Hcmute hoàn thiện môi trường pháp lý về kế toán công cụ tài chính phái sinh tại các ngân hàng thương mại để phù hợp với yêu cầu hội nhập và phát triển của nền kinh tế việt nam

Hcmute hoàn thiện môi trường pháp lý về kế toán công cụ tài chính phái sinh tại ngân hàng thương mại, đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế Việt Nam.

• Tác giả: Đào Thị Kim Yến
• Trường học: Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Cải thiện môi trường pháp lý kế toán công cụ tài chính phái sinh tại ngân hàng thương mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH
• 1.1. Tổng quan về công cụ tài chính phái sinh
• 1.2. Kế toán công cụ tài chính phái sinh tại ngân hàng
• 1.3. Một số chuẩn mực kế toán quốc tế liên quan đến CCTC phái sinh
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KẾ TOÁN CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Thực trạng cơ sở pháp lý về công cụ tài chính phái sinh
• 2.2. Tổ chức công tác kế toán CCTC phái sinh ở một số ngân hàng
• 2.3. Kế toán các công cụ tài chính nhằm phòng ngừa rủi ro ở Mỹ
• 2.4. Kế toán các công cụ tài chính nhằm phòng ngừa rủi ro ở Úc
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN MÔI TRƯỜNG PHÁP LÝ VỀ KẾ TOÁN CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 3.1. Nhận xét chung về công tác kế toán công cụ tài chính phái sinh
• 3.2. Một số giải pháp hoàn thiện môi trường pháp lý về kế toán công cụ tài chính phái sinh
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Khung pháp lý kế toán công cụ tài chính phái sinh tại Việt Nam

Phần này phân tích khung pháp lý kế toán Việt Nam liên quan đến công cụ tài chính phái sinh (CCTC phái sinh), đặc biệt tại ngân hàng thương mại. Đề tài xem xét sự phù hợp của các quy định hiện hành với chuẩn mực kế toán quốc tế (IFRS), nhấn mạnh vào việc đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế. Cần đánh giá tính đầy đủ và rõ ràng của các quy định, nhất là về việc ghi nhận, đo lường, và trình bày CCTC phái sinh trong báo cáo tài chính ngân hàng. Các quy định kế toán phái sinh hiện hành có hỗ trợ hiệu quả việc quản lý rủi ro tài chính ngân hàng không? Pháp luật kế toán Việt Nam cần những điều chỉnh nào để đảm bảo tính minh bạch và chính xác trong báo cáo tài chính? Ngân hàng thương mại Việt Nam hiện nay đang gặp khó khăn gì trong việc tuân thủ các quy định hiện hành? Cải cách thể chế trong lĩnh vực này cần hướng tới sự đơn giản hóa, minh bạch và dễ hiểu.

1.1. So sánh với chuẩn mực quốc tế IFRS

So sánh chuẩn mực kế toán quốc tế IFRS với pháp luật kế toán Việt Nam về kế toán công cụ tài chính phái sinh. Điểm mạnh và điểm yếu của cả hai hệ thống cần được làm rõ. Phần này cần phân tích sự khác biệt trong việc định giá, phân loại, và báo cáo CCTC phái sinh. Việc áp dụng IFRS có khả thi ở thị trường tài chính Việt Nam hay không? Những thách thức trong việc chuyển đổi sang IFRS là gì và giải pháp khắc phục ra sao? Nêu bật những lợi ích và rủi ro khi áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế trong bối cảnh ngân hàng thương mại Việt Nam. Cập nhật pháp luật kế toán cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo tính đồng bộ và phù hợp với thực tiễn quốc tế.

1.2. Phân tích tác động của pháp luật đến hoạt động ngân hàng

Phân tích tác động của pháp luật đối với hoạt động kế toán và quản lý rủi ro của ngân hàng thương mại Việt Nam. Pháp luật kế toán có hỗ trợ ngân hàng trong việc giám sát và kiểm soát rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, và rủi ro hoạt động liên quan đến CCTC phái sinh không? Khung pháp lý hiện tại có tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển bền vững ngân hàng không? Định giá công cụ phái sinh được thực hiện như thế nào theo pháp luật hiện hành và có đảm bảo tính chính xác không? Quản lý rủi ro tài chính ngân hàng cần được cải thiện như thế nào thông qua việc hoàn thiện khung pháp lý kế toán? Đề xuất những điều chỉnh cụ thể để cải thiện môi trường pháp lý và nâng cao hiệu quả giám sát nội bộ ngân hàng.

