Luận văn các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của SME tại VietinBank Hoàn Kiếm - Học viện Ngân hàng

Sự phát triển của hệ thống ngân hàng thương mại luôn gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế quốc dân. 85 trang · Banking Academy · 2022.

• Tác giả: Vu Ha Ly
• Người hướng dẫn: Assoc. Le Van Luyen
• Trường học: Banking Academy
• Chuyên ngành: Banking - Finance
• Đề tài: Factors Affecting The Loan Repayment Of SME Enterprises At VietinBank - Hoan Kiem Branch
• Loại tài liệu: Graduation Thesis
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• ACKNOWLEDGEMENTS
• CONTENTS
• 1. CHAPTER 1: LITERATURE REVIEW
• 1.1. Credit and credit characteristics for SMEs
• 1.1.1. Definitions of credit for SMEs
• 1.1.2. Credit characteristics for SMEs
• 1.2. The role of credit for SMEs
• 1.3. Loan repayment ability of SMEs
• 1.3.1. Definition of repayment
• 1.3.2. Methods evaluating loan repayment
• 1.4. The role of assessment and analysis of factors affecting the loan repayment of SMEs
• 1.5. Factors affecting the loan repayment of SMEs
• 1.5.1. Factors from SME enterprises
• 1.5.2. Factors from the loan side
• 1.5.2.1. Factors on the bank side
• 1.5.2.2. Factors on the economy
• 1.6. SUMMARY OF CHAPTER 1
• 2. CHAPTER 2: THE LOAN REPAYMENT OF SMES AT VIETINBANK - HOAN KIEM BRANCH
• 2.1. Introduction of VietinBank - Hoan Kiem branch
• 2.2. History of establishment and development of VietinBank Hoan Kiem
• 2.3. Method evaluating loan repayment for SMEs at VietinBank - Hoan Kiem branch
• 2.4. Credit activities of SMEs at VietinBank - Hoan Kiem branch
• 2.4.1. SME loan sales
• 2.4.2. SME loan sales structure
• 2.4.3. Non-performing debt, the overdue debt of SMEs
• 2.4.4. Provision for SMEs loan losses
• 2.4.5. Reasons for unable to repay loans of SMEs at VietinBank - Hoan Kiem branch
• 2.4.5.1. Factors from customers
• 2.4.5.2. Factors from the bank
• 2.5. SUMMARY OF CHAPTER 2
• 3. CHAPTER 3: RESEARCH METHODOLOGY, FINDINGS, AND DISCUSSION
• 3.1. Research process and framework
• 3.2. Logit regression analysis
• 3.3. Summary and interpretation of findings
• 3.4. SUMMARY OF CHAPTER 3
• 4. CHAPTER 4: RECOMMENDATIONS
• 4.1. Implications from research results
• 4.2. Recommendations for VietinBank and Hoan Kiem branch
• 4.2.1. For the process of appraising corporate customers in general and SMEs in particular
• 4.2.2. For credit policy
• 4.2.3. For the staff of VietinBank
• 4.2.4. Recommendations for SMEs
• 4.2.5. Recommendations for the State Bank of Vietnam
• 4.3. SUMMARY OF CHAPTER 4
• LIST OF ABBREVIATIONS
• LIST OF TABLES
• LIST OF FIGURES
• INTRODUCTION
• 1. Rationale of the study
• 2. Previous study
• 3. Significance of study
• 4. Aims of the study
• 4.1. Overall objectives
• 4.2. Detail objectives
• 5. Objects and scope of the study
• 6. Research questions and method
• 6.1. Research questions
• 6.2. Research method
• 6.2.1. Data collection method
• 6.2.2. Sampling method
• 6.2.3. Data processing methods
• 7. Organization of the study

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tầm Quan Trọng của Khả Năng Trả Nợ SME VietinBank

Sự phát triển của hệ thống ngân hàng thương mại luôn gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế quốc dân. Là trung gian tín dụng chính, các ngân hàng thương mại Việt Nam đã tích cực hỗ trợ phục hồi kinh tế và ổn định đời sống người dân, đặc biệt trong giai đoạn 2019 - 2021, trong bối cảnh đại dịch Covid-19 lan rộng. Theo Tổng cục Thống kê, Việt Nam đã đón năm 2021 với mức tăng trưởng GDP chỉ 2,91% năm 2020, thấp nhất trong thập kỷ qua. Tuy nhiên, kết quả này đã đưa Việt Nam vào danh sách các quốc gia có tốc độ tăng trưởng cao trên thế giới. Tín hiệu tích cực này đến từ việc triển khai các chương trình tín dụng, hỗ trợ kịp thời và tháo gỡ khó khăn cho các doanh nghiệp trên cả nước, thúc đẩy đáng kể đầu tư và sản xuất. Hoạt động tín dụng SME liên tục được ưu tiên trong danh mục cho vay của các ngân hàng thương mại do số lượng đáng kể của các doanh nghiệp SME trong nền kinh tế thị trường Việt Nam.

1.1. Vai trò của doanh nghiệp SME và nhu cầu vốn vay

Doanh nghiệp SME đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, tạo công ăn việc làm và đóng góp vào GDP. Nhu cầu vốn vay của các doanh nghiệp này rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh mở rộng sản xuất và kinh doanh. VietinBank với vị thế là một trong những ngân hàng hàng đầu Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp tín dụng cho các doanh nghiệp SME.

