Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại Việt Nam

Tìm hiểu các yếu tố chính tác động đến rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại Việt Nam. Phân tích chuyên sâu về quản trị rủi ro và ổn định tài chính.

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Châu
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Minh Nhật
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của Ngân hàng Thương mại Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 1.6. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 1.7. BỐ CỤC CỦA ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. RỦI RO TÍN DỤNG
• 2.1.1. Khái niệm rủi ro tín dụng
• 2.1.2. Phân loại rủi ro tín dụng
• 2.1.3. Nguyên nhân rủi ro tín dụng
• 2.1.3.1. Nguyên nhân bên trong
• 2.1.3.2. Nguyên nhân bên ngoài
• 2.1.4. Tác động của rủi ro tín dụng
• 2.1.4.1. Đối với ngân hàng
• 2.1.4.2. Đối với nền kinh tế
• 2.1.5. Các chỉ tiêu đánh giá rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại
• 2.1.5.1. Nợ quá hạn
• 2.1.5.2. Dự phòng rủi ro tín dụng
• 2.2. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.2.1. Các yếu tố vi mô
• 2.2.1.1. Khả năng sinh lời
• 2.2.1.2. Khả năng thanh khoản
• 2.2.1.3. Tỷ lệ vốn
• 2.2.1.4. Quy mô ngân hàng
• 2.2.1.5. Hiệu quả chi phí hoạt động
• 2.2.2. Các yếu tố vĩ mô
• 2.2.2.1. Tốc độ tăng trưởng kinh tế
• 2.2.2.2. Tỷ lệ lạm phát
• 2.2.2.3. Tỷ lệ thất nghiệp
• 2.3. TỔNG QUAN VỀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 2.3.1. Các nghiên cứu trong nước
• 2.3.2. Các nghiên cứu nước ngoài
• 2.3.3. Nhận xét về các nghiên cứu thực nghiệm
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. THỐNG KÊ MÔ TẢ
• 3.2. PHÂN TÍCH TƯƠNG QUAN
• 3.3. ƯỚC LƯỢNG MÔ HÌNH HỒI QUY
• 3.3.1. Mô hình Pooled OLS
• 3.3.2. Mô hình FEM
• 3.3.3. Mô hình REM
• 3.4. KIỂM ĐỊNH LỰA CHỌN MÔ HÌNH
• 3.4.1. Kiểm định lựa chọn giữa hai mô hình Pooled OLS và FEM
• 3.4.2. Kiểm định lựa chọn giữa hai mô hình FEM và REM
• 3.4.3. Kiểm định lựa chọn giữa hai mô hình Pooled OLS và REM
• 3.5. KIỂM ĐỊNH CÁC KHUYẾT TẬT MÔ HÌNH
• 3.5.1. Kiểm định đa cộng tuyến
• 3.5.2. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 3.5.3. Kiểm định tự tương quan
• 3.5.4. KHẮC PHỤC KHUYẾT TẬT MÔ HÌNH
• 3.6. KIỂM ĐỊNH GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 3.7. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.7.1. Quy mô ngân hàng (SIZE)
• 3.7.2. Khả năng sinh lời (ROA)
• 3.7.3. Tỷ lệ vốn (CAP)
• 3.7.4. Tốc độ tăng trưởng tín dụng (LGR)
• 3.7.5. Hiệu quả chi phí hoạt động (CIR)
• 3.7.6. Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP)
• 3.7.7. Tỷ lệ lạm phát (INF)
• 3.7.8. Tỷ lệ thất nghiệp (UNEM)
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• 4.1. ĐỀ XUẤT VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1.1. Đề xuất cho các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.1.1.1. Về khả năng sinh lời (ROA)
• 4.1.1.2. Về tỷ lệ vốn (CAP)
• 4.1.1.3. Về hiệu quả chi phí hoạt động (CIR)
• 4.1.2. Kiến nghị cho cơ quan quản lý Nhà nước
• 4.1.2.1. Về tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP)
• 4.1.2.2. Về tỷ lệ lạm phát
• 4.2. HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU MỞ RỘNG
• 4.2.1. Hạn chế của đề tài
• 4.2.2. Hướng nghiên cứu mở rộng
• 5. CHƯƠNG 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• PHỤ LỤC 1. DANH SÁCH CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM TRONG BÀI NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 2. DỮ LIỆU 25 NHTM ĐƯỢC THU THẬP TỪ 2011 ĐẾN 2022
• PHỤ LỤC 3. KẾT QUẢ HỒI QUY

Tóm tắt

I. Tổng quan Rủi ro Tín dụng Ngân hàng tại Việt Nam 2011 2022

Tín dụng là hoạt động cốt lõi của ngân hàng thương mại, vừa mang lại nguồn thu nhập chính, vừa thúc đẩy kinh tế. Tuy nhiên, hoạt động này luôn tiềm ẩn rủi ro tín dụng, xuất phát từ các yếu tố bên trong và bên ngoài. Rủi ro này có thể dẫn đến nợ xấu tăng cao, ảnh hưởng tiêu cực đến lợi nhuận. Nợ xấu là các khoản vay khó đòi, là vấn đề nan giải không chỉ ở Việt Nam. Nghiên cứu các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng giúp duy trì sự ổn định tài chính và thúc đẩy các ngân hàng áp dụng chính sách giám sát rủi ro. Theo Timothy & MacDonald (1995), rủi ro tín dụng là biến động tiềm ẩn trong thu nhập do khách hàng không thực hiện cam kết thanh toán. Pháp luật Việt Nam định nghĩa rủi ro tín dụng là tổn thất có thể xảy ra đối với nợ của tổ chức tín dụng do khách hàng không thực hiện nghĩa vụ thanh toán. Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam phát triển, tăng trưởng tín dụng đi kèm với gia tăng rủi ro tín dụng, biểu hiện qua tỷ lệ nợ xấu. Việc trích lập dự phòng rủi ro tăng lên, ảnh hưởng đến lợi nhuận và niềm tin của cổ đông. Nợ xấu không chỉ làm tăng rủi ro tín dụng mà còn dẫn đến các rủi ro khác như thanh khoản, kỳ hạn và hệ thống.

1.1. Khái niệm và phân loại rủi ro tín dụng ngân hàng

Rủi ro tín dụng (CR) là rủi ro xảy ra khi người vay không trả nợ theo thỏa thuận. Phân loại rủi ro tín dụng bao gồm: rủi ro giao dịch (liên quan đến từng khoản vay), rủi ro danh mục (ảnh hưởng đến toàn bộ danh mục cho vay), và rủi ro hệ thống (tác động đến toàn bộ hệ thống ngân hàng). Theo báo cáo của NHNN, rủi ro tín dụng gia tăng do tác động của COVID-19 và xung đột tại Ukraine, ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của doanh nghiệp. Các ngân hàng cần có các giải pháp quản lý rủi ro phù hợp.

1.2. Tác động của rủi ro tín dụng đến ngân hàng và kinh tế

Rủi ro tín dụng tác động tiêu cực đến ngân hàng, làm giảm lợi nhuận, tăng chi phí dự phòng, và giảm khả năng cho vay. Đối với nền kinh tế, rủi ro tín dụng có thể gây ra suy thoái, giảm đầu tư, và tăng thất nghiệp. Nợ xấu cao làm giảm hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng và ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế. Các biện pháp kiểm soát rủi ro tín dụng là cần thiết để đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính.

