Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh ngành dịch vụ ẩm thực và nghệ thuật làm bánh ngày càng phát triển, nhu cầu tiếp cận kiến thức làm bánh tại Việt Nam gia tăng rõ rệt, đặc biệt thông qua các nền tảng mạng xã hội, các kênh truyền thông video và các hội nhóm chuyên môn. Tuy nhiên, việc tự học hoặc thực hành làm bánh nếu chỉ dựa trên các công thức tản mác mà thiếu nền tảng lý thuyết vững chắc về nguyên vật liệu, dụng cụ và kỹ thuật chế biến thì khả năng thành công không cao. Tác giả luận văn khẳng định lý thuyết đóng vai trò nền tảng, quyết định độ chuẩn xác và tính ổn định của thành phẩm bánh.

Thực trạng nguồn học liệu về Bánh Âu - Á tại các cơ sở đào tạo đại học, cao đẳng và trung cấp nghề trong nước còn nhiều điểm hạn chế:

  • Nguồn tài liệu trong nước phần lớn là sách kinh nghiệm cá nhân của các nghệ nhân, nặng về hướng dẫn thực hành đơn lẻ, chưa được hệ thống hóa theo phương pháp sư phạm khoa học, hình thức trình bày nhiều chữ, thiếu hình ảnh minh họa trực quan và chưa cập nhật các xu hướng bánh hiện đại.
  • Nguồn tài liệu nước ngoài tuy đa dạng và cập nhật nhưng gặp rào cản về ngôn ngữ (thuật ngữ tiếng Anh chuyên ngành), chi phí bản quyền cao và khó bám sát khung chương trình đào tạo cụ thể trong nước.
  • Về phạm vi nội dung, các tài liệu Bánh Á hiện hành chủ yếu tập trung vào các dòng bánh truyền thống gốc Trung Hoa (bánh bao, há cảo, bánh trung thu, bánh pía), chưa tích hợp đầy đủ các dòng bánh đang thịnh hành tại thị trường Việt Nam như bánh Nhật Bản (Mochi, Dorayaki, Takoyaki), bánh Hàn Quốc (bánh mì mè đen, bánh cá) hay bánh Đài Loan (bánh dứa, bánh trung thu ngàn lớp nhân trứng chảy).

Từ thực tiễn trên, nhóm nghiên cứu thuộc ngành Kỹ thuật Nữ công, Khoa Thời trang và Du lịch, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh đã thực hiện đồ án tốt nghiệp với các nhiệm vụ và giới hạn nghiên cứu cụ thể:

  • Nhiệm vụ nghiên cứu: Xây dựng tài liệu học tập lý thuyết bánh Âu - Á cải tiến với những đổi mới về nội dung, hình thức trình bày và ứng dụng thực tế, nhằm tạo cơ sở khoa học cho việc biên soạn giáo trình môn học Nghiệp vụ Bánh phục vụ sinh viên ngành Quản trị nhà hàng và Dịch vụ ăn uống Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh.
  • Đối tượng nghiên cứu: Bao gồm 7 nội dung cốt lõi:
    1. Vấn đề bảo vệ môi trường trong nghề làm bánh.
    2. Nguyên liệu bánh Âu - Á.
    3. Dụng cụ và thiết bị làm bánh Âu - Á.
    4. Phân loại các dòng bánh Âu - Á.
    5. Kỹ thuật chế biến và nguyên lý làm chín bánh Âu - Á.
    6. Ứng dụng thực tế các dòng bánh thịnh hành.
    7. Hệ thống sơ đồ tư duy và câu hỏi trắc nghiệm ôn tập.
  • Phạm vi và thời gian nghiên cứu: Đề tài giới hạn trong việc nghiên cứu cải tiến nội dung lý thuyết Bánh Âu - Á phục vụ học phần Nghiệp vụ Bánh (Bánh Âu Á) tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh; thời gian thực hiện từ ngày 31/08/2021 đến ngày 11/12/2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và tài liệu đối sánh

Đồ án được xây dựng dựa trên các cơ sở lý luận về tài liệu học tập trong giáo dục đại học, phân loại tài liệu (giáo trình, tài liệu tham khảo, tài liệu hướng dẫn học tập, sổ tay tra cứu), đồng thời đối sánh trực tiếp với Đề cương chi tiết học phần và các tài liệu chuyên ngành chuẩn mực:

  • Đề cương chi tiết học phần: Học phần Bánh Âu Á (Eurasian Pastry Theory - Mã học phần: EUPT332453, thời lượng 3 tín chỉ lý thuyết: 3/0/6, tương đương 15 tuần học) của Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, với hệ thống chuẩn đầu ra CDIO từ G1 đến G4 (G1: Kiến thức chuyên môn; G2: Năng lực phân tích, giải thích lỗi kỹ thuật và cập nhật kỹ thuật mới; G3: Kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp và đọc hiểu tài liệu tiếng Anh; G4: Thiết kế thực đơn, tính toán giá thành, nhận thức văn hóa và bảo vệ môi trường).
  • Tiêu chuẩn nghề: Tiêu chuẩn kỹ năng nghề du lịch Việt Nam (VTOS) - Kỹ thuật làm bánh Âu do Tổng cục Du lịch Việt Nam ban hành.
  • Tài liệu tham khảo chuyên môn:
    • Giáo trình trong nước: Tài liệu học tập Bánh Âu-Á của GVC. Nguyễn Thị Hồng; Tài liệu giảng dạy môn Kỹ thuật chế biến Bánh Âu-Á và Tài liệu trang trí bánh kem của GVC. Trần Thị Bích Vân; các đồ án tốt nghiệp khóa trước (Vũ Thị Thùy, Trần Minh Thảo).
    • Giáo trình quốc tế: Professional Baking của tác giả Wayne Gisslen; Baking Step-by-Step của Caroline Bretherton; Baking for Beginners; The Bread Bible; Delicious Desserts.

Phương pháp nghiên cứu

Nhóm tác giả kết hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu định lượng, định tính và nghiên cứu lý thuyết:

Nhóm phương pháp Phương pháp cụ thể Mục đích và nội dung triển khai
Phương pháp định lượng Khảo sát trực tuyến (Google Forms) Thực hiện khảo sát nhu cầu sử dụng tài liệu học tập lý thuyết Bánh Âu - Á trên mẫu $n = 154$ đối tượng (chủ yếu là giảng viên và sinh viên ngành Quản trị nhà hàng & Dịch vụ ăn uống) để thu thập dữ liệu về các mặt còn tồn tại của tài liệu cũ và yêu cầu đối với tài liệu mới.
Phương pháp định tính Phân tích định tính Đánh giá nhận thức, nhu cầu tiếp nhận tri thức và phản ứng của người học đối với cấu trúc hình ảnh, màu sắc và mức độ giải thích khoa học trong tài liệu.
Phương pháp kế thừa Kế thừa tài liệu Tiếp thu hệ thống kiến thức từ các giáo trình lưu hành nội bộ tại trường và các tài liệu quốc tế uy tín, chọn lọc nội dung phù hợp khung chương trình đào tạo.
Phương pháp so sánh So sánh đối chiếu Đối chiếu ưu điểm, hạn chế giữa tài liệu trong nước (giàu kinh nghiệm nhưng thiếu hệ thống) và tài liệu nước ngoài (khoa học nhưng rào cản ngôn ngữ và bản quyền).
Phương pháp lý thuyết Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, liệt kê Phân chia lý thuyết làm bánh thành các đơn vị kiến thức (nguyên liệu, dụng cụ, kỹ thuật), tái cấu trúc theo mối quan hệ nguyên nhân - kết quả và sơ đồ hóa logic sư phạm.

Nội dung chính theo từng chương

Bản thuyết minh đồ án được kết cấu thành 3 phần chính (Phần A: Tổng quan đề tài; Phần B: Nội dung nghiên cứu gồm 3 chương; Phần C: Kết luận và kiến nghị):

Chương 1: Cơ sở lý luận

Chương 1 thiết lập khung lý thuyết nền tảng cho việc biên soạn học liệu đại học và phân tích dữ liệu thực trạng:

  • Lý luận về tài liệu học tập: Phân định rõ vai trò của giáo trình, tài liệu tham khảo, tài liệu hướng dẫn và sách tra cứu trong đào tạo đại học. Phân tích cấu trúc tài liệu giảng dạy tích hợp 4 thành phần: Tổng quan - Cơ sở lý thuyết - Hướng dẫn thực hành - Tiêu chí chất lượng đầu ra.
  • Phân tích đề cương chi tiết học phần EUPT332453: Làm rõ 4 chuẩn đầu ra (G1 - G4) cùng các yêu cầu kiểm tra đánh giá định kỳ (5 bài tập nhỏ chiếm 50% điểm quá trình, 1 tiểu luận cuối kỳ chiếm 50%).
  • Phân tích đối sánh giáo trình Professional Baking (Wayne Gisslen): Rút ra cấu trúc chuẩn mực về việc cân bằng giữa nguyên lý khoa học và thao tác kỹ thuật, cách phân loại nhóm bột và kiểm soát nhiệt độ.
  • Kết quả khảo sát thực trạng ($n = 154$): Dữ liệu chỉ ra phần lớn sinh viên và giảng viên đánh giá tài liệu hiện hành chưa phong phú về hình ảnh, thiếu tính liên kết khoa học và chưa bao quát các dòng bánh mới. Đa số người tham gia khảo sát yêu cầu tài liệu cải tiến phải có bố cục ngắn gọn, hình ảnh sinh động, chú thích thuật ngữ tiếng Anh và bổ sung phần giải thích nguyên nhân hư hỏng kèm cách khắc phục.

Chương 2: Cải tiến nội dung Bánh Âu-Á phục vụ tài liệu học tập môn Nghiệp vụ bánh ngành Quản trị nhà hàng và Dịch vụ ăn uống Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 2 trình bày toàn bộ phương án tái cấu trúc khung chương trình học tập môn Nghiệp vụ Bánh theo hướng chuẩn hóa:

  • Đề xuất đề cương tổng quan mới: Cấu trúc tài liệu được quy hoạch lại thành các chương mục rõ ràng, tích hợp nội dung giáo dục ý thức bảo vệ môi trường, tiết kiệm năng lượng và quản lý rác thải trong khu vực bếp bánh.
  • Đề cương chi tiết của tài liệu cải tiến:
    • Phần nguyên liệu và dụng cụ: Mô tả chi tiết chức năng hóa lý của từng loại bột, chất béo, chất gây nở, chất tạo màu, chất tạo mùi; phân loại thiết bị làm bánh kèm thuật ngữ tiếng Anh song ngữ.
    • Phần phân loại và kỹ thuật Bánh Âu: Phân loại khoa học theo nguyên lý nở và cấu trúc bột: Bánh nở nhờ trứng (Sponge cake, Chiffon...), Bánh nở nhờ men (Breads), Bánh nở lớp (Pastry, Croissant, Puff pastry), Bánh lạnh (Mousse, Tiramisu), Bánh Choux, Bánh Tartes/Pies; phân tích 4 nguyên tắc làm chín cơ bản (nướng, hấp, chiên, để đông).
    • Phần mở rộng Bánh Á hiện đại: Bổ sung chi tiết các công thức và quy trình chế biến bánh Nhật Bản (Mochi kem, Dorayaki), bánh Hàn Quốc (bánh mì mè đen Hàn Quốc, bánh cá), bánh Đài Loan (bánh dứa, bánh trung thu ngàn lớp nhân trứng chảy), song song với các loại bánh truyền thống (bánh bao, bánh pía, há cảo).

Chương 3: Xây dựng tài liệu lý thuyết Bánh Âu-Á hoàn chỉnh

Chương 3 hiện thực hóa toàn bộ nội dung cải tiến thành một bộ tài liệu học tập hoàn chỉnh:

  • Trình bày trực quan nội dung lý thuyết với hệ thống hình ảnh minh họa chất lượng cao cho từng quy trình và từng loại thành phẩm bánh.
  • Tích hợp các bảng phân tích lỗi kỹ thuật, chỉ rõ nguyên nhân khoa học (như hiện tượng tách bơ, bánh xẹp sau khi nướng, bánh không nở lớp) và biện pháp xử lý tương ứng.
  • Đính kèm thuật ngữ tiếng Anh chuyên ngành tương ứng cho từng công cụ và thao tác kỹ thuật.
  • Xây dựng sơ đồ tư duy tổng kết cuối mỗi chương học và thiết lập hệ thống ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm tự lượng giá nhằm hỗ trợ sinh viên củng cố kiến thức và hỗ trợ giảng viên trong việc biên soạn bài giảng điện tử.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