1.2. Rủi ro tín dụng SME và tầm quan trọng của khả năng trả nợ

Mặc dù hoạt động tín dụng SME mang lại lợi nhuận lớn, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Rủi ro tín dụng SME có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho ngân hàng và toàn bộ hệ thống tài chính. Đánh giá khả năng trả nợ SME là yếu tố then chốt để giảm thiểu rủi ro tín dụng. Việc đánh giá này cần xem xét nhiều yếu tố khác nhau, không chỉ dựa trên báo cáo tài chính.

II. Cách Xác Định Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Trả Nợ SME VietinBank

Việc đánh giá khả năng trả nợ SME không chỉ dựa vào số liệu thống kê trên báo cáo tài chính mà còn phải xem xét nhiều yếu tố từ phía ngân hàng hoặc môi trường vĩ mô. Việc kết hợp các yếu tố tài chính và phi tài chính là một nhiệm vụ khó khăn đối với các ngân hàng, hỗ trợ đưa ra quyết định cho vay. Tính đến cuối năm 2021, tỷ lệ nợ xấu của VietinBank được kiểm soát ở mức 1,3%, tuân thủ giới hạn kế hoạch do Ngân hàng Nhà nước và Đại hội đồng cổ đông giao. Tuy nhiên, trên thực tế, nợ xấu luôn tồn tại và có xu hướng gia tăng, đặc biệt đối với các khoản vay của doanh nghiệp SME.

2.1. Nhóm yếu tố nội tại doanh nghiệp SME Tình hình tài chính năng lực quản lý

Các yếu tố nội tại của doanh nghiệp SME bao gồm tình hình tài chính, năng lực quản lý, lịch sử tín dụng, dòng tiền doanh nghiệp, và tài sản đảm bảo. Tình hình tài chính được đánh giá qua các chỉ số như lợi nhuận, doanh thu, chi phí, cấu trúc tài chính, khả năng thanh toán, khả năng sinh lời, tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu, tỷ lệ thanh toán hiện hành, và tỷ lệ thanh toán nhanh.

2.2. Nhóm yếu tố từ ngân hàng Chính sách tín dụng mối quan hệ kiểm soát rủi ro

Các yếu tố từ phía ngân hàng bao gồm chính sách tín dụng, mối quan hệ với ngân hàng, và quy trình kiểm soát rủi ro. Chính sách tín dụng cần phù hợp với đặc điểm của doanh nghiệp SME và điều kiện thị trường. Mối quan hệ tốt giữa doanh nghiệp SME và ngân hàng giúp tạo sự tin tưởng và hỗ trợ lẫn nhau. Quy trình kiểm soát rủi ro hiệu quả giúp ngân hàng phát hiện và xử lý sớm các vấn đề tiềm ẩn.

2.3. Tác động từ các yếu tố kinh tế vĩ mô Lãi suất lạm phát tỷ giá

Các yếu tố kinh tế vĩ mô như lãi suất, lạm phát, tỷ giá hối đoái, và điều kiện kinh tế vĩ mô có tác động lớn đến khả năng trả nợ của doanh nghiệp SME. Thay đổi lãi suất có thể làm tăng chi phí vốn vay, lạm phát làm giảm sức mua của người tiêu dùng, và biến động tỷ giá ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu.

III. Phân Tích Thực Trạng Khả Năng Trả Nợ tại VietinBank Hoàn Kiếm

Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của doanh nghiệp SME là điều cần thiết để VietinBank đạt được mục tiêu tăng trưởng tín dụng bền vững và hiệu quả trong tương lai gần. Do thời gian và điều kiện có hạn, người viết đã chọn chủ đề: "Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của doanh nghiệp SME tại VietinBank - Chi nhánh Hoàn Kiếm".

3.1. Giới thiệu về VietinBank Chi nhánh Hoàn Kiếm và hoạt động tín dụng SME

VietinBank Chi nhánh Hoàn Kiếm có lịch sử hình thành và phát triển lâu đời, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp tín dụng cho các doanh nghiệp SME trên địa bàn. Chi nhánh đã triển khai nhiều chương trình tín dụng ưu đãi nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp SME phát triển sản xuất và kinh doanh.

3.2. Thực trạng nợ xấu SME và nguyên nhân không trả được nợ tại chi nhánh

Thực trạng nợ xấu của doanh nghiệp SME tại VietinBank Chi nhánh Hoàn Kiếm vẫn còn là một thách thức. Nguyên nhân không trả được nợ có thể xuất phát từ nhiều yếu tố, bao gồm khó khăn về tài chính, quản lý yếu kém, biến động thị trường, và ảnh hưởng của các yếu tố kinh tế vĩ mô. Một số yếu tố chủ quan và khách quan khiến cho doanh nghiệp không trả được nợ.

3.3. Phương pháp đánh giá khả năng trả nợ SME tại VietinBank Hoàn Kiếm

VietinBank Chi nhánh Hoàn Kiếm sử dụng nhiều phương pháp để đánh giá khả năng trả nợ của doanh nghiệp SME, bao gồm phân tích báo cáo tài chính, đánh giá tài sản đảm bảo, và xem xét lịch sử tín dụng. Quy trình đánh giá tín dụng được thực hiện một cách chặt chẽ để đảm bảo chất lượng tín dụng.

IV. Ứng Dụng Mô Hình Hồi Quy Logistic Đánh Giá Trả Nợ SME

Nhiều nghiên cứu trước đây đã nỗ lực giải thích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của khách hàng. Ohlson (1980) đã sử dụng hồi quy logistic để dự đoán xác suất phá sản của một công ty. Ajah et al. (2014) nghiên cứu về khả năng tín dụng của doanh nghiệp nông nghiệp ở Cross River State, Nigeria. Tại Việt Nam, Trương Đông Lộc (2011) đã nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ đúng hạn của nông dân ở tỉnh Hậu Giang.

4.1. Mô hình Logit và các biến số sử dụng trong nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mô hình Logit để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của doanh nghiệp SME tại VietinBank Chi nhánh Hoàn Kiếm. Các biến số được sử dụng bao gồm tình hình tài chính (ROA, ROE), tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu, quy mô doanh nghiệp, và các yếu tố kinh tế vĩ mô (lãi suất, lạm phát).

4.2. Kết quả phân tích hồi quy và diễn giải các yếu tố tác động

Kết quả phân tích hồi quy cho thấy rằng tình hình tài chính tốt (ROA, ROE cao), tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu thấp, và quy mô doanh nghiệp lớn có tác động tích cực đến khả năng trả nợ của doanh nghiệp SME. Các yếu tố kinh tế vĩ mô cũng có ảnh hưởng đáng kể đến khả năng trả nợ.

4.3. Thảo luận về mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố

Mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đến khả năng trả nợ của doanh nghiệp SME khác nhau. Tình hình tài chính thường là yếu tố quan trọng nhất, tiếp theo là quy mô doanh nghiệp và các yếu tố kinh tế vĩ mô. Việc hiểu rõ mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố giúp ngân hàng đưa ra các quyết định cho vay phù hợp.

V. Giải Pháp Nâng Cao Khả Năng Trả Nợ SME VietinBank Hoàn Kiếm

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp VietinBank Chi nhánh Hoàn Kiếm cải thiện quy trình tín dụng và giảm thiểu rủi ro tín dụng đối với doanh nghiệp SME. Nghiên cứu cũng cung cấp thông tin hữu ích cho các doanh nghiệp SME để nâng cao khả năng trả nợ và tiếp cận vốn vay dễ dàng hơn.

5.1. Kiến nghị cho VietinBank Quy trình thẩm định chính sách tín dụng nhân sự

VietinBank Chi nhánh Hoàn Kiếm cần cải thiện quy trình thẩm định tín dụng SME bằng cách xem xét kỹ lưỡng các yếu tố tài chính và phi tài chính. Ngân hàng cần điều chỉnh chính sách tín dụng để phù hợp hơn với đặc điểm của doanh nghiệp SME. Cần nâng cao trình độ chuyên môn của nhân viên tín dụng để họ có thể đánh giá rủi ro tín dụng một cách chính xác.

5.2. Kiến nghị cho doanh nghiệp SME Nâng cao năng lực quản lý minh bạch tài chính

Doanh nghiệp SME cần nâng cao năng lực quản lý, đặc biệt là quản lý tài chính và quản lý dòng tiền. Các doanh nghiệp cần minh bạch hóa thông tin tài chính và xây dựng lịch sử tín dụng tốt. Việc này giúp doanh nghiệp SME tiếp cận vốn vay dễ dàng hơn và giảm chi phí vốn vay.

5.3. Kiến nghị cho Ngân hàng Nhà nước Hỗ trợ chính sách tạo môi trường kinh doanh

Ngân hàng Nhà nước cần tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp SME thông qua các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. NHNN cần tạo môi trường kinh doanh thuận lợi để các doanh nghiệp SME phát triển và nâng cao khả năng trả nợ.

VI. Kết Luận Tương Lai Của Khả Năng Trả Nợ SME Tại VietinBank

Trong bối cảnh nền kinh tế có nhiều biến động, việc nâng cao khả năng trả nợ của doanh nghiệp SME là một nhiệm vụ quan trọng đối với VietinBank và toàn bộ hệ thống tài chính. Bằng cách thực hiện các giải pháp được đề xuất trong nghiên cứu này, VietinBank có thể đạt được mục tiêu tăng trưởng tín dụng bền vững và hiệu quả, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp SME phát triển mạnh mẽ.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu và ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu đã xác định được các yếu tố chính ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của doanh nghiệp SME tại VietinBank Chi nhánh Hoàn Kiếm. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn trong việc giúp ngân hàng cải thiện quy trình tín dụng và giảm thiểu rủi ro tín dụng.

6.2. Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu có một số hạn chế, bao gồm quy mô mẫu nhỏ và phạm vi nghiên cứu giới hạn tại VietinBank Chi nhánh Hoàn Kiếm. Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng quy mô mẫu và phạm vi nghiên cứu để có được kết quả toàn diện hơn. Cần chú trọng thêm các yếu tố liên quan đến tác động của Covid-19 và sự phục hồi của doanh nghiệp sau đại dịch.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống tài chính Việt Nam, các ngân hàng thương mại đóng vai trò là trung gian tín dụng chủ chốt, hỗ trợ phục hồi nền kinh tế và ổn định đời sống xã hội. Giai đoạn 2019–2021 chứng kiến sự bùng phát diện rộng của đại dịch Covid-19, khiến tốc độ tăng trưởng GDP của Việt Nam năm 2020 chỉ đạt 2,91% – mức thấp nhất trong vòng một thập kỷ. Trước bối cảnh đó, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công Thương Việt Nam (VietinBank) đã đẩy mạnh phân khúc bán lẻ và khối khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME). Theo báo cáo nội bộ của VietinBank, tính đến ngày 31/12/2021, tỷ trọng dư nợ cho vay cá nhân và SME đạt 57%, tăng so với mức 54% năm 2020, trong khi tỷ lệ nợ xấu toàn hệ thống được kiểm soát ở mức 1,3%.

Mặc dù hoạt động tín dụng mang lại nguồn thu nhập lãi chủ yếu, các khoản vay dành cho khối SME luôn tiềm ẩn rủi ro tín dụng đáng kể do nền tảng tài chính của nhóm doanh nghiệp này còn nhiều hạn chế. Việc đánh giá khả năng hoàn trả nợ vay của SME đòi hỏi sự kết hợp phức tạp giữa các chỉ tiêu định lượng trên báo cáo tài chính và các yếu tố phi tài chính, môi trường kinh tế. Do đó, nghiên cứu các nhân tố tác động đến khả năng trả nợ vay của khách hàng SME là yêu cầu cấp thiết nhằm phục vụ mục tiêu tăng trưởng tín dụng an toàn, bền vững tại VietinBank nói chung và Chi nhánh Hoàn Kiếm nói riêng.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu tổng quát: Phân tích thực trạng tín dụng SME và các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ vay của khách hàng doanh nghiệp SME tại VietinBank – Chi nhánh Hoàn Kiếm, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao khả năng hoàn trả nợ vay.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng thương mại.
  2. Ứng dụng mô hình hồi quy Logistic (Logit) để đo lường mức độ tác động của các nhân tố đến khả năng trả nợ của khách hàng SME tại VietinBank – Chi nhánh Hoàn Kiếm.
  3. Đề xuất các khuyến nghị và giải pháp có căn cứ thực nghiệm nhằm cải thiện khả năng thu hồi nợ và nâng cao chất lượng tín dụng SME.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Những nhân tố nào ảnh hưởng đến khả năng trả nợ vay của khách hàng SME tại VietinBank – Chi nhánh Hoàn Kiếm?
2. Mức độ tác động của từng nhân tố đến khả năng hoàn trả nợ của SME tại chi nhánh như thế nào?
3. Các giải pháp nào cần được thực thi để nâng cao khả năng hoàn trả nợ vay cho khối SME tại VietinBank – Chi nhánh Hoàn Kiếm?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ vay của doanh nghiệp SME.
• Phạm vi không gian: Hoạt động cấp tín dụng tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Hoàn Kiếm (VietinBank Hoàn Kiếm).
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu hoạt động tín dụng và báo cáo tài chính thu thập từ ngày 01/01/2019 đến ngày 31/12/2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và cơ sở pháp lý

Nghiên cứu vận dụng các khái niệm và văn bản quy phạm pháp luật làm nền tảng phân tích:

• Khái niệm tín dụng và cho vay: Dẫn chiếu theo Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12, Văn bản hợp nhất số 07/VBHN-VPQH ngày 12/12/2017, cùng các công trình lý thuyết của Nguyễn Minh Kiều (2008) và Obilor (2013).
• Tiêu chí phân loại SME: Căn cứ theo Nghị định số 56/2009/NĐ-CP về phân loại doanh nghiệp quy mô siêu nhỏ, nhỏ và vừa dựa trên quy mô vốn tổng tài sản và số lượng lao động theo từng ngành nghề.

Lĩnh vực hoạt động	Doanh nghiệp siêu nhỏ	Doanh nghiệp nhỏ	Doanh nghiệp vừa
Nông, lâm nghiệp và thủy sản	$\le 10$ người; Vốn $\le 20$ tỷ VNĐ	10 đến 200 người; Vốn 20 đến 100 tỷ VNĐ	200 đến 300 người; Vốn > 100 tỷ VNĐ
Công nghiệp và xây dựng	$\le 10$ người; Vốn $\le 20$ tỷ VNĐ	10 đến 200 người; Vốn 20 đến 100 tỷ VNĐ	200 đến 300 người; Vốn > 100 tỷ VNĐ
Thương mại và dịch vụ	$\le 10$ người; Vốn $\le 10$ tỷ VNĐ	10 đến 50 người; Vốn 10 đến 50 tỷ VNĐ	50 đến 100 người; Vốn > 50 tỷ VNĐ

• Định nghĩa về mất khả năng trả nợ (Vỡ nợ - Default): Dựa trên chuẩn mực của Ủy ban Giám sát Ngân hàng Basel (Hiệp ước Vốn Basel II, Điều 452) và Thông tư số 02/2013/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Khách hàng được coi là không có khả năng trả nợ khi các khoản nợ gốc hoặc lãi bị quá hạn từ 90 ngày trở lên (tương ứng nợ xấu nhóm 3, 4, 5).

