CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÔNG TÁC THANH TRA, KIỂM TRA TRONG HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG 1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CÓ LIÊN QUAN ĐẾN THANH TRA, KIỂM TRA HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG 1. Khái niệm Thanh tra và kiểm tra Xây dựng 1. Khái niệm Thanh tra Thanh tra là một khâu trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước.
Hoạt động thanh tra nhằm kiểm soát hữu hiệu việc thực thi quyền lực nhà nước trong lĩnh vực hành pháp. Từ yêu cầu cần phải có hoạt động thanh tra dẫn đến hình thành các tổ chức thanh tra là một nhu cầu tất yếu của quá trình quản lý nhà nước. Theo Từ điển Tiếng Việt của Nhà xuất bản Thanh niên (2012) “Thanh tra: là kiểm soát, xem xét tại chỗ ” [10, tr84]. Lần đầu tiên khái niệm thanh tra được định nghĩa trong Luật Thanh tra năm 2004 dưới khái niệm thanh tra nhà nước.
Theo đó “Thanh tra nhà nước là việc xem xét, đánh giá, xử lý của cơ quan quản lý nhà nước đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự quản lý theo thẩm quyền, trình tự, thủ tục được quy định trong Luật này và các quy định khác của pháp luật. Thanh tra nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành”. Thanh tra nhà nước: Luật Thanh tra năm 2010 nêu tại khoản 1, Điều 3, như sau: “Thanh tra nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Thanh tra nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành.” Thanh tra hành chính: Tại khoản 2, Điều 3, Luật Thanh tra năm 2010 nêu: "Thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra của cơ quan quản lý nhà nước 4 có thẩm quyền đối với cơ quan, tổ chúc, cá nhân trực thuộc trong việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn được giao ".
Thanh tra chuyên ngành: Tại khoản 3, Điều 3, Luật Thanh tra năm 2010 nêu: “ Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo ngành, lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn – kỹ thuật, quy tắc quản lý thuộc ngành, lĩnh vực đó”. Hoạt động thanh tra thường xuyên diễn ra ngay trong quá trình tổ chức, thực hiện các nhiệm vụ quản lý cũng như thực hiện đường lối, chính sách pháp luật. Mặt khác, hoạt động của thanh tra nhà nước cũng thực hiện ở lĩnh vực chấp hành, điều hành trong hoạt động quản lý, đánh giá việc thực hiện đúng sai của đối tượng thanh tra trong việc chấp hành đường lối, chủ trương, chính sách pháp luật của nhà nước, thực hiện kế hoạch của đơn vị; phân tích và đánh giá đúng thực chất tổ chức, bộ máy, cán bộ, cơ sở vật chất bảo đảm thực hiện nhiệm vụ quản lý; xét giải quyết khiếu nại, tố cáo theo thẩm quyền; tham mưu cho lãnh đạo cùng cấp giải quyết khiếu nại, tố cáo theo quy định của pháp luật. Khái niệm Thanh tra xây dựng Theo Từ điển Tiếng Việt của Nhà xuất bản Thanh niên (2012) “Xây dựng: Làm nên một công trình kiến trúc” [10, tr84].
Theo một số cách hiểu thông thường khác thì xây dựng là việc xây, tạo dựng nên cơ sở hạ tầng. Trong lĩnh vực xây dựng có thể hiểu khái niệm: Thanh tra xây dựng là hoạt động thanh tra chuyên ngành do các cơ quan và cá nhân thanh tra xây dựng có thẩm quyền tiến hành nhằm đảm bảo thực hiện nghiêm chỉnh các quy định pháp luật trong lĩnh vực quản lý nhà nước về xây dựng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân. Thanh tra xây dựng là thanh tra chuyên nghành về xây dựng được tổ chức và hoạt động theo quy định của Chính phủ. Có một bộ máy chuyên trách đảm 5 nhiệm các công việc liên quan đến lĩnh vực xây dựng, được thành lập và đi vào hoạt động trên cơ sở hệ thống các quy định của pháp luật.
Thanh tra xây dựng là hoạt động mang tính chuyên trách để tiến hành hoạt động kiểm tra, xem xét việc thực hiện các nhiệm vụ trong phạm vi quản lý nhà nước về lĩnh vực xây dựng gồm: xây dựng; kiến trúc, quy hoạch xây dựng, về hạ tầng kỹ thuật đô thị, khu công nghiệp; khu kinh tế; khu công nghệ cao; phát triển đô thị, nhà ở và công sở; kinh doanh bất động sản, vật liệu xây dựng, an toàn kỹ thuật xây dựng, về bảo vệ môi trường. Hoạt động thanh tra xây dựng luôn luôn gắn liền với hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước và là cơ quan thuộc hệ thống cơ quan hành chính nhà nước. Đối tượng của thanh tra nghành xây dựng là cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng và của Sở Xây dựng theo ủy quyền hoặc phân cấp của UBND cấp Tỉnh; Là cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt nam và nước ngoài hoạt động trên lãnh thổ nước Hưng Đông xã hội chủ nghĩa Việt nam có nghĩa vụ chấp hành quy định của pháp luật trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Bộ Xây dựng, Sở Xây dựng. Khái niệm kiểm tra Kiểm tra là một trong những chức năng của quy trình quản lý.