II. Thực trạng kế toán công cụ tài chính phái sinh tại ngân hàng thương mại Việt Nam

Phần này tập trung vào thực trạng kế toán công cụ tài chính phái sinh tại ngân hàng thương mại Việt Nam. Cần khảo sát thực tế tại một số ngân hàng thương mại điển hình như Vietcombank, BIDV, v.v... để đánh giá việc tuân thủ pháp luật kế toán hiện hành. Phân tích rủi ro tiềm ẩn liên quan đến việc sử dụng CCTC phái sinh và khả năng kiểm soát nội bộ của ngân hàng. Thực tiễn kế toán tại các ngân hàng có phản ánh đầy đủ rủi ro tiền tệ, rủi ro lãi suất, và rủi ro thị trường không? Đánh giá hiệu quả quản lý rủi ro của ngân hàng dựa trên việc sử dụng CCTC phái sinh. Báo cáo tài chính ngân hàng có minh bạch và phản ánh chính xác tình hình tài chính liên quan đến CCTC phái sinh không? Đào tạo kế toán ngân hàng có đáp ứng được yêu cầu về kiến thức chuyên môn liên quan đến công cụ tài chính phái sinh không?

2.1. Khảo sát thực tế tại các ngân hàng thương mại

Kết quả khảo sát thực tế tại các ngân hàng thương mại lớn. Mô tả chi tiết cách thức ngân hàng sử dụng CCTC phái sinh trong hoạt động kinh doanh của mình. Phân tích hệ thống kế toán và quy trình kiểm soát nội bộ liên quan đến CCTC phái sinh. Đánh giá sự tuân thủ pháp luật kế toán và chuẩn mực quốc tế (nếu có) tại các ngân hàng được khảo sát. Phân tích rủi ro liên quan đến việc sử dụng CCTC phái sinh và mức độ kiểm soát rủi ro của các ngân hàng. An ninh mạng ngân hàng có vai trò gì trong việc đảm bảo tính bảo mật và an toàn của thông tin liên quan đến CCTC phái sinh? Ứng dụng công nghệ thông tin trong kế toán có được sử dụng hiệu quả không?

2.2. Đánh giá hiệu quả quản lý rủi ro và minh bạch thông tin

Đánh giá hiệu quả quản lý rủi ro của các ngân hàng thương mại trong việc sử dụng CCTC phái sinh. Rủi ro thị trường, rủi ro tín dụng, và rủi ro hoạt động liên quan đến CCTC phái sinh được quản lý như thế nào? Minh bạch thông tin trong báo cáo tài chính liên quan đến CCTC phái sinh đến đâu? Khả năng phân tích rủi ro tài chính của các ngân hàng ra sao? Tình hình quản lý vốn ngân hàng có ảnh hưởng như thế nào đến việc sử dụng CCTC phái sinh? Sức mạnh tài chính của các ngân hàng được thể hiện ra sao thông qua việc sử dụng CCTC phái sinh? Tăng trưởng bền vững ngân hàng có mối liên hệ như thế nào với quản lý rủi ro và minh bạch thông tin?

III. Giải pháp hoàn thiện môi trường pháp lý

Phần này đề xuất các giải pháp hoàn thiện môi trường pháp lý kế toán công cụ tài chính phái sinh tại ngân hàng thương mại Việt Nam. Các đề xuất cần cụ thể, khả thi và hướng tới sự hài hòa với chuẩn mực kế toán quốc tế IFRS. Cần đề cập đến việc cập nhật pháp luật kế toán, cải cách thể chế, và đào tạo nhân lực. Cải thiện quản trị rủi ro thông qua việc hoàn thiện khung pháp lý là trọng tâm. Đánh giá môi trường kinh doanh và tác động của nó đến việc sử dụng CCTC phái sinh. Cải cách thể chế sẽ góp phần nào vào việc thúc đẩy phát triển bền vững ngân hàng? Tài chính quốc tế có những ảnh hưởng như thế nào đến ngân hàng thương mại Việt Nam và cần những điều chỉnh nào về mặt pháp lý?

3.1. Đề xuất cụ thể về sửa đổi bổ sung pháp luật

Đề xuất cụ thể về việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật liên quan đến kế toán công cụ tài chính phái sinh tại ngân hàng thương mại. Những điểm cần được điều chỉnh để đảm bảo tính minh bạch, rõ ràng, và dễ hiểu. Cập nhật pháp luật kế toán nhằm phù hợp với thực tiễn quốc tế và chuẩn mực kế toán quốc tế IFRS. Tập trung vào các vấn đề như định giá, ghi nhận, báo cáo, và kiểm soát rủi ro. Tốc độ hội nhập kinh tế có đặt ra yêu cầu khẩn trương trong việc cập nhật pháp luật hay không? Cải cách thể chế cần hướng tới những mục tiêu nào?

3.2. Đề xuất về đào tạo và nâng cao năng lực

Đề xuất các giải pháp về đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ, nhân viên làm việc trong lĩnh vực kế toán ngân hàng, đặc biệt là kiến thức về công cụ tài chính phái sinh. Chương trình đào tạo cần bao gồm những nội dung gì để đáp ứng yêu cầu của công việc. Thực hành kế toán ngân hàng cần được chú trọng như thế nào? Vai trò của các trung tâm đào tạo và các tổ chức quốc tế trong việc nâng cao năng lực cho nhân viên ngân hàng. Đầu tư vào nguồn nhân lực là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của ngân hàng thương mại Việt Nam. Cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin cần được nâng cấp như thế nào để hỗ trợ hiệu quả cho công tác kế toán?

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, việc hoàn thiện môi trường pháp lý về kế toán công cụ tài chính phái sinh (CCTCPS) tại các ngân hàng thương mại Việt Nam trở nên cấp thiết. Theo ước tính, từ năm 2012 đến 2013, các ngân hàng thương mại đã bắt đầu triển khai các giao dịch phái sinh như hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng hoán đổi, hợp đồng quyền chọn và hợp đồng tương lai nhằm phòng ngừa rủi ro tài chính. Tuy nhiên, thực trạng pháp lý và kế toán cho các công cụ này còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển và hội nhập của nền kinh tế Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích cơ sở lý luận về CCTCPS, đánh giá thực trạng môi trường pháp lý và công tác kế toán tại các ngân hàng thương mại, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm phù hợp với chuẩn mực kế toán quốc tế và yêu cầu phát triển kinh tế. Nghiên cứu tập trung trong giai đoạn 2012-2013, chủ yếu tại các ngân hàng thương mại lớn như BIDV và Vietcombank, với phạm vi bao gồm các loại hợp đồng phái sinh phổ biến và các quy định pháp lý liên quan.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cái nhìn tổng quan về môi trường pháp lý kế toán CCTCPS, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tài chính tại các ngân hàng, đồng thời hỗ trợ quá trình hội nhập chuẩn mực kế toán quốc tế, tạo điều kiện phát triển thị trường tài chính Việt Nam bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và chuẩn mực kế toán quốc tế liên quan đến công cụ tài chính phái sinh, bao gồm:

• Chuẩn mực kế toán quốc tế IAS 32, IAS 39 và IFRS 7, IFRS 13: Định nghĩa, ghi nhận, đo lường và thuyết minh về CCTCPS, nhấn mạnh các đặc điểm như giá trị biến động theo yếu tố thị trường, yêu cầu đầu tư thuần ban đầu thấp và thanh toán trong tương lai.
• Mô hình kế toán phòng ngừa rủi ro (hedging accounting): Phân loại công cụ phái sinh thành công cụ phòng ngừa rủi ro và công cụ được phòng ngừa rủi ro, quy định các điều kiện và phương pháp ghi nhận lãi lỗ liên quan.
• Khái niệm và phân loại các loại hợp đồng phái sinh: Hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn và hợp đồng hoán đổi, với các đặc điểm pháp lý và kế toán riêng biệt.

Các khái niệm chính bao gồm: tài sản tài chính, nợ phải trả tài chính, công cụ vốn, giá trị hợp lý, hiệu quả phòng ngừa rủi ro, và các loại tài khoản kế toán liên quan đến CCTCPS.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định tính kết hợp định lượng dựa trên:

• Nguồn dữ liệu: Tài liệu pháp luật, chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế, báo cáo tài chính và tài liệu hướng dẫn kế toán của các ngân hàng thương mại như BIDV, Vietcombank; các văn bản pháp lý của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Tài chính.
• Phương pháp phân tích: So sánh, tổng hợp các quy định pháp lý hiện hành, phân tích thực trạng công tác kế toán CCTCPS tại các ngân hàng, đối chiếu với chuẩn mực quốc tế để xác định tồn tại và hạn chế.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Tập trung nghiên cứu tại hai ngân hàng thương mại lớn có quy mô và hoạt động phái sinh đa dạng, đại diện cho thực trạng chung của hệ thống ngân hàng Việt Nam.
• Timeline nghiên cứu: Thực hiện trong giai đoạn 2012-2013, với việc thu thập và phân tích dữ liệu liên tục, cập nhật các văn bản pháp lý và chuẩn mực kế toán mới nhất.

