế về Thừa phát lại

Quy chế về thừa phát lại được quy định trong Nghị định 61/2009/NĐ-CP, tuy nhiên, việc thực hiện quy chế này vẫn chưa đạt được hiệu quả như mong đợi. Nhiều thừa phát lại gặp khó khăn trong việc thực hiện nhiệm vụ do thiếu thông tin và sự hỗ trợ từ các cơ quan nhà nước. Điều này dẫn đến tình trạng tồn đọng trong thi hành án và ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân. Do đó, cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả thực hiện quy chế về thừa phát lại.

2.2. Thực trạng thực hiện hoạt động tống đạt

Hoạt động tống đạt văn bản của thừa phát lại hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế. Nhiều văn bản không được tống đạt kịp thời, dẫn đến việc thi hành án bị chậm trễ. Nguyên nhân chủ yếu là do sự thiếu hụt về nhân lực và cơ sở vật chất, cùng với việc nhận thức của người dân về quyền lợi của mình trong quá trình thi hành án còn hạn chế. Để khắc phục tình trạng này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan và nâng cao nhận thức của người dân về vai trò của thừa phát lại.

2.3. Thực trạng thực hiện hoạt động lập vi bằng

Hoạt động lập vi bằng của thừa phát lại cũng gặp không ít khó khăn. Vi bằng là một trong những công cụ quan trọng trong thi hành án, nhưng nhiều người dân vẫn chưa hiểu rõ về quy trình và ý nghĩa của việc lập vi bằng. Sự thiếu hụt thông tin và hiểu biết về thừa phát lại đã ảnh hưởng đến việc thực hiện hoạt động này. Cần có các biện pháp tuyên truyền, giáo dục để người dân nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của vi bằng trong quá trình thi hành án.

III. Định hướng và một số giải pháp nhằm hoàn thiện chế định pháp luật Thừa phát lại

Để hoàn thiện chế định pháp luật về thừa phát lại, cần có các giải pháp đồng bộ từ việc cải cách hệ thống pháp luật đến việc nâng cao nhận thức của người dân. Cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng, quy định chi tiết về quyền hạn và nhiệm vụ của thừa phát lại. Bên cạnh đó, cần tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng cho thừa phát lại để nâng cao năng lực chuyên môn. Hơn nữa, việc tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước và thừa phát lại cũng là yếu tố quan trọng để đảm bảo hiệu quả trong thi hành án.

3.1. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về Thừa phát lại

Cần có những kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật về thừa phát lại. Một trong những kiến nghị quan trọng là cần bổ sung các quy định về quyền và nghĩa vụ của thừa phát lại trong các văn bản pháp luật hiện hành. Điều này giúp tạo ra một cơ sở pháp lý vững chắc cho hoạt động của thừa phát lại, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân trong quá trình thi hành án.

3.2. Kiến nghị tổ chức thực hiện pháp luật về Thừa phát lại

Việc tổ chức thực hiện pháp luật về thừa phát lại cần được chú trọng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước và thừa phát lại để đảm bảo hiệu quả trong thi hành án. Bên cạnh đó, cần tổ chức các chương trình tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của người dân về vai trò và chức năng của thừa phát lại trong hệ thống tư pháp. Điều này sẽ giúp người dân hiểu rõ hơn về quyền lợi của mình và từ đó tham gia tích cực hơn trong quá trình thi hành án.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền tại Việt Nam, chủ trương xã hội hóa một số hoạt động tư pháp và công tác thi hành án dân sự đã được xác định cụ thể tại Nghị quyết số 48/2005/NQ-TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị về "Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020" và Nghị quyết số 49/2005/NQ-TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về "Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020". Thực tiễn công tác thi hành án dân sự trong nhiều năm đối mặt với tình trạng quá tải nghiêm trọng, lượng án tồn đọng lớn, trong khi bộ máy nhà nước chịu gánh nặng toàn bộ từ việc điều tra, thu thập chứng cứ, tống đạt văn bản tố tụng cho đến tổ chức cưỡng chế thi hành án với nguồn ngân sách và biên chế có hạn. Nhằm giải quyết các bất cập này, mô hình Thừa phát lại đã được khôi phục, tổ chức thí điểm và từng bước mở rộng. Tuy nhiên, quá trình triển khai từ thực tiễn thí điểm bộc lộ nhiều khoảng trống pháp lý, thiếu đồng bộ trong cơ chế phối hợp liên ngành và nhận thức xã hội về chế định này còn hạn chế.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể qua các nhiệm vụ:

1. Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về chế định Thừa phát lại trong thi hành án dân sự.
2. Nghiên cứu, phân tích các quy định pháp luật về cơ cấu tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của Thừa phát lại trong giai đoạn thí điểm tại Việt Nam, đối chiếu với mô hình Thừa phát lại của một số quốc gia trên thế giới, qua đó làm rõ vai trò của Thừa phát lại trong hoạt động thi hành án dân sự.
3. Phát hiện những khó khăn, vướng mắc và bất cập thực tiễn trong quá trình thực hiện hoạt động Thừa phát lại tại Việt Nam, từ đó đề xuất hệ thống kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là các quy định pháp luật và quan hệ xã hội phát sinh liên quan đến tổ chức, hoạt động của Thừa phát lại trong thi hành án dân sự. Phạm vi nghiên cứu về không gian và thời gian tập trung vào thực tiễn áp dụng pháp luật tại Việt Nam từ giai đoạn bắt đầu thí điểm (năm 2009) đến giai đoạn chính thức triển khai trên toàn quốc (từ năm 2016), kết hợp khảo cứu so sánh pháp luật của một số quốc gia có truyền thống chế định Thừa phát lại lâu đời như Pháp, Úc, Bỉ và Hoa Kỳ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên nền tảng lý luận về xã hội hóa hoạt động tư pháp, quyền tiếp cận công lý và bảo vệ quyền tự định đoạt của đương sự trong quan hệ pháp luật dân sự - tố tụng dân sự. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và văn kiện chỉ đạo được tác giả sử dụng làm căn cứ pháp lý trực tiếp bao gồm:

• Các nghị quyết của Đảng và Quốc hội: Nghị quyết số 48/2005/NQ-TW, Nghị quyết số 49/2005/NQ-TW của Bộ Chính trị; Nghị quyết số 24/2008/QH12 ngày 14/11/2008, Nghị quyết số 36/2012/QH13 ngày 23/11/2012 và Nghị quyết số 107/2015/QH13 ngày 26/11/2015 của Quốc hội.
• Các văn bản quy phạm pháp luật: Luật Thi hành án dân sự năm 2008; Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004; Nghị định số 61/2009/NĐ-CP ngày 24/7/2009 của Chính phủ về tổ chức và hoạt động của Thừa phát lại thực hiện thí điểm tại Thành phố Hồ Chí Minh; Nghị định số 135/2013/NĐ-CP ngày 18/10/2013 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung tên gọi và một số điều của Nghị định số 61/2009/NĐ-CP; Nghị định số 58/2009/NĐ-CP ngày 13/7/2009 của Chính phủ; Thông tư số 03/2009/TT-BTP; Thông tư liên tịch số 03/2014/TTLT-BTP-NHNNVN ngày 17/1/2014 của Bộ Tư pháp và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; Công văn số 415/2011/BTP-TCTHA ngày 28/01/2011 của Bộ Tư pháp.
• Các văn bản pháp luật lịch sử: Sắc lệnh số 90/SL ngày 10/10/1945, Sắc lệnh số 13 ngày 24/01/1946, Sắc lệnh số 85/SL ngày 22/5/1959, Nghị định số 111/BTP-NĐ ngày 04/2/1950, Pháp lệnh Thi hành án dân sự các năm 1989, 1993, 2004; Pháp lệnh số 452592 ngày 02/11/1945 của Cộng hòa Pháp.