II. Cách xác định Các yếu tố ảnh hưởng Rủi ro Tín dụng 2011 2022

Trong giai đoạn 2020-2021, tỷ lệ nợ xấu có sự gia tăng, cùng với nợ tiềm ẩn chuyển sang trạng thái nợ xấu một cách nhanh chóng. Tình hình nợ xấu phức tạp, các tổ chức tài chính đã chủ động phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro. Đến cuối năm 2021, mức dự phòng đã tăng lên đáng kể, đạt mức cao chưa từng có là 150%. Năm 2021, toàn bộ nợ và nợ xấu nội bảng chuyển cho VAMC, cùng với những nợ tiềm ẩn chuyển thành dạng nợ xấu, còn tồn đọng ở mức cao là 6,31%. Năm 2022, tỷ lệ nợ xấu nội bảng là 2% so với tổng dư nợ toàn hệ thống. Đến cuối tháng 2/2023, tỷ lệ này tăng lên 2,91%. Trong khoảng thời gian này, hệ thống đã giải quyết tổng cộng 21,3 ngàn tỷ đồng nợ xấu. Do đó, các ngân hàng cần có giải pháp quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả. Nhận thức về kiểm soát rủi ro trong hoạt động ngân hàng là một vấn đề đang được quan tâm sâu sắc. Nghiên cứu này nhằm phân tích “Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của Ngân hàng Thương mại Việt Nam”.

2.1. Yếu tố vi mô tác động đến rủi ro tín dụng ngân hàng

Các yếu tố vi mô bao gồm: khả năng sinh lời (ROA), khả năng thanh khoản, tỷ lệ vốn (CAR), quy mô ngân hàng (SIZE), và hiệu quả chi phí hoạt động (CIR). ROA cao cho thấy ngân hàng có khả năng tạo ra lợi nhuận tốt, giảm rủi ro tín dụng. CAR cao đảm bảo khả năng chống chịu rủi ro của ngân hàng. SIZE lớn có thể giúp ngân hàng đa dạng hóa danh mục cho vay, giảm thiểu rủi ro. CIR thấp cho thấy ngân hàng quản lý chi phí hiệu quả, tăng lợi nhuận và giảm rủi ro. Theo nghiên cứu, ROA và CIR có mối tương quan ngược chiều với rủi ro tín dụng.

2.2. Yếu tố vĩ mô tác động đến rủi ro tín dụng ngân hàng

Các yếu tố vĩ mô bao gồm: tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP), tỷ lệ lạm phát (INF), và tỷ lệ thất nghiệp (UNEM). GDP cao thúc đẩy tăng trưởng tín dụng và giảm rủi ro tín dụng. INF cao có thể làm giảm giá trị thực của các khoản vay, tăng rủi ro tín dụng. UNEM cao làm giảm khả năng trả nợ của người vay, tăng rủi ro tín dụng. Nghiên cứu cho thấy GDP và UNEM có mối tương quan ngược chiều với rủi ro tín dụng.

III. Phương pháp FGLS Giải pháp Mô hình Rủi ro Tín dụng tối ưu 2011 2022

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng (Panel Data) để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại Việt Nam. Các mô hình dữ liệu bảng bao gồm: Mô hình hồi quy bình phương tối thiểu gộp (Pooled OLS), mô hình tác động cố định (Fixed Effects Model - FEM), mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effects Model - REM). Sau khi kiểm định khuyết tật mô hình, phát hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan, tác giả sử dụng phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát (FGLS) để khắc phục. Dữ liệu được sử dụng là dữ liệu thứ cấp, lấy từ báo cáo tài chính và báo cáo thường niên của 25 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam từ 2011-2022, và dữ liệu vĩ mô từ Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Thế giới.

3.1. Ước lượng mô hình hồi quy Pooled OLS FEM REM

Mô hình Pooled OLS giả định rằng các ngân hàng và thời gian không có tác động riêng biệt đến rủi ro tín dụng. Mô hình FEM cho phép các ngân hàng có tác động cố định khác nhau, trong khi mô hình REM giả định rằng tác động của ngân hàng là ngẫu nhiên. Việc lựa chọn mô hình phù hợp là quan trọng để đảm bảo tính chính xác của kết quả nghiên cứu. Các kiểm định như F-test và Hausman test được sử dụng để lựa chọn giữa các mô hình.

3.2. Kiểm định và khắc phục khuyết tật mô hình Đa cộng tuyến phương sai thay đổi

Kiểm định đa cộng tuyến để đảm bảo rằng các biến độc lập không có mối tương quan quá cao, gây ảnh hưởng đến kết quả hồi quy. Kiểm định phương sai sai số thay đổi và tự tương quan để đảm bảo tính tin cậy của các ước lượng. Phương pháp FGLS được sử dụng để khắc phục các khuyết tật này, đảm bảo rằng mô hình ước lượng là hiệu quả và không thiên lệch.

IV. Kết quả Nghiên cứu Yếu tố nào Ảnh hưởng Rủi ro Tín dụng NH nhất

Kết quả nghiên cứu cho thấy các biến khả năng sinh lời (ROA), hiệu quả sử dụng chi phí (CIR), tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP), tỷ lệ thất nghiệp (UNEM) có mối tương quan ngược chiều với rủi ro tín dụng. Các biến tỷ lệ vốn (CAP), tỷ lệ lạm phát (INF) có mối tương quan cùng chiều với rủi ro tín dụng. Quy mô ngân hàng (SIZE) không có tác động đáng kể đến rủi ro tín dụng. Các yếu tố vĩ mô có tác động đáng kể đến rủi ro tín dụng, đặc biệt là tốc độ tăng trưởng kinh tế và tỷ lệ lạm phát. Các yếu tố vi mô cũng đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý rủi ro tín dụng.

4.1. Thảo luận chi tiết về tác động của từng yếu tố vi mô

Khả năng sinh lời cao giúp ngân hàng có nguồn lực để bù đắp các khoản lỗ do rủi ro tín dụng. Tỷ lệ vốn cao đảm bảo khả năng chống chịu rủi ro của ngân hàng, nhưng cũng có thể làm giảm khả năng sinh lời. Hiệu quả chi phí hoạt động cao giúp ngân hàng tăng lợi nhuận và giảm rủi ro. Các ngân hàng cần tập trung vào cải thiện khả năng sinh lời và hiệu quả chi phí hoạt động để giảm thiểu rủi ro tín dụng.

4.2. Thảo luận chi tiết về tác động của từng yếu tố vĩ mô

Tốc độ tăng trưởng kinh tế cao thúc đẩy tăng trưởng tín dụng và giảm rủi ro tín dụng. Tỷ lệ lạm phát cao có thể làm giảm giá trị thực của các khoản vay, tăng rủi ro tín dụng. Tỷ lệ thất nghiệp cao làm giảm khả năng trả nợ của người vay, tăng rủi ro tín dụng. Các ngân hàng cần theo dõi chặt chẽ các yếu tố vĩ mô và điều chỉnh chính sách tín dụng phù hợp để giảm thiểu rủi ro tín dụng.

