Luận văn thạc sĩ: Tìm hiểu cách tân nghệ thuật trong truyện ngắn của nữ tác giả 1986-2006

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu văn học tìm hiểu một số cách tân nghệ thuật trong truyện ngắn của một số cây bút nữ thời kỳ 1986, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Huệ
• Người hướng dẫn: PGS.TS Hà Văn Đức
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Cách Tân Nghệ Thuật Trong Truyện Ngắn Nữ 1986-2006
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về cách tân nghệ thuật trong truyện ngắn nữ 1986 2006

Thời kỳ 1986-2006 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong văn học Việt Nam, đặc biệt là trong thể loại truyện ngắn của nữ tác giả. Các tác phẩm không chỉ phản ánh hiện thực xã hội mà còn thể hiện những cách tân nghệ thuật độc đáo. Những cây bút nữ như Nguyễn Thị Thu Huệ, Nguyễn Ngọc Tư, và Đỗ Bích Thúy đã mang đến những giọng điệu mới, phong cách viết đa dạng, và cách tiếp cận sâu sắc hơn về tâm lý nhân vật.

1.1. Đặc điểm nổi bật của truyện ngắn nữ giai đoạn 1986 2006

Truyện ngắn nữ trong giai đoạn này thể hiện sự phong phú về nội dung và hình thức. Các tác giả đã khai thác sâu sắc tâm lý nhân vật, phản ánh những nỗi đau và khát vọng của người phụ nữ trong xã hội hiện đại. Sự chuyển mình này không chỉ là sự đổi mới về mặt nghệ thuật mà còn là sự khẳng định vị thế của nữ giới trong văn học.

1.2. Những tác phẩm tiêu biểu và ảnh hưởng của chúng

Các tác phẩm như 'Hậu thiên đường' của Nguyễn Thị Thu Huệ hay 'Cánh đồng bất tận' của Nguyễn Ngọc Tư đã gây tiếng vang lớn trong giới văn học. Những tác phẩm này không chỉ thu hút độc giả mà còn tạo ra những cuộc thảo luận sôi nổi về vai trò của phụ nữ trong văn học và xã hội.

II. Vấn đề và thách thức trong cách tân nghệ thuật truyện ngắn nữ

Mặc dù có nhiều thành tựu, nhưng các tác giả nữ vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc khẳng định bản thân. Sự phân biệt giới tính trong văn học vẫn tồn tại, và nhiều tác phẩm của họ chưa được công nhận đúng mức. Điều này đặt ra câu hỏi về cách mà xã hội nhìn nhận và đánh giá văn học nữ.

2.1. Sự phân biệt giới tính trong văn học

Văn học Việt Nam truyền thống thường bị chi phối bởi nam giới, dẫn đến việc các tác phẩm của nữ giới không được chú ý. Điều này tạo ra một khoảng cách lớn trong việc công nhận tài năng của các tác giả nữ, khiến họ phải nỗ lực nhiều hơn để khẳng định giá trị của mình.

2.2. Những khó khăn trong việc tiếp cận độc giả

Nhiều tác phẩm của nữ tác giả không được phát hành rộng rãi, dẫn đến việc độc giả khó tiếp cận. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của văn học nữ mà còn làm giảm đi sự đa dạng trong văn học Việt Nam.

III. Phương pháp và giải pháp cho cách tân nghệ thuật trong truyện ngắn nữ

Để vượt qua những thách thức, các tác giả nữ cần áp dụng những phương pháp sáng tạo và đổi mới trong nghệ thuật viết. Việc kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, cũng như việc sử dụng ngôn ngữ phong phú sẽ giúp họ tạo ra những tác phẩm độc đáo và thu hút hơn.

3.1. Kết hợp giữa truyền thống và hiện đại

Việc kết hợp các yếu tố văn hóa truyền thống với những phong cách hiện đại sẽ tạo ra sự mới mẻ trong tác phẩm. Điều này không chỉ giúp các tác giả nữ khẳng định bản sắc riêng mà còn thu hút được sự quan tâm của độc giả.

3.2. Sử dụng ngôn ngữ phong phú và đa dạng

Ngôn ngữ là công cụ quan trọng trong việc thể hiện ý tưởng và cảm xúc. Các tác giả nữ cần chú trọng đến việc sử dụng ngôn ngữ một cách sáng tạo, từ đó tạo ra những hình ảnh và cảm xúc sâu sắc trong tác phẩm của mình.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về truyện ngắn nữ

Nghiên cứu về cách tân nghệ thuật trong truyện ngắn nữ không chỉ giúp hiểu rõ hơn về văn học Việt Nam mà còn mở ra những hướng đi mới cho các tác giả trẻ. Những kết quả này có thể được áp dụng trong việc giảng dạy và nghiên cứu văn học, từ đó nâng cao giá trị của văn học nữ.

