CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Nghiên cứu ngoài nước Trên thế giới, có nhiều nghiên cứu trước đây liên quan đến công tác kế toán tại các đơn vị, trong đó có liên quan đến các đơn vị đặc thù thuộc khu vực công như: Earl và cộng sự (2006) đã thực hiện nghiên cứu “Accounting for Governmental and Nonpofit Entities’" (tạm dịch: Kế toán khu vực công và tổ chức phi lợi nhuận) đã đưa ra các nguyên tắc kế toán chung được chấp nhận, hướng dẫn cách thức ghi nhận các nghiệp vụ kinh tế, cách thức lập báo cáo tài chính (BCTC) cuối kỳ. Nghiên cứu cũng đi sâu vào phân tích hoạt động của một số lĩnh vực sự nghiệp đặc thù như tổ chức kế toán trong các trường học, bệnh viện, các đơn vị lực lượng vũ trang. Ismail (2009) với nghiên cứu “Factors Influencing AIS Effectiveness among Manufacturing SMEs: Evidence fromMalaysia” (tạm dịch Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của AIS trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa: Bằng chứng tại Malaysia), thông qua việc tổng hợp lý thuyết nền, các nghiên cứu trước cũng như thực hiện pilot - test đã khám phá ra một số yếu tố mới tác động đến chất lượng của công tác kế toán đối với các đơn vị vừa và nhỏ, như nhà quản trị hiểu biết kế toán từ đó làm gia tăng yêu cầu sử dụng thông tin kế toán của đơn vị, nhà cung cấp, và các công ty dịch vụ kế toán.
Tuy nhiên, đối với các đơn vị vừa và nhỏ thì yếu tố sự tham gia của ban quản lý, trình độ hiểu biết về công tác kế toán của nhà quản lý, các nhà tư vấn và cơ quan nhà nước có liên quan thì không ảnh hưởng đáng kể đến tính hiệu quả của công tác kế toán, trong khi đó các yếu tố này có tác động mạnh đến tính hiệu quả của công tác kế toán trong các nghiên cứu khác. Naomih Wairimu Macharia (2014) với nghiên cứu “Factors Affecting Management of Finances in Kenya’s Public Sector: A Survey of Parastatals in Nakuru Town” (tạm dịch là Các yếu tố ảnh hưởng đến việc quản lý tài chính trong Khu vực công của Kenya) nghiên cứu này đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý tài chính trong khu vực công của Kenya để xác định mức độ ảnh hưởng của bộ máy quan liêu đến việc quản lý tài chính trong khu vực công, đánh giá ảnh hưởng của các kỹ năng của nhân viên đối với việc quản lý tài chính trong khu vực công; sự hỗ trợ của chính phủ ảnh hưởng như thế nào đến việc quản lý tài chính trong khu vực công. 7 Syaifulla (2014) trong nghiên cứu “Ảnh hưởng đến cam kết của tổ chức đối với chất lượng của hệ thống thông tin kế toán” đã sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng và xác định được rằng yếu tố cam kết của ban quản trị và yếu tố cam kết của nhân viên kế toán có ảnh hưởng đến chất lượng của việc tổ chức công tác kế toán của một tổ chức. Cam kết với tổ chức trong nghiên cứu này là sự trung thành và gắn kết của nhân viên để đạt được các mục tiêu của tổ chức.
Các cam kết này có thể được vận hành sau khi được gán cho các kích thước và chỉ số thay đổi của tổ chức. Trong nghiên cứu này chất lượng của hệ thống thông tin kế toán cho thấy sự tích hợp của các thành phần khác nhau của phần cứng, phần mềm, kho não, cơ sở dữ liệu, một mạng viễn thông tích hợp của các hệ thống phụ được kết nối và hợp tác với nhau hài hòa với các giao dịch xử lý dữ liệu liên quan đến các vấn đề tài chính trở thành thông tin tài chính hữu ích cho việc ra quyết định của ban quản lý và các công ty bên ngoài. Một trong những yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ thống thông tin là sự hổ trợ và cam kết. Hệ thống thông tin kế toán chất lượng có thể hổ trợ công ty đạt được lợi thế cạnh tranh và hổ trợ quản lý ra quyết định kinh doanh để đạt được mục tiêu của công ty.
Do đó, có thể nói cam kết của tổ chức có ảnh hưởng hiệu quả đến chất lượng của hê thống thông tin kế toán. Javed Miraj và Zhuquan Wang (2019) với nghiên cứu “Factors Influencing the Implementation of International Public Sector Accounting Standards in Pakistan” (tạm dịch là Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện Chuẩn mực kế toán quốc tế khu vực công ở Pakistan). Bằng việc sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính, thang đo Likert năm điểm đã được sử dụng để đánh giá kết quả của nghiên cứu ý nghĩa và tác động của chuẩn mực kế toán khu vực công dựa trên cơ sở dồn tích. Nghiên cứu trong nước Một số nghiên cứu trong nước đã thực hiện nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến vận dụng chế độ kế toán cũng như sự hoàn thiện tổ chức việc vận dụng kế toán tại các đơn vị sự nghiệp như sau: Trần Đình Khôi Nguyên (2013) với bài báo “Bàn về thang đo các nhân tố phi tài chính ảnh hưởng vận dụng chuẩn mực kế toán trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam” đã chỉ ra vận dụng các chuẩn mực kể toán trong thực tiễn luôn gặp nhiều rào cản do những khác biệt về kinh tế, văn hóa, hệ thống pháp lý và nguồn nhân lực kế toán.
Bài viết này nhằm bàn luận thang đo các nhân tố phi tài chính ảnh hưởng đến vận dụng 8 chuẩn mực kế toán trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Thông qua phương pháp phán tích nhân tố kết quả từ một điều tra thực nghiệm các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Đà Nẵng đã định hình bốn nhân tố phi tài chinh có khả năng ảnh hưởng đến vận dụng chuẩn mực kế toán trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở nước ta, đó là: Năng lực của kế toán viên, Tài liệu hướng dẫn thực hành kế toán, Tư vấn từ cộng đồng kế toán, và Sự quan tâm của chủ doanh nghiệp. + Năng lực của kế toán viên Vận dụng + chuẩn mực Tài liệu hướng dẫn thực hành kế toán kế toán trong Tư vấn từ cộng đồng kế toán + các doanh nghiệp nhỏ + và vừa Sự quan tâm của chủ doanh nghiệp Hình 1. Mô hình nghiên cứu các nhân tố phi tài chính ảnh hưởng vận dụng chuẩn mực kế toán trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam (Nguồn: Trần Đình Khôi Nguyên, 2013) Lâm Thị Thảo Trang (2013) với nghiên cứu “Hoàn thiện nội dung tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học thuộc đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh” cũng sử dụng phương pháp phân tích định tính bao gồm tra cứu tài liệu, phương pháp so sánh - đối chiếu, phương pháp hệ thống, phương pháp phân tích – tổng hợp để giải quyết các vấn đề về cơ sở lý luận, bên cạnh đó phương pháp định lượng cũng được sử dụng trong luận văn, đó là việc khảo sát tất cả các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học thuộc đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh và thống kê số liệu thu thập được, qua đó đánh giá thực trạng để đưa ra phương hướng, đề xuất một số giải pháp, kiến nghị để hoàn thiện nội dung tổ chức công tác kế toán theo hướng đáp ứng ngày càng cao tính minh bạch và giải trình thông tin tài chính tại các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học trực thuộc đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh trên cơ sở tăng cường quan tâm đến quy định về pháp lý trong lĩnh vực kế toán; nâng cao chất lượng đội ngũ nguồn nhân lực và ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác kế toán của các đơn vị.
Ngô Thị Hồng Dung (2014) với nghiên cứu “Hoàn thiện công tác kế toán tại các trường cao đẳng và trung cấp công lập trên địa bàn tỉnh Bình Phước” đã nghiên cứu 9 cơ sở lý luận về tổ chức công tác kế toán trong các đơn vị sự nghiệp công lập. Tìm hiểu thực trạng về tổ chức công tác kế toán tại các trường cao đẳng và trung cấp công lập trên địa bàn tỉnh Bình Phước qua việc tuân thủ các văn bản pháp quy liên quan đến công tác kế toán như Quyết định số 19/2006/QĐ-BTC, Nghị định số 43/2006/NĐ-CP, Thông tư số 185/2010/TT-BTC và một số văn bản khác của đơn vị. Từ đó rút ra những ưu điểm và những vấn đề còn tồn tại trong tổ chức công tác kế toán tại các trường. Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa định tính và định lượng, nhưng định tính là phương pháp chủ yếu.
Trong phần định lượng, tác giả sử dụng phương pháp thống kê mô tả thông qua phỏng vấn trực tiếp bộ phận kế toán của các trường Trung cấp, Cao đẳng trên địa bàn tỉnh Bình Phước. Ngoài ra, tác giả còn sử dụng kết hợp các phương pháp kỹ thuật cụ thể như so sánh đối chiếu, phương pháp phân tích - tổng hợp để giải quyết các vấn đề về lý luận, thống kê số liệu thu thập, đánh giá thực trạng, kết quả luận văn đã đưa ra được một số kiến nghị phù hợp để hoàn thiện công tác kế toán tại đơn vị như tăng cường thủ tục kiểm soát nội bộ trong các đơn vị; thường xuyên cập nhật và nâng cao trình độ cho đội ngũ nhân viên kế toán và đầu tư hơn nữa phần cứng và phần mềm phục vụ cho công tác kế toán. Tăng Thành Minh Xuân (2016) với nghiên cứu “Các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng chế độ kế toán tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh” đã khảo sát 120 kế toán tại các doanh nghiệp trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Thông qua phương pháp kiểm định Cronbach Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA và phân tích hồi quy tuyến tính bội bằng phần mềm SPSS, tác giả đã xác định được 5/7 nhân tố tác giả đã đề xuất trong mô hình nghiên cứu có ảnh hưởng đến vận dụng chế độ kế toán tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, gồm: (i) Hệ thống văn bản, (ii) Trình độ kế toán viên, (iii) Công tác thanh tra/kiểm tra, (iv) Quy mô doanh nghiệp và (v) Cơ sở hạ tầng.
10 + Hệ thống văn bản Vận dụng + chế độ kế Trình độ kế toán viên toán tại + Công tác thanh tra/kiểm tra các doanh + nghiệp nhỏ Quy mô doanh nghiệp và vừa Cơ sở hạ tầng + Hình 1.