V. Hướng dẫn Đề xuất Giải pháp Giảm thiểu Rủi ro Tín dụng NH 2023

Dựa trên kết quả nghiên cứu, tác giả đưa ra các đề xuất cho ngân hàng thương mại Việt Nam. Về khả năng sinh lời (ROA), ngân hàng cần tăng cường quản lý chi phí và tăng doanh thu từ các hoạt động tín dụng và phi tín dụng. Về tỷ lệ vốn (CAP), ngân hàng cần duy trì tỷ lệ vốn ở mức an toàn và tuân thủ các quy định của NHNN. Về hiệu quả chi phí hoạt động (CIR), ngân hàng cần cải thiện quy trình hoạt động và giảm chi phí không cần thiết. Đồng thời, cần có kiến nghị cho cơ quan quản lý nhà nước, cụ thể về tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) và tỷ lệ lạm phát.

5.1. Đề xuất cho ngân hàng thương mại về quản lý rủi ro tín dụng

Ngân hàng cần xây dựng hệ thống quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả, bao gồm việc đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng, giám sát các khoản vay, và xử lý nợ xấu. Ngân hàng cần đa dạng hóa danh mục cho vay và giảm thiểu rủi ro tập trung. Ngân hàng cần đào tạo nhân viên về quản lý rủi ro tín dụng và nâng cao ý thức về rủi ro trong hoạt động kinh doanh.

5.2. Kiến nghị cho cơ quan quản lý nhà nước về ổn định kinh tế vĩ mô

NHNN cần duy trì chính sách tiền tệ ổn định và kiểm soát lạm phát. Chính phủ cần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm. NHNN cần tăng cường giám sát hoạt động của các ngân hàng và đảm bảo tuân thủ các quy định về an toàn vốn. Chính phủ cần tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp, giúp họ tăng trưởng và giảm rủi ro tín dụng.

VI. Tổng kết và Định hướng Nghiên cứu Rủi ro Tín dụng Ngân hàng Tương lai

Nghiên cứu này đã xác định và đo lường các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2011-2022. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà quản lý ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước trong việc quản lý và kiểm soát rủi ro tín dụng. Tuy nhiên, nghiên cứu còn có một số hạn chế, như việc sử dụng dữ liệu thứ cấp và phạm vi nghiên cứu giới hạn. Các nghiên cứu trong tương lai có thể mở rộng phạm vi nghiên cứu và sử dụng các phương pháp nghiên cứu tiên tiến hơn.

6.1. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu mở rộng

Đề tài còn hạn chế trong việc thu thập dữ liệu, đặc biệt là dữ liệu về nợ xấu và thông tin chi tiết về khách hàng vay. Hướng nghiên cứu mở rộng có thể tập trung vào việc phân tích tác động của rủi ro tín dụng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng, hoặc nghiên cứu các giải pháp quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả hơn.

6.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn quản lý ngân hàng

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các mô hình dự báo rủi ro tín dụng và đánh giá hiệu quả của các chính sách quản lý rủi ro tín dụng. Các ngân hàng có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để điều chỉnh chính sách tín dụng và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh. Cơ quan quản lý nhà nước có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các quy định và chính sách phù hợp, đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động tín dụng giữ vai trò là nguồn thu nhập chủ yếu của hệ thống ngân hàng thương mại, đồng thời là động lực tài trợ vốn cho tăng trưởng kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, hoạt động này luôn tiềm ẩn rủi ro tín dụng phát sinh từ cả nhân tố chủ quan bên trong lẫn khách quan bên ngoài. Khi rủi ro tín dụng chuyển hóa thành nợ xấu, ngân hàng buộc phải tăng chi phí trích lập dự phòng rủi ro, gây suy giảm lợi nhuận, suy yếu khả năng thanh khoản và ảnh hưởng tiêu cực đến giá trị cổ phiếu cũng như mức độ an toàn của toàn hệ thống tài chính.

Bối cảnh thực tế giai đoạn 2020–2022 cho thấy tác động kép từ đại dịch Covid-19 và căng thẳng địa chính trị quốc tế đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng, suy giảm doanh thu và đe dọa trực tiếp đến dòng tiền trả nợ của doanh nghiệp. Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, tỷ lệ nợ xấu nội bảng và nợ tiềm ẩn đã có xu hướng gia tăng nhanh chóng. Mức trích lập dự phòng bao phủ nợ xấu toàn hệ thống được đẩy lên mức kỷ lục 150% vào cuối năm 2021. Tính cả dư nợ đã bán cho Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) chưa xử lý và các khoản nợ tiềm ẩn, tỷ lệ nợ xấu gộp vào cuối năm 2021 ở mức 6,31%. Dù tỷ lệ nợ xấu nội bảng năm 2022 được duy trì ở mức 2%, nhưng đến cuối tháng 2/2023 đã tăng lên 2,91% (so với 1,49% năm 2021). Mặc dù toàn hệ thống đã xử lý được 21,3 ngàn tỷ đồng nợ xấu trong giai đoạn này, việc nhận diện và lượng hóa các nhân tố tác động đến rủi ro tín dụng vẫn là nhiệm vụ cấp bách nhằm bảo đảm tính thanh khoản và sự an toàn vốn. Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Hoàng Châu (Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM, năm 2024) tập trung giải quyết bài toán này.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu tổng quát: Xác định và đo lường các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2011–2022; từ đó đề xuất các giải pháp quản trị rủi ro tín dụng và gợi ý chính sách.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xác định các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.
  2. Đo lường mức độ và chiều hướng tác động của từng yếu tố đến rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.
  3. Đề xuất một số gợi ý chính sách và khuyến nghị nhằm giúp các ngân hàng thương mại quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam?
2. Mức độ và chiều hướng tác động của từng yếu tố đến rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam như thế nào?
3. Những đề xuất chính sách và kiến nghị nào được đưa ra dựa trên kết quả nghiên cứu các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại, bao gồm nhóm yếu tố vi mô bên trong ngân hàng và nhóm yếu tố vĩ mô ngoài môi trường kinh tế.
• Phạm vi không gian: 25 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam có đầy đủ báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán và báo cáo thường niên công bố minh bạch xuyên suốt chu kỳ nghiên cứu.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 12 năm, từ năm 2011 đến năm 2022, ghi nhận quá trình tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng sau khủng hoảng tài chính toàn cầu đến giai đoạn phục hồi hậu Covid-19.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập nền tảng lý luận dựa trên các chuẩn mực quốc tế và văn bản pháp luật hiện hành tại Việt Nam:

• Khung lý thuyết: Bộ Nguyên tắc quản trị Rủi ro tín dụng của Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (Basel Committee on Banking Supervision, 2000), Hiệp ước vốn Basel về duy trì tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu tương ứng với tài sản có rủi ro, quan điểm lý thuyết rủi ro tín dụng của Timothy & MacDonald (1995), Fitch (1997), Bessis (2011), Berger & DeYoung (1997), và Nguyễn Văn Tiến (2012).
• Khung pháp lý: Khoản 1 Điều 3 Thông tư 02/2013/TT-NHNN và Thông tư 11/2021/TT-NHNN quy định về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của tổ chức tín dụng (phân loại 5 nhóm nợ; quy định trích lập dự phòng chung 0,75% trên tổng nợ nhóm 1 đến nhóm 4; trích lập dự phòng cụ thể với tỷ lệ lần lượt: Nhóm 1: 0%, Nhóm 2: 5%, Nhóm 3: 20%, Nhóm 4: 50%, Nhóm 5: 100%); Thông tư 39/2016/TT-NHNN về hoạt động cho vay, chuyển nợ quá hạn và giới hạn lãi chậm trả không vượt quá 150% lãi suất trong hạn.
• Phân loại rủi ro: Rủi ro giao dịch (rủi ro lựa chọn, rủi ro bảo đảm, rủi ro nghiệp vụ) và rủi ro danh mục (rủi ro nội tại, rủi ro tập trung).

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp định tính: Tổng hợp, thống kê mô tả, phân tích kinh tế, so sánh và đối chiếu các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế để xây dựng mô hình giả thuyết; phương pháp quy nạp - suy diễn để xây dựng đề xuất chính sách.
• Phương pháp định lượng: Hồi quy dữ liệu bảng cân bằng (Balanced Panel Data) với 300 quan sát (25 ngân hàng × 12 năm) bằng phần mềm Stata 17.0. Tiến trình ước lượng được thực hiện lần lượt qua:
  1. Hồi quy bình phương nhỏ nhất gộp (Pooled OLS).
  2. Mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
  3. Kiểm định lựa chọn mô hình: Kiểm định F (F-test) so sánh Pooled OLS và FEM; Kiểm định Breusch-Pagan Lagrange Multiplier so sánh Pooled OLS và REM; Kiểm định Hausman so sánh FEM và REM (kết quả kiểm định lựa chọn mô hình REM).
  4. Kiểm định khuyết tật: Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến thông qua hệ số phóng đại phương sai (VIF); kiểm định phương sai sai số thay đổi (Heteroscedasticity); kiểm định tự tương quan (Autocorrelation).
  5. Phương pháp khắc phục: Sử dụng mô hình bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (Feasible Generalized Least Squares - FGLS) để xử lý triệt để hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan, bảo đảm ước lượng vững và không chệch.

Nguồn dữ liệu:

• Dữ liệu vi mô: Báo cáo tài chính đã kiểm toán và báo cáo thường niên của 25 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2011–2022.
• Dữ liệu vĩ mô: Số liệu về tốc độ tăng trưởng GDP, tỷ lệ lạm phát, tỷ lệ thất nghiệp thu thập từ Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Thế giới (World Bank).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu

Chương mở đầu hệ thống hóa tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh tái cơ cấu ngành ngân hàng gắn với xử lý nợ xấu. Tác giả chỉ rõ những biến động vĩ mô phức tạp trong nước và thế giới tác động trực tiếp đến sức khỏe tài chính của bên vay, dẫn đến việc gia tăng tỷ lệ trích lập dự phòng và giảm hiệu quả kinh doanh. Chương này xác định rõ mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu, phạm vi thời gian (2011–2022) và không gian (25 NHTMCP). Đồng thời, tác giả khẳng định đóng góp khoa học trong việc bổ sung bằng chứng thực nghiệm về rủi ro tín dụng tại Việt Nam và giá trị thực tiễn đối với công tác điều hành của các nhà quản trị ngân hàng.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu

Chương 2 trình bày có hệ thống các khái niệm cốt lõi: định nghĩa rủi ro tín dụng, phân loại nợ xấu (nhóm 3, 4, 5 theo Thông tư 11/2021/TT-NHNN), nợ quá hạn và cơ chế trích lập dự phòng rủi ro tín dụng (dự phòng cụ thể và dự phòng chung). Tác giả phân tích cơ chế hình thành rủi ro tín dụng từ góc độ vi mô (quy mô ngân hàng, khả năng sinh lời, an toàn vốn, tăng trưởng tín dụng, chi phí hoạt động) và góc độ vĩ mô (tăng trưởng GDP, lạm phát, thất nghiệp).

Bên cạnh đó, chương 2 tổng hợp 10 công trình nghiên cứu thực nghiệm tiêu biểu trong nước và quốc tế để làm cơ sở so sánh:

Tác giả (Năm công bố)	Phạm vi và mẫu nghiên cứu	Phương pháp ước lượng	Kết quả tác động đến rủi ro tín dụng
Võ Thị Quý & Bùi Ngọc Toản (2014)	26 NHTM Việt Nam (2009–2012)	Pooled OLS, FEM, REM, GMM	RRTD trễ (+); LGR trễ 1 năm (-); GDP trễ 1 năm (-); SIZE không có ý nghĩa thống kê
Nguyễn Thị Ngọc Diệp & Nguyễn Thị Minh Kiều (2015)	32 NHTM Việt Nam (2010–2013)	Pooled OLS, FEM, REM	LGR (+); SIZE (+); CIR (+)
Nguyễn Thị Như Quỳnh và cs (2018)	25 NHTM Việt Nam (2006–2016)	Pooled OLS, FEM, REM, FGLS	GDP (-); LGR (-); UNEM (-); INF (+); Nợ xấu trễ (+); SIZE và ROA không có ý nghĩa
Lê Hoàng Vinh và cs (2021)	24 NHTM Việt Nam (2009–2019)	GLS	LGR tác động phi tuyến hình chữ U; SIZE tác động ngược hình chữ U; VCSH (+); thanh khoản (-)
Lê Duy Khánh (2021)	16 NHTM Việt Nam (2009–2019)	Pooled OLS, FEM, REM, GMM	Tỷ lệ dự phòng (+); Nợ xấu trễ (+); GDP (+); SIZE (-); Thu nhập phi lãi (-); ROA, INF không có ý nghĩa
Nabila Zribi & Younes Boujelbène (2011)	10 NHTM Tunisia (1995–2008)	FEM, REM	ROA (+); Cấu trúc sở hữu (+); CAP (-); Quy định an toàn vốn (-); GDP (-); INF (-)
Vítor Castro (2013)	5 nước Châu Âu: Hy Lạp, Ireland, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Ý (1997–2011)	Pooled OLS, FEM, REM, GMM	GDP (+); Lãi suất (+); UNEM (+); Tỷ giá hối đoái (+); Chỉ số giá cổ phiếu (-)
Hasna Chaibi & Zied Ftiti (2015)	147 ngân hàng Pháp và 133 ngân hàng Đức (2005–2011)	Pooled OLS, FEM, REM, GMM	Pháp: Dự phòng (+), SIZE (+), UNEM (+), ROA (-), GDP (-); Đức: Đòn bẩy (+), SIZE (+), UNEM (-), ROA (-), GDP (-), INF (-)
Zheng, Sarker & Nahar (2018)	22 NHTM Bangladesh (2001–2015)	OLS, FEM, REM	CIR (+); Biên lãi ròng (+); ROA (-); CAP (-); SIZE (-); GDP và INF không có ý nghĩa
Mpofu & Nikolaidou (2018)	22 nền kinh tế châu Phi cận Sahara (2000–2016)	Pooled OLS, FEM, GMM	INF (+); Tín dụng nội địa tư nhân/GDP (+); Khủng hoảng tài chính (+); GDP và UNEM ít tác động

Chương 3: Mô hình nghiên cứu

Chương này thiết lập mô hình hồi quy đa biến dạng dữ liệu bảng để ước lượng mức độ tác động của các yếu tố đến biến phụ thuộc tỷ lệ nợ xấu:

$$CR_{i,t} = \beta_0 + \beta_1 SIZE_{i,t} + \beta_2 ROA_{i,t} + \beta_3 CAP_{i,t} + \beta_4 LGR_{i,t} + \beta_5 CIR_{i,t} + \beta_6 GDP_t + \beta_7 INF_t + \beta_8 UNEM_t + \varepsilon_{i,t}$$

Quy cách đo lường các biến và kỳ vọng dấu giả thuyết được cụ thể hóa trong bảng sau:

Tên biến	Ký hiệu	Vai trò	Đo lường cụ thể	Kỳ vọng dấu
Rủi ro tín dụng	CR	Phụ thuộc	Tỷ lệ nợ xấu = Tổng dư nợ nhóm 3, 4, 5 / Tổng dư nợ	Biến phụ thuộc
Quy mô ngân hàng	SIZE	Độc lập	Logarit tự nhiên của Tổng tài sản: $\ln(TTS)$	$H_1: (+)$
Khả năng sinh lời	ROA	Độc lập	Lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản	$H_2: (-)$
Tỷ lệ vốn	CAP	Độc lập	Vốn chủ sở hữu / Tổng tài sản	$H_3: (+)$
Tăng trưởng tín dụng	LGR	Độc lập	$(\text{Dư nợ}t - \text{Dư nợ}{t-1}) / \text{Dư nợ}_{t-1}$	$H_4: (+)$
Hiệu quả chi phí hoạt động	CIR	Độc lập	Chi phí hoạt động / Tổng thu nhập hoạt động	$H_5: (-)$
Tăng trưởng kinh tế	GDP	Độc lập	Tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm: $(GDP_t - GDP_{t-1}) / GDP_{t-1}$	$H_6: (-)$
Tỷ lệ lạm phát	INF	Độc lập	Tốc độ biến động chỉ số giá tiêu dùng: $(INF_t - INF_{t-1}) / INF_{t-1}$	Kiểm định thực tế
Tỷ lệ thất nghiệp	UNEM	Độc lập	Tỷ lệ thất nghiệp hàng năm: $(UNEM_t - UNEM_{t-1}) / UNEM_{t-1}$	Kiểm định thực tế

Chương 3 cũng mô tả chi tiết quy trình 5 bước thực hiện trên phần mềm Stata 17.0, bao gồm thống kê mô tả, ma trận tương quan Pearson, ước lượng 3 mô hình tĩnh, thực hiện các kiểm định chẩn đoán lựa chọn mô hình và kiểm định vi phạm giả định hồi quy để áp dụng FGLS.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 thực hiện toàn diện quy trình kiểm định kinh tế lượng:

1. Thống kê mô tả và tương quan: Mô tả giá trị nhỏ nhất, giá trị lớn nhất, giá trị trung bình và độ lệch chuẩn của 9 biến; kiểm tra ma trận tương quan giữa các biến nhằm nhận diện sơ bộ dấu hiệu đa cộng tuyến.
2. Ước lượng và lựa chọn mô hình: Kết quả F-test cho thấy mô hình FEM ưu thế hơn Pooled OLS; kiểm định Breusch-Pagan Lagrangian Multiplier cho thấy REM ưu thế hơn Pooled OLS; kiểm định Hausman xác nhận giá trị p-value chỉ ra mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) phù hợp hơn FEM.
3. Kiểm định chẩn đoán khuyết tật: Hệ số VIF của các biến đều nhỏ hơn tiêu chuẩn chấp nhận, không xảy ra hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng. Tuy nhiên, các kiểm định chuyên biệt phát hiện mô hình xuất hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi và hiện tượng tự tương quan bậc nhất.
4. Ước lượng mô hình FGLS: Tác giả khắc phục hoàn toàn hai khuyết tật trên bằng phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát khả thi. Kết quả hồi quy chỉ ra:
   • Các biến tác động ngược chiều (-) có ý nghĩa thống kê đối với rủi ro tín dụng: $ROA$, $CIR$, $GDP$, $UNEM$.
   • Các biến tác động cùng chiều (+) có ý nghĩa thống kê đối với rủi ro tín dụng: $CAP$, $INF$.
   • Biến $SIZE$ và $LGR$ không thể hiện tác động có ý nghĩa thống kê rõ rệt trong mô hình ước lượng FGLS cuối cùng.

Chương 5: Kết luận và đề xuất

Dựa trên kết quả thực nghiệm từ mô hình FGLS, chương 5 hệ thống hóa các nhóm giải pháp ứng dụng thực tiễn:

• Đối với các ngân hàng thương mại:
  • Về khả năng sinh lời (ROA): Ngân hàng cần nâng cao chất lượng danh mục tài sản sinh lời thay vì mở rộng quy mô tín dụng thuần túy; cải thiện biên lãi ròng (NIM) đi đôi với kiểm soát rủi ro để bảo toàn vốn.
  • Về tỷ lệ vốn (CAP): Kết quả tương quan thuận giữa CAP và rủi ro tín dụng phản ánh tình trạng tâm lý chủ quan ("đạo đức rủi ro" - moral hazard): khi ngân hàng có vốn tự có dày dặn, ban điều hành có xu hướng nới lỏng khẩu vị rủi ro để theo đuổi lợi nhuận biên cao. Do đó, ngân hàng cần thiết lập hạn mức tín dụng chặt chẽ, tuân thủ nghiêm ngặt các trụ cột của Basel về an toàn vốn gắn với mức độ rủi ro thực tế của tài sản.
  • Về hiệu quả chi phí hoạt động (CIR): Tác động ngược chiều của CIR cho thấy việc cắt giảm chi phí vận hành một cách cơ học có thể gây suy giảm chất lượng thẩm định và giám sát sau cấp tín dụng (như lý thuyết "quản trị tồi" - bad management của Berger & DeYoung). Ngân hàng cần chi tiêu đúng mức cho việc số hóa dữ liệu, nâng cấp công nghệ xếp hạng tín nhiệm nội bộ và đào tạo chuyên môn cho đội ngũ cán bộ tín dụng.
• Đối với cơ quan quản lý Nhà nước (Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ):
  • Về tăng trưởng kinh tế (GDP): Duy trì chính sách tiền tệ và tài khóa ổn định nhằm trợ lực cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, giúp cải thiện dòng tiền trả nợ.
  • Về tỷ lệ lạm phát (INF): Ngân hàng Nhà nước cần chủ động công cụ lãi suất và nghiệp vụ thị trường mở để kiểm soát lạm phát, bởi lạm phát tăng cao làm xói mòn thu nhập thực tế của người đi vay, gia tăng áp lực chi phí sinh hoạt và lãi vay, đẩy nhanh nguy cơ phát sinh nợ xấu.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã làm rõ chiều hướng tác động của các biến số kinh tế vĩ mô và vi mô đến rủi ro tín dụng của 25 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam thông qua mô hình FGLS:

Biến độc lập	Chiều hướng tác động thực nghiệm	Kết quả kiểm định giả thuyết	Giải thích cơ chế kinh tế theo văn bản
ROA	Ngược chiều (-)	Chấp nhận giả thuyết $H_2$	Khả năng sinh lời cao thể hiện chất lượng quản trị tốt, giúp ngân hàng có bộ đệm tài chính hấp thụ tổn thất và giảm nợ xấu.
CAP	Cùng chiều (+)	Chấp nhận giả thuyết $H_3$	Tỷ lệ vốn cao thúc đẩy xu hướng chấp nhận rủi ro lớn hơn để tối đa hóa lợi tức kỳ vọng, dẫn tới gia tăng rủi ro tín dụng.
CIR	Ngược chiều (-)	Chấp nhận giả thuyết $H_5$	CIR cao phản ánh ngân hàng dành nhiều nguồn lực cho công tác thẩm định, giám sát và xử lý nợ, từ đó kiềm chế nợ xấu.
GDP	Ngược chiều (-)	Chấp nhận giả thuyết $H_6$	Kinh tế tăng trưởng tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp bán hàng, thanh khoản tốt, đảm bảo trả nợ gốc và lãi đúng hạn.
INF	Cùng chiều (+)	Có ý nghĩa thống kê	Lạm phát cao làm giảm sức mua, tăng chi phí đầu vào và làm giảm khả năng thanh toán thực tế của khách hàng vay vốn.
UNEM	Ngược chiều (-)	Có ý nghĩa thống kê	Biến động ngược chiều phản ánh đặc thù cấu trúc tín dụng tập trung mạnh vào khối doanh nghiệp có bảo đảm trong mẫu khảo sát.

