phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, danh mục các bảng biểu, danh mục các chữ viết tắt, danh mục các công trình đã công bồ có liên quan đến luận án, nội dung của luận án còn bao gồm: Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài. Chương |: Cơ sở lý luận hoàn thiện pháp luật bao hiểm xã hội bắt buộc. Chương 2: Thực trạng pháp luật bảo hiểm xã hội bắt buộc Việt Nam và thực tiễn thực hiện. Chương 3: Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật bảo hiểm xã hội bắt buộc ở Việt Nam.
TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐÈ TÀI 1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Bảo hiểm xã hội bắt buộc có vị trí quan trọng trong hệ thống ASXH do đó BHXHBB đã được rất nhiều công trình nghiên cứu quan tâm. Bản chất của BHXHBB mang cả yếu tố kinh tế và xã hội do đó van dé này được nghiên cứu cả trong lĩnh vực kinh tế và khoa học xã hội. Nghiên cứu hoàn thiện pháp luật BHXHBB ở Việt Nam cần tập trung vào khía cạnh pháp lý đồng thời tiếp thu những kết quả nghiên cứu cơ bản về khía cạnh kinh tế, xã hội của bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Việc nghiên cứu van dé nay cũng cần đặt trong tổng thé xu hướng phát triển của pháp luật về ASXH. Trên cơ sở tiễn hành nghiên cứu các công trình khoa học trong và ngoài nước liên quan đến BHXHBB và pháp luật BHXHBB ở Việt Nam dé đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài luận án. Tình hình nghiên cứu cơ sở ly luận hoàn thiện pháp luật bảo hiểm xã hội bắt buộc 1. Tình hình nghiên cứu lý luận của bao hiểm xã hội bắt buộc Van dé lý luận về BHXHBB được nghiên cứu trong nhiều ngành khoa học như luật học, kinh tế học, xã học học.
Mỗi công trình khoa học như luận án, luận văn, cuốn sách, đề tài nghiên cứu khoa học các cấp có những cách tiếp cận và luận giải riêng về BHXHBB. Khái niệm BHXHBB đã được luận án tiến sỹ luật học “Hoàn thiện pháp luật bảo hiểm xã hội ở Việt Nam — lý luận và thực tiễn” của Nguyễn Huy Ban, Trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn (1996) luận giải thông qua quan niệm về BHXH, luận án cho rằng BHXH là sự bảo vệ của xã hội đối với NLD thông qua việc huy động các nguồn đóng góp dé trợ cấp cho NLD nhằm chống lại những khó khăn về kinh tế và xã hội do bị ngừng hoặc bị giảm thu nhập gây ra bởi ốm đau, thai sản, tai nạn, thất nghiệp, mat khả năng lao động, tuổi già, chết. Đồng thời bao đảm chăm sóc y tế trợ cấp cho các thân nhân trong gia đình NLD dé góp phần ổn định cuộc sống NLD và gia đình, góp phan an toàn xã hội. Theo tác giả BHXHBB là một loại hình BHXH quan trọng và chủ chốt do Nhà nước đặt ra bắt buộc các bên phải tham gia.
Đặc điểm và vai trò của BHXHBB được hiểu thông qua đặc điểm và vai trò của BHXH. Luận án đã thê hiện tính xã hội trong bản chất của BHXH ở Việt Nam thời kì đầu, cũng như mối quan hệ giữa mặt pháp lý với các mặt kinh tế, chính trị, xã hội khác; chỉ ra những đặc điểm cơ bản cũng như vai trò của BHXH thé hiện tương đối đầy đủ ý nghĩa xã hội to lớn và giá trị nhân văn sâu sắc của BHXH. Kế thừa nội dung đó vì nó vẫn còn mang nhiều giá trị tới ngày nay, mặc dù công trình công bố đã lâu. Tuy nhiên tác giả chưa luận giải được đặc điểm, vai trò riêng của BHXHBB và sự khác biệt giữa BHXHBB so với các loại hình BHXH khác cần phải tiếp tục nghiên cứu.
