Các nhân tố tác động đến nợ xấu tại ngân hàng thương mại cổ phần công thương việt nam giai đoạn 20172021 luận văn thạc sĩ

Khám phá các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam giai đoạn 2017-2021 qua luận văn thạc sĩ chi tiết.

• Tác giả: Quách Tấn Đạt
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thu Trang
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Các nhân tố tác động đến nợ xấu tại Ngân hàng Thương Mại Cổ Phần Công Thương Việt Nam giai đoạn 2017-2021
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• ABSTRACT
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.3.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5.1. Đối tượng
• 1.5.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.7. Phương pháp nghiên cứu
• 1.8. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.9. Kết cấu của đề tài
• 1.10. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NỢ XẤU
• 2.1. Tổng quan về nợ xấu
• 2.2. Khảo lược các nghiên cứu trước đây có liên quan
• 2.2.1. Nghiên cứu ngoài nước
• 2.2.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Trình tự thực hiện nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp ước lượng mô hình
• 3.3. Xử lý số liệu nghiên cứu
• 3.4. Xây dựng mô hình nghiên cứu
• 3.4.1. Biến phụ thuộc
• 3.4.2. Các biến độc lập
• 3.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Tổng quan Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam
• 4.1.1. Thông tin chung
• 4.1.2. Ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh
• 4.1.3. Lịch sử hình thành và phát triển
• 4.1.4. Một số chỉ tiêu tài chính trong các năm qua
• 4.1.5. Thực trạng ứng phó giảm thiểu rủi ro nợ xấu trong các năm qua
• 4.2. Thống kê mô tả các biến nghiên cứu
• 4.3. Kết quả mô hình hồi quy
• 4.3.1. Biến Tốc độ tăng trưởng tín dụng (DELTACREDIT)
• 4.3.2. Biến Tốc độ tăng trưởng GDP (DELTAGDP)
• 4.3.3. Biến Vốn chủ sở hữu trên tài sản (ETA)
• 4.3.4. Biến Tỷ lệ trích lập dự phòng (LLR)
• 4.3.5. Biến Nợ xấu kỳ trước (PRENPL)
• 4.3.6. Biến tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA)
• 4.3.7. Biến quy mô ngân hàng (SIZE)
• 4.4. Kiểm định một số khuyết tật của phương pháp ước lượng
• 4.4.1. Kiểm định đa cộng tuyến
• 4.4.2. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 4.4.3. Kiểm định tự tương quan
• 4.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ GIẢM THIỂU NỢ XẤU TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM
• 5.1. Kết luận đề tài nghiên cứu
• 5.2. Giải pháp nhằm giảm thiểu nợ xấu tại VietinBank
• 5.2.1. Định hướng hoạt động của VietinBank về công tác tín dụng, giảm thiểu nợ xấu
• 5.2.2. Đề xuất giải pháp nhằm giảm thiểu nợ xấu tại VietinBank
• 5.3. Kiến nghị đối với Chính Phủ và Ngân Hàng Nhà Nước
• 5.3.1. Thực hiện chính sách tài khoá và chính sách tiền tệ thích hợp
• 5.3.2. Chính sách lãi suất phù hợp với từng giai đoạn của nền kinh tế
• 5.3.3. Khuyến khích, đẩy mạnh quá trình hợp nhất, sáp nhập ngân hàng. Nâng cao vai trò của VAMC trong hoạt động xử lý nợ xấu
• 5.4. Hạn chế của đề tài và gợi mở cho các nghiên cứu tiếp theo
• 5.4.1. Hạn chế của đề tài
• 5.4.2. Gợi mở hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Luận văn nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng nợ xấu tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam giai đoạn 2017-2021. Nợ xấu là vấn đề quan trọng trong hệ thống ngân hàng, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế chịu ảnh hưởng từ đại dịch COVID-19. Mục tiêu chính là xác định các nhân tố tác động đến nợ xấu và đề xuất giải pháp giảm thiểu rủi ro.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Nợ xấu tại các ngân hàng Việt Nam có xu hướng tăng do hậu quả của đại dịch COVID-19. Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank) cũng không ngoại lệ. Việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng nợ xấu giúp ngân hàng có biện pháp quản lý rủi ro hiệu quả, đảm bảo hoạt động ổn định và bền vững.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát là xác định các yếu tố ảnh hưởng nợ xấu tại VietinBank. Mục tiêu cụ thể bao gồm: (1) Xác định các nhân tố tác động đến nợ xấu, (2) Đánh giá mức độ tác động của từng nhân tố, (3) Đề xuất giải pháp giảm thiểu nợ xấu.