Phương pháp nghiên cứu đảm bảo tính hệ thống, khách quan và phù hợp với mục tiêu hoàn thiện môi trường pháp lý kế toán CCTCPS.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cơ sở pháp lý về CCTCPS tại Việt Nam còn chưa hoàn chỉnh
   Các văn bản pháp lý như Quyết định số 17/1998/QĐ-NHNN, Quyết định số 1452/2004/QĐ-NHNN, Pháp lệnh ngoại hối số 28/2005/PL-UBTVQH11 và Nghị định số 160/2006/NĐ-CP đã tạo nền tảng cho hoạt động giao dịch phái sinh. Tuy nhiên, hợp đồng quyền chọn mới chỉ được thử nghiệm và chưa có văn bản chính thức cho phép triển khai rộng rãi. Tỷ lệ giao dịch quyền chọn chiếm dưới 5% tổng giao dịch phái sinh tại các ngân hàng lớn.

2. Thực trạng kế toán CCTCPS tại các ngân hàng thương mại còn nhiều hạn chế
   Tại BIDV và Vietcombank, công tác kế toán đã áp dụng các tài khoản chuyên biệt như TK 473 (giao dịch hoán đổi), TK 474 (giao dịch kỳ hạn), TK 475 (giao dịch tương lai), TK 476 (giao dịch quyền chọn) và TK 486 (thanh toán công cụ phái sinh). Tuy nhiên, việc đánh giá lại giá trị hợp lý và ghi nhận chênh lệch tỷ giá chưa đồng bộ, dẫn đến sai lệch trong báo cáo tài chính. Tỷ lệ sai sót trong hạch toán phái sinh ước tính khoảng 10-15% theo báo cáo nội bộ.

3. So sánh với chuẩn mực kế toán quốc tế
   Việt Nam đã tiếp cận các chuẩn mực IAS 32, IAS 39 và IFRS 7, IFRS 13, nhưng việc áp dụng còn hạn chế do thiếu hướng dẫn chi tiết và chưa có chuẩn mực riêng về kế toán CCTCPS. Các nước phát triển như Mỹ và Úc đã xây dựng hệ thống kế toán phái sinh hoàn chỉnh, ghi nhận giá trị hợp lý hàng ngày và phân loại rõ ràng công cụ phòng ngừa rủi ro, giúp giảm thiểu rủi ro tài chính hiệu quả.

4. Bài học kinh nghiệm từ Mỹ và Úc
   Mỹ áp dụng nguyên tắc GAAP với các quy định chặt chẽ về ghi nhận, đánh giá lại và hạch toán lãi lỗ hợp đồng quyền chọn, hợp đồng tương lai và hoán đổi lãi suất. Úc điều chỉnh chuẩn mực quốc tế phù hợp với môi trường pháp lý riêng, ghi nhận giá trị hợp lý và chênh lệch vào kết quả kinh doanh. Các ngân hàng Việt Nam có thể học hỏi mô hình này để hoàn thiện công tác kế toán.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những tồn tại là do khung pháp lý chưa đồng bộ, thiếu chuẩn mực kế toán chuyên biệt và hạn chế về nguồn nhân lực am hiểu CCTCPS. Việc chưa có quy định rõ ràng về hạch toán và đánh giá lại giá trị hợp lý dẫn đến rủi ro báo cáo tài chính không phản ánh đúng thực tế. So với các nghiên cứu quốc tế, Việt Nam còn ở giai đoạn sơ khai, cần đẩy mạnh hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực kế toán.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ áp dụng các loại hợp đồng phái sinh tại các ngân hàng, bảng tổng hợp các tài khoản kế toán sử dụng và biểu đồ tiến độ hoàn thiện khung pháp lý từ 1998 đến 2013. Những biểu đồ này giúp minh họa rõ ràng sự phát triển và tồn tại trong công tác kế toán CCTCPS.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý về kế toán CCTCPS
   Ban hành chuẩn mực kế toán riêng biệt cho công cụ tài chính phái sinh, đồng bộ với chuẩn mực quốc tế IFRS 9, trong vòng 1-2 năm tới, do Bộ Tài chính chủ trì phối hợp với Ngân hàng Nhà nước.

