Nguyễn Mạnh Chinh GS. Mai Văn Quyền BÁCSÍCRỤĨRÓnG TS. Nguyễn Đăng Nghĩa JQ ưyển 8 Cỏ oại, CHUỘT và óc ũại câự ĩkồNũ KS. NGUYÊN MẠNH CHINH GS.
MAI VĂN QUYỀN - TS. NGUYỄN ĐĂNG NGHĨA -0O 0- BÁC S ĩ ,CÂY TRỔNG, Q U Y Ể N VIII Cỏ dại - Chuột - Ốc hại cây trổng NHẢ XUÃT BÁN NÔNG NGHIỆP Thành phố Hồ Chí Minh - 2005 MỤC LỤC LỜI GIỚI THIỆU. Thế nào là cỏ dại?. Tác hại của cỏ dại đối với cây trồng như thế nào?.
Cỏ dại gồm những loài cây gì?. Đặc điểm của các cây cỏ họ Hòa bản là gì và thường có những loài cây nào?. Đặc điểm của cây cỏ họ Nần lác là gì và thường có những loài cây nào?. Đặc điểm của các cây cỏ lá rộng là gì và thường có những loài cây gì?.
Trong ruộng lúa nước thành phần cỏ dại chủ yếu gồm những loài cây gì?. Trên đất cạn thành phần cỏ dạí chủ yếu gồm những loài gì?. Sự sinh trưởng phát triển của cỏ dại có những đặc điểm gì?. Cỏ dại phát tán bằng cách nào?.
Phòng trừ cỏ dại cần áp dụng những biện pháp gì?. Xin nói thêm về vai trò của thuốc trừ cỏ trong sản xuất nông nghiệp như thế nào?. Phổ tác dụng của thuốc trừ cỏ là gì?. Thế nào là tính chọn lọc của thuốc trừ cỏ và tại sao thuốc trừ cỏ lại có tính chọn lọc?.
Chất an toàn trong thuốc trừ cỏ là gì và tác dụng thế nào?. Thế nào là thuốc trừ cỏ tiền nảy mầm và hậu nảy mầm?. Thuốc diệt câỵ cỏ bằng những cách nào?. Tác hại của chuột đối với nông nghiệp như thế nào?.
ơ nước ta có những loài chuột nào thường -gây hại cây trồng?. Các loài chuột đồng có những dặc điểm chung gì đáng lưu ý?. Khả năng sinh sản của chuột như thế nào?. Biện pháp tổng hợp phòng trừ chuột hại lúa như thế nào?.
Thuốc trừ chuột hiện gồm những loại nào?. Ốc bươu vàng có những dặc điểm gì và tác hại với cây trồng như thế nào?. Phòng trừ OBV bằng những biện pháp nào?. Trên các vườn cây thường có ốc sên gây hại, phòng trừ bằng các biện pháp nào?.
Ngoài những đối tượng là sâu, bệnh, cỏ dại, chuột và ốc, còn những sinh vật nào có thể gây hại cây trồng?.73 TÀI LIỆU THAM KHẢO.75 4 L Ờ I G IỚ I THIỆU ã có nhiều tài liệu và các lớp tập huấn, Đ hội thảo cho nông dân về các biện ph áp kỹ thuật trồng trọt. Nhưng trong thực tế nhiều bà con do không hiểu được cơ sở khoa học của các biện pháp nên đã áp dụng một cách máy móc hoặc tùy tiện, dẫn đến hiệu quả không đạt yêu cầu, nhiều trường hợp tổn kém thêm chi phí, ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây và sản phẩm thu hoạch. Trong suốt đời sổng của cày, từ khi nảy mầm, lớn lên cho đến ra hoa, kết quả có rất nhiều phản ứng và quá trình sinh lý xảy ra, đồng thời căng bị nhiều loại tác nhân gây hại. Đ ể cây sinh trưởng, phát triển tốt, cho năng suất và chất lượng cao thì các phản ứng và quá trình sinh lý p h ải được tiến hành một cách thuận lợi, các tác nhân gây h ại p h ải được khống chế.