II. Cơ sở lý luận

Chương này trình bày tổng quan về nợ xấu và các nghiên cứu liên quan. Nợ xấu được định nghĩa là các khoản nợ không thể thu hồi hoặc có nguy cơ mất vốn. Các nghiên cứu trước đây tập trung vào quản lý rủi ro tín dụng, chính sách tín dụng, và tác động kinh tế vĩ mô đến nợ xấu.

2.1. Tổng quan về nợ xấu

Nợ xấu được phân loại theo tiêu chuẩn của IMF và Ngân hàng Thế giới. Tại Việt Nam, nợ xấu được chia thành các nhóm dựa trên khả năng trả nợ của khách hàng. Các yếu tố như tăng trưởng tín dụng, tỷ lệ trích lập dự phòng, và lợi nhuận trên tổng tài sản có ảnh hưởng trực tiếp đến nợ xấu.

2.2. Khảo lược các nghiên cứu trước

Các nghiên cứu quốc tế và trong nước đã chỉ ra mối quan hệ giữa nợ xấu và các yếu tố như tăng trưởng GDP, lạm phát, và quản trị rủi ro. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng trống trong việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn tại Việt Nam.

III. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng, bao gồm thống kê mô tả và mô hình hồi quy Pooled OLS. Các biến nghiên cứu được lựa chọn dựa trên lý thuyết và thực tiễn, bao gồm tốc độ tăng trưởng tín dụng, tỷ lệ trích lập dự phòng, và nợ xấu kỳ trước.

3.1. Mô hình nghiên cứu

Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên các biến độc lập như tăng trưởng tín dụng, tăng trưởng GDP, và vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản. Biến phụ thuộc là tỷ lệ nợ xấu.

3.2. Xử lý số liệu

Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính của VietinBank giai đoạn 2017-2021. Các phương pháp kiểm định như đa cộng tuyến, phương sai thay đổi, và tự tương quan được áp dụng để đảm bảo độ tin cậy của mô hình.

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy các biến vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, tỷ lệ trích lập dự phòng, và nợ xấu kỳ trước có tác động cùng chiều đến nợ xấu. Các biến tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng GDP có tác động ngược chiều.

4.1. Tổng quan về VietinBank

VietinBank là một trong những ngân hàng lớn nhất Việt Nam với quy mô tài sản và mạng lưới hoạt động rộng khắp. Tuy nhiên, nợ xấu của ngân hàng có xu hướng tăng trong giai đoạn 2017-2021, đặc biệt là năm 2020 và 2021.

4.2. Phân tích kết quả

Kết quả hồi quy cho thấy tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng GDP có tác động tích cực đến việc giảm nợ xấu. Ngược lại, vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản và tỷ lệ trích lập dự phòng làm tăng nợ xấu.

V. Giải pháp và kiến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất các giải pháp giảm thiểu nợ xấu tại VietinBank, bao gồm cải thiện quản lý rủi ro tín dụng, tăng cường tái cơ cấu ngân hàng, và áp dụng chính sách tín dụng phù hợp.

5.1. Giải pháp cho VietinBank

VietinBank cần tăng cường quản trị rủi ro, đặc biệt là trong việc đánh giá và quản lý tín dụng ngân hàng. Ngoài ra, ngân hàng nên áp dụng các biện pháp tái cơ cấu ngân hàng để giảm thiểu nợ xấu.

5.2. Kiến nghị chính sách

Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước cần thực hiện các chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ phù hợp để hỗ trợ các ngân hàng giảm thiểu nợ xấu. Đồng thời, cần khuyến khích quá trình hợp nhất và sáp nhập ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2017-2021, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công Thương Việt Nam (VietinBank) đã trải qua nhiều biến động về tỷ lệ nợ xấu, đặc biệt chịu ảnh hưởng nặng nề từ đại dịch COVID-19. Theo báo cáo tài chính, tỷ lệ bao phủ nợ xấu của VietinBank tăng từ 119% vào cuối quý 3 năm 2021 lên 171% vào cuối năm 2021, phản ánh nỗ lực gia tăng dự phòng rủi ro tín dụng. Nợ xấu là một trong những thách thức lớn đối với hoạt động ngân hàng, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận, thanh khoản và uy tín của ngân hàng, đồng thời tác động tiêu cực đến nền kinh tế nói chung. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xác định các nhân tố tác động đến tỷ lệ nợ xấu tại VietinBank trong giai đoạn 2017-2021, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm giảm thiểu rủi ro nợ xấu, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và ổn định hệ thống ngân hàng Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào dữ liệu tài chính của VietinBank trong 5 năm, kết hợp với các chỉ số kinh tế vĩ mô như tốc độ tăng trưởng GDP. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản trị ngân hàng và cơ quan quản lý trong việc hoạch định chính sách tín dụng và kiểm soát rủi ro.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về rủi ro tín dụng và nợ xấu trong ngân hàng. Thứ nhất, lý thuyết về quản trị rủi ro tín dụng nhấn mạnh vai trò của các yếu tố vi mô như vốn chủ sở hữu, tỷ lệ trích lập dự phòng và hiệu quả hoạt động ngân hàng trong việc kiểm soát nợ xấu. Thứ hai, lý thuyết kinh tế vĩ mô cho thấy các biến số như tốc độ tăng trưởng GDP ảnh hưởng ngược chiều đến tỷ lệ nợ xấu, do nền kinh tế phát triển giúp tăng khả năng trả nợ của khách hàng. Các khái niệm chính bao gồm: nợ xấu (NPL), vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (ETA), tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng (LLR), lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA), quy mô ngân hàng (SIZE), tốc độ tăng trưởng tín dụng (DELTACREDIT) và tốc độ tăng trưởng GDP (DELTAGDP). Mô hình nghiên cứu sử dụng hồi quy tuyến tính Pooled OLS để đánh giá mức độ tác động của các biến độc lập đến biến phụ thuộc là tỷ lệ nợ xấu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng (panel data) thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất của VietinBank theo quý từ năm 2017 đến 2021, kết hợp với số liệu kinh tế vĩ mô từ các nguồn như World Bank và IMF. Cỡ mẫu gồm 20 quý quan sát, được xử lý và phân tích bằng phần mềm Eviews 9.0. Phương pháp phân tích chính là hồi quy tuyến tính Pooled OLS, kèm theo các kiểm định đa cộng tuyến (VIF), tự tương quan (Durbin-Watson), và phương sai sai số thay đổi (White test) nhằm đảm bảo tính chính xác và tin cậy của mô hình. Quy trình nghiên cứu gồm các bước: thu thập dữ liệu, thống kê mô tả, xây dựng mô hình hồi quy, kiểm định các khuyết tật mô hình và hiệu chỉnh mô hình để đạt kết quả tối ưu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (ETA) có tác động cùng chiều tích cực đến tỷ lệ nợ xấu, với hệ số hồi quy dương và ý nghĩa thống kê ở mức 5%. Điều này cho thấy khi vốn chủ sở hữu tăng, ngân hàng có khả năng chịu đựng rủi ro cao hơn, nhưng cũng có thể dẫn đến gia tăng nợ xấu do mở rộng tín dụng.

2. Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng (LLR) cũng có ảnh hưởng cùng chiều với nợ xấu, phản ánh việc ngân hàng tăng dự phòng khi nhận thấy rủi ro tín dụng gia tăng, nhằm giảm thiểu tổn thất tiềm ẩn.

3. Nợ xấu kỳ trước (PRENPL) là biến có tác động tích cực mạnh mẽ đến nợ xấu hiện tại, với hệ số hồi quy cao, cho thấy nợ xấu tồn đọng có xu hướng kéo dài và ảnh hưởng liên tục đến chất lượng tín dụng.

