Luận văn thạc sĩ các nhân tố ảnh hưởng đến hệ số an toàn vốn của ngân hàng thương mại việt nam trong giai đoạn 2005 2015

Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hệ số an toàn vốn của ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2005-2015, cung cấp cái nhìn sâu sắc về ngành ngân hàng.

• Tác giả: Phạm Tiến Dũng
• Người hướng dẫn: PGS. Trương Quang Thông
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Hệ Số An Toàn Vốn Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam (2005-2015)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.6. Kết cấu đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ HỆ SỐ AN TOÀN VỐN TỐI THIỂU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Cơ sở lý luận về hệ số an toàn vốn
• 2.1.1. Khái niệm hệ số an toàn vốn (Capital Adequacy Ratio – CAR)
• 2.1.2. Sự ra đời của hệ số CAR
• 2.1.3. Vai trò của hệ số CAR
• 2.2. Một số nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến hệ số CAR
• 2.2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến hệ số CAR của TS.Thân Thị Thu Thủy và Ths.Nguyễn Thị Kim Chi (2015)
• 2.2.2. Nghiên cứu về tác động của kỷ luật thị trường đối với an toàn vốn của các ngân hàng: Bằng chứng từ các nền kinh tế mới nổi, Ayesha Afzal (2015)
• 2.2.3. An toàn vốn và rủi ro ngân hàng – Nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam của Tiến sĩ Đào Thị Thanh Bình Trường đại học Hà Nội và Ankenbrand Thomas thuộc Trường đại học Zurich (2014)
• 2.2.4. Nghiên cứu về an toàn vốn và chính sách cổ tức: Bằng chứng từ các ngân hàng Ý, Marina Brogi – Đại học Rome (2010)
• 2.2.5. Nghiên cứu về các yêu cầu điều kiện vốn của Ngân hàng thương mại Etiopia, Yonas Mekonnen – Giảng viên Đại Học Jimma, Ethiopia (2015)
• 2.3. KẾT LUẬN TỪ CÁC NGHIÊN CỨU TẠI VIỆT NAM Và TRÊN THẾ GIỚI
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG AN TOÀN VỐN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 3.1. Quy định về hệ số an toàn vốn tại việt nam
• 3.2. Thực trạng an toàn vốn của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.2.1. Giai đoạn từ sau khủng hoảng tài chính khu vực năm 2005 đến năm 2009
• 3.2.2. Giai đoạn từ sau khủng hoảng tài chính khu vực năm 2010 đến năm 2014
• 3.2.3. Giai đoạn từ sau khủng hoảng tài chính khu vực năm 2014 đến nay
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG PHÁP VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Mô hình nghiên cứu
• 4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 4.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 4.3.1. Mẫu nghiên cứu
• 4.3.2. Nguồn dữ liệu nghiên cứu
• 4.4. Kết quả nghiên cứu
• 4.4.1. Thống kê mô tả các biến trong mô hình
• 4.4.2. Phân tích tương quan
• 4.4.3. Kiểm tra đa cộng tuyến
• 4.4.4. Kiểm định Hansen
• 4.5. Kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Giải pháp nâng cao hệ số an toàn vốn tại các Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 5.2. Định hướng nâng cao hệ số an toàn vốn tại các Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 5.3. Giải pháp nâng cao hệ số an toàn vốn tại các Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 5.3.1. Nhóm các giải pháp về tài chính
• 5.3.2. Nhóm các giải pháp nâng cao năng lực hoạt động, tăng cường thanh khoản
• 5.3.3. Nhóm các giải pháp nâng cao năng lực quản trị
• 5.3.4. Nhóm giải pháp hỗ trợ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục I: Danh sách 16 NHTM Việt Nam nghiên cứu
• Phụ lục II: Số liệu hồi quy
• Phụ lục III: Kết quả chạy hồi quy

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về Hệ Số An Toàn Vốn Ngân Hàng

Nghiên cứu về hệ số an toàn vốn (CAR) của ngân hàng thương mại (NHTM) là thiết yếu, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế Việt Nam giai đoạn 2005-2015. CAR là chỉ số quan trọng, phản ánh khả năng chống chịu rủi ro của ngân hàng. Các nhà quản lý và cơ quan quản lý nhà nước luôn quan tâm đến việc duy trì và nâng cao hệ số này. Nghiên cứu này tập trung phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến CAR, từ đó đề xuất giải pháp giúp các NHTM củng cố an toàn tài chính, bảo vệ quyền lợi người gửi tiền và góp phần ổn định hệ thống ngân hàng. Giai đoạn 2005-2015 chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ của hệ thống ngân hàng Việt Nam, song cũng bộc lộ nhiều yếu kém về an toàn vốn. Việc áp dụng chuẩn mực Basel II đặt ra yêu cầu cao hơn về CAR, thúc đẩy sự cần thiết của nghiên cứu này. Luận văn này sẽ đi sâu vào phân tích và đề xuất các giải pháp thiết thực.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Hệ Số An Toàn Vốn CAR Trong NHTM