4.1. Tác động đến giảng dạy văn học

Việc đưa các tác phẩm của nữ tác giả vào chương trình giảng dạy sẽ giúp học sinh, sinh viên có cái nhìn đa chiều hơn về văn học. Điều này không chỉ nâng cao nhận thức về văn học nữ mà còn khuyến khích sự sáng tạo trong viết lách.

4.2. Khuyến khích nghiên cứu văn học nữ

Các nghiên cứu về văn học nữ cần được khuyến khích hơn nữa. Việc này không chỉ giúp phát hiện ra những tài năng mới mà còn góp phần làm phong phú thêm bức tranh văn học Việt Nam.

V. Kết luận và tương lai của cách tân nghệ thuật trong truyện ngắn nữ

Cách tân nghệ thuật trong truyện ngắn nữ giai đoạn 1986-2006 đã mở ra một trang mới cho văn học Việt Nam. Tương lai của thể loại này phụ thuộc vào sự sáng tạo và nỗ lực của các tác giả nữ trong việc khẳng định giá trị của mình. Sự phát triển của văn học nữ sẽ góp phần làm phong phú thêm nền văn học nước nhà.

5.1. Triển vọng phát triển văn học nữ

Với sự gia tăng của các tác giả nữ, văn học Việt Nam đang dần trở nên đa dạng và phong phú hơn. Điều này hứa hẹn sẽ mang đến những tác phẩm chất lượng và độc đáo trong tương lai.

5.2. Vai trò của các tổ chức văn học trong việc hỗ trợ tác giả nữ

Các tổ chức văn học cần có những chương trình hỗ trợ và khuyến khích các tác giả nữ. Việc này không chỉ giúp họ phát triển sự nghiệp mà còn nâng cao giá trị của văn học nữ trong xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: NHỮNG ĐỔI MỚI VỀ CỐT TRUYỆN VÀ KẾT CẤU 1.Cốt truyện và sự mở rộng dung lượng hiện thực Nếu tác phẩm trữ tình phản ánh hiện thực trong sự cảm nhận chủ quan về nó, thì tác phẩm tự sự lại tái hiện đời sống trong toàn bộ tính khách quan của nó. Tác phẩm tự sự phản ánh hiện thực qua bức tranh mở rộng của đời sống trong không gian, thời gian, qua các sự kiện, biến cố xảy ra trong cuộc đời con người”[Tr385,13]. Phương thức phản ánh hiện thực qua các sự kiện, biến cố và hành vi con người làm cho tác phẩm tự sự trở thành một câu chuyện về ai đó hay về một cái gì đó. Cho nên, tác phẩm tự sự bao giờ cũng có cốt truyện.

Điểm khác biệt cơ bản giữa tác phẩm tự sự và tác phẩm trữ tình chính là yếu tố cốt truyện. Vì vậy, ta có thể khẳng định cốt truyện trong tác phẩm tự sự chiếm một vị trí vô cùng quan trọng góp phần hình thành nên đặc trưng của thể lọai. Theo Từ điển thuật ngữ văn học thì “cốt truyện là hệ thống các sự kiện cụ thể, được tổ chức theo yêu cầu tư tưởng và nghệ thuật nhất định, tạo thành bộ phận cơ bản, quan trọng nhất trong hình thức động của tác phẩm văn học thuộc các loại tự sự và kịch [13]. Có thể tìm thấy qua một cốt truyện hai phương diện gắn bó hữu cơ.

Một mặt, cốt truyện là một phương diện bộc lộ nhân vật, nhờ cốt truyện, nhà văn thể hiện sự tác động qua lại giữa các tính cách nhân vật, mặt khác, cốt truyện còn là phương tiện để nhà văn tái hiện các xung đột xã hội. Cốt truyện vừa góp phần bộc lộ có hiệu quả đặc điểm mỗi tính cách, tổ chức tốt hệ thống tính cách, lại vừa trình bày một hệ thống sự kiện phản ánh chân thực xung đột xã hội, có sức mạnh hấp dẫn và lôi cuốn người đọc. Cốt truyện là một hiện tượng phức tạp. Trong thực tế văn học, cốt truyện các tác phẩm hết sức đa dạng, kết tinh truyền thống dân tộc, phản ánh những thành tựu văn học của mỗi thời kỳ lịch sử, thể hiện phong cách, tài năng nghệ thuật của nhà văn [Tr100.

Nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân lại đưa ra quan niệm khác về cốt truyện: “Cốt truyện là một phương diện của lĩnh vực hình thức nghệ thuật, nó chỉ lớp biến cố của hình thức tác phẩm. Chính hệ thống biến cố tạo ra sự vận động của nội dung cuộc sống được miêu tả trong tác phẩm. Cốt truyện là một phẩm chất có giá trị quan trọng của văn học, sân khấu, điện ảnh và các nghệ thuật cùng loại. Trong các thể loại văn học, các cốt truyện là thành phần quan trọng thiết yếu của tự sự và kịch, nhưng thường không có mặt trong các tác phẩm trữ tình” [Tr 114, 5] 15 Luận văn thạc sĩ Nguyễn Thanh Hồng Dẫn luận nghiên cứu văn học do G.

Pôpêlốp chủ biên nêu khái quát về cốt truyện: “Các tác phẩm tự sự và kịch, miêu tả các sự kiện, hành động trong đời sống nhân vật diễn ra trong không gian và thời gian. Phương diện này của sáng tác nghệ thuật được gọi bằng thuật ngữ cốt truyện.[Tr 229,25] Vậy ta có thể đi đến kết luận về cốt truyện: Cốt truyện là một hệ thống các sự kiện, biến cố phản ánh những diễn biến của cuộc sống một cách nghệ thuật làm cho tính cách của nhân vật hình thành và phát triển. Đồng thời, cốt truyện còn là phương tiện để nhà văn tái hiện các xung đột xã hội nhằm làm sáng tỏ chủ đề - tư tưởng của tác phẩm, qua đó thể hiện phong cách tài năng nghệ thuật của nhà văn. Cốt truyện là thành phần quan trọng thiết yếu của tự sự và kịch.

Nó thường trải qua một tiến trình có vận động, hình thành, phát triển và kết thúc. Tuy vậy, ở những cốt truyện cụ thể không phải bao giờ cũng có đầy đủ các thành phần đã nêu. Và để một cốt truyện hay, hấp dẫn phụ thuộc rất nhiều vào hiện thực cuộc sống với những quy luật phát triển tất yếu của nó và phụ thuộc vào năng lực, phẩm chất sáng tạo, đặc biệt là ý đồ tư tưởng của tác giả. Bởi vậy, mỗi nhà văn trên con đường sáng tạo nghệ thuật đều phải nỗ lực tìm tòi những cốt truyện phù hợp để biểu hiện tư tưởng một cách sâu sắc.

Tìm hiểu về cốt truyện chính là một góc độ để nắm bắt chủ đề tư tưởng, cũng như giá trị thẩm mỹ của tác phẩm, đồng thời cho ta thấy được tài năng và sự sáng tạo không ngừng nghỉ của người nghệ sỹ. Tác phẩm tự sự phản ánh đời sống qua việc lựa chọn, trình bày hệ thống những sự kiện, chi tiết, tình tiết khác nhau. Nghĩ về truyện ngắn, Nguyễn Minh Châu hình dung “Truyện ngắn như mặt cắt giữa một thân cây cổ thụ: chỉ liếc qua những đường vân trên cái khoanh gỗ tròn tròn kia, dù sau trăm năm vẫn thấy cả cuộc đời của thảo mộc [Tr332, 9]. Hay nói một cách cụ thể hơn: “Khác với tiểu thuyết là thể loại chiếm lĩnh đời sống trong sự đầy đặn và toàn vẹn của nó, truyện ngắn thường hướng tới việc khắc họa một hiện tượng, phát hiện một nét bản chất trong quan hệ nhân sinh, trong đời sống tâm hồn con người”[Tr31, 18].

Do vậy, hướng tiếp cận và cách thức lựa chọn, xây dựng cốt truyện của truyện ngắn cũng có những đặc trưng riêng. Được quan niệm “là một hệ thống các sự kiện phản ánh những diễn biến của cuộc sống và nhất là các xung đột xã hội một cách nghệ thuật, qua đó các tính cách hình thành và phát triển trong những mối quan hệ qua lại của chúng nhằm làm sáng tỏ chủ đề tư tưởng của tác phẩm[33], cốt truyện truyện ngắn có nhiều biểu hiện đa dạng và phong phú thể hiện những chức năng, giá trị khác nhau trong từng giai đoạn phát triển cụ thể của thể loại. Nguyễn Minh Châu đã nhấn mạnh vai trò của cốt truyện: “Trong những truyện ngắn hay, bao giờ người viết cũng biết lợi dụng cốt truyện để tạo độ căng” [Tr 230, 34]. Nhà văn Ma Văn Kháng khi viết truyện ngắn có nhận xét: “Với tôi, 16 Luận văn thạc sĩ Nguyễn Thanh Hồng theo một thói quen đã trở thành thông lệ, trước hết hiển nhiên là phải có được một cốt truyện”.