Các mô hình và phương pháp đánh giá khả năng trả nợ

Khóa luận tổng hợp các khung phương pháp đánh giá rủi ro tín dụng và khả năng trả nợ trong học thuật và thực tiễn:

1. Phương pháp phân tích chỉ số tài chính: Đánh giá qua các nhóm tỷ số thanh khoản, tỷ số đòn bẩy tài chính, hiệu quả hoạt động và khả năng sinh lời (John J. Wild, 2009; Erich A. Helfert, 1997; Nguyễn Minh Kiều, 2008).
2. Mô hình 5P: Phân tích 5 khía cạnh của người đi vay gồm Mục đích vay (Purpose), Khả năng thanh toán (Payment), Biện pháp bảo đảm (Protection), Chính sách phát triển (Policy), và Định giá/Xếp hạng tín dụng (Pricing / Z-score).
3. Hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ: Phương pháp của các tổ chức xếp hạng quốc tế (Moody's, Standard & Poor's, Fitch) và quy trình xếp hạng nội bộ của VietinBank.
4. Mô hình đo lường tổn thất kỳ vọng theo Basel II: Xác định tổn thất tín dụng qua công thức: $$EL = PD \times EAD \times LGD$$ Trong đó: $EL$ là tổn thất dự kiến (Expected Loss), $PD$ là xác suất vỡ nợ (Probability of Default), $EAD$ là tổng dư nợ tại thời điểm vỡ nợ (Exposure at Default), $LGD$ là tỷ lệ tổn thất khi vỡ nợ (Loss Given Default).
5. Mô hình tiếp cận thị trường (KMV Model): Mô hình cấu trúc mở rộng từ mô hình định giá quyền chọn của Merton nhằm tính toán tần suất vỡ nợ kỳ vọng (EDF).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và dữ liệu

• Phương pháp xử lý dữ liệu: Sử dụng thống kê mô tả (tần số, giá trị trung bình, giá trị lớn nhất, nhỏ nhất) và mô hình hồi quy Binary Logistic (Logit) thông qua phần mềm SPSS 20.
• Nguồn dữ liệu và mẫu khảo sát: Dữ liệu được trích xuất từ Báo cáo Dư nợ SME giai đoạn 2019–2021 và hệ thống hỗ trợ quản lý vận hành tín dụng nội bộ (VCOMS) của VietinBank Hoàn Kiếm. Cỡ mẫu gồm 150 khách hàng doanh nghiệp SME có quan hệ tín dụng với chi nhánh, đáp ứng điều kiện cung cấp đầy đủ báo cáo tài chính giai đoạn 2019–2021 và có kết quả xếp hạng tín dụng nội bộ cập nhật (loại trừ các định chế tài chính và công ty bảo hiểm).

Nội dung chính theo từng chương

Chapter 1: Literature review (Tổng quan tài liệu nghiên cứu)

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về tín dụng, các đặc trưng cơ bản của doanh nghiệp SME và vai trò của tín dụng ngân hàng đối với khối doanh nghiệp này (thúc đẩy tái sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tối ưu hóa cơ cấu vốn và tăng cường năng lực cạnh tranh). Tác giả tổng thuật các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến dự báo rủi ro vỡ nợ và khả năng trả nợ (Ohlson, 1980; Ajah và cộng sự, 2014; Trương Đông Lộc, 2011; Hoàng Tùng, 2011; Võ Văn Dứt, 2012; Lê Phương Dung và Nguyễn Thị Nam Thanh, 2013; Phùng Mai Lan, 2014; Trần Ngọc Minh và cộng sự, 2019; Lakuma và cộng sự, 2020).

Trên cơ sở đó, chương 1 phân loại các nhóm nhân tố tác động đến khả năng trả nợ của SME thành 4 nhóm:

• Nhân tố từ phía doanh nghiệp SME: Số năm hoạt động (kinh nghiệm), năng lực tài chính, đòn bẩy tài chính (nợ/vốn chủ sở hữu), hiệu quả kinh doanh (tỷ suất sinh lời).
• Nhân tố từ phía khoản vay: Tài sản bảo đảm, thời hạn vay vốn, quy mô khoản vay.
• Nhân tố từ phía ngân hàng: Quy trình và chính sách tín dụng, năng lực và đạo đức của cán bộ tín dụng, mức độ kiểm tra giám sát sau giải ngân.
• Nhân tố từ môi trường vĩ mô và kinh tế: Lạm phát, biến động chu kỳ kinh tế và cú sốc ngoại cảnh như dịch bệnh Covid-19.

Chapter 2: The loan repayment of SMEs at VietinBank - Hoan Kiem branch (Thực trạng khả năng trả nợ vay của SME tại VietinBank - Chi nhánh Hoàn Kiếm)

Chương 2 phân tích lịch sử hình thành từ năm 1988, cơ cấu tổ chức gồm Ban Giám đốc (01 Giám đốc và 06 Phó Giám đốc), 6 phòng nghiệp vụ chuyên môn và 10 Phòng giao dịch với hơn 200 cán bộ nhân viên của VietinBank Hoàn Kiếm.