4. Tốc độ tăng trưởng tín dụng (DELTACREDIT) và tốc độ tăng trưởng GDP (DELTAGDP) có tác động ngược chiều với nợ xấu, nghĩa là khi tín dụng và GDP tăng trưởng mạnh, tỷ lệ nợ xấu giảm. Cụ thể, tốc độ tăng trưởng tín dụng trung bình 2,74% và tốc độ tăng trưởng GDP trung bình 5,46% trong giai đoạn nghiên cứu đều góp phần cải thiện chất lượng tín dụng.

5. Lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) và quy mô ngân hàng (SIZE) cũng có tác động ngược chiều với nợ xấu, cho thấy ngân hàng hoạt động hiệu quả và có quy mô lớn hơn thường kiểm soát tốt rủi ro tín dụng hơn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu trước đây trong và ngoài nước, khẳng định vai trò quan trọng của vốn chủ sở hữu, dự phòng rủi ro và nợ xấu kỳ trước trong việc ảnh hưởng đến nợ xấu hiện tại. Việc vốn chủ sở hữu tăng có thể tạo điều kiện cho ngân hàng mở rộng tín dụng, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro gia tăng nợ xấu nếu không kiểm soát chặt chẽ. Tỷ lệ trích lập dự phòng phản ánh sự chủ động của ngân hàng trong việc phòng ngừa rủi ro tín dụng. Mối quan hệ ngược chiều giữa tăng trưởng tín dụng, GDP và nợ xấu cho thấy nền kinh tế phát triển và tín dụng tăng trưởng hợp lý giúp giảm thiểu rủi ro tín dụng. Các kiểm định đa cộng tuyến, tự tương quan và phương sai sai số thay đổi đều cho thấy mô hình hồi quy có độ tin cậy cao. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện xu hướng biến động các biến chính như tỷ lệ nợ xấu, vốn chủ sở hữu, và tốc độ tăng trưởng tín dụng qua các quý, giúp minh họa rõ nét mối quan hệ giữa các biến.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý vốn chủ sở hữu: VietinBank cần duy trì và nâng cao tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản nhằm tăng khả năng chịu đựng rủi ro, đồng thời kiểm soát chặt chẽ việc mở rộng tín dụng để tránh gia tăng nợ xấu. Thời gian thực hiện: liên tục trong các năm tới. Chủ thể thực hiện: Ban lãnh đạo và phòng quản lý rủi ro.

2. Nâng cao hiệu quả trích lập dự phòng rủi ro tín dụng: Cần xây dựng chính sách trích lập dự phòng phù hợp với thực trạng rủi ro tín dụng, đảm bảo dự phòng đủ để bù đắp tổn thất nhưng không làm tăng chi phí quá mức. Thời gian: hàng quý, theo dõi và điều chỉnh. Chủ thể: Phòng tài chính kế toán và quản lý rủi ro.

3. Kiểm soát chặt chẽ tín dụng và nâng cao chất lượng thẩm định: Áp dụng các tiêu chuẩn thẩm định nghiêm ngặt, đặc biệt với các khoản vay có rủi ro cao, nhằm giảm thiểu nợ xấu phát sinh. Thời gian: ngay lập tức và duy trì thường xuyên. Chủ thể: Phòng tín dụng và thẩm định.

4. Tăng cường giám sát và xử lý nợ xấu kỳ trước: Xây dựng kế hoạch xử lý nợ xấu tồn đọng hiệu quả, bao gồm thu hồi nợ, tái cơ cấu và bán nợ cho các công ty mua bán nợ. Thời gian: trong vòng 1-2 năm tới. Chủ thể: Ban quản lý nợ xấu và phòng pháp chế.

5. Phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan quản lý: Đề xuất chính sách hỗ trợ phù hợp về lãi suất, cơ cấu lại nợ và các biện pháp tài chính nhằm ổn định thị trường tín dụng và giảm thiểu rủi ro nợ xấu. Thời gian: liên tục theo chính sách vĩ mô. Chủ thể: Ban lãnh đạo VietinBank và các cơ quan quản lý nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và quản lý VietinBank: Giúp hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến nợ xấu, từ đó xây dựng chiến lược quản trị rủi ro hiệu quả, nâng cao chất lượng tín dụng và lợi nhuận.