Gớt cũng đã đề cao vai trò của cốt truyện trong sáng tạo truyện ngắn: “Đúng vậy, còn gì quan trọng hơn cốt truyện và nếu thiếu nó cả nền lí luận nghệ thuật sẽ còn ra gì nữa? Nếu cốt truyện không dùng được thì tài năng cũng sẽ lãng phí vô ích. Và chính vì nghệ sỹ hiện nay không có những cốt truyện xứng đáng nên tình hình nghệ thuật hiện đại mới bi đát như thế. Để tạo nên sức sống bền lâu cho thể loại, nhà văn phải luôn có ý thức cách tân và sáng tạo trong lao động nghệ thuật, công việc đó, “xét đến cùng là sự cải tạo các phương thức tổ chức nghệ thuật của tác phẩm, phản ánh những thay đổi trong phạm vi và tính chất của mối quan hệ con người – thực tại[6]. Hơn nữa, trong văn học thời kỳ đổi mới, cả nhà văn và độc giả đều có nhu cầu cao hơn trong sáng tạo và cảm thụ nghệ thuật, muốn nhận thức, khám phá cuộc sống “ở bề chưa thấy, ở cái bề sâu, ở cái bề sau, ở cái bề xa (Chế Lan Viên).

Cho nên, với vai trò là “Phương tiện bộc lộ tính cách” đa dạng và “Phương tiện để nhà văn thể hiện các xung đột xã hội” ngày càng trở nên phức tạp và biến hóa hơn, truyện ngắn giai đoạn này thực sự lên ngôi khi tạo ra nhiều cốt truyện hay, độc đáo và có khả năng chuyển tải nhiều nội dung xã hội sâu sắc. Vì thế, giá trị chủ yếu của cốt truyện không đơn thuần ở chỗ có hay không có cốt truyện mà ở chiều sâu nội dung tư tưởng mà nó dung chứa được. Cốt truyện do vậy không chỉ là tổng hợp giản đơn các chi tiết, biến cố mà được tổ chức một cách hệ thống những sự kiện, tình huống đa dạng, hàm chứa sự dồn nén tích tụ nhiều trạng thái của đời sống. Cốt truyện theo xu hướng hiện nay không chỉ thực hiện chức năng phản ánh, tái hiện đời sống, xây dựng tính cách nhân vật mà còn là sự khám phá, lí giải sâu sắc hiện thực xã hội và những số phận cá nhân.

Điều đó cho thấy “ Truyện ngắn thời kỳ này đã mở ra nhiều hướng tìm tòi cả trong tiếp nhận hiện thực lẫn thi pháp thể loại” [Tr57, 36]. Thực chất của việc tạo nên nhiều cốt truyện hay, có chiều sâu là cách thức tạo nên hiệu quả nghệ thuật cao trong một hình thức nhỏ, là “Khả năng ôm trùm bao quát hiện thực, là sức chứa chất liệu đời sống” hay khả năng của nội dung phản ánh hiện thực[34]. Vấn đề của một số truyện ngắn hiện nay là vấn đề dung lượng hiện thực và khả năng phản ánh cuộc sống. Xu hướng “Tiểu thuyết hóa” thể loại truyện ngắn được nhà văn Nguyên Ngọc đánh giá xác đáng “Dung lượng truyện ngắn ngày nay rất lớn, trong độ ba trang mấy nghìn chữ mà rõ một cuộc đời, một kiếp người, một thời đại.

Các truyện ngắn bây giờ rất nặng. Dung lượng của nó là dung lượng của cả cuốn tiểu thuyết [34].Cho nên, “Hầu hết mỗi truyện ngắn là cả một cuộc đời, một số phận thậm chí một thời đại’ [34]. Sự thâm nhập mạnh mẽ của tư duy tiểu thuyết tạo cho truyện ngắn giai đoạn này “Một sức chứa lớn hơn nhiều so với bản thân chúng và mở rộng khả năng thể loại đến độ ngạc nhiên [Tr4,4]. 17 Luận văn thạc sĩ Nguyễn Thanh Hồng Trước năm 1975, cốt truyện ít nhiều chịu “áp lực của sử thi”.

Truyện ngắn chú ý tạo dựng những cốt truyện chặt chẽ với tình huống gay cấn, căng thẳng. Âm hưởng chủ đạo là ngợi ca, khẳng định. Truyện ngắn giai đoạn này cũng đã hướng tới cốt truyện tâm lý, phản ánh vẻ đẹp nội tâm của con người nhưng chưa có nhiều trang thể hiện sâu sắc diễn biến tâm lý và cái tôi nội cảm của nhân vật. Sau 1975, nhất là trong những năm gần đây, thực tiễn văn học đã chứng minh cái tạo nên sức hấp dẫ lôi cuốn của truyện ngắn không chỉ là “những cốt truyện rạch ròi, những sự kiện trọng đại, những tình huống căng thẳng, những xung đột bên ngoài, mà còn là những cảnh ngộ đời thường, những tính cách nhân vật giàu tâm trạng và nhận thức cá nhân với cuộc đời và những người sống bên mình”[73].

Cốt truyện đã vận động đổi thay trong sự phát triển của thể loại.