Kết quả hoạt động kinh doanh của VietinBank Hoàn Kiếm giai đoạn 2019–2021:

Chỉ tiêu	Năm 2019	Năm 2020	Năm 2021
Nguồn vốn huy động (tỷ VNĐ)	9.937	13.064	15.539
Dư nợ tín dụng cuối kỳ (tỷ VNĐ)	6.469	6.781	7.143
Tăng trưởng lợi nhuận sau thuế	—	+13% (so với 2019)	+10% (so với 2020)

Thực trạng hoạt động cấp tín dụng cho khách hàng SME:

• Doanh số cho vay SME: Tăng trưởng liên tục từ 1.556 tỷ VNĐ (2019) lên 2.001 tỷ VNĐ (2020, tăng 29%) và đạt 2.210 tỷ VNĐ (2021, tăng 10%), nâng tỷ trọng cho vay SME từ 17,56% (2019) lên 22,34% (2021) trong tổng doanh số cho vay của chi nhánh.
• Cơ cấu theo kỳ hạn: Cho vay ngắn hạn chiếm tỷ trọng áp đảo xuyên suốt giai đoạn (trung bình 64,95%), phù hợp với nhu cầu luân chuyển vốn lưu động và kiểm soát rủi ro kỳ hạn.
• Cơ cấu theo ngành nghề: Ngành Thương mại - Dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn nhất nhưng tốc độ tăng trưởng giảm dần do ảnh hưởng dịch bệnh (năm 2020 đạt 1.101 tỷ VNĐ, tăng 21,06%; năm 2021 đạt 1.193 tỷ VNĐ, tăng 8,44%). Tỷ trọng ngành Công nghiệp tăng từ 18% (2019) lên 31% (2021), trong khi ngành Đầu tư - Xây dựng giảm từ 24% (2019) xuống còn 12% (2020) và 15% (2021).
• Cơ cấu theo tài sản bảo đảm: Khoản vay có bảo đảm chiếm ưu thế tuyệt đối (khoảng 98%), tỷ lệ cho vay không có tài sản bảo đảm duy trì ở mức thấp (khoảng 2%).
• Chất lượng nợ và nợ xấu: Tỷ lệ nợ xấu SME (nhóm 3, 4, 5) có xu hướng giảm dần (1,3% năm 2019 xuống 1% năm 2020 và tiếp tục giảm năm 2021, không phát sinh nợ nhóm 3 trong năm 2021). Tỷ lệ nợ cần chú ý (nhóm 2) duy trì quanh mức 2% (2019–2020) và tăng nhẹ lên 2,x% năm 2021. Tổng dư nợ SME tăng từ 780 tỷ VNĐ (2019) lên 811 tỷ VNĐ (2020) và 925 tỷ VNĐ (2021).

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng không trả được nợ vay của SME tại chi nhánh:

• Từ phía khách hàng: Sử dụng vốn sai mục đích (lấy vốn ngắn hạn tài trợ tài sản dài hạn hoặc đầu tư ngoài ngành), đa dạng hóa ngành nghề kinh doanh thiếu hiệu quả, báo cáo tài chính chưa được kiểm toán và thiếu tính chính xác.
• Từ phía ngân hàng: Cán bộ tín dụng còn thiếu kinh nghiệm thực tế; công tác kiểm tra, giám sát sau giải ngân còn lỏng lẻo đối với khách hàng truyền thống hoặc món vay nhỏ; định giá tài sản bảo đảm chưa sát thị trường hoặc phát sinh tranh chấp từ tài sản của bên thứ ba; tình trạng bất đối xứng thông tin giữa ngân hàng và doanh nghiệp.

Chapter 3: Research methodology, findings, and discussion (Phương pháp nghiên cứu, kết quả và thảo luận)

Chương 3 thiết lập quy trình phân tích hồi quy Logit dựa trên bộ dữ liệu 150 khách hàng SME. Tác giả thực hiện thống kê mô tả các biến số nghiên cứu, phân tích tương quan giữa các biến độc lập và biến phụ thuộc (khả năng trả nợ, được mã hóa nhị phân dựa trên tình trạng quá hạn trên 90 ngày), thực hiện kiểm định độ phù hợp tổng thể của mô hình (Omnibus Tests of Model Coefficients), đánh giá tỷ lệ dự báo chính xác và ước lượng các hệ số hồi quy trong phương trình Logit.

Chapter 4: Recommendations (Đề xuất giải pháp và kiến nghị)

Chương 4 đưa ra hệ thống khuyến nghị đồng bộ trên các phương diện:

1. Đối với VietinBank và Chi nhánh Hoàn Kiếm: Hoàn thiện quy trình thẩm định khách hàng SME; điều chỉnh chính sách tín dụng linh hoạt theo từng nhóm ngành nghề; nâng cao trình độ chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ tín dụng; tăng cường giám sát dòng tiền và tài sản bảo đảm sau giải ngân.
2. Đối với các doanh nghiệp SME: Nâng cao tính minh bạch của hệ thống thông tin kế toán, kiểm soát chặt chẽ mục đích sử dụng vốn vay, tập trung vào lĩnh vực kinh doanh cốt lõi.
3. Đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý, ban hành các cơ chế hỗ trợ tái cơ cấu nợ và tạo môi trường tiếp cận vốn thuận lợi cho khối doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

• Đánh giá thực trạng tín dụng: Giai đoạn 2019–2021, VietinBank Hoàn Kiếm duy trì mức tăng trưởng dư nợ ổn định (đạt 7.143 tỷ VNĐ năm 2021), nguồn vốn huy động tăng 1,6 lần (từ 9.937 tỷ VNĐ lên 15.539 tỷ VNĐ). Doanh số cho vay SME tăng trưởng tích cực, chiếm 22,34% tổng doanh số giải ngân năm 2021.
• Kiểm soát rủi ro: Tỷ lệ nợ xấu của phân khúc SME được kiểm soát tốt dưới ngưỡng 1,3%, tỷ trọng cho vay có bảo đảm bằng tài sản duy trì ở mức cao xấp xỉ 98%, tỷ trọng nợ đủ tiêu chuẩn (nhóm 1) chiếm trên 96,8%.
• Hệ thống hóa nguyên nhân rủi ro: Xác định rõ các điểm nghẽn trong công tác thu hồi nợ đến từ cả hai phía, nổi bật là việc chuyển hướng dòng vốn vay sang tài sản cố định/ngoài ngành và việc kiểm soát sau giải ngân chưa sâu sát.

