CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẤU TRÚC TÀI CHÍNH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan chung về cấu trúc tài chính doanh nghiệp 1. Khái niệm cấu trúc tài chính doanh nghiệp Cấu trúc tài chính là một khái niệm rộng, có rất nhiều quan điểm xung quanh khái niệm này. Về lý thuyết, người đặt ra câu hỏi đầu tiên về cấu trúc tài chính là Modigliani và Miller năm 1958, lỹ thuyết chỉ ra rằng cấu trúc tài chính tối ưu khi doanh nghiệp sử dụng 100% vốn nợ vay.
Kế thừa nghiên cứu này, DeAngelo và Masulis năm 1980 đã đưa ra lý thuyết đánh đổi (Trade-off Theory) với nội dung cấu trúc tài chính của doanh nghiệp thường có cả nợ vay và vốn cổ phần đồng thời lý giải mối quan hệ giữa cấu trúc tài chính và giá trị của doanh nghiệp. Khác với lập luận của Modigliani và Miller, DeAngelo và Masulis cho rằng cấu trúc tài chính tối ưu là khi giá trị của doanh nghiệp lớn nhất. Bên cạnh đó, các nhà nghiên cứu kinh tế còn đưa ra rất nhiều lý thuyết về cấu trúc tài chính khác như lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking-off Theory) của Nicolas Majluf và Stewart C. Myers vào năm 1984 hay lý thuyết thông tin bất cân xứng, lý thuyết đại diện… Đây đều là những nghiên cứu đã trở nên vô cùng quan trọng và là trọng tâm nghiên cứu trong nền kinh tế học hiện đại.
Tại Việt Nam, nhiều nhà nghiên cứu kinh tế đã đưa ra quan điểm, khái niệm của mình trong đó phải nhắc tới khái niệm của PGS.Lê Công Hoa và TS. Nguyễn Thành Hiếu như sau: “Cấu trúc tài chính được hiểu là cơ cấu nguồn vốn mà doanh nghiệp huy động để tài trợ cho tài sản của doanh nghiệp mình. Cấu trúc tài chính được đo lường thông qua các chỉ tiêu như tỉ suất nợ, tỉ suất tự tài trợ hay tỉ suất nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu.” [1] Hay theo TS. Phạm Thị Thủy và ThS.
Nguyễn Thị Lan Anh cũng phát biểu “Khái niệm cấu trúc tài chính đề cập tới cơ cấu các loại nguồn vốn hình thành nên các loại tài sản của doanh nghiệp. Một cơ cấu nguồn vốn hợp lí, cân đối với tài sản của doanh nghiệp được ổn định sẽ đảm bảo cho hoạt động của doanh nghiệp được ổn định và vững chắc”.[2] Qua đó, tác giả hiểu cấu trúc tài chính là một khái niệm đề cập đến việc một doanh nghiệp sử dụng nhiều nguồn vốn khác nhau để tài trợ cho tài sản. Cấu trúc tài chính phản ánh cấu trúc tài sản, cấu trúc nguồn vốn và mối quan hệ giữa cấu trúc tài sản và nguồn vốn của doanh nghiệp. Nội dung cấu trúc tài sản chỉ ra tài sản của doanh nghiệp có hai bộ phận cơ bản: tài sản dài hạn có thời gian lưu chuyển từ một năm trở lên hay một chu kỳ kinh doanh và tài sản ngắn hạn có thời gian lưu chuyển dưới một năm hay một chu kỳ kinh doanh.
Từ đó, tác giả đánh giá những đặc trưng cơ bản trong cơ cấu tài sản doanh nghiệp, tính hợp lý khi đầu tư vốn cho hoạt động kinh doanh. Nội 1 dung cấu trúc nguồn vốn phản ánh việc sử dụng vốn gắn liền với những trách nhiệm pháp lý nhất định. Đây là sự kết hợp giữa nợ và vốn cổ phần trong tổng nguồn vốn mà doanh nghiệp huy động được. Khái niệm phân tích cấu trúc tài chính doanh nghiệp Nếu như cấu trúc tài chính doanh nghiệp là khái niệm để chỉ cơ cấu tài sản, nguồn vốn tại doanh nghiệp, sự hợp lí của cơ cấu đó và sự tác động của nó đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Thì phân tích cấu trúc tài chính là quá trình xem xét, tính toán, so sánh các số liệu phản ánh tình hình tài chính của doanh nghiệp trong hiện tại với quá khứ để chỉ ra được sự khác biệt, từ đó, nghiên cứu nguyên nhân và đánh giá các tác động của cơ cấu tài chính đến tình hình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Ngoài ra, phân tích cấu trúc tài chính còn bao gồm những nhận định về xu thế biến động của tỉ trọng các hạng mục tài sản, nguồn vốn, các chỉ tiêu liên hệ giữa cơ cấu tài sản, nợ vay, vốn chủ sở hữu đối với kết quả kinh doanh. Sau đó, doanh nghiệp đưa ra các dự báo thích hợp về những cơ hội, thách thức trong quá trình phát triển và đưa ra các biện pháp đối phó để cải thiện kết quả kinh doanh. Thông tin do phân tích cấu trúc tài chính cung cấp sẽ là căn cứ quan trọng giúp các nhà quản lí đưa ra các quyết định về chính sách huy động và sử dụng vốn của doanh nghiệp, đảm bảo cấu trúc tài chính cân đối, hiệu quả, phục vụ tốt cho định hướng phát triển, đồng thời hạn chế tối đa rủi ro trong kinh doanh.
Như vậy, phân tích cấu trúc tài chính là quá trình phân tích dữ liệu tài chính của doanh nghiệp bằng các phương pháp khoa học nhằm đưa ra các nhận định chính xác về cơ cấu tài sản, nguồn vốn, sự tác động đến hoạt động sản xuất kinh doanh và xu hướng biến động của chúng. Qua đó, doanh nghiệp sẽ tìm ra phương án tốt nhất để tận dụng lợi thế, khắc phục nhược điểm trong quá trình kinh doanh. Ý nghĩa, vai trò của phân tích cấu trúc tài chính doanh nghiệp Có rất nhiều đối tượng quan tâm và sử dụng thông tin kinh tế, tài chính của doanh nghiệp. Mỗi đối tượng quan tâm theo góc độ và với mục tiêu khác nhau.
Do nhu cầu về thông tin tài chính doanh nghiệp rất đa dạng, đòi hỏi phân tích hoạt động tài chính phải được tiến hành bằng nhiều phương pháp khác nhau để đáp ứng các nhu cầu khác nhau của từng đối tượng. Điều đó, một mặt tạo điều kiện thuận lợi cho phân tích hoạt động tài chính ra đời, ngày càng hoàn thiện và phát triển, mặt khác, cũng tạo ra sự phức tạp trong nội dung và phương pháp của phân tích hoạt động tài chính. Các đối tượng quan tâm đến tình hình tài chính của doanh nghiệp bao gồm: các nhà quản lý, các cổ đông hiện tại và tương lai, Nhà nước, nhà phân tích tài chính, những người cho doanh nghiệp vay tiền như ngân hàng, tổ chức tài chính, người mua trái phiếu… Các đối tượng sử dụng thông tin tài chính khác nhau sẽ đưa ra các quyết định với mục đích 2 Thang Long University Library khác nhau. Vì vậy, phân tích cấu trúc tài chính đối với mỗi đối tượng sẽ đáp ứng các mục tiêu khác nhau và có vai trò khác nhau.
Cụ thể: Đối với nhà quản lý doanh nghiệp Phân tích cấu trúc tài chính là cơ sở để đưa ra giải pháp giải quyết các vấn đề cơ bản của doanh nghiệp Đối với người quản lý doanh nghiệp mối quan tâm hàng đầu của họ là tìm kiếm lợi nhuận và khả năng trả nợ. Một doanh nghiệp bị lỗ liên tục sẽ bị cạn kiệt các nguồn lực và buộc phải đóng cửa. Mặt khác, nếu doanh nghiệp không có khả năng thanh toán nợ đến hạn cũng bị buộc phải ngừng hoạt động. Để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh, nhà quản lý doanh nghiệp phải giải quyết ba vấn đề quan trọng sau đây: Thứ nhất, doanh nghiệp cần đưa ra các chiến lược đầu tư dài hạn, tìm hiểu các lĩnh vực cần đầu tư phù hợp với loại hình sản xuất kinh doanh lựa chọn.