Hệ số an toàn vốn (CAR) đóng vai trò then chốt trong việc đánh giá sức khỏe tài chính của các NHTM. Nó không chỉ là một chỉ số tuân thủ quy định mà còn là thước đo khả năng chống chịu trước các cú sốc kinh tế và rủi ro tín dụng. Việc duy trì CAR ở mức an toàn giúp các ngân hàng đảm bảo khả năng thanh toán, bảo vệ tiền gửi của khách hàng và duy trì niềm tin của thị trường. Nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu rõ các yếu tố tác động đến CAR để các nhà quản lý có thể đưa ra các quyết định chiến lược phù hợp.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Xác Định và Đánh Giá Các Yếu Tố Ảnh Hưởng

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá thực trạng an toàn vốn của hệ thống NHTM Việt Nam giai đoạn 2005-2015 và xác định các yếu tố ảnh hưởng đến CAR. Nghiên cứu cũng hướng đến việc đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao CAR, đảm bảo an toàn hoạt động cho hệ thống NHTM Việt Nam. Bên cạnh đó, một mục tiêu quan trọng là vận dụng kết quả nghiên cứu để cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà quản lý ngân hàng, giúp họ đưa ra các quyết định chính sách hiệu quả hơn.

II. Cơ Sở Lý Thuyết Về Hệ Số An Toàn Vốn và Nghiên Cứu Liên Quan

Hệ số an toàn vốn (CAR) là tỷ lệ giữa vốn của ngân hàng và tài sản có rủi ro, phản ánh khả năng chống chịu rủi ro của ngân hàng. Theo Basel II, CAR được tính bằng vốn cấp 1 cộng vốn cấp 2 chia cho tài sản điều chỉnh rủi ro. Vốn cấp 1 bao gồm vốn chủ sở hữu, lợi nhuận giữ lại. Vốn cấp 2 bao gồm các công cụ nợ thứ cấp. Hiệp ước Basel I và Basel II là những quy định quốc tế quan trọng về quản lý vốn ngân hàng. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra nhiều yếu tố ảnh hưởng đến CAR, bao gồm quy mô ngân hàng, đòn bẩy tài chính, chất lượng tài sản và khả năng sinh lời. Nghiên cứu này sẽ kế thừa và phát triển những kết quả nghiên cứu trước đây, đồng thời xem xét các yếu tố đặc thù của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

2.1. Định Nghĩa và Cách Tính Hệ Số An Toàn Vốn CAR Theo Basel II

Hệ số an toàn vốn (CAR), theo Basel II, được tính bằng tỷ lệ giữa tổng vốn cấp 1 và vốn cấp 2 so với tổng tài sản điều chỉnh rủi ro. Vốn cấp 1 bao gồm các nguồn lực tài chính có độ tin cậy cao nhất như vốn điều lệ, lợi nhuận giữ lại. Vốn cấp 2 bao gồm các nguồn lực tài chính có độ tin cậy thấp hơn như quỹ dự phòng. Tài sản điều chỉnh rủi ro là tổng tất cả các tài sản do ngân hàng nắm giữ được tính toán theo trọng số đối với rủi ro tín dụng. Cách tính CAR này giúp đánh giá chính xác khả năng chống chịu rủi ro của ngân hàng.

2.2. Tổng Quan Các Nghiên Cứu Trước Về Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến CAR

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến CAR, TS.Thân Thị Thu Thủy và ThS.Nguyễn Thị Kim Chi(2015) với mô hình CARit = α + β 1SIZEit + β 2LEVit + β 3LLRit + β 4DEPit + β 5LOAit + β 6LIQit + β 7ROAit + ε it. Ayesha Afzal (2015) nghiên cứu về tác động của kỉ luật thị trường đến sự an toàn vốn của ngân hàng. Tiến sĩ Đào Thị Thanh Bình và Ankenbrand Thomas(2014) nghiên cứu về sự an toàn vốn và rủi ro ngân hàng tại Việt Nam. Các nghiên cứu này cung cấp nền tảng lý thuyết quan trọng cho nghiên cứu này, giúp xác định các biến số tiềm năng và xây dựng mô hình phù hợp với bối cảnh Việt Nam.

III. Thực Trạng Hệ Số An Toàn Vốn Của Ngân Hàng Việt Nam 2005 2015

Giai đoạn 2005-2015 chứng kiến nhiều biến động trong hệ thống ngân hàng Việt Nam, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ số an toàn vốn (CAR). Từ năm 2005-2009, sau khủng hoảng tài chính khu vực, các ngân hàng đối mặt với nhiều khó khăn trong việc duy trì CAR. Giai đoạn 2010-2014, nợ xấu gia tăng tạo áp lực lớn lên CAR. Từ năm 2014, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã triển khai nhiều giải pháp để tái cơ cấu hệ thống ngân hàng, cải thiện CAR. Nghiên cứu này sẽ phân tích chi tiết thực trạng CAR của các NHTM Việt Nam trong từng giai đoạn, làm cơ sở cho việc xác định các nhân tố ảnh hưởng.

3.1. Quy Định Pháp Lý Về Hệ Số An Toàn Vốn CAR Tại Việt Nam

NHNN quy định về CAR tại Việt Nam, nhằm đảm bảo an toàn hệ thống ngân hàng. Thông tư 36/2014/TT-NHNN là văn bản pháp lý quan trọng, hướng dẫn cụ thể về cách tính vốn cấp 1, vốn cấp 2 và tài sản điều chỉnh rủi ro. Các quy định này tuân thủ theo chuẩn mực quốc tế Basel II, đồng thời có điều chỉnh phù hợp với đặc thù của hệ thống ngân hàng Việt Nam. Nghiên cứu này sẽ xem xét ảnh hưởng của các quy định pháp lý đến CAR của các NHTM.

3.2. Phân Tích Tình Hình CAR Của NHTM Việt Nam Qua Các Giai Đoạn

Trong giai đoạn 2005-2009 các ngân hàng gặp khó khăn sau khủng hoảng tài chính. Giai đoạn 2010-2014 nợ xấu gia tăng ảnh hưởng lớn đến hệ số CAR của các NHTM. Giai đoạn 2014 đến nay, sau tái cơ cấu và các giải pháp từ NHNN, CAR được cải thiện đáng kể. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức đặt ra, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và áp dụng chuẩn mực Basel II. Việc phân tích chi tiết tình hình CAR qua các giai đoạn giúp đánh giá hiệu quả của các chính sách và xác định các yếu tố cần cải thiện.

3.3. So Sánh Hệ Số An Toàn Vốn CAR Giữa Các Nhóm Ngân Hàng

Việc so sánh CAR giữa các nhóm ngân hàng (NHTMNN, NHTMCP) giúp nhận diện điểm mạnh, điểm yếu và xu hướng khác biệt. Các NHTMNN thường có lợi thế về quy mô và sự hỗ trợ của nhà nước, trong khi các NHTMCP linh hoạt hơn trong việc huy động vốn và quản lý rủi ro. Nghiên cứu sẽ phân tích sự khác biệt về CAR giữa các nhóm ngân hàng, từ đó đưa ra các khuyến nghị phù hợp cho từng nhóm.

IV. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Hệ Số An Toàn Vốn Mô Hình Nghiên Cứu

Để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hệ số an toàn vốn (CAR), nghiên cứu này xây dựng mô hình hồi quy đa biến. Mô hình bao gồm các biến độc lập như quy mô ngân hàng (SIZE), tỷ lệ nợ xấu (NPL), tỷ lệ sinh lời trên tài sản (ROA), tỷ lệ thanh khoản (LIQ) và tỷ lệ đòn bẩy tài chính (LEV). Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính của 16 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2005-2015. Phương pháp ước lượng GMM được sử dụng để kiểm soát tính nội sinh và tự tương quan của các biến. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động của từng yếu tố đến CAR.

4.1. Lựa Chọn Biến Độc Lập Trong Mô Hình Nghiên Cứu Giải Thích và Cơ Sở

Mô hình nghiên cứu bao gồm các biến độc lập sau: quy mô ngân hàng (SIZE) đo lường bằng logarit của tổng tài sản, tỷ lệ nợ xấu (NPL) đo lường bằng tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ, tỷ lệ sinh lời trên tài sản (ROA) đo lường bằng lợi nhuận sau thuế trên tổng tài sản, tỷ lệ thanh khoản (LIQ) đo lường bằng tiền mặt và các khoản tương đương tiền trên tổng tài sản, tỷ lệ đòn bẩy tài chính (LEV) đo lường bằng vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản. Việc lựa chọn các biến này dựa trên cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước đây, đồng thời phù hợp với đặc thù của hệ thống ngân hàng Việt Nam. Giải thích cụ thể cho mỗi biến số để làm rõ mối quan hệ lý thuyết của từng biến với hệ số CAR.

4.2. Phương Pháp Nghiên Cứu Sử Dụng Dữ Liệu Bảng và Ước Lượng GMM

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích dữ liệu bảng (panel data) với phương pháp GMM. Phương pháp GMM được sử dụng để khắc phục hiện tượng nội sinh và tự tương quan trong mô hình. Ưu điểm của phương pháp này là cho phép sử dụng các biến trễ làm công cụ, giúp giảm thiểu sai lệch ước lượng. Các bước thực hiện phương pháp GMM(General Method of Moments) được mô tả để độc giả có thể hiểu được cách thức thực hiện.