Đóng góp của đề tài:

• Về mặt học thuật: Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản trị rủi ro tín dụng theo chuẩn mực Basel và các thông tư của Ngân hàng Nhà nước (Thông tư 02/2013/TT-NHNN, 11/2021/TT-NHNN, 39/2016/TT-NHNN); bổ sung bằng chứng thực nghiệm chuỗi thời gian dài 12 năm (2011–2022) về tác động đồng thời của các biến vi mô và vĩ mô tại Việt Nam.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp mô hình định lượng tin cậy bằng phương pháp FGLS giúp ban điều hành các ngân hàng thương mại nhận diện mối liên hệ đánh đổi giữa tỷ lệ vốn, chi phí quản trị hoạt động và rủi ro nợ xấu, hỗ trợ xây dựng chính sách cấp tín dụng an toàn và bền vững.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự chỉ ra một số hạn chế gắn liền với phạm vi dữ liệu và phương pháp thực hiện:

• Hạn chế về phạm vi mẫu nghiên cứu: Khóa luận chỉ khảo sát dữ liệu của 25 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam, chưa bao quát toàn bộ các tổ chức tín dụng như các ngân hàng thương mại nhà nước (Agribank), ngân hàng liên doanh, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và các công ty tài chính.
• Hạn chế về chiều thời gian: Dữ liệu dừng lại ở năm 2022, chưa cập nhật kịp thời các biến động nợ xấu phức tạp phát sinh trong năm 2023–2024 khi Thông tư 02/2023/TT-NHNN về cơ cấu lại thời hạn trả nợ được áp dụng.
• Hạn chế về cấu trúc mô hình: Nghiên cứu sử dụng các mô hình tĩnh (Pooled OLS, FEM, REM, FGLS), chưa tích hợp độ trễ của biến phụ thuộc rủi ro tín dụng ($CR_{t-1}$) bằng phương pháp hồi quy mô men tổng quát hệ thống (System GMM) để kiểm soát hiện tượng nội sinh động tiềm ẩn giữa rủi ro tín dụng và khả năng sinh lời.
• Hướng nghiên cứu mở rộng: Mở rộng tập dữ liệu cho toàn bộ các ngân hàng thương mại đang hoạt động tại Việt Nam; kéo dài chuỗi thời gian nghiên cứu; bổ sung các biến đại diện cho chất lượng quản trị doanh nghiệp, tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLR) và áp dụng phương pháp hồi quy GMM hai bước để kiểm định tính động của rủi ro tín dụng.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo nghiên cứu là tài liệu tham khảo cho:

• Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Tham khảo cách xây dựng khung lý thuyết gắn với hệ thống pháp luật ngân hàng Việt Nam; học hỏi quy trình xử lý kinh tế lượng thực hành trên phần mềm Stata 17.0 (chẩn đoán khuyết tật phương sai sai số thay đổi, tự tương quan và kỹ thuật hồi quy FGLS khắc phục khuyết tật dữ liệu bảng).
• Các nhà nghiên cứu về rủi ro ngân hàng: Sử dụng hệ thống tổng hợp tài liệu thứ cấp về 10 nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước làm tài liệu đối chiếu cho các đề tài phân tích chất lượng tài sản và an toàn hệ thống tài chính.
• Cán bộ quản trị rủi ro và chuyên viên phân tích tại các ngân hàng thương mại: Khảo sát các bằng chứng thực nghiệm về tác động ngược chiều của CIR và tác động cùng chiều của CAP để điều chỉnh tỷ lệ chi phí quản lý phù hợp, tránh tình trạng cắt giảm chi phí thẩm định tín dụng nhằm tối ưu hóa lợi nhuận ngắn hạn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Biến phụ thuộc đo lường rủi ro tín dụng trong nghiên cứu này được xác định cụ thể bằng công thức nào?

Trong đề tài, rủi ro tín dụng ($CR_{i,t}$) được đo lường bằng tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ: $$\text{Tỷ lệ nợ xấu} = \frac{\text{Nợ xấu (Dư nợ nhóm 3, nhóm 4, nhóm 5)}}{\text{Tổng dư nợ}}$$ Cách xác định này căn cứ vào tiêu chuẩn phân loại nợ theo Thông tư 11/2021/TT-NHNN, trong đó nợ xấu bao gồm các khoản nợ quá hạn từ 91 ngày trở lên hoặc khả năng trả nợ của khách hàng bị nghi ngờ (nợ dưới tiêu chuẩn, nợ nghi ngờ và nợ có khả năng mất vốn).

2. Vì sao tác giả lựa chọn phương pháp ước lượng FGLS thay vì Pooled OLS, FEM hay REM làm kết quả cuối cùng?

Qua các bước kiểm định chẩn đoán mô hình: Kiểm định F-test và kiểm định Breusch-Pagan Lagrange Multiplier cho thấy mô hình dữ liệu bảng vượt trội hơn Pooled OLS; kiểm định Hausman xác nhận mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) phù hợp hơn mô hình tác động cố định (FEM). Tuy nhiên, khi kiểm định các khuyết tật của mô hình REM, kết quả cho thấy mô hình xuất hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi và hiện tượng tự tương quan. Do đó, tác giả sử dụng phương pháp FGLS (Feasible Generalized Least Squares) để khắc phục hoàn toàn hai hiện tượng này, đảm bảo các hệ số ước lượng thu được đạt tính vững, hiệu quả và đáng tin cậy về mặt thống kê.

3. Kết quả thực nghiệm về mối quan hệ giữa tỷ lệ vốn (CAP) và rủi ro tín dụng phản ánh điều gì?

Kết quả ước lượng FGLS chỉ ra biến tỷ lệ vốn ($CAP$) có mối tương quan cùng chiều với rủi ro tín dụng, phù hợp với giả thuyết $H_3$ và nghiên cứu của Lê Hoàng Vinh và cộng sự (2021). Điều này phản ánh thực tế tại các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam: khi ngân hàng sở hữu tiềm lực vốn chủ sở hữu lớn và hệ số an toàn vốn cao, ban điều hành thường có tâm lý tự tin chấp nhận mức độ rủi ro cao hơn, nới lỏng tiêu chuẩn cấp tín dụng để tìm kiếm tỷ suất sinh lời vượt trội, từ đó dẫn đến sự gia tăng của nợ xấu.