2. Cơ quan quản lý nhà nước như Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Cung cấp cơ sở khoa học để điều chỉnh chính sách tiền tệ, giám sát hoạt động ngân hàng và hỗ trợ xử lý nợ xấu trong hệ thống.

3. Các ngân hàng thương mại cổ phần khác có quy mô tương tự: Tham khảo mô hình nghiên cứu và giải pháp để áp dụng phù hợp nhằm kiểm soát nợ xấu và nâng cao hiệu quả hoạt động.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu sâu về rủi ro tín dụng, mô hình hồi quy và các yếu tố ảnh hưởng đến nợ xấu trong bối cảnh kinh tế Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Nợ xấu là gì và tại sao nó quan trọng đối với ngân hàng?
   Nợ xấu là các khoản nợ không được trả đúng hạn hoặc có nguy cơ mất vốn, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận và thanh khoản của ngân hàng. Kiểm soát nợ xấu giúp ngân hàng duy trì hoạt động ổn định và tăng trưởng bền vững.

2. Các nhân tố nào ảnh hưởng chính đến tỷ lệ nợ xấu tại VietinBank?
   Các nhân tố chính gồm vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, tỷ lệ trích lập dự phòng, nợ xấu kỳ trước, tốc độ tăng trưởng tín dụng và tốc độ tăng trưởng GDP. Mỗi yếu tố có mức độ và chiều tác động khác nhau đến nợ xấu.

3. Tăng trưởng tín dụng có ảnh hưởng như thế nào đến nợ xấu?
   Tăng trưởng tín dụng hợp lý giúp mở rộng hoạt động cho vay và tăng lợi nhuận, đồng thời giảm tỷ lệ nợ xấu do kiểm soát rủi ro tốt. Tuy nhiên, tăng trưởng tín dụng quá nhanh và thiếu kiểm soát có thể làm gia tăng nợ xấu.

4. Làm thế nào để VietinBank giảm thiểu nợ xấu hiệu quả?
   Ngân hàng cần tăng cường quản lý vốn, nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng, trích lập dự phòng hợp lý, xử lý nợ xấu tồn đọng và phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý để áp dụng các chính sách hỗ trợ phù hợp.

5. Tại sao tốc độ tăng trưởng GDP lại có tác động ngược chiều với nợ xấu?
   Khi GDP tăng trưởng, nền kinh tế phát triển, doanh nghiệp và cá nhân có thu nhập cao hơn, khả năng trả nợ tốt hơn, từ đó giảm tỷ lệ nợ xấu. Ngược lại, suy thoái kinh tế làm tăng rủi ro tín dụng và nợ xấu.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định rõ các nhân tố vi mô và vĩ mô tác động đến tỷ lệ nợ xấu tại VietinBank trong giai đoạn 2017-2021, trong đó vốn chủ sở hữu, tỷ lệ trích lập dự phòng và nợ xấu kỳ trước có tác động cùng chiều, còn tăng trưởng tín dụng, GDP, lợi nhuận và quy mô ngân hàng tác động ngược chiều.
• Mô hình hồi quy Pooled OLS được kiểm định kỹ lưỡng, đảm bảo độ tin cậy và phù hợp với dữ liệu nghiên cứu.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các giải pháp quản lý rủi ro tín dụng và giảm thiểu nợ xấu tại VietinBank và các ngân hàng tương tự.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể về quản lý vốn, trích lập dự phòng, kiểm soát tín dụng và phối hợp chính sách nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi và đánh giá hiệu quả, đồng thời mở rộng nghiên cứu sang các ngân hàng khác để hoàn thiện mô hình quản trị rủi ro tín dụng.

