CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DNVVN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Những vấn đề cơ bản về DNVVN 1.Khái niệm về DNVVN Doanh nghiệp vừa và nhỏ là một loại hình doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường. Đối với Việt Nam, đây là loại hình doanh nghiệp có đóng góp quan trọng và chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế. Để đưa ra cụ thể và rõ ràng nhất về khái niệm của DNVVN thì cần phải đặt vào những điều kiện cụ thể của từng quốc gia cũng như từng thời điểm nghiên cứu.
Bởi mỗi quốc gia có những đặc trưng và điều kiện kinh tế khác nhau dẫn đến sự phân loại các doanh nghiệp cũng vì thế mà khác nhau. Ví dụ, có thể doanh nghiệp này đặt ở trong điều kiện của quốc gia phát triển thì nó chỉ là DNVVN nhưng nếu đặt trong điều kiện kinh tế của một quốc gia kém phát triển hơn thì nó lại là doanh nghiệp lớn hoặc rất lớn. Do đó, khi xét một doanh nghiệp cần phải biết nó ở quốc gia nào và thời điểm nghiên cứu là khi nào vì luật quy định về loại hình doanh nghiệp có thể sửa đổi bất cứ lúc nào. Nguyên nhân cơ bản của sự khác biệt khi phân chia loại hình doanh nghiệp ở các quốc gia đó việc sử dụng các tiêu thức dùng để phân loại quy mô doanh nghiệp, nhưng nhìn chung các tiêu thức cũng dựa vào một số tiêu chuẩn định lượng về quy mô doanh nghiệp như doanh thu, tổng tài sản và số lượng lao động.
Theo Ngân hàng thế giới (2012), DNVVN có thể phân theo quy mô như sau: Doanh nghiệp siêu nhỏ (micro), doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa. Những tiêu chí mà Ngân hàng thế giới đưa ra để phân loại chủ yếu dựa vào số lao động bình quân; tài sản của doanh nghiệp; doanh thu hàng năm đạt được. Ngoài ra, dựa vào nhu cầu vốn tín dụng còn đưa thêm tiêu chí để phân loại DNVVN là quy mô vay trung bình. Tiêu chí phân loại DNVVN của Ngân hàng thế giới Quy mô Nhân viên Tài sản Doanh thu hàng Quy mô vay trung bình công ty năm Siêu nhỏ < 10 người < 100.000 USD Nhỏ < 50 người < 3.000 USD Vừa < 300 người < 15.000 USD USD USD (< 2.000 USD Đối với các quốc gia tiên tiến) (Nguồn: Ngân hàng thế giới, 2012) 5 Tại Việt Nam, theo Nghị định 80/2021/NĐ-CP, “DNVVN là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên).
Quy định DNVVN tại Việt Nam Doanh Lĩnh vực nông, lâm nghiệp, thủy sản; Lĩnh vực thương mại, dịch vụ nghiệp công nghiệp và xây dựng Siêu nhỏ Số lao động tham gia bảo hiểm xã hội Số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm <10 người bình quân năm không quá 10 người. Tổng doanh thu của năm không quá Tổng doanh thu của năm không quá 3 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không 10 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn quá 3 tỷ đồng. không quá 3 tỷ đồng. Nhỏ Số lao động tham gia bảo hiểm xã hội Số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 100 người bình quân năm không quá 50 người Tổng doanh thu của năm không quá Tổng doanh thu của năm không quá 50 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn 100 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 20 tỷ đồng không quá 50 tỷ đồng Không phải là doanh nghiệp siêu nhỏ Không phải là doanh nghiệp siêu nhỏ.
Vừa Số lao động tham gia bảo hiểm xã hội Số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 200 người bình quân năm không quá 100 người Tổng doanh thu của năm không quá Tổng doanh thu của năm không quá 200 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn 300 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng không quá 100 tỷ đồng Không phải là doanh nghiệp nhỏ, Không phải là doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp siêu nhỏ doanh nghiệp nhỏ (Nguồn: Nghị định 80/2021/NĐ-CP) Tùy thuộc vào hoàn cảnh kinh tế của mỗi quốc gia, định nghĩa và tiêu chí xác định DNVVN khác nhau. Tuy nhiên, hầu hết các quốc gia khi xác định DNVVN đều dựa vào quy mô về: Vốn; lao động thường xuyên tham gia sản xuất - kinh doanh; doanh thu của doanh nghiệp hay đặc điểm ngành nghề kinh doanh. DNVVN như sau: 'DNVVN là những cơ sở sản xuất - kinh doanh có tư cách pháp nhân, kinh doanh vì mục tiêu lợi nhuận, có quy mô doanh nghiệp trong những giới hạn nhất định tính theo các tiêu thức vốn, lao động, doanh thu, năng lực sản xuất, tổng tài sản, giá trị gia tăng thu được trong từng thời kỳ theo quy định của từng quốc gia.' Hiện nay, doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể tồn tại dưới các hình thức pháp lý sau: 6 - Doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân - Công ty trách nhiệm hữu hạn (1 hoặc nhiều thành viên) - Công ty cổ phần - Công ty hợp danh - Hợp tác xã - Hộ kinh doanh cá thể 1.Đặc điểm của DNVVN Thứ nhất, DNVVN có quy mô hoạt động sản xuất kinh doanh và tiềm lực tài chính nhỏ. DNVVN có quy mô nhỏ, với vốn đầu tư giới hạn và số lao động tối đa là 300 người.
Điều này giúp DNVVN dễ thành lập, gia nhập thị trường và thu hồi vốn nhanh. Tuy nhiên, họ gặp khó khăn trong việc đầu tư cơ sở vật chất, máy móc và nguyên vật liệu. Các DNVVN cũng khó tiếp cận nguồn vốn ngân hàng do thủ tục phức tạp và thiếu tài sản bảo đảm, nên phụ thuộc vào nguồn vốn phi chính thức và lợi nhuận giữ lại. Thứ hai, loại hình doanh nghiệp và ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh phong phú.
NVVN hoạt động trong nhiều loại hình doanh nghiệp và ngành nghề khác nhau. Nhờ quy mô nhỏ, họ dễ dàng đáp ứng thay đổi nhu cầu thị trường, góp phần vào sự phát triển kinh tế và ổn định xã hội. Thứ ba, chiến lược sản xuất kinh doanh, trình độ khoa học kỹ thuật và năng lực cạnh tranh hạn chế. Nhiều DNVVN thiếu chiến lược kinh doanh dài hạn, thường chỉ có kế hoạch ngắn hạn, dẫn đến việc không đạt được mục tiêu đề ra.
Do hạn chế về vốn, họ không thường xuyên đầu tư nâng cấp công nghệ và thiết bị, dẫn đến sử dụng công nghệ lạc hậu, chi phí sản xuất cao và thiếu khả năng cạnh tranh. Thứ tư, hoạt động của DNVVN phụ thuộc vào biến động của môi trường kinh doanh. Hoạt động của DNVVN dễ bị ảnh hưởng bởi biến động môi trường kinh doanh do quy mô nhỏ và thiếu sự đa dạng hóa. Tuy nhiên, nhờ quy mô nhỏ, họ có thể dễ dàng thay đổi phương thức sản xuất hoặc chuyển địa điểm nhanh chóng.
Thứ năm, bộ máy điều hành gọn nhẹ, có tính linh hoạt cao nhưng năng lực quản trị chưa cao. Với số lượng lao động không nhiều, cơ cấu tổ chức sản xuất cũng như bộ máy quản lý trong các DNVVN tương đối gọn, không có quá nhiều các khâu trung gian. Điều này làm 7 tăng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp; các quyết định, các chỉ tiêu. đến với người lao động một cách nhanh chóng, tiết kiệm chi phí quản lý doanh nghiệp.
Tuy nhiên, việc đưa ra các quyết định nhanh chóng kết hợp với việc thiếu nghiên cứu tình hình thị trường thường dẫn tới rủi ro cho doanh nghiệp khi các quyết định đưa ra thiếu tính chuẩn xác. Đây là hạn chế xuất phát từ thực tế một bộ phận ban lãnh đạo DNVVN ít được đào tạo qua các trường lớp chính quy, thiếu những kiến thức cơ bản về tài chính, luật pháp, quản trị kinh doanh.Vai trò của DNVVN trong nền kinh tế Doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, không chỉ ở các quốc gia phát triển mà còn ở Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập và toàn cầu hóa hiện nay. DNVVN góp phần lớn vào tăng trưởng kinh tế và giá trị xuất nhập khẩu của đất nước. Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, DNVVN tạo ra hơn 40% GDP, chiếm hơn 30% giá trị sản lượng công nghiệp, và gần 90% tổng mức bán lẻ.
Các doanh nghiệp này cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xuất khẩu, đặc biệt là các sản phẩm thủ công mỹ nghệ, nông sản, thủy sản. DNVVN còn khai thác tốt nguồn lực địa phương, đóng góp vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đặc biệt tại các vùng nông thôn, giúp thu hẹp khoảng cách phát triển giữa thành thị và nông thôn. Các doanh nghiệp này đã tạo ra nhiều cụm công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp ở vùng sâu, vùng xa, đồng thời thúc đẩy các ngành thương mại dịch vụ phát triển. Bên cạnh đó, DNVVN là đối tác quan trọng của các doanh nghiệp lớn, tạo nên sự liên kết mạnh mẽ trong nền kinh tế.
Liên kết này giúp các doanh nghiệp lớn và nhỏ tăng cường sức mạnh cạnh tranh, cùng phát triển thị trường trong nước và quốc tế. Một ví dụ điển hình là ngành lương thực, khi DNVVN liên kết với hợp tác xã và doanh nghiệp lớn để nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu thị trường thế giới. Cuối cùng, DNVVN góp phần quan trọng trong việc giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người lao động. Với số lượng doanh nghiệp chiếm tới 97% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam, DNVVN đã tuyển dụng gần 1 triệu lao động, chiếm 50% lực lượng lao động quốc gia.
Loại hình doanh nghiệp này không yêu cầu trình độ cao, tạo cơ hội việc làm cho nhiều lao động ở cả thành thị và nông thôn, từ đó nâng cao đời sống và giảm thiểu các tệ nạn xã hội. Tín dụng ngân hàng đối với DNVVN 1.Khái niệm Tín dụng ngân hàng đối với DNVVN Tín dụng nói chung được định nghĩa là một quan hệ kinh tế, trong đó, người sở hữu sẽ chuyển giao tạm thời tài sản là tiền hoặc hàng hóa cho người sử dụng, người sử dụng được quyền tạm thời sử dụng tài sản đó trong một thời gian nhất định đã được thỏa thuận giữa các bên, sau đó người sử dụng sẽ có trách nhiệm trả lại cho người sở hữu một lượng giá trị lớn hơn lượng tài sản đã chuyển giao ban đầu. Theo Mác, tín dụng là sự chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị từ người sở hữu sang người sử dụng, sau một thời gian nhất định quay về với một lượng giá trị lớn hơn lượng giá trị ban đầu.