4. Tác động của chỉ số hiệu quả chi phí hoạt động (CIR) đến rủi ro tín dụng trong nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn như thế nào?

Biến hiệu quả chi phí hoạt động ($CIR$) có mối tương quan ngược chiều với rủi ro tín dụng, chứng minh giả thuyết $H_5$. Tỷ lệ CIR cao (chi phí hoạt động trên tổng thu nhập hoạt động cao) đồng nghĩa với việc ngân hàng đầu tư nhiều nguồn lực tài chính cho việc thẩm định hồ sơ vay, giám sát dòng tiền của khách hàng sau giải ngân và xử lý nợ quá hạn. Nhờ tăng cường chi phí giám sát, tỷ lệ nợ xấu được kiểm soát ở mức thấp hơn. Ngược lại, nếu ngân hàng cắt giảm chi phí vận hành quá mức để cải thiện lợi nhuận ngắn hạn, việc lơ là giám sát khoản vay sẽ làm gia tăng rủi ro tín dụng trong dài hạn.

5. Văn bản ghi nhận những số liệu thực tế nào về nợ xấu của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2021–2023?

Khóa luận viện dẫn các số liệu chính thức từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam:

• Tỷ lệ bao phủ nợ xấu toàn hệ thống được tăng cường trích lập đạt mức cao kỷ lục là 150% vào cuối năm 2021.
• Tỷ lệ nợ xấu gộp (bao gồm nợ xấu nội bảng, nợ bán cho VAMC chưa xử lý và nợ tiềm ẩn) còn tồn đọng ở mức cao là 6,31% vào cuối năm 2021.
• Tỷ lệ nợ xấu nội bảng toàn hệ thống năm 2021 ở mức 1,49%; năm 2022 ở mức 2,0%; và đến cuối tháng 2/2023 đã tăng lên 2,91%.
• Toàn hệ thống ngân hàng đã phối hợp xử lý được tổng cộng 21,3 ngàn tỷ đồng nợ xấu trong chu kỳ này.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Hoàng Châu đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản trị rủi ro tín dụng ngân hàng theo quy định của Ngân hàng Nhà nước và chuẩn mực quốc tế Basel. Bằng phương pháp hồi quy dữ liệu bảng FGLS trên mẫu nghiên cứu gồm 25 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2011–2022, tác giả đã đo lường chính xác tác động của các nhân tố vi mô (ROA, CAP, CIR) và vĩ mô (GDP, INF, UNEM) đến tỷ lệ nợ xấu. Công trình cung cấp hệ thống căn cứ thực chứng và luận cứ quản trị có giá trị để các ngân hàng thương mại cân đối giữa tỷ lệ vốn, chi phí giám sát tín dụng và mục tiêu an toàn hoạt động.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 trình bày nội dung sơ bộ về các vấn đề của bài nghiên cứu. Ngoài ra còn giúp cho người đọc có cái nhìn bao quát về những nội dung của bài nghiên cứu như: lý do chọn đề tài, mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi, phương pháp nghiên cứu cả bài khóa luận. Bên cạnh đó, trong chương này tác giả cũng cho biết những ý nghĩa về cả khoa học và thực tiễn của đề tài, và trình bày bố cục tổng quát của bài khóa luận. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.

RỦI RO TÍN DỤNG 2. Khái niệm rủi ro tín dụng Trong bộ Nguyên tắc quản trị Rủi ro tín dụng của Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng ban hành tại thời điểm tháng 9/2000 có đề cập “RRTD được định nghĩa một cách đơn giản nhất là khả năng bên vay nợ ngân hàng hoặc bên đối tác không đáp ứng các nghĩa vụ của mình theo các điều khoản đã thỏa thuận”. Fitch (1997) nhận định rằng “Rủi ro tín dụng là loại rủi ro xảy ra khi người vay không thanh toán được nợ theo thỏa thuận hợp đồng dẫn đến sai hẹn trong nghĩa vụ trả nợ. Cùng với rủi ro lãi suất, rủi ro tín dụng là một trong những rủi ro chủ yếu trong hoạt động cho vay của ngân hàng”.

Bessis (2011) cho rằng “RRTD là rủi ro phát sinh tổn thất do suy giảm uy tín tín dụng của các đối tác. RRTD là rủi ro lâu đời nhất và quan trọng nhất đối với các ngân hàng”. Theo khoản 1 điều 3 thông tư 11/2021/TT-NHNN quy định “Rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng (gọi tắt là rủi ro) là khả năng xảy ra tổn thất đổi với nợ của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài do khách hàng không có khả năng trả được một phần hoặc toàn bộ nợ của mình theo hợp đồng hoặc thỏa thuận (gọi chung là thoa thuận) với tổ chức tin dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài”. Nguyễn Văn Tiến (2012) cho rằng “RRTD phát sinh trong trường hợp ngân hàng không thu đủ được đầy đủ gốc là lãi khoản vay, hoặc việc thanh toán nợ gốc lãi không đúng kỳ hạn.

Nếu tất cả các khoản đầu tư của ngân hàng được thanh toán đầy đủ cả gốc và lãi đúng hạn thì ngân hàng không chịu bất cứ RRTD nào. Trong trường hợp người vay tiền phá sản thì việc thu hồi gốc lãi tín dụng đầy đủ là không chắc chắn, do đó, ngân hàng có thể gặp RRTD”. Từ những định nghĩa trên, RRTD được hiểu là những rủi ro tiềm ẩn nảy sinh trong quá trình cấp tín dụng của ngân hàng, xuất phát từ khách hàng vay không thực 9 hiện đúng nghĩa vụ trả nợ (bao gồm lãi vay và gốc) hoặc trả nợ không đúng hạn cho ngân hàng như trong hợp đồng tín dụng đã cam kết. RRTD đóng vai trò cực kỳ quan trọng, khiến ngân hàng phải đối mặt với sự mất cân đối trong việc quản lý thu chi.

Không chỉ làm mất cân đối tài chính do không thu hồi được nợ, ngân hàng còn phải trả vốn lẫn lãi cho nguồn tiền được gửi tại ngân hàng. Điều này có thể dẫn đến vòng quay vốn tín dụng bị giảm và nguy cơ mất thanh khoản, ảnh hưởng ngược chiều với chất lượng tín dụng và uy tín của NHTM. Trong tương lai, nếu RRTD không được kiểm soát, từ đó lan rộng và gây hậu quả xấu cho nền kinh tế. Phân loại rủi ro tín dụng RRTD được chia thành 2 loại bao gồm rủi ro giao dịch và rủi ro danh mục.

(i) Rủi ro giao dịch: Là các trở ngại xuất hiện trong quá trình giao dịch giữa ngân hàng và khách hàng, đặc biệt là trong việc xét duyệt yêu cầu vay của khách hàng. RRGD gồm 3 loại rủi ro chính: Rủi ro lựa chọn: Là các thách thức liên quan tới việc thẩm định năng lực tài chính của khách hàng và khả năng phân tích tín dụng, trong đó ngân hàng đóng vị trí khá quan trọng trong việc phân tích, đánh giá và lựa chọn phương án cho vay. Rủi ro đảm bảo: Là những nguy cơ phát sinh từ các tiêu chuẩn được thiết lập để bảo đảm như điều khoản hợp đồng giao kết, đối tượng khách hàng và cách thức thực hiện đảm bảo và cấp độ cho vay. Rủi ro nghiệp vụ: Là các vấn đề của lĩnh vực nghiệp vụ cho vay của ngân hàng, khả năng giám sát hiệu quả trong tác nghiệp của cán bộ nhân viên đóng vai trò quan trọng.