Đóng góp của khóa luận

• Về mặt đối tượng: Khác với nhiều nghiên cứu trước đây tại Việt Nam thường tập trung vào khách hàng cá nhân hoặc một phân ngành sản xuất riêng biệt (như nông nghiệp, chế biến thực phẩm), khóa luận tiếp cận toàn diện khối doanh nghiệp SME đa ngành trên địa bàn đô thị trung tâm.
• Về mặt thời gian: Dữ liệu nghiên cứu phản ánh trực tiếp giai đoạn 2019–2021 – thời kỳ kinh tế chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi đại dịch Covid-19, giúp làm rõ tác động của các cú sốc ngoại cảnh đến sức khỏe tài chính và khả năng trả nợ của SME.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

• Hạn chế: Nghiên cứu thực hiện trên phạm vi một đơn vị cơ sở là VietinBank – Chi nhánh Hoàn Kiếm với quy mô mẫu dừng lại ở 150 doanh nghiệp SME. Do hạn chế về thời gian và khả năng tiếp cận thông tin, các biến số định lượng chủ yếu khai thác từ báo cáo tài chính và đặc tính khoản vay mà chưa mô hình hóa đầy đủ các chỉ số vĩ mô biến động phức tạp trong đại dịch.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng phạm vi khảo sát sang nhiều chi nhánh trên toàn hệ thống hoặc so sánh liên ngân hàng; kéo dài chuỗi thời gian phân tích hậu đại dịch Covid-19; tích hợp thêm các yếu tố phi tài chính và dữ liệu kinh tế vĩ mô vào mô hình hồi quy đa biến.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản trị rủi ro tài chính đang thực hiện khóa luận tốt nghiệp hoặc nghiên cứu về rủi ro tín dụng và năng lực trả nợ của doanh nghiệp.
• Cán bộ quản lý tín dụng, chuyên viên thẩm định tại các ngân hàng thương mại cần tư liệu thực tế về cơ cấu danh mục cho vay SME, quy trình xếp hạng tín dụng nội bộ kết hợp xác suất vỡ nợ (PD) theo Basel II, cùng các biện pháp hạn chế rủi ro dòng tiền sau giải ngân.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận căn cứ vào tiêu chuẩn nào để xác định khách hàng SME mất khả năng trả nợ vay?
Tác giả căn cứ theo quy định tại Hiệp ước Basel II (Điều 452) và Thông tư số 02/2013/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước. Theo đó, khách hàng được xác định là mất khả năng trả nợ khi phát sinh nợ quá hạn gốc hoặc lãi từ 90 ngày trở lên (tương ứng với các khoản nợ thuộc nhóm 3, 4 và 5).

2. Quy mô mẫu nghiên cứu định lượng gồm bao nhiêu doanh nghiệp và tiêu chí chọn mẫu là gì?
Mẫu nghiên cứu gồm 150 khách hàng doanh nghiệp SME có quan hệ tín dụng tại VietinBank – Chi nhánh Hoàn Kiếm, cung cấp đầy đủ báo cáo tài chính giai đoạn 2019–2021 và có kết quả xếp hạng tín dụng nội bộ gần nhất. Mẫu loại trừ các doanh nghiệp có cấu trúc đặc thù như công ty tài chính, bảo hiểm.

3. Cơ cấu điểm trong hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ doanh nghiệp của VietinBank được phân bổ như thế nào?
Hệ thống kết hợp đánh giá định lượng và định tính: điểm tài chính chiếm tỷ trọng 30% (đối với báo cáo tài chính chưa kiểm toán) hoặc 35% (đối với báo cáo tài chính đã kiểm toán), trong khi nhóm chỉ tiêu phi tài chính chiếm 65% đến 70% tổng điểm xếp hạng.

4. Cơ cấu kỳ hạn và bảo đảm tiền vay đối với SME tại VietinBank Hoàn Kiếm giai đoạn 2019–2021 có đặc điểm gì nổi bật?
Cho vay ngắn hạn chiếm tỷ trọng chủ đạo (trung bình 64,95% tổng doanh số cho vay SME) nhằm đáp ứng nhu cầu vốn lưu động; các khoản vay có bảo đảm bằng tài sản chiếm khoảng 98%, trong khi cho vay không có tài sản bảo đảm chỉ chiếm khoảng 2%.