Phương pháp nghiên cứu được tác giả vận dụng gồm: phương pháp phân tích và tổng hợp lý luận pháp lý; phương pháp so sánh luật học (đối chiếu quy chế Thừa phát lại Việt Nam với quy chế Chấp hành viên, Thừa phát lại tại Pháp, Úc, Bỉ, Hoa Kỳ); phương pháp lịch sử - cụ thể (nghiên cứu quá trình phát triển của chế định qua các thời kỳ); phương pháp thống kê và phân tích dữ liệu thực tiễn dựa trên báo cáo thi hành án dân sự. Nguồn dữ liệu bao gồm số liệu thống kê chính thức của ngành thi hành án dân sự và các công trình khoa học đã công bố của các chuyên gia đầu ngành (Nguyễn Đức Chính, Vũ Hoài Nam, Nguyễn Văn Nghĩa, Nguyễn Công Bình, Lê Xuân Hồng).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về Thừa phát lại trong thi hành án dân sự

Chương này tập trung phân tích bản chất pháp lý, vai trò, lịch sử hình thành của Thừa phát lại và kinh nghiệm quốc tế:

• Khái niệm và bản chất: Tác giả giải nghĩa từ nguyên Hán - Việt ("Thừa" là thừa ủy quyền/chuyển tải, "Phát" là phát ra/đưa đến, "Lại" là viên chức thực hiện lệnh). Thừa phát lại được định nghĩa là người đáp ứng đủ tiêu chuẩn luật định, được Nhà nước bổ nhiệm và trao quyền để thực hiện công việc tống đạt văn bản giấy tờ của Tòa án và Cơ quan thi hành án dân sự, lập vi bằng, xác minh điều kiện thi hành án và trực tiếp tổ chức thi hành các bản án, quyết định theo yêu cầu của đương sự. Bản chất của Thừa phát lại mang tính lưỡng tính: vừa là người hành nghề tự do, không hưởng lương từ ngân sách nhà nước, tự chịu trách nhiệm tài chính; vừa đại diện cho công quyền khi thực hiện các hành vi mang tính cưỡng chế và xác thực.
• Tầm quan trọng của chế định: Xuất phát từ 3 yêu cầu căn bản: chủ trương xã hội hóa hoạt động tư pháp; yêu cầu của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; và giải quyết áp lực quá tải, án tồn đọng của công tác thi hành án dân sự.
• Lịch sử chế định tại Việt Nam qua 4 giai đoạn:
  1. Giai đoạn 1945 - 1950: Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh 90/SL tạm thời duy trì các quy định cũ không trái nguyên tắc độc lập, Thừa phát lại tiếp tục hoạt động song song cùng Ban Tư pháp xã (theo Sắc lệnh số 13).
  2. Giai đoạn 1950 - 1975: Ở miền Bắc, Sắc lệnh số 85/SL và Luật Tổ chức TAND 1960 chuyển toàn bộ việc thi hành án sang Thẩm phán và nhân viên chấp hành án của Tòa án, chấm dứt chế định Thừa phát lại. Ở miền Nam, Nghị định số 111/BTP-NĐ ngày 04/2/1950 duy trì chế định với 36 nhân sự (18 Thừa phát lại thực thụ và 18 Thư ký trưởng hữu thệ) phụ trách 4 nhóm nhiệm vụ: làm truyền phiếu, lục tống, thi hành bản án/công văn và công việc nội bộ Tòa án.
  3. Giai đoạn 1975 - 2009: Quản lý thi hành án chuyển từ Tòa án sang cơ quan thuộc Chính phủ (Bộ Tư pháp) từ năm 1993. Pháp lệnh Thi hành án dân sự 1989, 1993, 2004 chỉ giao quyền thi hành án cho Chấp hành viên nhà nước, tạo áp lực quá tải ngân sách và nhân lực.
  4. Giai đoạn 2009 đến nay: Triển khai thí điểm tại Thành phố Hồ Chí Minh theo Nghị quyết số 24/2008/QH12, Nghị định số 61/2009/NĐ-CP; mở rộng thí điểm ra 13 tỉnh, thành phố theo Nghị quyết số 36/2012/QH13, Quyết định số 510/QĐ-TTg, Nghị định số 135/2013/NĐ-CP; chấm dứt thí điểm và thực hiện chính thức toàn quốc từ ngày 01/01/2016 theo Nghị quyết số 107/2015/QH13.
• Kinh nghiệm quốc tế: Khảo sát quy chế Thừa phát lại tại Pháp (nghề tự do, sở hữu tước vị, có thẩm quyền độc quyền thi hành án, lập vi bằng, bán đấu giá động sản) và Úc (do Tòa án địa phương bổ nhiệm, hoạt động theo lệnh của Thẩm phán và chịu sự bảo vệ nghiêm ngặt của pháp luật khi thực thi công vụ).

Chương 2: Thực trạng pháp luật về Thừa phát lại trong thi hành án dân sự

Chương 2 phân tích quy chế pháp lý và 4 mảng hoạt động chuyên môn của Thừa phát lại:

• Quy chế tiêu chuẩn và bổ nhiệm: Khác với Thẩm phán hay Chấp hành viên, Thừa phát lại không bắt buộc đào tạo tại trường chức danh tư pháp tập trung nhưng đòi hỏi tiêu chuẩn khắt khe: cử nhân luật, có thâm niên công tác pháp luật (nguyên Thẩm phán, Kiểm sát viên, Luật sư, Chấp hành viên, Công chứng viên, Điều tra viên từ trung cấp trở lên), đạt kỳ sát hạch và phải tuyên thệ trước Tòa án.
• Thực trạng 4 nhóm nhiệm vụ, quyền hạn:
  1. Hoạt động tống đạt: Giúp cơ quan xét xử giải tỏa khối lượng khoảng 5 loại giấy tờ trong một vụ án (giấy tạm ứng án phí, giấy triệu tập, quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, quyết định đưa vụ án ra xét xử, bản án...) và từ 3 đến hơn 10 loại văn bản trong hoạt động thi hành án dân sự.
  2. Hoạt động lập vi bằng: Cung cấp nguồn chứng cứ hợp pháp theo Điều 79, Điều 81 Bộ luật Tố tụng dân sự và làm căn cứ áp dụng biện pháp bảo đảm theo Điều 66 Luật Thi hành án dân sự. Phạm vi lập vi bằng tập trung vào các trường hợp theo Công văn 415/2011/BTP-TCTHA (xác nhận hiện trạng nhà đất, giao hàng, đại hội cổ đông, vi phạm trên internet/báo chí...). Tác giả chỉ ra 2 bất cập lớn: (i) quy định người yêu cầu bắt buộc phải thỏa thuận với Trưởng văn phòng Thừa phát lại gây chậm trễ khi phát sinh sự kiện khẩn cấp; (ii) quy định vi bằng chỉ hợp lệ khi được đăng ký tại Sở Tư pháp trong thời hạn luật định làm hạn chế giá trị sử dụng tức thời của chứng cứ.
  3. Hoạt động xác minh điều kiện thi hành án: Thẩm quyền trong và ngoài tỉnh nơi đặt văn phòng. Tác giả phân tích điểm nghẽn tại Thông tư liên tịch số 03/2014/TTLT-BTP-NHNNVN: quy định tổ chức tín dụng có thời hạn 03 ngày làm việc để trả lời thông tin mà không có điều khoản bảo mật ngăn chặn tiết lộ, tạo kẽ hở cho người phải thi hành án kịp thời chuyển dịch, tẩu tán tài sản trước khi bị phong tỏa.
  4. Hoạt động tổ chức thi hành án: Thừa phát lại được trực tiếp tổ chức thi hành bản án, quyết định sơ thẩm của TAND cấp huyện nơi đặt văn phòng; bản án, quyết định phúc thẩm/giám đốc thẩm/tái thẩm của TAND cấp tỉnh đối với bản án sơ thẩm của TAND cấp huyện đó. Thừa phát lại có quyền áp dụng các biện pháp bảo đảm (Điều 66) và biện pháp cưỡng chế (Điều 71 Luật Thi hành án dân sự). Đối với cưỡng chế cần lực lượng bảo vệ, quy trình phải báo cáo Trưởng Ban Chỉ đạo Thi hành án dân sự cấp huyện và được Cục trưởng Cục Thi hành án dân sự phê duyệt kế hoạch.