Hành động ngay hôm nay: Các nhà quản trị ngân hàng và cơ quan quản lý nên áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao năng lực kiểm soát nợ xấu, góp phần phát triển hệ thống ngân hàng Việt Nam ổn định và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Trong chương này, tác giả chủ yếu giới thiệu sơ lược về đề tài nghiên cứu, về việc lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu là gì, đối tượng nghiên cứu này nhắm đến, từ đó khoanh vùng phạm vi nghiên cứu. Để thực hiện nghiên cứu, tác giả trình bày phương pháp nghiên cứu, công cụ thực hiện, cách thức thu thập bộ dữ liệu và trình tự thực hiện cũng như khoảng trống nghiên cứu chưa thực hiện được. 9 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NỢ XẤU 2.1 Tổng quan về nợ xấu 2.1 Khái niệm Hiện nay chưa có một sự nhất trí nào về khái niệm nợ xấu hoặc các phương thức, tiêu chí hay điều kiện nào để đo lường và phân loại nợ xấu mà do chính người viết đề cập và đặt tên. Các quốc gia hay định chế tài chính khi có sự khác nhau trong hoạt động kinh doanh sẽ có thể khác nhau về cách phân loại nhóm nợ (Nguyễn Thị Hồng Ánh và cộng sự, 2021).

Theo Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế (IMF) và Liên Hợp Quốc (Nhóm chuyên gia tư vấn – AEG): “Một khoản nợ được coi là nợ xấu khi quá hạn trả lãi và/hoặc gốc trên 90 ngày; hoặc các khoản lãi chưa trả từ 90 ngày trở lên đã được nhập gốc, tái cấp vốn hoặc chậm trả theo thỏa thuận; hoặc các khoản phải thanh toán đã quá hạn dưới 90 ngày nhưng có lý do chắc chắn để nghi ngờ về khả năng khoản vay sẽ được thanh toán đầy đủ”. Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (BCBS) không đưa ra thời gian quá hạn để một khoản nợ được xem là nợ xấu mà cho rằng “Nợ xấu” là “khoản nợ đã quá hạn và ngân hàng thấy người vay không có khả năng trả nợ đầy đủ khi ngân hàng chưa thực hiện hành động gì để cố gắng thu hồi”. Ngân hàng trung ương châu Âu (ECB) căn cứ trên tiêu chí chủ yếu của BCBS, cho rằng “một khoản nợ được coi là nợ xấu khi quá hạn trả lãi và gốc trên 90 ngày trở lên, phù hợp với định nghĩa của Basel II về tổn thất, hoặc khi có lý do chắc chắn để nghi ngờ về khả năng khoản vay sẽ được thanh toán đầy đủ”. Điều 2, Quyết định số 22/VBHN-NHNN ngày 04/06/2014 của Ngân Hàng Nhà Nước quy định về nợ xấu của các tổ chức tín dụng cho biết: − “Nợ quá hạn” là khoản nợ mà một phần hoặc toàn bộ nợ gốc và/hoặc lãi đã quá hạn.

− “Nợ xấu” (NPL) là các khoản nợ thuộc các nhóm 3, 4 và 5 quy định tại Điều 6 hoặc Điều 7 của Quyết định số 22/VBHN-NHNN ngày 04/06/2014, 10 tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ là tỷ lệ để đánh giá chất lượng tín dụng của tổ chức tín dụng. Như vậy, có thể hiểu nợ xấu được định nghĩa là khoản nợ đáp ứng đầy đủ các tiêu chí phân loại trở thành nợ từ nhóm 3 đến nhóm 5 theo các tiêu chí được quy định tại Điều 6 và/hoặc Điều 7 Quyết định số 22/VBHN-NHNN ngày 04/06/2014 của Ngân hàng Nhà nước. Phân loại nợ xấu trên thế giới Đối với việc phân loại nợ, cho rằng khó có thể thống nhất quy định chung cho các quốc gia, mỗi khu vực cho một xu hướng phân loại nợ riêng. Việc phân loại nợ được xem là công việc của lãnh đạo ngân hàng trong vai trò nhà quản trị hoặc nhằm mục đích báo cáo đến cơ quan giám sát ngân hàng.

Tuy nhiên việc phân loại nợ không hẳn khác nhau hoàn toàn mà vẫn có một số điểm chung nhất định giữa các nước. Trong danh sách các nước đã ký đồng ý Hiệp ước chung về vay (GAB – General Agreements to Borrow), Mỹ và có thể bao gồm cả Đức đã có hướng dẫn hệ thống phân loại nợ một cách chi tiết và rõ ràng. Ở Đức, có bằng chứng cho thấy các ngân hàng tại nước này đã chia nợ của họ thành 4 nhóm ((i) Khoản vay không có rủi ro (ii) Khoản vay có dấu hiệu rủi ro (iii) Khoản vay có dấu hiệu không thu hồi được và (iv) Khoản vay mất vốn (Nợ xấu)) và có quy định mức dự phòng cụ thể cho từng nhóm. Trong khi đó, các ngân hàng ở Nhật Bản lại chia nợ thành 5 nhóm và quy định mức trích lập dự phòng cho 3 nhóm nợ cuối với tỷ lệ trích lập lần lượt là 15%, 70% và 100%.

Ở Hà Lan thì ngược lại, việc phân loại nợ dường như ít được thực thi và không có quy định cụ thể hay rõ ràng nào về phân loại nợ, khi cần đột xuất hoặc định kỳ theo yêu cầu, các nhà quản lý chỉ đạo cho nhân viên ngân hàng tự tiến hành phân loại nợ và nộp báo cáo đi. Các báo cáo phân loại này sẽ được cơ quan giám sát ngân hàng xem xét định kỳ để đánh giá rủi ro. Trong khi đó, Pháp, lại quy định hệ thống các nguyên tắc tối thiểu để phân loại nợ xấu nhưng chưa có hướng dẫn chi tiết và cụ thể hơn về phân loại nợ. Cách làm tương tự cũng được áp dụng ở Ý, nơi có 5 loại nợ nhưng chỉ hướng dẫn chung về cách thực hiện phân loại, không có tỷ lệ trích 11 lập dự phòng cụ thể.

Sang Tây Ban Nha, chúng ta lại thấy nợ người ta chia ra 6 nhóm nợ, có quy định mức trích lập chung với tỷ lệ là 0,51% và mức trích lập cụ thể đối với 3 nhóm nợ cuối lần lượt là 10%, 25-100% và 100%. Lý giải cho sự khác biệt này, theo nhận định của mình, Laurin và cộng sự (2003) đã cho rằng với mục đích giám sát khác nhau, các ngân hàng tại mỗi quốc gia đã sửa đổi cách phân loại sao cho đáp ứng tốt nhất yêu cầu của lãnh đạo và người đưa ra quyết sách của ngân hàng. Điều này nhìn chung là hợp lý vì thực trạng mỗi nền kinh tế là khác nhau, do vậy việc thay đổi là đúng để phù hợp với từng quốc gia. Theo Quỹ Tiền tệ quốc tế và Ngân hàng Thế giới, khoản vay nợ được chia làm 5 nhóm: Bảng 2.1 Phân loại nhóm nợ theo IMF và World Bank TT Khoản vay Đặc điểm và thời hạn 1 Đạt tiêu chuẩn − Có đủ năng lực trả nợ − Giá trị của TSBĐ tối thiểu bằng khoản vay − Thời gian quá hạn trả nợ dưới 10 ngày 2 Cần theo dõi − Tiềm ẩn một số yếu tố làm giảm năng lực trả nợ − Điều kiện kinh tế khó khăn − Thời gian quá hạn trả nợ dưới 90 ngày 3 Dưới tiêu − Các yếu tố làm giảm năng lực trả nợ được thể hiện chuẩn rõ ràng − Có sự thỏa thuận, đàm phán về việc trả nợ − Thời gian quá hạn trả nợ từ 90 đến 180 ngày 4 Đáng ngờ − Không có khả năng cho thấy có thể thu hồi được nợ − Có khả năng mất vốn − Thời gian quá hạn từ 180 đến 360 ngày 5 Mất vốn − Các khoản nợ xác định chắc chắn không thu hồi được − Thời gian quá hạn trên 360 ngày Nguồn: World Bank 12 Trên cơ sở phân loại này của World Bank và IMF, các nước trên thế giới đã tiếp thu, học hỏi và áp dụng: Ý, Nhật Bản, Mỹ, Úc, Trung Quốc, Singapore, Việt Nam,.