Thứ hai, doanh nghiệp phải xác định được nguồn vốn tài trợ. Thứ ba, cách thức nhà quản lý sẽ quản lý hoạt động kinh doanh hàng ngày. Ba vấn đề trên không phải là tất cả mọi khía cạnh về tài chính doanh nghiệp, nhưng đó là những vấn đề quan trọng nhất. Phân tích cấu trúc tài chính doanh nghiệp là cơ sở để đề ra cách thức giải quyết ba vấn đề đó.
Cụ thể là nhà quản lý cần định hướng và đưa ra các quyết định về đầu tư, tài trợ, phân chia lợi tức cổ phần…để tiến hành cân đối tài chính, khả năng sinh lời, khả năng thanh toán, trả nợ và rủi ro tài chính của doanh nghiệp. Phân tích cấu trúc tài chính là cơ sở để đưa ra các quyết định của doanh nghiệp Nhà quản lý tài chính phải chịu trách nhiệm điều hành hoạt động tài chính và dựa trên cơ sở các nghiệp vụ tài chính thường ngày để đưa ra các quyết định vì lợi ích của cổ đông của doanh nghiệp. Các quyết định và hoạt động của nhà quản lý tài chính đều nhằm vào các mục tiêu tài chính của doanh nghiệp: đó là sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp, tránh được sự căng thẳng về tài chính và phá sản, có khả năng cạnh tranh và chiếm được thị phần tối đa trên thương trường, tối thiểu hoá chi phí, tối đa hoá lợi nhuận và tăng trưởng thu nhập một cách vững chắc. Doanh nghiệp chỉ có thể hoạt động tốt và mang lại sự giàu có cho chủ sở hữu khi các quyết định của nhà quản lý được đưa ra là đúng đắn.
Muốn vậy, nhà quản lí phải thực hiện phân tích cấu trúc tài chính doanh nghiệp, các nhà phân tích cấu trúc tài chính trong doanh nghiệp là những người có nhiều lợi thế để thực hiện phân tích cấu trúc tài chính một cách tốt nhất. Trên cơ sở phân tích cấu trúc tài chính mà nội dung chủ yếu là phân tích khả năng thanh toán, khả năng cân đối vốn, năng lực hoạt động cũng như khả năng sinh lãi, nhà quản lý tài chính có thể dự đoán về kết quả hoạt động nói chung và mức doanh 3 thu nói riêng của doanh nghiệp trong tương lai. Từ đó, nhà quản lí có thể định hướng cho giám đốc tài chính cũng như hội đồng quản trị trong các quyết định đầu tư, tài trợ, phân chia lợi tức cổ phần và lập kế hoạch dự báo tài chính. Phân tích cấu trúc tài chính là công cụ để kiểm soát các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Giám đốc tài chính là người giữ vai trò trong việc thực hiện kiểm tra, kiểm soát quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ của doanh nghiệp.
Việc thực hiện chức năng này thông qua các chỉ tiêu tài chính để kiểm soát tình hình đảm bảo vốn cho sản xuất - kinh doanh và hiệu quả sử dụng vốn cho sản xuất - kinh doanh. Cụ thể qua tỷ trọng, cơ cấu nguồn huy động, việc sử dụng nguồn vốn huy động, việc tính toán các yếu tố chi phí vào giá thành và chi phí lưu thông, việc thanh toán các khoản công nợ với ngân sách, với người bán, với tín dụng ngân hàng, với công nhân viên và kiểm tra việc chấp hành kỷ luật tài chính, kỷ luật thanh toán, kỷ luật tín dụng của doanh nghiệp.