Chỉ tiêu thống kê ngành THADS	Năm 2008	Năm 2009	Giai đoạn 01/10/2015 - 30/4/2016
Tổng số việc phải thi hành	645.826 việc	662.813 việc	Hơn 230.749 việc chưa thi hành xong
Số việc thi hành xong	334.887 việc (đạt 51,79%)	354.490 việc (đạt 53,47%)	Đang thụ lý giải quyết
Số tiền thụ lý / tồn đọng	Án tồn đọng lớn	Chuyển kỳ sau >17.000 tỷ đồng	Tổng thụ lý 120.038 tỷ đồng (tăng >13.000 tỷ)
Quy mô bộ máy nhà nước (2009)	-	63 cơ quan cấp tỉnh, 679 cơ quan cấp huyện; 7.991 cán bộ (2.448 Chấp hành viên)	-

Chương 3: Định hướng và một số giải pháp nhằm hoàn thiện chế định pháp luật Thừa phát lại

Trên cơ sở nhận diện các khó khăn, vướng mắc trong giai đoạn chuyển giao từ thí điểm sang chính thức, chương này đưa ra các định hướng và nhóm giải pháp:

• Định hướng: Tiếp tục thể chế hóa đường lối cải cách tư pháp của Đảng, hoàn thiện khung khổ pháp lý đồng bộ, phân định rõ phạm vi công quyền và dịch vụ tư, bảo đảm tính tự chủ nghề nghiệp và quyền tiếp cận dịch vụ pháp lý của công dân.
• Kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật:
  • Sửa đổi thủ tục lập vi bằng: cho phép Thừa phát lại trực tiếp ký thỏa thuận và thực hiện lập vi bằng kịp thời mà không phụ thuộc vào sự có mặt của Trưởng văn phòng;
  • Bãi bỏ quy định hiệu lực của vi bằng phụ thuộc vào việc đăng ký tại Sở Tư pháp; chuyển sang cơ chế Văn phòng Thừa phát lại tự lưu trữ, Thừa phát lại tự chịu trách nhiệm pháp lý cá nhân về nội dung ghi nhận;
  • Sửa đổi Thông tư liên tịch số 03/2014/TTLT-BTP-NHNNVN: bổ sung quy định ràng buộc trách nhiệm bảo mật tuyệt đối của các tổ chức tín dụng trong quá trình cung cấp thông tin, đồng thời thiết lập cơ chế phong tỏa tài khoản tạm thời ngay khi có văn bản xác minh để chống tẩu tán tài sản;
  • Mở rộng thẩm quyền thi hành án và chuẩn hóa quy trình cưỡng chế thi hành án có huy động lực lượng bảo vệ.
• Kiến nghị tổ chức thực hiện: Xây dựng quy chế phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa Văn phòng Thừa phát lại với Tòa án, Viện kiểm sát, Cơ quan Thi hành án dân sự, Công an và các cơ quan đăng ký tài sản; đẩy mạnh tuyên truyền phổ biến pháp luật để nâng cao nhận thức xã hội; thành lập tổ chức xã hội - nghề nghiệp của Thừa phát lại và xây dựng chương trình đào tạo chuyên môn bài bản.

Kết quả và đóng góp

• Khóa luận đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn của chế định Thừa phát lại, chứng minh tính tất yếu khách quan của việc xã hội hóa thi hành án dân sự thông qua số liệu thực tế về tình trạng quá tải án tồn đọng (năm 2008 tồn chuyển sang 2009 là 320.124 việc; năm 2009 tồn đọng chuyển kỳ sau hơn 17.000 tỷ đồng; đến tháng 4/2016 còn tồn đọng hơn 230.749 việc với số tiền 120.038 tỷ đồng).
• Tác giả phân tích chuyên sâu 4 trụ cột nghiệp vụ của Thừa phát lại (tống đạt, lập vi bằng, xác minh tài sản, tổ chức thi hành án), chỉ ra các điểm mâu thuẫn giữa quy định tại Nghị định số 61/2009/NĐ-CP, Nghị định số 135/2013/NĐ-CP với thực tiễn tố tụng.
• Công trình đóng góp hệ thống giải pháp lập pháp cụ thể, nổi bật là đề xuất bãi bỏ thủ tục đăng ký vi bằng tại Sở Tư pháp và đề xuất cơ chế chống tẩu tán tài khoản ngân hàng trong hoạt động xác minh điều kiện thi hành án.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Do khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn dữ liệu thống kê tổng hợp mới tại thời điểm nghiên cứu, các phân tích định lượng chủ yếu khai thác dữ liệu giai đoạn thí điểm (2008 - 2015) và số liệu đầu năm 2016.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục theo dõi, đánh giá toàn diện hiệu quả thực thi Nghị quyết số 107/2015/QH13 khi áp dụng trên quy mô toàn quốc; nghiên cứu xây dựng dự án Luật Thừa phát lại độc lập; hoàn thiện chế định bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp và quy tắc đạo đức nghề nghiệp Thừa phát lại.