đã phân loại nợ tại các TCTD theo 5 nhóm. Tuy nhiên cũng có một số nước phân loại nợ thành 04 nhóm như Nga, Ấn Độ, Đức hoặc Tây Ban Nha 6 nhóm, Mexico 7 nhóm, Brazil 9 nhóm. Phân loại nợ xấu tại Việt Nam Kế thừa và học hỏi kinh nghiệm trên thế giới, Việt Nam cũng chia nợ thành 5 nhóm như của IMF và WB. Theo quy định tại Điều 6, Điều 7 Quyết định số 22/VBHN-NHNN ngày 04/06/2014 và một số quy định khác có liên quan, nợ xấu được phân loại cụ thể thành 5 nhóm, được thể hiện rõ trên hệ thống Trung Tâm Thông Tin Tín Dụng Quốc Gia Việt Nam (CIC), cụ thể như sau: Bảng 2.2 Phân loại nhóm nợ tại Việt Nam Nhóm nợ Tên gọi Thời gian nợ quá hạn Nhóm 1 Nợ đủ tiêu chuẩn Dưới 10 ngày Nhóm 2 Nợ cần chú ý Từ 10 - 90 ngày Nhóm 3 Nợ dưới tiêu chuẩn Từ 91 - 180 ngày Nhóm 4 Nợ nghi ngờ bị mất vốn Từ 181 - 360 ngày Nhóm 5 Nợ có khả năng mất vốn Từ 361 ngày trở lên Nguồn: Quyết định số 22/VBHN-NHNN ngày 04/06/2014 của NHNN 2.3 Nguyên nhân Có nhiều ý kiến về nguyên nhân gây ra nợ xấu tùy theo quan điểm của mỗi người, Tuy nhiên, nguyên nhân gây ra nợ xấu có thể được phân loại thành hai nhóm chính sau: − Nguyên nhân khách quan (vĩ mô): Là những nguyên nhân đến từ các yếu tố tự nhiên hoặc yếu tố kinh tế, chính trị, xã hội.

Các yếu tố tự nhiên có thể kể đến như lũ lụt, hạn hán, thiên tai, dịch bệnh,. gây ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của chủ thể đi vay, ảnh hưởng đến khả năng trả nợ và dẫn đến nợ xấu. Ví dụ như trong năm 2019 và 2020, thế giới chứng kiến sự xuất hiện và phát triển của dịch covid-19, làm tác động nặng nề tới cả nền kinh tế 13 thế giới cũng như Việt Nam. Trong một báo cáo của Tổng Cục Thống Kê Việt Nam, trong 10 tháng đầu năm 2021, có khoảng 97.100 doanh nghiệp Việt Nam rút lui khỏi thị trường.500 doanh nghiệp tạm ngưng hoạt động, chưa biết khi nào có thể hoạt động trở lại; 48.600 doanh nghiệp xác định phá sản, giải thể Công ty.

Tính bình quân một tháng có 9.700 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, một ngày có khoảng 330 doanh nghiệp đóng cửa do ảnh hưởng của dịch bệnh. Covid khiến các doanh nghiệp này không còn khả năng trả nợ, dẫn đến gia tăng nợ xấu; Các yếu tố chính trị, kinh tế, xã hội có thể kể đến như các tác động ngoại sinh đến hệ thống tài chính, ngân hàng của một nước, thường diễn ra trong trung hoặc dài hạn, như chu kỳ suy giảm của nền kinh tế, biến động tỷ giá, lạm phát. Ví dụ điển hình cho yếu tố này có thể kể đến cuộc đại khủng hoảng kinh tế toàn cầu xảy ra vào năm 2007 – 2008, khi mà kinh tế thế giới chứng kiến sự sụp đổ chưa từng thấy của hệ thống tài chính – ngân hàng, tình trạng sụt giá của chứng khoán do bong bóng bất động sản cùng với một sự lỏng lẻo trong việc giám sát tài chính. Cuộc khủng hoảng xảy ra đầu tiên tại Hoa Kỳ và sau đó lan ra các nền kinh tế khác trên thế giới khiến cho hàng loạt các doanh nghiệp mất nguồn thu do hoạt động sản xuất kinh doanh không có đầu ra, không tiêu thụ được hàng, cuối cùng mất khả năng trả nợ và gây tăng trưởng nợ xấu.