Bên cạnh đó, luận án tiễn sỹ kinh tế “Hoàn thiện cơ chế thu BHXH ở Việt Nam” của Phạm Trường Giang, Đại học Kinh tế quốc dân (2010) với phạm vi nghiên cứu đề tài là BHXHBB đã đưa ra định nghĩa BHXH là biện pháp mà Nhà nước sử dụng nhằm đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phan thu nhập từ lao động của NLD khi họ bị giảm hoặc mat khả năng lao động do gặp phải các rủi ro như: ốm đau, TNLĐ, BNN, thai sản, thất nghiệp, hết tudi lao động, chết dựa trên cơ sở hình thành quỹ tiền tệ tập trung từ sự tham gia đóng góp của NSDLD, NLD được sự bảo trợ của Nhà nước nhằm 6n định đời sống cho NLD và gia đình họ, tác gia Pham Trường Giang đã đưa ra một định nghĩa hiện đại hơn, không chỉ dừng lại ở định nghĩa luận án cũng đưa ra đặc điểm của BHXHBB, nội dung này được tiếp thu va sẽ tiếp tục nghiên cứu pháp luật BHXHBB ở phạm vi toàn điện hơn không chỉ là cơ chế thu BHXH. Với luận án tiễn sỹ kinh tế “Hoàn thiện hệ thống tô chức và hoạt động chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội ở Việt Nam” của Nguyễn Thị Chính, Trường Đại học Kinh tế quốc dân (2010) tác giả đã luận giải khái niệm BHXHBB là một loại hình BHXH bằng việc nhìn nhận BHXH ở nhiều góc độ khác nhau, từ đó có nhiều cách nhiều tiêu chí để phân loại. Theo loại hình bảo hiểm của người tham gia BHXH thì bao gồm BHXHBB và BHXHTN. Ở đây tác giả đã phân tích BHXHBB là loại hình BHXH mà NLD và NSDLD bắt buộc phải tham gia theo quy định của pháp luật, do Nhà nước đứng ra tô chức và quản lý BHXH, thực hiện mục đích ràng buộc trách nhiệm của NSDLD với NLD nhăm ổn định nguồn thu chi dé phát triên BHXH bền vững.
Luận án cũng đã chỉ ra sự khác biệt giữa BHXHBB và BHTN. Tuy nhiên luận án chỉ luận giải BHXHBB mang tích chat chung, sau đó thì tập trung vào hệ thống tô chức và hoạt động chi trả các chế độ BHXH, cần phải tiếp tục nghiên cứu các van đề khác của pháp luật BHXHBB. Luận án “Hoàn thiện pháp luật về bồi thường tai nạn lao động” của Lê Kim Dung, 2012, Học viện khoa học xã hội; và Luận án ““lội phạm học trong lĩnh vực bao hiểm xã hội — những van đề lý luận và thực tiễn” của Nguyễn Thị Anh Tho (2012) Trường Đại học Luật Hà Nội; cũng như Luận án “Hoàn thiện chế độ BHXH tại nạn lao động và bệnh nghề nghiệp ở Việt Nam” của Hoàng Bích Hồng (2011) Trường Đại học Kinh tế quốc dân, cũng đã mang lại nhiều ý nghĩa khoa học. Các luận án trên 10 cũng đã luận giải về một van dé của pháp luật BHXHBB như một chế độ BHXHBB, một hình thức xử lý vi phạm pháp luật BHXHBB sẽ được tiếp thu ở góc độ lý luận, cần tiếp tục nghiên cứu toàn diện các vấn đề khác của pháp luật BHXHBB.