  • Hoàn thành bộ khảo sát định lượng với 154 mẫu hợp lệ, xác định chính xác các điểm thiếu hụt của học liệu cũ và nhu cầu thực tế của người học tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh.
  • Xây dựng hoàn chỉnh khung đề cương chi tiết và nội dung tài liệu lý thuyết Bánh Âu - Á gồm 3 phần lớn, bám sát toàn diện 4 chuẩn đầu ra (G1 - G4) của học phần EUPT332453.
  • Chuẩn hóa hệ thống phân loại bánh dựa trên bản chất cấu trúc bột và phương pháp làm chín, tích hợp danh mục thuật ngữ chuyên ngành tiếng Anh và hệ thống câu hỏi trắc nghiệm ôn tập ở từng chương.

Giải pháp và kiến nghị đề xuất

  • Đối với cơ sở đào tạo: Sử dụng tài liệu cải tiến làm cơ sở nền tảng để Khoa Thời trang & Du lịch cùng Bộ môn Quản trị nhà hàng hoàn thiện việc xuất bản giáo trình chính thức cho môn Nghiệp vụ Bánh.
  • Đối với hoạt động giảng dạy: Khuyến khích giảng viên ứng dụng các sơ đồ tư duy và hình ảnh trong tài liệu để thiết kế bài giảng điện tử phục vụ phương pháp giảng dạy trực tiếp kết hợp trực tuyến.
  • Đối với sinh viên: Sử dụng tài liệu để tự học, tự đối chiếu các lỗi kỹ thuật trong quá trình thực hành và trau dồi vốn từ vựng tiếng Anh chuyên ngành làm bánh.

Đóng góp mới của đề tài

So với các tài liệu lưu hành nội bộ và sách tham khảo trước đây, công trình có những đóng góp cụ thể:

  1. Tính cập nhật và mở rộng: Không giới hạn bánh Á ở các món gốc Trung Hoa mà mở rộng sang các dòng bánh hiện đại của Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan phù hợp thị hiếu tiêu dùng hiện nay.
  2. Tính sư phạm và cơ sở khoa học: Giải thích hiện tượng hư hỏng và các lưu ý kỹ thuật (tips) bằng các nguyên lý khoa học thực phẩm thay vì chỉ truyền đạt kinh nghiệm cảm tính.
  3. Tính tích hợp bổ trợ: Lồng ghép nội dung bảo vệ môi trường trong làm bánh, bổ sung song ngữ tiếng Anh cho nguyên liệu - dụng cụ, cung cấp sơ đồ tư duy và câu hỏi lượng giá sau mỗi chương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế:
    • Quy mô mẫu khảo sát ($n = 154$) chủ yếu tập trung trong phạm vi cán bộ, giảng viên và sinh viên tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, chưa mở rộng ra các cơ sở đào tạo nghề ẩm thực khác trên toàn quốc.
    • Đồ án tập trung hoàn thiện phần tài liệu lý thuyết, chưa tiến hành thực nghiệm đo lường kết quả học tập đối chứng giữa các nhóm sinh viên sử dụng tài liệu mới và tài liệu cũ trong nhiều học kỳ liên tiếp.
  • Hướng nghiên cứu tiếp:
    • Triển khai xuất bản tài liệu thành giáo trình chính thức có mã số chuẩn quốc tế (ISBN).
    • Tiếp tục nghiên cứu thực nghiệm sư phạm để đánh giá mức độ cải thiện điểm số và kỹ năng của sinh viên qua các khóa học.
    • Cập nhật thêm các công nghệ chế biến bánh tiên tiến và xây dựng ngân hàng đề thi trắc nghiệm trực tuyến chuẩn hóa theo ma trận chuẩn đầu ra CDIO.

Giá trị tham khảo

Đồ án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao đối với các đối tượng sau:

  • Giảng viên và sinh viên ngành Quản trị nhà hàng và Dịch vụ ăn uống, Kỹ thuật Nữ công: Sử dụng làm tài liệu học tập chính khóa, nắm vững nguyên lý phân loại bánh Âu - Á, chuẩn bị kiến thức lý thuyết vững vàng trước khi bước vào các giờ học thực hành tại xưởng bếp.
  • Sinh viên ngành Công nghệ Thực phẩm, Du lịch - Khách sạn: Tham khảo phương pháp phân tích nguyên vật liệu hóa lý, kiểm soát quy trình làm chín và các tiêu chuẩn bảo quản vệ sinh an toàn thực phẩm.
  • Người tự học và thợ làm bánh: Tham khảo phần giải thích nguyên nhân hư hỏng, các lưu ý khoa học khi xử lý bột, cũng như tra cứu thuật ngữ chuyên ngành tiếng Anh để đọc hiểu tài liệu quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Đồ án giải quyết những nhược điểm cụ thể nào của các tài liệu Bánh Âu - Á hiện hành tại Việt Nam?
Tài liệu học tập trước đây thường quá tải chữ viết, thiếu hình ảnh trực quan, chủ yếu dựa trên kinh nghiệm cá nhân mà thiếu phân tích khoa học, thiếu cập nhật các dòng bánh Á hiện đại (Nhật, Hàn, Đài Loan), và thiếu tính liên kết sư phạm phục vụ chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo đại học.

2. Quy mô khảo sát thực trạng trong đề tài là bao nhiêu và cho thấy kết quả gì?
Khảo sát được thực hiện trên $n = 154$ đối tượng (chủ yếu là giảng viên và sinh viên). Kết quả cho thấy nhu cầu rất cao về một tài liệu mới có kết cấu mạch lạc, hình ảnh màu sắc sinh động, giải thích cặn kẽ nguyên nhân lỗi kỹ thuật bằng cơ sở khoa học và bổ sung từ vựng tiếng Anh chuyên ngành.

3. Khung thời lượng và chuẩn đầu ra của học phần Bánh Âu Á (EUPT332453) được quy định như thế nào?
Học phần gồm 3 tín chỉ lý thuyết (3/0/6), phân bổ trong 15 tuần học (3 tiết lý thuyết + 6 tiết tự học/tuần), hướng đến 4 nhóm chuẩn đầu ra CDIO: G1 (Kiến thức chuyên môn), G2 (Năng lực phân tích và cập nhật kỹ thuật), G3 (Kỹ năng giao tiếp và tiếng Anh chuyên ngành), G4 (Thiết kế menu, tính toán giá thành, nhận thức môi trường).

4. Nội dung Bánh Á trong tài liệu cải tiến có điểm gì mới so với các tài liệu cũ?
Bên cạnh các món bánh Trung Hoa truyền thống (bánh bao, bánh pía, há cảo), tài liệu đã mở rộng nghiên cứu và đưa vào các dòng bánh thịnh hành tại thị trường Việt Nam như bánh Nhật Bản (Mochi kem, Dorayaki), bánh Hàn Quốc (bánh mì mè đen, bánh cá) và bánh Đài Loan (bánh dứa, bánh trung thu ngàn lớp nhân trứng chảy).

5. Đồ án tích hợp những công cụ sư phạm nào nhằm hỗ trợ người học ghi nhớ kiến thức?
Tài liệu được bổ sung hệ thống hình ảnh minh họa thực tế sắc nét, hệ thống thuật ngữ tiếng Anh song ngữ, bảng phân tích lỗi hỏng và biện pháp khắc phục, sơ đồ tư duy tổng kết cuối mỗi chương và ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm ôn tập.


Kết luận

Đồ án tốt nghiệp "Cải tiến tài liệu học tập lý thuyết Bánh Âu-Á phục vụ môn Nghiệp vụ bánh cho sinh viên ngành Quản trị nhà hàng và Dịch vụ ăn uống Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh" đã hoàn thành mục tiêu hệ thống hóa và chuẩn hóa nội dung học liệu chuyên ngành bánh. Dựa trên dữ liệu khảo sát 154 đối tượng và phân tích đối sánh các giáo trình quốc tế, công trình đã giải quyết thỏa đáng các hạn chế về hình thức và nội dung của tài liệu cũ. Tài liệu cải tiến không chỉ đáp ứng chuẩn đầu ra CDIO của học phần EUPT332453 mà còn tạo tiền đề vững chắc cho việc biên soạn giáo trình chính thức của bộ môn trong tương lai.