Người trồng cây p h ả i hiểu được bản chất của các quá trình và tác nhân này đ ể từ đó đáp ứng các yêu cầu của cây và khống ch ế tác nhàn gây h ại một cách thích hợp và có hiệu quả nhất. Giống như người bác sĩ p h ả i hiểu được cấu tạo và sinh lý con người, p h ải nắm vững triệu chứng ưà đặc điểm phát sinh của bệnh tật, mỗi người nông dân củng p h ải là một bác sĩ của cây trồng, ít ra là đổi với cây trồng trên mảnh vườn, thửa ruộng của mình. 5 Từ yêu cầu cấp thiết trên đây, Nhà xuất bản Nông Nghiệp xuất bản bộ sách “BÁC s ĩ CẦY TRÔNG”. Bộ sách phát hành đợt đầu gồm 10 quyển, giới thiệu các kiến thức cơ bản về đời sống cây trồng, các yêu cẩu về giống cây, đất trồng, phản bón, kỳ thuật canh tác và phòng trù các loại dịch hại cây, do GS.
Mai Văn Quyền, TS. Nguyễn Đăng Nghĩa và KS. Nguyễn Mạnh Chinh biên soạn. Các tác già là những nhà khoa học có uy tín trong ngành nông nghiệp nước ta.
Với trình độ chuyên môn và kinh nghiệm thực tể phong phú, các vấn đề khoa học rất cơ bản đã được các tác giả trình bày một cách ngắn gọn, giản dị và dễ hiểu, phù hợp VỚI trình độ của đa sổ nông dân ta hiện nay. Đây là một bộ sách hướng dẫn các kiến thức cơ bản cho nông dân một cách tương đối đầy đủ và có hệ thống. Với nội dung và các trình bày như vậy, bộ sách “BÁ C S ĩ CẦY TRỒNG” sẽ là tài liệu rất b ổ ích giúp bà con nông dân và các n h ấ làm vườn đạt nhiều kết quả tốt trong sản xuất. N hà xuất bản Nông nghiệp trân trọng giới thiệu bộ sách “BÁC S ĩ CÂY TRỒNG” với bà con và các bạn.
Nhà xu ất bản Nông Nghiệp 6 L Ờ I N Ó I ĐẦU ể giúp bà con nông dân nắm được những Đ vắn đề cơ bấn về đời sống cây trồng, các yêu cầu về giống cây, đất trồng, phân bón, kỹ thuật canh tác và phòng trừ các loại dịch hại cây, từ đó thực hiện các quy trình kỹ thuật dạt hiệu quả cao, chúng tôi biên soạn bộ sách ‘àB á c s ĩ c â y tr ồ n g ”. Bộ sách p h át hành đợt đầu gồm 10 quyển với các chủ đề sau: - Quyển I: Đời sống cây trồng - Quyển II: Giống cây trồng - Quyển / //ệ' Đất với cây trồng - Quyển IV: Phân bón với cây trồng - Quyển V: Kỹ thuật gieo trồng và chăm sóc cây - Quyển Vĩ: Côn trùng và nhện h ại cây trồng - Quyển VĨI: Bệnh hại cây trồng - Quyển VHĨ: c ỏ dại, chuột và ốc h ại cây trổng - Quyển IX: Thuốc bảo vệ thực vật - Quyển X: Quản lý tổng hợp dịch hại cây trồng. 7 Trong các chủ đề trên, đợt phát hành này chúng tôi chỉ giới thiệu những nội dung cơ bản mang tính khoa học chung, trong đó có nhiều kh ái niệm chuyên môn tương đối sâu nhưng cũng thường dùng trong các tài liệu kỹ thuật. Ngoài ra, chúng tôi có đưa vào sách một số kh ái niệm và tiến bộ kỹ thuật mới hiện nay đ ể bà con và các bạn tham khảo rộng thèm.
Để bà con nắm được các nội dung và kh ái niệm đó, chúng tôi cố gắng trình bày mật cách ngắn gọn nhưng d ễ hiểu trong giới hạn khuôn kh ổ cửa mỗi quyển thuộc Bộ sách. Chắc chắn còn nhiều vấn đề bà con muốn tìm hiểu nhưng chúng tôi chưa đề cập tới. Chúng tôi dự kiến sẽ tiếp tục biên soạn và phát hành đợt hai cho bộ sách “Bác s ĩ cây trồ n gMđ ể trình bày với bà con các biện pháp kỳ thuật canh tác và phòng trừ dịch hại cụ th ể cho các loại cây trồng p h ổ biến ở nước ta. Chúng tôi rất mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của bà con và bạn đọc về nội dung và cách trình bày bộ sách đ ề các lần xuất bản sau được hoàn chính hơn.
