LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm qua, thực hiện đƣờng lối chính sách mà Đảng và nhà nƣớc đã đề ra, kinh tế Việt Nam đã có những chuyển biến sâu sắc: từ một nƣớc nghèo nàn, lạc hậu và chậm phát triển, giờ đây nền kinh tế Việt Nam đã phát triển khá vững chắc, bƣớc đầu thoát khỏi những khó khăn do thời kỳ trƣớc để lại. Tuy nhiên, để thực hiện đƣợc mục tiêu mà Đảng và nhà nƣớc đề ra: đến năm 2020, đƣa Việt Nam trở thành một nƣớc Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá thì đòi hỏi cả nƣớc cần phải nỗ lực hơn nữa. Trong giai đoạn này, Việt Nam cần tập trung đầu tƣ vào cơ sở hạ tầng, trang thiết bị máy móc hiện đại, xây dựng các khu công nghiệp, khu chế xuất, đổi mới kỹ thuật công nghệ… Điều này trên thực tế vấp phải một trở ngại rất lớn đó là thiếu hụt vốn từ các thành phần kinh tế trong nƣớc.
Hơn nữa, các dự án đầu tƣ (DAĐT) nhƣ vậy đòi hỏi số vốn lớn, thời gian hoàn vốn lâu mà không phải bất kỳ doanh nghiệp (DN), cá nhân nào cũng có thể đáp ứng. Do vậy, sự trợ giúp từ phía hệ thống ngân hàng là điều kiện quan trọng để DAĐT có thể thực hiện thành công. Ngân hàng thƣơng mại là loại hình DN hoạt động trong lĩnh vực tài chính - tiền tệ vì mục tiêu lợi nhuận. Mọi hoạt động của ngân hàng đều huớng tới hiệu quả kinh tế, tìm cách phân tán và giảm thiểu rủi ro.
Trong những năm trở lại đây, hệ thống tài chính thế giới luôn biến động, sự cạnh tranh giữa các quốc gia diễn ra ngày càng khốc liệt nhằm giành vị thế trên thƣơng trƣờng quốc tế; trong bối cảnh hội nhập quốc tế, nhất là từ khi Việt Nam gia nhập WTO, các ngân hàng Việt Nam một mặt phải đối mặt với những thách thức do yếu tố cạnh tranh toàn cầu gây ra, mặt khác phải đẩy nhanh, đẩy mạnh quá trình thu hút và sử dụng vốn, đặc biệt là thông qua việc đầu tƣ vào các dự án có hiệu quả để phục vụ cho công cuộc Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nƣớc theo đúng đƣờng lối, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc. Để thực thi đƣờng lối phát triển kinh tế đó, các ngân hàng cần chú trọng đến các hoạt động đầu tƣ, đặc biệt là hoạt động cho vay vốn đầu tƣ. Hoạt động này tiềm 1 z ẩn nhiều rủi ro, bất trắc, do biến động của thị trƣờng cạnh tranh, tỉ giá hối đoái thay đổi. Vì vậy, trƣớc mỗi DAĐT, ngân hàng đều phải tiến hành thẩm định DA một cách toàn diện, kỹ lƣỡng, xem dự án có khả thi không, DN có khả năng hoàn vốn, thu lợi nhuận không, và nhất là có khả năng trả nợ gốc, lãi cho ngân hàng không… trƣớc khi quyết định đầu tƣ vốn cho dự án.
Nhƣ vậy, hoạt động thẩm định vừa giúp cho ngân hàng tránh đƣợc rủi ro vừa góp phần hạn chế tình trạng một số DN kinh doanh kém hiệu quả, thua lỗ hoặc có thể phá sản, hạn chế tình trạng mất khả năng trả nợ các nguồn vốn đầu tƣ của ngân hàng. Có thể nói, thẩm định DAĐT là bƣớc đầu tiên và quan trọng nhất để đảm bảo rằng một khoản cho vay có thể đạt đƣợc ba tiêu chí cơ bản: lợi nhuận – an toàn – lành mạnh. Tuy nhiên, trên thực tế, hoạt động thẩm định DAĐT của các NHTM vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế; vẫn còn nhiều DAĐT hoạt động không hiệu quả, ngân hàng không thu hồi đƣợc vốn đầu tƣ do những nguyên nhân khách quan và chủ quan. Là một trong những ngân hàng lớn trong hệ thống NHTM của Việt Nam, Ngân hàng Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam (BIDV) nói chung và Ngân hàng Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Đông Đô nói riêng cũng không nằm ngoài tình trạng này.
Nhận thức đƣợc khá rõ ràng về tầm quan trọng cũng nhƣ ý nghĩa của việc thẩm định dự án đầu tƣ vay vốn, đặc biệt là thẩm định khía cạnh tài chính của dự án. Từ những nguồn số liệu thu thập đƣợc tác giả đã lựa chọn đề tài: “ Chất lượng thẩm định tài chính dự án đầu tư tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam – chi nhánh Đông Đô” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sỹ của mình. Câu hỏi nghiên cứu. Để làm rõ đƣợc vấn đề nghiên cứu, cần phải trả lời đƣợc các câu hỏi nghiên cứu sau: - Các chỉ tiêu đánh giá chất lƣợng thẩm định tài chính dự án đầu tƣ tại các Ngân hàng thƣơng mại? Thực trạng chất lƣợng thẩm định tài chính dự án đầu tƣ tại Ngân hàng BIDV chi nhánh Đông Đô? 2 z - Yếu tố nào ảnh hƣởng đến chất lƣợng thẩm định dự án đầu tƣ của BIDV Đông Đô và mức độ ảnh hƣởng của từng yếu tố đến công tác thẩm định tài chính dự án? - Các giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao chất lƣợng thẩm định tài chính dự án đầu tƣ tại Ngân hàng BIDV chi nhánh Đông Đô? 3.
Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục tiêu tổng quan của luận văn là đánh giá thực trạng chất lƣợng thẩm định tài chính dự án đầu tƣ và đo lƣờng mức độ ảnh hƣởng của các yếu tố đến chất lƣợng thẩm định tài chính dự án đầu tƣ của Ngân hàng thƣơng mại mà cụ thể là Ngân hàng Đầu tƣ và phát triển chi nhánh Đông Đô, từ đó đƣa ra những giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao chất lƣợng thẩm định tài chính dự án đầu tƣ cho Ngân hàng. Để đạt đƣợc mục tiêu đó, tác giả cần phải nghiên cứu đƣợc các vấn đề sau: - Tổng hợp các kiến thức cơ bản thẩm định tài chính dự án đầu tƣ và từ đó đƣa ra đƣợc các chỉ tiêu phản ánh chất lƣợng thẩm định tài chính dự án đầu tƣ của các NHTM. - Phản ánh thực trạng công tác thẩm định tài chính dự án đầu tƣ tại Ngân hàng BIDV chi nhánh Đông Đô, và đánh giá các yếu tố ảnh hƣởng tới công tác thẩm định tài chính dự án đầu tƣ của Ngân hàng. - Đƣa ra đƣợc giải pháp cùng với kiến nghị cho các đơn vị liên quan để nâng cao chất lƣợng thẩm định tài chính dự án đầu tƣ của Ngân hàng BIDV chi nhánh Đông Đô.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. - Đối tƣợng nghiên cứu: Chất lƣợng công tác thẩm định tài chính dự án đầu tƣ tại Ngân hàng Đầu tƣ và Phát triển chi nhánh Đông Đô. - Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu tình hình hoạt động của Ngân hàng Đầu tƣ và Phát triển chi nhánh Đông Đô trong 4 năm từ 2011 đến 2014. Đóng góp của đề tài Đề tài “ Chất lượng thẩm định tài chính dự án đầu tư tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam – chi nhánh Đông Đô” của tác giả nhằm đóng góp hoàn thiện cơ sở lý luận và thực nghiệm nhƣ sau: 3 z Phân tích thực trạng thẩm định tài chính dự án đầu tƣ của ngân hàng Đầu tƣ và phát triển chi nhánh Đông Đô dƣới góc độ Ngân hàng.
Đo lƣờng mức độ ảnh hƣởng của các yếu tố đến chất lƣợng thẩm định tài chính dự án của ngân hàng Đầu tƣ và phát triển chi nhánh Đông Đô. Xác định điểm mạnh, điểm yếu, nguyên nhân, hạn chế và đề xuất các giải pháp nâng cao chất lƣợng thẩm định dự án đầu tƣ. Phƣơng pháp nghiên cứu 6. Phương pháp tiế p cận Có nhiều cách tiếp cận đề tài nghiên cứu nhƣ tiếp cận dƣới góc độ Nhà nƣớc, góc độ Ngân hàng hay góc độ là chủ đầu tƣ và với mỗi cách tiếp cận sẽ đƣa ra đƣợc những phƣơng pháp cũng nhƣ tiêu chí đánh giá chất lƣợng thẩm định tài chính dự án đầu tƣ khác nhau.
Xuyên suốt luận văn của mình, tác giả sẽ tiếp cận dƣới góc độ quản lý Ngân hàng để nghiên cứu và đƣa ra những đánh giá về chất lƣợng thẩm định tài chính dự án đầu tƣ của Ngân hàng. Phương pháp nghiên cứu Đề tài luận văn sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu định lƣợng với việc phân tích định lƣợng SPSS IBM 20. sử dụng các case study kết hợp với phƣơng pháp so sánh, thống kê, đối chứng với các Ngân hàng hoặc các giai đoạn khác để đánh giá chất lƣợng thẩm định tài chính dự án đầu tƣ và làm rõ các yếu tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng thẩm định tài chính dự án đầu tƣ của Ngân hàng BIDV chi nhánh Đông Đô nói riêng và các NHTM nói chung trong bối cảnh mới của kinh tế thị trƣờng. Kết cấu luận văn Luận văn nghiên cứu gồm có 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về thẩm định dự án đầu tƣ và chất lƣợng thẩm định tài chính dự án đầu tƣ tại ngân hàng thƣơng mại Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng chất lƣợng thẩm định tài chính dự án đầu tƣ tại Ngân hàng Đầu tƣ và Phát triển chi nhánh Đông Đô Chƣơng 4: Giải pháp nâng cao chất lƣợng thẩm định tài chính dự án đầu tƣ tại Ngân hàng Đầu tƣ và Phát triển chi nhánh Đông Đô 4 z CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THẨM ĐỊNH DỰ ÁN ĐẦU TƢ VÀ CHẤT LƢỢNG THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH DỰ ÁN ĐẦU TƢ TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.
Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan Appleton, S. Risk evaluation of investment projects in the Bank of Kenya, Journal of Financial Management USA, 33:36-45. Các tác giả khảo sát điều tra hơn 250 mẫu thu thập từ các công ty thẩm định giá tại Kenya với các yếu tố ảnh hƣởng đến hoạt động thẩm định dự án đầu tƣ bằng phƣơng pháp định lƣợng xây dựng mô hình hồi quy OLS. Các yếu tố tác giả đề cập trong mô hình kế thừa nghiên cứu của Carvalho, S.
White (1997) bao gồm các yếu tố thuộc về kỹ thuật phân tích, ứng dụng công nghệ, yếu tố về chủ đầu tƣ và hệ thống thông tin, quản lý pháp luật đầu tƣ. Trong đó tác giả tập trung vào các yếu tố thuộc về kỹ thuật phân tích nhƣ phƣơng pháp, quy trình, quản lý hoạt động thẩm định, ứng dụng công nghệ và các yếu tố thuộc về nguồn nhân lực. Evaluation of investment projects. New York: Prometheus Books.
Nnghiên cứu của các tác giả đi sâu vào nghiên những nội dung cơ bản về thẩm định dự án đầu tƣ và các yếu tố ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động thẩm định dự án. Trong nghiên cứu này các tác giả thực hiện khảo sát điều tra tại các công ty định giá , các tổ chức tín dụng nội địa và nƣớc ngoài.