CHƯƠNG 1 TÔNG QUAN TÀI LIỆU 1/ Các khái niệm cơ bản về khuyết tật và tình hình trẻ khuyết tật vận động: 1.1 / Khuyết tật và quá trình dẫn đến khuyết tật: Sau khi cơ thể có bệnh, nếu không được điều trị sớm và hiệu quả thì có thể dẫn đến một số hậu quả như khiếm khuyết, giảm chức năng, tàn tật. Các giai đoạn dẫn đến tàn tật bao gồm: * Khiếm khuyết, là tinh trạng mất một phần cơ thể hay bất bình thường về tâm lý, sinh lý, cấu trúc giải phẫu hoặc liên quan đen chức năng của một phần thân thể. * Giảm chức năng-, ám chỉ đến sự giảm sút phạm vi hoạt động chức năng ở mức độ thân thề. Việc hạn che thực hiện các chức năng có the do hậu quả của khiêm khuyết hoặc môi trường.
Là tình trạng giảm hoặc mất một hay nhiều chức năng của một cá thể nên họ không thể tham gia các hoạt động xã hội thông thường, từ đó làm giảm chất lượng cuộc sống của họ. Nguyên nhân có thể là do giảm khả năng hoặc các yểu tố càn trở của môi trường, văn hóa, xã hội.2 / Phân loại tàn tật: Hiện tại, Bộ y tế Việt nam đang sử dụng phân loại tàn tật của Tổ chức Y tế Thế giới, gồm 7 nhóm khuyết tật khác nhau áp dụng chung cho cả người lớn và trẻ em: (l)Khó khăn về vận động; (2)Khó khăn về nghe/nói; (3)Khó khăn về học; (4)Khó khăn về nhìn; (5)Mẩt cảm giác; (6)Động kinh; (7)Hành vi xa lạ 1.3 / Định nghĩa: * Trẻ khuyết tật: Trẻ khuyết tật (TKT) là những trẻ từ 0-16 tuổi, không kể những nguyên nhân của khuyết tật, thiếu một hoặc hơn các bộ phận hoặc chức năng cơ thể khiến giảm khả năng hành động và gây khó khăn trong công việc, cuộc Sổng và học tập [5], 5 * Khuyết tật vận động: bao gồm tất cả các khiếm khuyết, giảm khả năng, tàn tạt về hệ vận động; bẩm sinh hoặc mắc phải; có hoặc không kèm theo các dạng tàn tật khác [9], .4 / Các yếu tố thuận lọi gây ra khuyết tật vận động: - Các bệnh lý của thần kinh trung ương và ngoại biên như: Tai biến mạch máu não gây liệt nửa người, viêm màng não, bại não, liệt thần kinh ngoại biên, bại liệt, bệnh tuỷ sống. - - Các bệnh lý cơ, xương, khớp như: viêm cột sổng dính khớp, xơ hóa cơ, cứng khớp, viêm khớp thoái hóa. - Các dị tật bẩm sinh như : bàn chân khoèo, trật khớp háng bẩm sinh, gai đôi cột sổng, thoát vị màng cứng bẩm sinh.
- Bệnh nhân nằm lâu trên giường gây teo cơ cứng khớp. - Thái độ của gia đình, cộng đong và người tàn tật không đúng. - Môi trường không thích hợp. - Chương trình phục hồi chức năng phát triển kém 1.5 / Hậu quả của khuyết tật: Khuyết tật gây ra nhiều hậu quả cho trẻ khuyết tật, gia đình và xã hội.
(1) Đối với trẻ khuyết tật. Trẻ khuyết tật thường bị phân biệt đối xử, không tự tiếp cận được các dịch vụ xã hội như y tế, giáo dục, dạy nghề; vì vậy trẻ không thể khẳng định và phát huy các tiềm nãng và khó có khả năng hòa nhập với xã hội như trẻ bình thường. Bên cạnh đó, TKT luôn có tâm lý mặc cảm, tự ty và không tin tưởng vào khả năng của chính mình. So với trẻ bình thường, TKT thường có nhiều bệnh tật hơn và khả năng thích nghi với cuộc sổng thấp hơn.
(2) Đổi với gia đình-. Gia đình có TKT thường cũng là những gia đình nghèo tại cộng đồng do họ phải chi phí nhiều cho quá trình khám, chừa bệnh cho TKT. Các thành viên trong gia đình thường mặc cảm ve TKT và không nhận được sự cảm thông chia sè của mọi người trong cộng đồng. 6 (3) Đối với xã hội: TKT cần có các dịch vụ xã hội đặc biệt để chăm sóc.
Ngoài ra, khuyết tật làm tăng các chi phí trong các nghành y tế, giáo dục do triển khai các dịch vụ đáp ứng nhu cầu của TKT. Các nguyên lý cơ bản về mặt lý luận của phục hồi chức năng - Các mức độ trong quan hệ giữa con người theo Dajani. Đây chính là nguyên tắc cơ bản để thực hiện phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng (PHCNDVCĐ). Một trong những nguyên nhân chính gây lên khuyết tật và làm nặng thêm tình trạng tàn tật là thái độ của cộng đồng đổi với người khuyết tật.
Chính vì thế PHCNDVCĐ là làm thay đổi thái độ của xã hội, của cộng đồng đổi với NKT. - Mức độ về nhu cầu cơ bản của con người theo Maslow - Nhận thúc được hết khả năng của mình để đóng góp cho xã hội. - Tôn trong và được IV người khác tôn trong (gia (inh và xã hội) - Nhu cầu được trò HI. thành một thành viên cua cộng dồng - Nhu cầu thết yếu được che trà bảo vệ n.
(quần áo, nhà ở vv) - Nhu cầu thiết yếu để sống, ngủ, thức ăn, nước uống nghỉ ngơi v.v Chỉ dựa vào cộng đồng chúng ta mới có thể tạo được sự bình đẳng xã hội giữa NKT và người không bị khuyết tật, tạo điều kiện cho NKT đạt đến nhu cầu cao nhất. PHCN dựa trên những nguyên tắc sau đây: - Đánh giá cao khả năng của người khuyết tật với bản thân, gia đình và xã hội. - PHCN tối đa các chức năng bị mất hoặc bị giảm để giảm hậu quả của tàn tật đổi với cá nhân, gia đình và xã hội. - PHCN đánh giá cao tính độc lập, lòng tự trọng, quyền được bình đẳng và phẩm chất tốt đẹp của người khuyết tật.
8 3/ Tầm quan trọng của chăm sóc TKT tại nhà: Trẻ khuyết tật có một số đặc điểm về sinh lý, tâm lý khác với người lớn khuyết tật. Hơn nữa, do thời điểm bị khuyết tật sớm trong cuộc sống nên những chức năng khác của trẻ cũng bị ảnh hưởng nhiều hơn so với người lớn có cùng loại tật. Ngoài những nhu cầu chung, trẻ em còn có những nhu cầu đặc biệt liên quan đen sự phát triển thể chất, tinh thần và xã hội; nếu những nhu cầu này không được đáp ủng thì sẽ làm tăng mức độ khuyết tật hoặc ảnh hưởng đến tương lai của trẻ. Trong cuộc sống hàng ngày, trẻ KT nói chung và trẻ KTVĐ nói riêng chủ yếu song trong môi trường gia đình-xã hội thu nhỏ.
Vì vậy, quá trình hội nhập xã hội phải bắt đau từ ngay chính tại gia đình trẻ. Các thành viên trong gia đình như bổ, mẹ, ông bà và anh chị em là những người có ảnh hưởng trực tiếp và là nguồn hồ trợ lớn nhất đối với trẻ KT. Vào những thập kỷ 90 của thế kỷ 20, Freud đã thành công trong việc đưa ra được phương pháp trị liệu trẻ rối nhiều tâm lý thông qua việc xây dựng sự hiểu biết giữa cha mẹ và con. Bonnard và Jacobs cũng đã đề cập đển hiệu quả của việc đào tạo cho cha mẹ trẻ KT để họ có thể hỗ trợ con của mình.
Moustakas cũng đã khuyến khích cha mẹ thực hiện những bài tập ở nhà cho con thông qua các ưò chơi, ông nhẩn mạnh: “Trong mối quan hệ này, trẻ KT biết ràng cha mẹ thực sự quan tâm, thấu hiểu, chăm sóc và thừa nhận chúng như chúng vốn có” [30], Việc chăm sóc tại gia đình được nhấn mạnh với trẻ KT là trung tâm nhằm mục đích: (1) Tăng cường và nâng cao mổi quan hệ giữa cha mẹ và trẻ KT; (2) Giúp phòng chống những vấn đề tiềm tàng nảy sinh thông qua mối quan hệ lành mạnh giữa cha mẹ-con và như vậy cha mẹ trở thành người điều trị cho chính con của mình. Đen nay, việc chăm sóc TKT tại nhà được coi là phương pháp kinh tế, hiệu quả trong quá trình hội nhập xã hội của TKT thông qua việc sử dụng toàn bộ các nguồn lực sẵn có ngay tại gia đình [31]. Để có thể đảm nhận được vai trò của mình, cha mẹ TKT cần được nâng cao nhận thức về Quyền của TKT và những lĩnh vực liên quan đến khuyết tật, được đào tạo và chuyển giao những kỹ năng PHCN cơ bản. 9 Như vậy, chăm sóc TKT tại nhà là một cách tiếp cận đa chiều, trong mối tương tác với môi trường xã hội bên ngoài, nhằm đáp ứng các nhu cầu và Quyền của TKT.
4/ Hội nhập xã hội đối vói trẻ khuyết tật: Hội nhập xã hội là mục tiêu cao nhất cùa của mọi hoạt động chăm sóc TKT. Trẻ khuyết tật sẽ không còn cảm giác mặc cảm, bị xa lánh hoặc bị bỏ rơi, cô lập. Thông qua hội nhập xã hội, TKT trở nên tự tin hơn, có khả năng bộc lộ những khả năng tiềm tàng của mình và phát triển để trở thành một nhân to đóng góp tích cực vào sự phát triển của cộng đồng và xã hội. Tuy nhiên, TKT không thể hội nhập nếu không có sự tham gia và hồ trợ của gia đình, cộng đồng và xã hội.
Chương trình PHCNDVCĐ tại Việt nam đã nêu ra 7 tiêu chuẩn đánh giá mức độ hội nhập xã hội của NKT như sau: 1. Được sống bình đẳng và không bị cách biệt trong gia đinh 2. Có nhà ở, có tự thể di chuyển trong nhà, quanh nhà, trong làng xóm 3. Trẻ KT nhỏ được bú sữa mẹ, người KT lớn được ăn uống như những người khác trong gia đình 4.
Được tôn trọng và tham gia hoạt động cùng bè bạn. Được đi học cùng lớp với các trẻ không bị khuyết tật. Được vui chơi với những người khác và tham gia các hoạt động của cộng đồng. Được hưởng các dịch vụ của cộng đồng như PHCN, chăm sóc y tế, văn hóa, vãn nghệ, giải trí, du lịch, thể dục thể thao.[19] 5/ Các nhu cầu CO’ bản của trẻ khuyết tật: 5.1/ Nhu cầu dịch vụ phục hồi chức năng và chăm sóc y tế: Với trẻ em, phần lớn các nguyên nhân gây khiếm khuyết về vận động đều có thể xẩy ra bất kỳ lúc nào và gây ảnh hưởng nặng nề đến quá trình phát triển của trẻ.
Phục hồi chức năng cho trẻ ngay sau khi bị khiếm khuyết là bước đầu tiên tạo ra sự hồi phục về thể chất của trẻ. Với trẻ KTVĐ, phục hồi chức năng nhằm chống teo 10 cơ, cứng khớp và hình thành những hoạt động vận động thông thường là vấn đề đầu tiên và cốt lõi [27]. Trong khuôn kho của chương trình PHCNDVCĐ thì các can thiệp y tể và PHCN được thực hiện hàng ngày tại cộng đồng và gia đình trẻ. Hoạt động này mang lại lợi ích trực tiếp cho TKT, hồ trợ trẻ PHCN và phòng ngừa được các khuyết tật thứ phát.