Thông qua chức năng kiểm tra mà chủ thể quản lý nắm bắt và điều chỉnh kịp thời các hoạt động để thực hiện tốt mục tiêu đã xác định. Thông qua kiểm tra mà nhà nước quản lý nắm được nhịp độ, tiến độ và mức độ thực hiện công việc của các thành viên trong một bộ phận tổ chức và của các bộ phận trong tổng thể cơ cấu tổ chức. Thông qua kiểm tra người quản lý nắm và kiểm soát được chất lượng các công việc được hoàn thành, từ đó phát hiện những ưu điểm và những hạn chế trong toàn bộ hoạt động của tổ chức và quy trình quản lý để từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp hướng tới việc thực hiện mục tiêu. 6 Kiểm tra cung cấp các căn cứ cụ thể để hoàn thiện các quyết định quản lý.
Nhờ có kiểm tra mà nhà quản lý biết được quyết định, mệnh lệnh được ban hành có phù hợp hay không, từ đó có sự điều chỉnh; Kiểm tra giúp đảm bảo thực thi quyền lực của chủ thể quản lý. Người quản lý biết thái độ, trách nhiệm của nhân viên trong việc thực hiện mục tiêu, nhằm duy trì trật tự của tổ chức. Kiểm tra giúp cho tổ chức theo sát và đối phó với sự thay đổi của môi trường. Kiểm tra tao tiền đề cho quá trình hoàn thiện và đổi mới tổ chức.
Mục đích của công tác thanh tra, kiểm tra trong hoạt động xây dựng - Hoạt động thanh tra nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật, trong đó phòng ngừa là mục đích chủ yếu, trực tiếp của hoạt động thanh tra. - Phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền các biện pháp khắc phục là mục đích quan trọng của hoạt động thanh tra. - Phát huy nhân tố tích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động quản lý nhà nước; bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Đây là mục đích gián tiếp nhưng có tác động quan trọng tới hiệu quả quản lý.
Nguyên tắc của công tác thanh tra, kiểm tra trong lĩnh vực xây dựng Ba nguyên tắc cơ bản của công tác kiểm tra, thanh tra: * Nguyên tắc thứ nhất: Mọi hoạt động thanh tra, kiểm tra đều phải tuân thủ các quy định của pháp luật. - Khi tiến hành thanh tra, kiểm tra phải có quyết định thanh tra, kiểm tra do người có thẩm quyền ban hành. - Trong quá trình thanh tra, kiểm tra các thanh tra viên cần thực hiện độc lập và nghiêm túc các quyền trong phạm vi pháp luật cho phép. 7 * Nguyên tắc thứ hai: Hoạt động của Đoàn thanh tra phải bảo đảm nguyên tắc chính xác, khách quan, công khai, dân chủ, kịp thời; không làm cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra.
* Nguyên tắc thứ ba: Việc tiến hành thanh tra phải đúng nội dung, phạm vi, đối tượng, thời gian theo quyết định thanh tra; tuân thủ trình tự, thủ tục, thẩm quyền được quy định tại Luật thanh tra, các nghị định quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật thanh tra. Chức năng, nhiệm vụ và yêu cầu của công tác thanh tra, kiểm tra trong lĩnh vực xây dựng 1.Chức năng Thanh tra Xây dựng là tổ chức hành chính nhà nước, thực hiện chức năng thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành trong phạm vi quản lý nhà nước về : xây dựng, vật liệu xây dựng, nhà ở và công sở, kiến trúc, quy hoạch xây dựng đô thị, quy hoạch xây dựng điểm dân cư nông thôn, hạ tầng kỹ thuật đô thị theo quy định của pháp luật. Nhiệm vụ và yêu cầu của công tác thanh tra, kiểm tra trong lĩnh vực xây dựng *Trình Lãnh đạo quyết định: Khảo sát, thu thập thông tin làm cơ sở xây dựng kế hoạch thanh tra theo định hướng của Thanh tra Bộ và Thanh tra Tỉnh, trình lãnh đạo phê duyệt; Chủ trì xây dựng chương trình, kế hoạch thanh tra, kiểm tra hàng năm, thanh tra chuyên ngành xây dựng trình lãnh đạo phê duyệt và tổ chức thực hiện, đôn đốc các bộ phận liên quan thực hiện công tác kiểm tra, hướng dẫn theo đúng kế hoạch; Thanh tra quyết định theo thẩm quyền hoặc Trình lãnh đạo quyết định thanh tra khi phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật; Trình lãnh đạo quyết định hoặc quyết định theo thẩm quyền việc thành lập các đoàn thanh tra, cử Thanh tra viên, trưng tập cộng tác viên thanh tra thực hiện việc thanh tra theo quy định của pháp luật; 8 Kiến nghị lãnh đạo tạm đình chỉ việc thi hành quyết định của đơn vị thuộc quyền quản lý của Sở Xây dựng khi có căn cứ cho rằng các quy định đó trái pháp luật hoặc gây ảnh hưởng đến hoạt động thanh tra. Kiến nghị lãnh đạo xem xét trách nhiệm, xử lý người có hành vi vi phạm thuộc quyền quản lý của Sở Xây dựng; Kiến nghị lãnh đạo giải quyết những vấn đề về công tác thanh tra.