(ii) Rủi ro danh mục: Là các vấn đề phát sinh khi ngân hàng không thể kiểm soát danh mục cho vay một cách cẩn thận và khoa học. RRDM được phân thành 2 loại chủ yếu: Rủi ro nội tại: Có nguồn gốc từ bên trong của cá nhân, tổ chức đi vay và chủ thể trong nền kinh tế tổng thể. 10 Rủi ro tập trung: Là tình trạng dư nợ của các khách hàng được dồn lại thành một nhóm hoặc cụm đối tượng, một lĩnh vực kinh tế hoặc một phân khúc sản phẩm hoặc một địa điểm. Nguyên nhân rủi ro tín dụng 2.

Nguyên nhân bên trong Thứ nhất, thường phát sinh do sự kém hiệu quả trong các quy trình thẩm định tín dụng trước, trong và sau khi cho vay, dẫn đến việc chọn lựa không chính xác đối với khách hàng có chất lượng (Berger & DeYoung, 1997). Ta thấy RRTD phát sinh từ chính nội bộ của ngân hàng, bao gồm chính sách tín dụng không rõ ràng, việc cấp tín dụng quá mức, quản lý hoạt động cho vay không hiệu quả,. Ngoài ra, RRTD còn có thể phát sinh khi đội ngũ cán bộ của ngân hàng thiếu trách nhiệm, trình độ chuyên môn thấp, không có đạo đức nghề nghiệp, tham nhũng, làm giả hồ sơ cho vay dẫn đến hồ sơ tín dụng và những khoản vay kém chất lượng ảnh hưởng đến uy tín của ngân hàng. Bên cạnh đó, yếu tố gây nên RRTD cũng xuất phát từ việc ngân hàng thẩm định sai về tình trạng tín dụng bao gồm các giá trị tài sản đảm bảo hoặc giá trị tài sản thế chấp có biến động tiêu cực.

Berger và Deyoung (1997) đã cho rằng việc ngân hàng không tập trung vào quá trình thẩm định và giám sát các khoản vay có thể giúp tăng hiệu quả sử dụng chi phí hoạt động trong ngắn hạn nhưng hậu quả của điều này là nợ xấu của ngân hàng sẽ gia tăng đáng kể trong tương lai. Thứ hai, Berger & DeYoung (1997) cho rằng các NHTM thường đặt ra chiến lược doanh thu cao dẫn đến gia tăng các khoản cho vay, ngân hàng thường dành ít nguồn lực trong quá trình thẩm định và giám sát khoản vay nhằm tăng hiệu quả chi phí hoạt động trong ngắn hạn, điều này sẽ làm tăng RRTD trong tương lai. các NHTM không chấp hành các quy tắc bảo đảm an toàn vốn, từ đó sẽ tạo ra RRTD (Das & Ghosh, 2007). Nguyên nhân bên ngoài Ngoài những yếu tố đến từ nội bộ ngân hàng thì RRTD còn bị ảnh hưởng bởi các tác nhân khách quan như sau: 11 Thứ nhất, do tình hình kinh tế và pháp lý.

Sự biến động trong chính trị hoặc chiến lược của Chính phủ để thích hợp với diến biến kinh tế của VN có thể ảnh hưởng đến các NHTM. Chính sách đầu tư tích cực để thu hút đầu tư sẽ mang lại cơ hội và ngân hàng sẽ chọn được khách hàng tốt. Ngoài ra theo Wang (2013) có rằng nếu môi trường pháp luật thiếu đồng bộ, tạo điều kiện cho các hành vi vi phạm pháp luật như tham ô, chiếm đoạt tài sản,. dẫn đến sự mất cân bằng trong kinh doanh, tạo ra trở ngại trong hoạt động cho vay của ngân hàng dẫn đến tác động không tốt đến hoạt động tín dụng của ngân hàng.

Thứ hai, do điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội. Môi trường thiên nhiên là yếu tố không thể dự đoán trước, nó thường xuất hiện đột ngột và gây ra nhiều thiệt hại nặng nề đến hoạt động sản xuất, đặc biệt là ngành nông nghiệp của nước nhà. Ngoài ra, khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh khách hàng có thể rơi vào tình huống khó khăn, ảnh hưởng đến khả năng trả nợ cho ngân hàng, vì vậy nó đồng nghĩa với việc ngân hàng cho vay cũng phải chia sẻ rủi ro này cùng với khách hàng. Bên cạnh đó, nguyên nhân dẫn đến RRTD cũng có thể đến từ chiến tranh hay sự biến động trong các mối quan hệ quốc tế, vì những tác động của nền kinh tế của thế giới sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến biến động kinh tế của một nước và hoạt động lưu thông tiền tệ cũng phải chịu dối diện với RRTD nhều hơn các ngành hoạt động kinh tế khác.

Thứ ba, do biến động kinh tế và tiềm lực tài chính của khách hàng. Lợi nhuận kinh doanh của các doanh nghiệp bị tác động bởi xu hướng thị giá của những hàng hóa và nguồn cung cấp vật liệu cho sản xuất tác động trực tiếp tới kết quả hoạt động của các doanh nghiệp, qua đó còn tác động đến HĐTD của ngân hàng, hoặc khó khăn từ hoạt động xuất nhập khẩu cũng là một trong những lý do dẫn đến khó khăn trong HĐTD của ngân hàng. Theo Wang (2013) cho rằng việc khách hàng không thanh toán được khoản vay cho ngân hàng đến từ khách hàng kinh doanh thất bại, từ đó tác động đến RRTD của ngân hàng. Tác động của rủi ro tín dụng 2.

Đối với ngân hàng Thứ nhất, RRTD làm mức độ tin tưởng của khách hàng với ngân hàng, uy tín và sự tín nhiệm vào khả năng tài chính của ngân hàng sẽ giảm một cách nghiêm trọng khi tỷ lệ nợ quá hạn của ngân hàng tăng cao. Với tốc độ lan truyền thông tin nhanh chóng hiện nay, hình ảnh và chất lượng của ngân hàng dễ bị suy giảm trong mắt khách hàng. Ngân hàng sẽ gặp khó khăn trong việc thu hút nguồn vốn vì không có khách hàng nào có nhu cầu giao dịch tại NHTM với chất lượng tín dụng kém và không đáng tin cậy, từ đó dẫn đến không đủ nguồn vốn cho các hoạt động kinh doanh của ngân hàng, bị thua lỗ liên tục, khả năng thanh khoản bị ảnh hưởng sẽ có nguy cơ dẫn đến cuộc khủng hoảng rút tiền hàng loạt của khách hàng. Khi các khoản cho vay của ngân hàng gặp vấn đề rủi ro sẽ ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh và uy tín của ngân hàng trên thị trường sẽ bị mất đi.

Từ đó dẫn đến ngân hàng phải đổi mặt với nguy cơ bị sụp đổ (Nabila & Younes, 2011). RRTD tạo ra những tổn thất không xác định về giá trị và ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của ngân hàng. Thứ hai, RRTD gây tác động đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng.