Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu. Chương 2: Cơ sở lý thuyết về QLRR trong lĩnh vực hải quan. Chương 3: Thực trạng công tác QLRRđối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Bình Định Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận và khuyến nghị chính sách LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ QUẢN LÝ RỦI RO TRONG LĨNH VỰC HẢI QUAN 2. Rủi ro và quản lý rủi ro 2.1 Các khái niệm về rủi ro Cho đến nay chưa có được định nghĩa thống nhất về rủi ro, ở những trường phái khác nhau, các tác giả khác nhau đưa ra những định nghĩa khác nhau về rủi ro.
Những định nghĩa có thể chia làm 2 trường phái lớn, trường phái truyền thống (còn gọi là trường phái tiêu cực) và trường phái trung hòa. Theo trường phái tiêu cực hay cách nghĩ truyền thống thì rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm, khó khăn, hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra cho con người. Theo cách nghĩ của trường phái này thì rủi ro được định nghĩa như sau: “Rủi ro là điều không lành, không tốt, bất ngờ xảy ra” (Từ điển tiếng Việt, 1995);“Rủi ro là sự không may”GS. Nguyễn Lân (1998) Từ và ngữ Việt Nam.
Tuy nhiên, theo trường phái trung hòa được đại diện bởi Frank Knight (2012)cho rằng: “rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được” hoặc “Rủi ro là sự bất trắc có thể liên quan đến việc xuất hiện những biến cố không mong đợi “ Willett, A. Theo tài liệu của “ISO/IEC 73 (2002) QLRR - các khái niệm và hướng dẫn sử dụng tiêu chuẩn” của tổ chức tiêu chuẩn quốc tế ISO thì rủi ro là sự kết hợp giữa xác suất xảy ra của một sự kiện và hậu quả của sự kiện đó. Rủi ro xảy ra có thể mang lại lợi ích nhưng cũng có thể gây ảnh hưởng, đem lại các kết quả xấu, không mong đợi. Vậy theo trường phái trung hòa thì rủi ro là những bất trắc có thể đo lường được.
Rủi ro vừa mang tính tiêu cực vừa mang tính tích cực. Rủi ro có thể mang đến những tổn thất, mất mát, nguy hiểm. cho con người, nhưng cũng có thể mang đến những cơ hội. Nếu tích cực nghiên cứu rủi ro, nhận dạng, đo lường rủi ro người ta có thể tìm ra biện pháp phòng ngừa, hạn chế những rủi ro tiêu cực, đón nhận những cơ hội mang lại kết quả tốt đẹp cho tương lai.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Rủi ro và sự không chắc chắn Rủi ro và sự không chắc chắn là hai khái niệm thường được sử dụng trong các tài liệu thuộc lĩnh vực QLRR. Một số tác giả đã có sự phân biệt giữa chúng. Thường thì định nghĩa về rủi ro hay không chắc chắn được thiết kế cho một nghiệp vụ hay dự án cụ thể. Để làm cho nó có hệ thống hơn, một nghiên cứu đã được thực hiện để định nghĩa về rủi ro và không chắc chắn.
Những điều này đã được biên soạn và được thể hiện trong Bảng 2. Một số khái niệm về rủi ro Tác giả Định nghĩa rủi ro Định nghĩa sự không chắc chắn Winch Thiếu thông tin, nhưng bằng Là một phần của thông tin cần thiết (2002) cách nhìn vào kinh nghiệm quá để đưa ra quyết định. Các thông tin khứ, đó là cách dễ dàng để dự cần thiết bao gồm số lượng thông đoán tương lai. Sự kiện và kết tin sẵn có và sự không chắc chắn.
quả đã được biết đến và mong Mức độ không chắc chắn sẽ giảm đợi. một phần của dự án đang được tiến hành trong suốt vòng đời. Cleden Rủi ro là những gì có thể phát Là các biện pháp đo lường phi vật (2009) sinh từ sự thiếu hiểu biết. Rủi thể của những gì chúng ta không ro là những khoảng trống trong biết.
Sự không chắc chắn là những kiến thức mà chúng ta nghĩ là gì còn lại sau khi tất cả những rủi mối đe dọa đối với dự án. ro đã được xác định. Sự không chắc chắn là lỗ hổng kiến thức của chúng ta,thậm chí không nhận thức được. Smith et al.
Rủi ro xảy ra khi có một số Có thể có không đủ thông tin về sự (2006) kiến thức về sự kiện này. xuất hiện của một sự kiện, nhưng biết rằng nó có thể xảy ra. Webb Rủi ro là một tình huống mà Sự không chắc chắn là một tình (2003) trong đó chúng ta sở hữu một huống với kết quả về những người LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 số thông tin mục tiêu về những không có kiến thức. kết quả có thể có được.
Nguy cơ rủi ro có thể được đánh giá một cách tích cực hay tiêu cực. Darnall and Rủi ro là xác suất tổn thất hoặc Preston thất bại (2010) Thiếu thông tin và kiến thức là những yếu tố thường được nhắc đến nhiều nhất bởi tất cả các tác giả là nguyên nhân hàng đầu cho một sự thất bại. Mô tả được cung cấp bởi Cleden (2009) sẽ phù hợp nhất với mục đích của bài viết này; rủi ro được định nghĩa là một khoảng trống trong kiến thức mà nếu không được xử lý đúng cách, sẽ tạo thành một mối đe dọa. Sự không chắc chắn được xác định theo một cách trừu tượng hơn.
Các mô tả cung cấp trong bảng 2.1 là tương tự như nhau và yếu tố phổ biến là thiếu thông tin và kiến thức. Sự khác biệt lớn nhất theo định nghĩa là ý thức. Darnall và Preston (2010) tìm thấy một số rủi ro để có thể dự đoán được và dễ dàng để xác định trước khi chúng xảy ra, trong khi những người khác là không thể lường trước và có thể dẫn đến sự chậm trễ thời gian bất ngờ hoặc các chi phí bổ sung. Tuyên bố này tìm thấy xác trong định nghĩa được cung cấp bởi Cleden (2009), người sử dụng cùng một đối số xác định chắc chắn là khá khó lường, các sự kiện không lường trước được, trong khi rủi ro có thể thấy trước.
Tổng quan về định nghĩa này có thể được tìm thấy trong hai thuật ngữ ngụ ý rằng không chắc chắn là một khái niệm rộng và nguy cơ là một phần của nó. Điều này khẳng định mối quan hệ chặt chẽ giữa hai khái niệm nhưng đồng thời phân biệt chúng 2. Quản lý rủi ro (risk management) Smith et al (2006) đã cung cấp mô tả toàn diện về khái niệm của QLRR và làm thế nào quản lý rủi ro có thể được sử dụng trong thực tế. Theo các tác giả, QLRR không thể được coi là một công cụ để dự đoán tương lai vì điều đó là không thể.
Thay vào đó, mô tả QLRR như là một công cụ tạo điều kiện để đưa ra quyết định tốt hơn dựa trên những thông tin. Bằng cách này, các quyết định dựa trên LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 thông tin không đầy đủ có thể tránh được và điều này sẽ đem đến hiệu suất tổng thể tốt hơn. Trong các nghiên cứu trước đây, QLRR được mô tả như là một quá trình với một số thủ tục được xác định trước. Phạm vi định nghĩa về QLRR có sự khác nhau giữa các tác giả, tuy nhiên những thông tin cốt lõi là như nhau.
Cooper et al. Quá trình QLRR (Risk Management Process) là nguyên tắc cơ bản của sự hiểu biết và QLRR trong một nghiệp vụ, dự án. Nó bao gồm các giai đoạn chính như: xác định, đánh giá và phân tích, và phản ứng (Smith et al 2006) được thể hiện như trong hình 2. Tất cả các bước trong quá trình QLRR bao gồm khi đối phó với những rủi ro, để thực hiện hiệu quả các quá trình trong các nghiệp vụ, dự án.
Có rất nhiều biến thể của quá trình QLRR có sẵn trong các nghiên cứu trên thế giới, nhưng khung mô tả phổ biến nhất bao gồm những bước được đề cập. Trong một số mô hình có thêm một bước gia tăng, và phần lớn các nguồn xác định nó như là giám sát rủi ro hoặc đánh giá. Chu trình QLRR Nguồn : Smith et al. QLRR đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại cơ quan hải quan và các yếu tố ảnh hưởng 2.
Rủi ro về hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Theo quan điểm của Tổ chức Hải quan Thế giới (WCO): rủi rolà những tác động không mong muốn, không đoán trước được đối với một đối tượng và rủi ro trong lĩnh vực hải quan là sự không tuân thủ pháp luật về hải quan.Theo Công ước KYOTO sửa đổi(1999) định nghĩa rủi ro là nguy cơ tiềm ẩn của việc không tuân thủ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 pháp luật hải quan.Rủi ro về hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu có thể phát sinh từ các hạn chế, sơ hở trong chính sách quản lý hải quan, chính sách thuế, quy trình thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩuhoặc trong tổ chức thực hiện các hoạt động nghiệp vụ hải quan có thể bị lợi dụng vi phạm pháp luật hải quan. Cụ thể, có thể khái quát các loại rủi ro về hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu như sau: Một là rủi ro trong tuân thủ chính sách quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu: Một số phương thức, thủ đoạn vi phạm như: khai báo hàng hóa thuộc diện ưu tiên miễn kiểm tra nhưng thực tế nhập khẩu hàng hóa thuộc diện chính sách quản lý, hoặc cất giấu hàng cấm nhập khẩu, cấm xuất khẩu trong hàng hóa thuộc diện miễn kiểm tra, xuất khẩu nhập khẩu hàng hóa vi phạm về môi trường như nhập khẩu phế liệu không đáp ứng tiêu chuẩn quy định, nhập khẩu rác thải công nghiệp, các chất làm suy giảm ôzôn, động thực vật quý hiếm có nguy cơ tiệt chủng hoặc làm giả, tẩy sửa giấy phép xuất khẩu, nhập khẩu. Hai là rủi ro về phân loại hàng hóa xuất nhập khẩu. Phương thức, thủ đoạn chủ yếu là khai báo sai mã hàng hóa hoặc khai mã hàng dễ nhầm lẫn hoặc mã hàng khác nhằm hưởng ưu đãi về thuế suất thuế nhập khẩu, thuế xuất khẩu hoặc để né tránh việc áp dụng biện pháp kiểm tra giám sát của cơ quan Hải quan (đối với trường hợp hàng hóa thuộc diện cấm xuất khẩu, nhập khẩu, hàng hóa thuộc quản lý chuyên ngành.
Để hợp thức hóa việc khai mã số hàng hóa, các đối tượng thường khai sai về chủng loại, tính chất, thành phần, công dụng của hàng hóa. Ba là rủi ro về trị giá hải quan.