Xin chần thành cảm ơn. T h ế nào là cỏ dại? Cỏ dại là tất cả những cây không được trồng mà lại có trên ruộng. “Dại” ở đây không có nghĩa là độc hay nguy hiểm cho người mà có nghĩa là mọc bừa bãi, mọc ở những nơi mà người ta không muốn chúng mọc. Danh từ “cỏ dại” vì vậy cũng rất tương đối.
Ngoài những cây không có ích lợi gì, không được con người trồng trọt hoặc sử dụng, có cả các loại cây có ích cho con người, từng được con người trồng trọt và sử dụng nhưng chúng lại tự mọc xen vào ruộng trồng cây khác cũng bị coi là cỏ dại. Rau muống, rau cần nước, rau ngỗ. mọc tự nhiên trong ruộng lúa, hoặc cây lúa, rau má, rau dền. mọc xen vào ruộng trồng rau, trồng đậu, đều bị coi là cỏ dại.
Ngược lại, có những cây thường xếp vào loại cỏ dại, như cỏ tranh trồng trên đồi lấy thân lợp nhà, cỏ mồm trồng cho trâu bò ăn, trường hợp này lại không bị coi là cỏ dại. Tuy vậy, phần lớn cỏ dại vẫn là những cây không có ích lợi gì cho con người. Ngoài những cây tự mọc xen vào ruộng trồng cây khác, những cây mọc trên đất hoang hóa, đất không trồng trọt cũng gọi là cỏ dại, nhưtig chúng thường không có ý nghĩa gì quan trọng đối với sẳn xuất nông nghiệp. Để bảo vệ cây trồng, người ta chỉ quan tâm đến những cây tự mọc xen trong ruộng vì chúng làm ảnh hưông đến cây trồng.
Tác hại của cỏ dại đối với căy trồng n h ư th ế nào? Cỏ dại là một trong 4 nhóm dịch hại quan trọng nhất đối với cây trồng, cùng với sâu, bệnh và chuột. Thiệt hại do cỏ dại gây ra đôi với cây trồng là rất lớn. Chúng ảnh hưởng đến sinh trưởng phát triển cuâ cây, làm giảm năng suất và chất lượng nông sản. Tác hại do cỏ dại gây ra dối với cây trồng thể hiện chủ yếu ở các mặt sau: a.
Cỏ dại cạnh tranh ánh sáng, phân bón và nước của cây trồng. Ánh sáng, phân bón và nước là những yếu tố dinh dưỡng rất quan trọng, không thể thiếu đôi với cây trồng. Ánh sáng là nguồn cung cấp năng lượng cho các phản ứng của quá trình quang hợp xảy ra trong tế bào chứa chất diệp lục của cây, từ đó tổng hợp ra các vật chất hữu cơ để cây sông và phát triển. Thiếu ánh sáng cây sẽ sinh trưởng yếu và dễ bị sâu bệnh, cỏ dại mọc chen vào ruộng sẽ che bớt ánh sáng của cây.
Phân bón là thức ăn của cây, là nguồn nguyên liệu để tổng hợp nên các chất hữu cơ tạo thành cơ thể cây trồng. Các chất dinh dưỡng cho cây một phần có sẵn trong đất, phần chủ yếu là từ phân bón do con người đưa vào đất. cỏ dại 10 mọc trong ruộng cũng cần các chất dinh dưỡng để sinh sông, chúng ăn bớt một phần thức ăn của cây, làm cây bị thiếu thức ăn sẽ sinh trưởng kém. Nước là thành phần quan trọng trong tế bào cây, đồng thời là môi trường hòa tan các chất dinh dưỡng trong đất để cho rễ cây hút vào.
cỏ dại có trong ruộng sẽ cạnh tranh một phần nước của cây, nhất là đôi với các cây trồng cạn, làm ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây.