Lời mở đầu, 3 chương, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo. 8 CHƢƠNG I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC GIÁO DỤC 1. Khái niệm vi phạm hành chính và vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục; Các dấu hiệu của vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục; Cấu thành vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục 1. Khái niệm vi phạm hành chính và vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục.
Vi phạm hành chính là hành vi được thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý bởi cá nhân, cơ quan, tổ chức, vi phạm các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử lý vi phạm hành chính. Bản chất của vi phạm hành chính là hành vi vi phạm các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước do cá nhân, tổ chức thực hiện và vi phạm này không phải là tội phạm, tức chưa đủ các yếu tố cấu thành tội phạm, trong đó yếu tố có tính chất quyết định là mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi, nói một cách khác, mức độ nguy hiểm của hành vi thấp hơn tội phạm. Về giáo dục, hiện nay có nhiều cách hiểu khác nhau. Theo Từ điển Tiếng Việt năm 1997 do Nhà xuất bản Đà Nẵng xuất bản thì giáo dục là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra.
Hiểu một cách rộng hơn, giáo dục là hoạt động có mục đích, có chương trình, tác động vào con người thông qua một hệ thống các biện pháp tác động nhằm truyền thụ tri thức và kinh nghiệm, rèn luyện kỹ năng và lối sống, chuẩn bị cho đối tượng của giáo dục tham gia lao động, đi vào đời sống xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống. Giáo dục là hoạt động tất yếu 9 của phát triển xã hội loài người, là một bộ phận cơ bản của quá trình tái sản xuất mở rộng lao động xã hội. Như vậy, hiểu một cách chung nhất, vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục chính là vi phạm các nội dung hoạt động nhằm truyền thụ tri thức và kinh nghiệm, rèn luyện kỹ năng và lối sống, chuẩn bị cho đối tượng của giáo dục tham gia lao động, đi vào đời sống xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống. Hiểu theo phương diện pháp lý, vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục là một dạng của vi phạm hành chính nói chung được thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý bởi cá nhân, tổ chức, vi phạm các quy định quản lý nhà nước trong lĩnh vực giáo dục mà không phải là tội phạm và theo quy định của Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính và Nghị định của Chính phủ quy định về xử phạm vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục phải bị xử phạt vi phạm hành chính.
Pháp luật hiện hành đã quy định những nội dung, đối tượng cụ thể thuộc lĩnh vực giáo dục là đối tượng bị xâm hại bởi hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục. Căn cứ Luật Giáo dục 2005 và Nghị định số 49/2005/NĐ-CP ngày 11/4/2005 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục ta có thể hiểu lĩnh vực giáo dục là đối tượng xâm hại của hành vi vi phạm hành chính ở 14 nội dung cơ bản. Thông qua 02 khái niệm về vi phạm hành chính và vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục nêu trên, chúng ta thấy vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục thống nhất với vi phạm hành chính nói chung ở các dấu hiệu pháp lý cơ bản của vi phạm hành chính: hành vi; tính trái pháp luật của hành vi; tính có lỗi và tính bị xử phạt hành chính. Các dấu hiệu của vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục Vi phạm hành chính nói chung và vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục nói riêng đều có những dấu hiệu cụ thể như sau: 10 Thứ nhất, vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục là một hành vi.
Theo Các-Mác thì “ con người chỉ tồn tại đối với pháp luật thông qua hành vi của mình”. Vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục cũng như mọi vi phạm khác, trước hết nó phải là hành vi, nó chỉ được thực hiện bởi hành vi. Những suy nghĩ, quan niệm, tư tưởng, khi chưa thể hiện thành hành vi thì dù xấu thế nào cũng chưa phải là vi phạm pháp luật. Hành vi có thể thực hiện dưới hình thức hành động hoặc không hành động.
Hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục là loại hành vi xâm hại hoặc có nguy cơ xâm hại đến các quan hệ xã hội hình thành trong lĩnh vực quản lý nhà nước về giáo dục. Các quan hệ này được nhà nước tác động, điều chỉnh bằng pháp luật. Mặc dù có nội dung đa dạng nhưng các quan hệ xã hội trong quản lý nhà nước được sắp xếp, phân loại thành những nhóm nhất định do các quy phạm pháp luật hành chính điều chỉnh, tạo nên trật tự quản lý nhà nước. Tĩnh xâm hại đến các quy tắc quản lý nhà nước trong hoạt động giáo dục của hành vi vi phạm hành chính là việc làm tổn hại đến các trật tự quản lý nhà nước trong hoạt động giáo dục được pháp luật quy định và bảo vệ.
Thứ hai, tính trái pháp luật của hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục thể hiện ở chỗ, những hành vi do chủ thể vi phạm hành chính thực hiện trái với quy định của pháp luật hành chính điểu chỉnh các quan hệ trong lĩnh vực quản lý nhà nước về giáo dục. Cụ thể hơn, đó là hành động bị pháp luật hành chính cấm, hoặc không thực hiện, hay thực hiện không đúng, hành động mà pháp luật hành chính buộc phải thực hiện. Ví dụ: Pháp luật quy định không được cấp văn bằng, chứng chỉ có nội dung sai gây trở ngại cho người sử dụng mà vẫn cấp văn bằng chứng chỉ có nội dung sai gây trở ngại cho người sử dụng, hoặc phải dạy đủ số tiết, nội dung kiến thức môn học nhưng không dạy đủ theo quy định…thì đều là hành vi (hành động và không hành động) trái pháp luật. 11 Tuy nhiên, một cá nhân, tổ chức khi thực hiện hành vi chưa được ngành luật hành chính và các văn bản pháp luật quy định về quản lý nhà nước ở lĩnh vực giáo dục quy định và bảo vệ (thể hiện trong các văn bản pháp luật quy định về hành vi vi phạm hành chính, xử phạt vi phạm hành chính) thì không bị coi là trái pháp luật hành chính trong lĩnh vực giáo dục.
Trên cơ sở thừa nhận tính trái pháp luật hành chính là một dấu hiệu của vi phạm hành chính, Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính năm 2002 quy định: “ Cá nhân, tổ chức chỉ bị xử phạt hành chính khi có vi phạm hành chính do pháp luật quy định”. Không phải mọi hành vi có tính chất trái pháp luật hành chính đểu là vi phạm hành chính, nói cách khác, không phải mọi hành vi có tính trái các quy định quản lý nhà nước trong lĩnh vực giáo dục đều là vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục. Một số tội phạm cũng là hành vi trái pháp luật hành chính về giáo dục (tội chống người thi hành công vụ, tội kinh doanh trái phép…) nhưng phải xử lý hình sự. Để phân biệt tội phạm với vi phạm hành chính trong trường hợp hai loại vi phạm này cùng có chung khách thể, người ta lấy tiêu chí là mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi để phân biệt.
Phạm vi của đề tài này không cho phép đi sâu vào phân tích, so sánh để phân biệt giữa tội phạm và vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục, tuy nhiên có thể thấy các tiêu chí để phân biệt giữa tội phạm và vi phạm hành chính là: - Loại khách thể bị xâm hại, tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi là tiêu chí đầu tiên. - Hành vi đó đã bị xử lý hành chính hay chưa? Theo quy định của Bộ Luật Hình sự Việt Nam có rất nhiều tội danh có cấu thành “ đã bị xử phạt vi phạm hành chính mà còn vi phạm”. - Phần lớn các cấu thành vi phạm hành chính không bắt buộc phải có dấu hiệu hậu quả thiệt hại của hành vi và quan hệ nhân quả giữa hành vi và 12 hậu quả của nó (chỉ cần hành động hay không hành động trái pháp luật là đủ căn cứ áp dụng biện pháp xử lý vi phạm hành chính). - Hành vi trái pháp luật và có lỗi phải được văn bản pháp luật quy định là vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục và phải chịu trách nhiệm hành chính (dấu hiệu bắt buộc thuộc mặt khách quan của vi phạm hành chính).
Có thể dễ dàng nhận thấy, tính nguy hiểm cho xã hội của các hành vi là tiêu chí cở bản để nhà làm luật tiến hành phân chia chúng thành các loại khác nhau: tội phạm, vi phạm pháp luật hành chính, vi phạm pháp luật dân sự… Thứ ba, tính có lỗi của vi phạm hành chính. Mặt chủ quan của vi phạm hành chính nói chung và vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục nói riêng thể hiện ở tính chất có lỗi của nó. Lỗi là dấu hiệu cơ bản, bắt buộc của vi phạm pháp luật, do các cá nhân thực hiện. Lỗi là trạng thái tâm lý, là thái độ của người vi phạm đối với hành vi vi phạm và hậu quả của hành vi đó tại thời điểm thực hiện hành vi của mình.
Hành vi được thực hiện phải là kết quả của sự tự lựa chọn, tự quyết định của các cá nhân hoặc tổ chức. Nội dung của lỗi thể hiện sự nhận thức của người vi phạm. Do đó, nếu là người không nhận thức được tính xâm hại cho xã hội của hành vi thì coi như không có lỗi và không có vi phạm pháp luật nói chung và vi phạm hành chính nói riêng. Thứ tư, tính bị xử phạt vi phạm hành chính.
Trong vi phạm hành chính nói chung và vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục nói riêng, tính bị xử phạt vi phạm hành chính được biểu hiện ở chỗ vi phạm hành chính là cơ sở để áp dụng hình thức xử phạt vi phạm hành chính tương ứng đối với chủ thể vi phạm.