2. Xây dựng hướng dẫn chi tiết về hạch toán và đánh giá giá trị hợp lý
   Phát triển các văn bản hướng dẫn cụ thể về hạch toán các loại hợp đồng phái sinh, quy trình đánh giá lại giá trị hợp lý và ghi nhận chênh lệch tỷ giá, áp dụng ngay trong năm tài chính tiếp theo, do các ngân hàng thương mại phối hợp với các cơ quan quản lý thực hiện.

3. Nâng cao năng lực nguồn nhân lực kế toán và kiểm toán
   Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về kế toán công cụ tài chính phái sinh cho cán bộ kế toán ngân hàng và kiểm toán viên, với mục tiêu nâng tỷ lệ nhân sự có chứng chỉ chuyên môn lên trên 70% trong 3 năm tới.

4. Xây dựng hệ thống công nghệ thông tin hỗ trợ kế toán phái sinh
   Đầu tư phát triển phần mềm kế toán tích hợp chức năng đánh giá giá trị hợp lý và quản lý rủi ro phái sinh, hoàn thành trong vòng 2 năm, do các ngân hàng lớn phối hợp với nhà cung cấp công nghệ thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên và sinh viên ngành kế toán, tài chính
   Giúp hiểu rõ về công cụ tài chính phái sinh, chuẩn mực kế toán liên quan và thực trạng áp dụng tại Việt Nam, phục vụ nghiên cứu và giảng dạy chuyên sâu.

2. Cán bộ kế toán và kiểm toán tại ngân hàng thương mại
   Cung cấp kiến thức thực tiễn và hướng dẫn hạch toán các nghiệp vụ phái sinh, nâng cao hiệu quả công tác kế toán và kiểm soát rủi ro.

3. Nhà quản lý và hoạch định chính sách tài chính, ngân hàng
   Hỗ trợ xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý, chính sách quản lý công cụ tài chính phái sinh phù hợp với xu hướng hội nhập quốc tế.

4. Doanh nghiệp sử dụng công cụ tài chính phái sinh
   Giúp doanh nghiệp hiểu rõ về các loại hợp đồng phái sinh, cách thức ghi nhận và quản lý rủi ro tài chính, từ đó nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Câu hỏi thường gặp

1. Công cụ tài chính phái sinh là gì?
   Là các hợp đồng tài chính có giá trị biến động theo các yếu tố thị trường như lãi suất, tỷ giá, giá hàng hóa, được sử dụng để phòng ngừa rủi ro hoặc tạo lợi nhuận. Ví dụ: hợp đồng kỳ hạn, quyền chọn, hoán đổi.

2. Tại sao cần hoàn thiện môi trường pháp lý về kế toán CCTCPS?
   Vì môi trường pháp lý hiện tại còn thiếu đồng bộ, chưa phù hợp với chuẩn mực quốc tế, dẫn đến rủi ro báo cáo tài chính không chính xác và hạn chế phát triển thị trường phái sinh.

3. Các ngân hàng thương mại Việt Nam đã áp dụng những loại hợp đồng phái sinh nào?
   Chủ yếu là hợp đồng kỳ hạn, hoán đổi, quyền chọn và tương lai, trong đó hợp đồng quyền chọn còn hạn chế do chưa có văn bản pháp lý chính thức cho phép.

4. Chuẩn mực kế toán quốc tế nào liên quan đến CCTCPS?
   IAS 32, IAS 39, IFRS 7 và IFRS 13 quy định về ghi nhận, đo lường, trình bày và thuyết minh công cụ tài chính phái sinh, trong đó IFRS 9 sẽ thay thế IAS 39 từ năm 2015.

5. Làm thế nào để đánh giá giá trị hợp lý của công cụ tài chính phái sinh?
   Có thể sử dụng giá thị trường niêm yết, giá giao dịch ngang giá, phân tích dòng tiền chiết khấu hoặc mô hình định giá quyền chọn, tùy theo tính chất và thông tin thị trường có sẵn.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích cơ sở lý luận và thực trạng pháp lý, kế toán công cụ tài chính phái sinh tại các ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2012-2013.
• Phát hiện môi trường pháp lý còn thiếu đồng bộ, kế toán chưa hoàn chỉnh, chưa đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển.
• Đề xuất hoàn thiện khung pháp lý, hướng dẫn hạch toán, nâng cao năng lực nhân sự và ứng dụng công nghệ thông tin.
• Nghiên cứu cung cấp tài liệu tham khảo quý giá cho các nhà quản lý, kế toán, kiểm toán và học thuật.
• Khuyến nghị triển khai các giải pháp trong 1-3 năm tới để nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro và phát triển thị trường tài chính phái sinh Việt Nam.

Hành động tiếp theo là phối hợp các cơ quan quản lý và ngân hàng triển khai các đề xuất nhằm hoàn thiện môi trường pháp lý và kế toán công cụ tài chính phái sinh, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Lời mở đầu Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về kế toán công cụ tài chính phái sinh tại ngân hàng. Chƣơng 2: Thực trạng kế toán công cụ tài chính phái sinh tại ngân hàng thương mại Việt nam. Chƣơng 3: Hoàn thiện môi trường pháp lý về kế toán CCTCPS tại các ngân hàng thương mại. Kết luận 2 Luan van CHƢƠNG 1 CƠ Sở LÝ LUậN Về Kế TOÁN CÔNG Cụ TÀI CHÍNH PHÁI SINH.1 Tổng quan về công cụ tài chính phái sinh 1.1 Khái niệm , vai trò của công cụ tài chính phái sinh 1.1 Khái niệm công cụ tài chính phái sinh CCTC phái sinh là những công cụ được phát hành trên cơ sở những công cụ đã có nhằm nhiều mục tiêu khác nhau như phân tán rủi ro, bảo vệ lợi nhuận hoặc tạo lợi nhuận (IAS 32).

Theo IAS số 39 – CCTC: Ghi nhận và xác định giá trị, CCTC phái sinh là một CCTC hay một hợp đồng thỏa mãn đồng thời cả ba đặc điểm sau: + Có giá trị thay đổi theo sự thay đổi của các yếu tố trên thị trường như: Lãi suất, tỷ giá hối đoái, giá cả hàng hóa, giá chứng khoán… + Không yêu cầu đầu tư thuần ban đầu hoặc chỉ yêu cầu đầu tư thuần ban đầu thấp hơn so với các loại hợp đồng khác có các phản ứng tương tự đối với sự thay đổi của các yếu tố thị trường. + Được thanh toán vào một ngày trong tương lai.2 Vai trò của công cụ tài chính phái sinh CCTC phái sinh là một bộ phận của hệ thống tài chính quốc gia, đây là một vấn đề phức tạp và nhạy cảm, việc hoàn thiện các CCTC phái sinh và phát triển thị trường CCTC phái sinh hiệu quả là thể hiện sự phát triển của hệ thống tài chính quốc gia ở mức độ cao và chiều sâu, chính sự phát triển này sẽ là điều kiện cần để phát triển kinh tế ở tốc độ cao hơn. Xét ở góc độ tổng thể của nền kinh tế: Thị trường công cụ phái sinh đóng góp cho tăng trưởng kinh tế thông qua việc phát huy tốt các chức năng của hệ thống tài chính, đó là: + Cầu nối giữa tiết kiệm và đầu tư. + Sàng lọc, chuyển giao và phân tán rủi ro.

+ Tăng tính thanh khoản của các CCTC. 3 Luan van Xét ở góc độ hoạt động kinh doanh của DN: DN có thể mua hoặc bán CCTC phái sinh với 2 mục đích: mục đích phòng ngừa rủi ro tài chính và mục đích kinh doanh. Xét ở góc độ hoạt động kinh doanh của các tổ chức tài chính: Các lợi ích thu được khi ứng dụng CCTC phái sinh cũng tương tự như DN. Hơn thế nữa, với vai trò của trung gian tài chính, các tổ chức này có thể tăng nguồn thu từ thu phí với tư cách của người môi giới, đặc biệt, khả năng mở rộng, phát triển các mặt hoạt động khác của tổ chức tài chính như huy động vốn, cho vay, dịch vụ thanh toán, tư vấn.

cũng tăng cao và hiệu quả hơn.2 Các loại công cụ tài chính phái sinh 1. Hợp đồng kỳ hạn a. Khái niệm hợp đồng kỳ hạn HĐKH là một thoả thuận ràng buộc mang tính pháp lý giữa hai bên để mua hoặc bán một số tài sản, nghĩa vụ phải trả hoặc CCTC nhất định vào một thời điểm xác định trong tương lai với mức giá thoả thuận giữa các bên tại ngày giao dịch. Đặc điểm hợp đồng kỳ hạn HĐKH có những đặc điểm sau: + HĐKH không quy định các bên trong hợp đồng phải mở tài khoản (TK) ký quỹ hay trả bất cứ loại phí nào tại thời điểm khởi đầu hợp đồng, theo đó tài sản cơ sở, thời gian đáo hạn, hình thức thanh toán.

phụ thuộc hoàn toàn vào thoả thuận cụ thể giữa hai bên tham gia hợp đồng. + HĐKH không được trao đổi trên thị trường có tổ chức, đây là thỏa thuận cá nhân giữa hai tổ chức tài chính hoặc giữa một tổ chức tài chính với một khách hàng là DN. Vì không được giao dịch trên thị trường có tổ chức nên loại hợp đồng này không tuân theo bất kỳ tiêu chuẩn nào của thị trường, các bên trong HĐKH phải chịu những rủi ro nhất định do quyền lợi và nghĩa vụ theo hợp đồng không được đảm bảo bởi sàn giao dịch. + Bên mua hợp đồng được coi là có vị thế dài hạn trên hợp đồng và đồng ý mua tài sản vào một ngày cụ thể với mức giá xác định trước.

Bên bán hợp đồng được coi là có vị thế ngắn hạn trên hợp đồng và đồng ý bán một tài sản cụ thể cho người mua vào một ngày xác định trong tương lai với một mức giá được xác định trước. 4 Luan van + HĐKH không được tất toán trước thời điểm đáo hạn hợp đồng, các bên trong HĐKH chỉ phải thanh toán một lần vào ngày đáo hạn hợp đồng. Việc thanh toán HĐKH là thanh toán song phương, có thể được thực hiện bằng cách chuyển giao tài sản cơ sở hoặc thanh toán số tiền chênh lệch giữa giá tại ngày đáo hạn hợp đồng và ngày ký hợp đồng. HĐKH có nhiều loại khác nhau nhưng phổ biến có một số loại sau:Hợp đồng kỳ hạn về tiền tệ, hợp đồng kỳ hạn về lãi suất, Hợp đồng kỳ hạn về hàng hóa.

Hợp đồng tương lai a. Khái niệm hợp đồng tương lai HĐTL là một thoả thuận ràng buộc mang tính pháp lý giữa các bên để mua hoặc bán một số tài sản, nợ phải trả hoặc CCTC nhất định vào một thời điểm xác định trong tương lai với mức giá niêm yết tại ngày giao dịch, được chuẩn hoá theo quy định và được giao dịch trên sàn giao dịch tập trung (Nguyễn Minh Kiều, 2006). Đặc điểm hợp đồng tương lai HĐTL có những đặc điểm sau (Nguyễn Minh Kiều, 2006): + Tại ngày bắt đầu hợp đồng, các bên tham gia vào HĐTL phải mở TK ký quỹ tại sàn giao dịch hoặc nhà môi giới. Hàng ngày, khi có chênh lệch giữa giá thị trường và giá quy định trong hợp đồng của tài sản cơ sở, một bên tham gia trong hợp đồng phải trả cho sàn giao dịch hoặc nhà môi giới phần chênh lệch đó để sàn giao dịch hoặc nhà môi giới chuyển số tiền này vào TK ký quỹ của bên kia.

Trong thời gian hiệu lực của hợp đồng, các bên phải duy trì số dư TK ký quỹ trên mức tối thiểu được quy định bởi sàn giao dịch và phải nộp thêm tiền vào TK ký quỹ nếu số dư TK ký quỹ thấp hơn mức ký quỹ tối thiểu. + HĐTL được niêm yết công khai và có các đặc điểm kỹ thuật mang tính chuẩn hoá quy định. Giá trị HĐTL được xác định theo giá thị trường hàng ngày trên sàn giao dịch hoặc tại nhà môi giới trung gian. + Quyền lợi và nghĩa vụ của các bên tham gia vào HĐTL được đảm bảo đầy đủ bởi sàn giao dịch hoặc nhà môi giới trung gian.

+ HĐTL có tính thanh khoản cao, rủi ro thấp và được thanh toán bù trừ đa phương bởi sàn giao dịch hoặc nhà môi giới trung gian. Chính vì đặc điểm này nên các bên tham gia trong HĐTL có thể chấm dứt hợp đồng trước thời điểm đáo hạn hợp đồng bằng cách bán một HĐTL cùng loại. 5 Luan van + Tại thời điểm đáo hạn hợp đồng, việc thanh toán có thể được thực hiện bằng cách chuyển giao tài sản cơ sở hoặc thanh toán số tiền chênh lệch giữa giá tại ngày đáo hạn hợp đồng và giá tại ngày ký hợp đồng. + Hợp đồng tương lai bao gồm các loại: Hợp đồng tương lai về tiền tệ, hợp đồng tương lai về lãi suất, hợp đồng tương lai về hàng hóa.3 Hợp đồng quyền chọn a.

Khái niệm hợp đồng quyền chọn HĐQC (Option Contracts) là loại hợp đồng cho phép người nắm giữ nó một quyền (không phải nghĩa vụ) để mua hay bán một tài sản xác định (tài sản cơ sở) với một mức giá xác định vào một khoảng thời gian xác định hoặc điểm thời gian xác định trong tương lai (Nguyễn Minh Kiều, 2008) Tại thời điểm xác định trong tương lai, người mua quyền có thể thực hiện hoặc không thực hiện quyền mua (hay bán) tài sản cơ sở. Nếu người mua thực hiện quyền mua (hay bán), thì người bán quyền buộc phải bán (hay mua) tài sản cơ sở. Thời điểm xác định trong tương lai gọi là ngày đáo hạn; thời gian từ khi ký HĐQC đến ngày thanh toán gọi là kỳ hạn của quyền chọn; mức giá xác định áp dụng trong ngày đáo hạn gọi là giá thực hiện. Đặc điểm hợp đồng quyền chọn b.

Đặc điểm chung (Nguyễn Minh Kiều, 2008) HĐQC có những đặc điểm sau: + Không bắt buộc các bên phải giao sản phẩm. + Chỉ quy định quyền giao hay nhận, mà không bắt buộc thực hiện nghĩa vụ của mình. + Người mua có thể thực hiện quyền hoặc bán quyền cho người khác hay không thực hiện quyền. Để thực hiện quyền này, khi ký kết hợp đồng người mua phải trả quyền phí, giá trong hợp đồng gọi là giá thực hiện và ngày xác định trong hợp đồng là ngày đáo hạn.

Tương tự như vậy đối với người bán trong HĐQC bán. + Tùy theo từng loại mà HĐQC có thể thực hiện tại bất kỳ thời điểm nào trước ngày đáo hạn hoặc đến ngày đáo hạn. + Nếu phân theo loại quyền: Có hai loại HĐQC: 6 Luan van - HĐQC mua: là loại hợp đồng đem đến cho người nắm giữ nó quyền mua tài sản với một mức giá xác định vào một khoảng thời gian xác định hoặc điểm thời gian xác định trong tương lai. - HĐQC bán: là loại hợp đồng đem đến cho người nắm giữ nó quyền bán tài sản với một mức giá xác định vào một khoảng thời gian xác định hoặc điểm thời gian xác định trong tương lai.

Người bán quyền chọn được coi là người có vị thế ngắn hạn trên hợp đồng và phải có nghĩa vụ thực hiện việc bán hay mua tài sản trong HĐQC khi người mua yêu cầu. Người mua quyền chọn được coi là người có vị thế dài hạn trên hợp đồng và có quyền mua hay không mua tài sản cơ sở quy định trong HĐQC (Nguyễn Thị Ngọc Trang, 2011) + Nếu phân theo kiểu hợp đồng, có hai loại HĐQC: - HĐQC kiểu Mỹ: là dạng HĐQC mà người nắm quyền có thể thực hiện mua hoặc bán tại mức giá xác định vào bất kỳ ngày nào trong thời hạn của hợp đồng (kể từ ngày bắt đầu nắm giữ quyền cho đến hết ngày đáo hạn). - HĐQC kiểu châu Âu: là dạng HĐQC mà người nắm giữ quyền có thể thực hiện mua hoặc bán tại mức giá xác định vào ngày đến hạn (ngày thực hiện hay ngày đáo hạn).