5. Những nguyên nhân chủ yếu từ phía khách hàng SME làm suy giảm khả năng trả nợ được chỉ ra trong khóa luận là gì?
Bao gồm ba nguyên nhân chính: sử dụng vốn sai mục đích cam kết (dùng vốn ngắn hạn đầu tư tài sản dài hạn hoặc dự án ngoài ngành), đa dạng hóa hoạt động kinh doanh kém hiệu quả gây thâm hụt dòng tiền, và báo cáo tài chính cung cấp cho ngân hàng thiếu chính xác hoặc chưa qua kiểm toán độc lập.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Vũ Hà Ly đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tín dụng SME và các phương pháp đánh giá rủi ro hoàn trả nợ vay theo chuẩn mực Basel II và quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Thông qua phân tích thực trạng tín dụng tại VietinBank – Chi nhánh Hoàn Kiếm giai đoạn 2019–2021 và xây dựng mô hình hồi quy Logit trên mẫu 150 doanh nghiệp, công trình đã làm rõ các yếu tố tác động then chốt đến khả năng thực hiện nghĩa vụ nợ của khách hàng SME trong bối cảnh đại dịch Covid-19. Các giải pháp và khuyến nghị được đề xuất mang tính đồng bộ, cung cấp căn cứ thực tiễn giá trị cho công tác quản trị rủi ro tín dụng tại chi nhánh và ngân hàng thương mại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BANKING ACADEMY Banking Faculty ------ GRADUATION THESIS FACTORS AFFECTING THE LOAN REPAYMENT OF SME ENTERPRISES AT VIETINBANK – HOAN KIEM BRANCH Student’s name: Vu Ha Ly Class: K21CLCA Intake: 21 Student’s ID: 21A4010879 Supervisor: Assoc. Le Van Luyen Hanoi, May 2022 17014126247461000000 BANKING ACADEMY Banking Faculty ------ GRADUATION THESIS FACTORS AFFECTING THE LOAN REPAYMENT OF SME ENTERPRISES AT VIETINBANK – HOAN KIEM BRANCH Student’s name: Vu Ha Ly Class: K21CLCA Intake: 21 Student’s ID: 21A4010879 Supervisor: Assoc. Le Van Luyen Hanoi, May 2022 ANNOUNCEMENT I want to declare that the thesis is my independent research work. Statistics used for analysis purposes in this thesis have clear and well-founded origins and were published legitimately following the current applicable Vietnamese regulations.

Research findings in this thesis are my independent, factual, and objective work that is in agreement with the situation in Vietnam. These findings have not been published in any other studies before at the time of this thesis’s completion. Hanoi, May 23th, 2022 Student Vu Ha Ly i ACKNOWLEDGEMENTS After four years of pursuing the Bachelor of Banking – Finance of Advance Program, Banking Academy, the contents designed for the curriculums and the dedicated instruction of the teachers helped me improve a great amount of knowledge and other soft skills. This important knowledge and skills will help me a lot in my future career.

First and foremost, I would like to express my sincere gratitude to my supervisor Assoc. Le Van Luyen guided me in doing these projects. He provided me with invaluable advice and helped me in difficult periods. His motivation and help contributed tremendously to the successful completion of the thesis.

Besides, I would like to thank all the teachers of the Banking Academy, especially the Banking Faculty, who helped me by giving me advice and broadening my knowledge. Also, I would like to thank all staff of VietinBank – Hoan Kiem brach, every officer of the Corporate Customer Department, for giving me the materials and information necessary for this thesis. They had taught me many important skills and supported me in my internship. Last but not least, I would like to thank my family and friends for their support.

Without that support, I couldn’t have succeeded in completing this thesis. ii CONTENTS TABLE OF ABBREVIATIONS .vi LIST OF TABLES. vii LIST OF FIGURES. Rationale of the study.

Significance of study. Aims of the study. Objects and scope of the study. Research questions and method.

Organization of the study .7 CHAPTER 1: LITERATURE REVIEW. Credit and credit characteristics for SMEs. Definitions of credit for SMEs. Credit characteristics for SMEs.

The role of credit for SMEs. Loan repayment ability of SMEs. Definition of repayment. Methods evaluating loan repayment.

The role of assessment and analysis of factors affecting the loan repayment of SMEs. Factors affecting the loan repayment of SMEs. Factors from SME enterprises. Factors from the loan side.

Factors on the bank side. Factors on the economy .23 SUMMARY OF CHAPTER 1 .25 CHAPTER 2: THE LOAN REPAYMENT OF SMES AT VIETINBANK - HOAN KIEM BRANCH. Introduction of VietinBank - Hoan Kiem branch. History of establishment and development of VietinBank Hoan Kiem.

Method evaluating loan repayment for SMEs at VietinBank - Hoan Kiem branch. Credit activities of SMEs at VietinBank - Hoan Kiem branch. SME loan sales. SME loan sales structure.

Non-performing debt, the overdue debt of SMEs. Provision for SMEs lan losses. Reasons for unable to repay loans of SMEs at VietinBank - Hoan Kiem branch. Factors from customers.

Factors from the bank .38 SUMMARY OF CHAPTER 2. RESEARCH METHODOLOGY, FINDINGS, AND DISCUSSION. Research process and framework. Logit regression analysis.

Summary and interpretation of findings .51 SUMMARY OF CHAPTER 3. Implications from research results. Recommendations for VietinBank and Hoan Kiem branch. For the process of appraising corporate customers in general and SMEs in particular 54 4.

For credit policy. For the staff of VietinBank. Recommendations for SMEs. Recommendations for the State Bank of Vietnam .59 SUMMARY OF CHAPTER 4 .