Nếu như đối với các luận án trên BHXHBB được tiếp cận trực tiếp thì nhiều luận án tiến sỹ đã đề cập đến BHXHBB từ góc độ tiếp cận rộng hơn với tư cách là một bộ phận của ASXH, có thé kế đến: luận án “Co sở lý luận và thực tiễn cho việc hoàn thiện pháp luật an sinh xã hội ở Việt nam” của Nguyễn Hiền Phương (2008), Trường Đại học Luật Hà Nội; và luận án “ASXH đối với nông dân trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam” của Mai Ngọc Anh (2009), Trường Đại học Kinh tế quốc dân; cũng như Luận án “Chính sách ASXH và vai trò của nhà nước trong việc thực hiện chính sách ASXH ở Việt Nam” của Nguyễn Văn Chiều (2013), Học viện khoa học xã hội. Do tiếp cận từ góc độ khá rộng, những van đề lý luận về BHXHBB như định nghĩa, đặc điểm, vai trò, ý nghĩa mới được trình bày ở mức cơ bản, khái quát trong tong thể lý luận về ASXH, trong các luận án này BHXHBB được đề cập với tư cách là một loại hình BHXH đặt bên cạnh và có sự đối sánh với các chính sách khác trong hệ thống ASXH. Ở cấp độ luận văn thạc sỹ luật học, đã có nhiều đề tài liên quan trực tiếp tới BHXHBB có thé ké tới một số luận văn thạc sỹ như là: “ Pháp luật về bảo hiểm thai sản và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Hòa Bình” của Đặng Thị Thu Hường (2019), Trường Đại học Luật Hà Nội; “Pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Hòa Bình” của Nguyễn Đình Lý (2020), Trường Đại học Luật Hà Nội; “Pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc ở Việt Nam” của Bùi Thanh Hương (2018), Trường Đại học Luật Hà Nội; “Những điểm mới của Luật bảo hiểm xã hội năm 2014” của Chu Ha Mi (2017), Trường Dai học Luật Hà Nội; “Pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc và thực tiễn thực hiện trên địa bàn tỉnh Phú thọ” của Phạm Lan Hương (2017), Trường Đại học Luật Hà Nội; “ Giải pháp bảo đảm an toàn quỹ BHXH theo pháp luật Việt nam” của Mai Thị Hậu (2017), Trường Đại học Luật Hà Nội; “Bảo hiểm xã hội bắt buộc trong luật BHXH và thực tiễn thi hành trên địa bàn thành phố Hà Nội” của Nguyễn Thị Thúy (2014), Khoa Luật Đại học quốc gia Hà Nội; “Pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc và thực tiễn ở Hà Nội” của Nguyễn Thị La Giang (2015), Khoa Luật Đại học quốc gia Hà Nội; “Pháp luật về BHXH từ thực tiễn áp dụng tại huyện Bình Lục tỉnh Hà Nam” của Nguyễn Trọng Tuan (2017), Viện dai học mở Hà Nội. Với các luận văn thạc sỹ nêu trên tác giả cũng đã đặt nền tang ly thuyết cho công trình nghiên cứu của mình bằng việc trình bày những vấn đề lý luận II cơ bản về BHXHBB như nguồn gốc ra đời, định nghĩa, đặc điểm, ý nghĩa, vai trò của BHXHBB; có những luận văn thi chỉ tập trung vào một chế độ BHXHBB nhất định, hay van đề về tài chính, về xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực BHXHBB.
Những luận điểm được đưa ra tại các luận văn này nhìn chung chưa có điểm mới đột phá trong nghiên cứu lý luận ve BHXHBB chưa đưa ra được khái niệm, đặc điểm, vai trò riêng của BHXHBB, chưa phân tích điểm khác biệt giữa BHXHBB với BHTN. Trong các cuốn sách dé cập về van đề lý luận BHXHBB, đáng chú ý có tác pham “Đổi mới và phát trién BHXH ở Việt Nam” của TS Dương Văn Thắng (2015), nhà xuất bản chính trị quốc gia, trong đó khái lược quá trình hình thành và phát triển BHXH của nước ta.