Giá trị tham khảo

• Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật Dân sự, Luật Tố tụng Dân sự và Quản lý tư pháp.
• Nội dung chương 1 và chương 2 có giá trị ứng dụng cao cho Thừa phát lại, Thư ký nghiệp vụ, Chấp hành viên và Luật sư khi nghiên cứu về kỹ năng lập vi bằng, xác minh tài sản và quy trình tổ chức thi hành bản án dân sự.

Câu hỏi thường gặp

1. Chế định Thừa phát lại tại miền Nam Việt Nam giai đoạn 1950 - 1975 được tổ chức với quy mô và nhiệm vụ như thế nào? Theo Nghị định số 111/BTP-NĐ ngày 04/2/1950, miền Nam có 36 nhân sự gồm 18 Thừa phát lại thực thụ và 18 Thư ký trưởng hữu thệ, đảm nhiệm 4 công việc: làm truyền phiếu; làm việc lục tống; thi hành bản án, công văn; và thực hiện công việc nội bộ trong các Tòa án. Tại các địa phương không có văn phòng, Cảnh sát trưởng hoặc Quận trưởng tạm thời kiêm nhiệm.

2. Vì sao tác giả kiến nghị bãi bỏ quy định vi bằng chỉ có giá trị khi đăng ký tại Sở Tư pháp? Quy định vi bằng chỉ hợp lệ khi được đăng ký tại Sở Tư pháp (trong thời hạn 3 ngày gửi và 2 ngày vào sổ) khiến vi bằng không phát sinh giá trị pháp lý ngay tại thời điểm lập. Điều này gây khó khăn cho đương sự khi cần sử dụng chứng cứ tức thì để bảo vệ quyền lợi và không thể kiểm soát được tiến độ đăng ký của văn phòng Thừa phát lại.

3. Hoạt động xác minh tài khoản ngân hàng của Thừa phát lại theo Thông tư liên tịch 03/2014/TTLT-BTP-NHNNVN gặp kẽ hở pháp lý nào? Thông tư cho phép tổ chức tín dụng thời hạn 03 ngày làm việc để cung cấp thông tin nhưng không quy định nghĩa vụ bảo mật thông tin xác minh đối với khách hàng và không có cơ chế phong tỏa khẩn cấp, dẫn đến nguy cơ ngân hàng thông báo cho người phải thi hành án tẩu tán tài sản trước khi cơ quan có thẩm quyền ra quyết định áp dụng biện pháp cưỡng chế.

4. Thừa phát lại có thẩm quyền trực tiếp tổ chức thi hành những loại bản án, quyết định nào? Theo Nghị định 61/2009/NĐ-CP và Nghị định 135/2013/NĐ-CP, Thừa phát lại có thẩm quyền thi hành theo đơn yêu cầu đối với: bản án, quyết định sơ thẩm có hiệu lực của TAND cấp huyện nơi đặt văn phòng; bản án, quyết định phúc thẩm của TAND cấp tỉnh đối với bản án sơ thẩm của TAND cấp huyện đó; quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm của TAND cấp tỉnh đối với bản án đã có hiệu lực của TAND cấp huyện nơi đặt văn phòng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đặng Duy Anh đã làm rõ cơ sở lý luận, tiến trình lịch sử và thực trạng pháp luật về chế định Thừa phát lại trong thi hành án dân sự tại Việt Nam. Công trình chỉ rõ những bất cập về quy trình lập vi bằng, xác minh tài sản và tổ chức thi hành án trong giai đoạn thí điểm, đồng thời khẳng định vai trò trọng tâm của Thừa phát lại trong chiến lược xã hội hóa tư pháp. Hệ thống kiến nghị được đề xuất trong khóa luận cung cấp các luận cứ khoa học thiết thực cho việc tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý khi chế định Thừa phát lại được vận hành chính thức trên toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về Thừa phát lại trong thi hành án dân sự Chương 2: Thực trạng pháp luật về Thừa phát lại trong thi hành án dân sự Chương 3: Định hướng và một số giải pháp nhằm hoàn thiện chế định pháp luật Thừa phát lại 7 NỘI DUNG CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỪA PHÁT LẠI TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 1. Luận về Thừa phát lại trong Thi hành án dân sự 1. Khái niệm về Thừa phát lại Thừa phát lại là một nghề cổ xưa, xuất hiện ngay từ thời La mã cổ đại. Như sẽ phân tích ở phần sau của khoá luận, Thừa phát lại có hai chức năng chính: tống đạt văn bản và thi hành án [32], chế định Thừa phát lại xuất hiện trong lịch sử xoay quanh việc thực hiện hai chức năng này, tách biệt hay nhập lại hai chức năng này vào thẩm quyền của người làm nghề Thừa phát lại.

Ban đầu, thời La Mã cổ đại, Thừa phát lại là những người được gọi là "officiales" được các Quan tòa sử dụng để thực hiện hai chức năng là gìn giữ trật tự tại phiên tòa và kê biên tài sản của những con nợ chây ỳ hoặc đưa những người đó vào tù. Như vậy, ở thời kỳ này, nhiệm vụ chủ yếu của Thừa phát lại là nhiệm vụ thi hành án. Đến thời Trung cổ, những người thực hiện các chức năng ở trên được chia thành "Sergent" - là những người chủ yếu làm nhiệm vụ tống đạt văn bản, thi hành án và "Huissier" - dịch sang tiếng Việt là Thừa phát lại, là những người có nhiệm vụ bảo vệ trật tự tại phiên tòa. Đến năm 1705, hai chức năng của "Sergent" và "Huissier" được tập trung lại và giao cho một người duy nhất thực hiện là Thừa phát lại [30, tr.

Cho đến thời điểm 1705, nhiệm vụ của người làm nghề Thừa phát lại vẫn bao gồm tống đạt văn bản, thi hành án và bảo vệ trật tự tại phiên toà. Từ thời điểm đó, chế định Thừa phát lại tiếp tục được duy trì, phát triển và nhân rộng. Nói đến việc phát triển và nhân rộng mô hình Thừa phát lại, không thể không nhắc đến vai trò của Pháp - quốc gia khởi nguồn của chế định này. Ở Pháp, các Thừa phát lại, thông qua Liên minh Quốc tế các Thừa phát lại, Nhân viên tư pháp, Hội đồng Thừa phát 8 lại Quốc gia và Trường Tố tụng quốc gia cùng các đồng nghiệp châu Âu đã góp phần quảng bá, phổ biến pháp luật Pháp, pháp luật châu Âu và đặc biệt là các vấn đề có liên quan đến Thừa phát lại đến các quốc gia khác trên Thế giới.

Điều 1 Pháp lệnh số 452592 ngày 02/11/1945 quy định thẩm quyền theo nội dung của Thừa phát lại và tổ chức nghề Thừa phát lại tại Pháp quy định: Thừa phát lại là người sở hữu một tước vị, có độc quyền trong việc tống đạt văn bản và văn bản tố tụng, tiến hành các thủ tục thông báo được pháp luật quy định trong trường hợp không quy định rõ phương thức thông báo, và thi hành các bản án, quyết định của tòa án và các văn bản có hiệu lực thi hành khác. 56] Nối tiếp sự phát triển của chế định Thừa phát lại tại Pháp, đồng thời nhìn nhận được những ưu điểm của chế định tiến bộ này đem lại cho công tác thi hành án, một loạt các nước châu Âu khác như Anh, Hà Lan, Luých-xăm-bua, xứ Galles, Bỉ, Ê-cốt, Hy Lạp đều quy định về Thừa phát lại như một nghề độc lập. Trên thế giới, mô hình Thừa phát lại được thừa nhận rộng rãi, tuy nhiên ở mỗi một quốc gia lại có sự khác biệt nhất định về chế định này.