4.3. Kiểm Định Độ Tin Cậy Của Mô Hình Kiểm Tra Đa Cộng Tuyến và Hansen

Để đảm bảo độ tin cậy của mô hình, nghiên cứu thực hiện kiểm tra đa cộng tuyến giữa các biến độc lập bằng hệ số VIF (Variance Inflation Factor) và kiểm định Hansen để kiểm tra tính hợp lệ của các công cụ. Nếu VIF vượt quá ngưỡng 10, có thể có hiện tượng đa cộng tuyến. Kiểm định Hansen được sử dụng để đánh giá tính hợp lệ của các công cụ trong mô hình GMM. Kết quả kiểm định cho thấy mô hình không vi phạm các giả định và đảm bảo độ tin cậy.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Tác Động Của Các Nhân Tố Đến Hệ Số CAR

Kết quả nghiên cứu cho thấy quy mô ngân hàng (SIZE) có tác động dương đến hệ số an toàn vốn (CAR), cho thấy các ngân hàng lớn có khả năng duy trì CAR tốt hơn. Tỷ lệ nợ xấu (NPL) có tác động âm đến CAR, phản ánh rủi ro tín dụng ảnh hưởng tiêu cực đến vốn. Tỷ lệ sinh lời trên tài sản (ROA) có tác động dương đến CAR, cho thấy khả năng sinh lời giúp tăng vốn tự có. Tỷ lệ thanh khoản (LIQ) có tác động không rõ ràng đến CAR, tùy thuộc vào chính sách quản lý thanh khoản của từng ngân hàng. Tỷ lệ đòn bẩy tài chính (LEV) có tác động âm đến CAR, phản ánh việc sử dụng đòn bẩy quá mức làm tăng rủi ro.

5.1. Phân Tích Chi Tiết Tác Động Của Quy Mô Ngân Hàng SIZE

Quy mô ngân hàng, được đo bằng logarit của tổng tài sản, thường có tác động dương đến CAR. Các ngân hàng lớn có lợi thế về đa dạng hóa hoạt động, khả năng huy động vốn và quản lý rủi ro tốt hơn. Tuy nhiên, quy mô lớn cũng đi kèm với rủi ro hệ thống và yêu cầu quản lý phức tạp hơn. Kết quả nghiên cứu này phù hợp với các nghiên cứu trước đây và phản ánh thực tế của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

5.2. Ảnh Hưởng Của Tỷ Lệ Nợ Xấu NPL Đến Hệ Số An Toàn Vốn CAR

Tỷ lệ nợ xấu (NPL) có tác động âm đến CAR. Nợ xấu làm giảm lợi nhuận, tăng trích lập dự phòng và làm suy giảm vốn tự có của ngân hàng. Việc kiểm soát nợ xấu là yếu tố then chốt để duy trì và nâng cao CAR. NHNN đã triển khai nhiều giải pháp để xử lý nợ xấu, tuy nhiên vẫn còn nhiều thách thức đặt ra, đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh và suy thoái kinh tế.

5.3. Vai Trò Của Khả Năng Sinh Lời ROA Trong Việc Duy Trì CAR

Tỷ lệ sinh lời trên tài sản (ROA) có tác động dương đến CAR. Khả năng sinh lời cao giúp ngân hàng tích lũy vốn nhanh hơn, tăng cường khả năng chống chịu rủi ro. Để nâng cao ROA, các ngân hàng cần tập trung vào cải thiện hiệu quả hoạt động, đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ và quản lý chi phí chặt chẽ.

VI. Giải Pháp Nâng Cao Hệ Số An Toàn Vốn Cho Ngân Hàng TMCP

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số giải pháp được đề xuất để nâng cao hệ số an toàn vốn (CAR) cho các NHTMCP Việt Nam. Các giải pháp này bao gồm tăng vốn điều lệ, cải thiện chất lượng tài sản, tăng cường quản lý rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động. NHNN cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về CAR, đồng thời tăng cường giám sát và kiểm tra các NHTM. Các NHTMCP cần chủ động áp dụng các chuẩn mực quốc tế về quản lý vốn và rủi ro để nâng cao năng lực cạnh tranh.

6.1. Giải Pháp Về Tài Chính Tăng Vốn Điều Lệ và Phát Hành Trái Phiếu

Tăng vốn điều lệ là giải pháp quan trọng nhất để nâng cao CAR. Các NHTMCP có thể tăng vốn thông qua phát hành cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu, phát hành cổ phiếu cho nhà đầu tư chiến lược hoặc sáp nhập, hợp nhất với các ngân hàng khác. Ngoài ra, phát hành trái phiếu cũng là một kênh huy động vốn hiệu quả, đặc biệt là trái phiếu chuyển đổi.

6.2. Nâng Cao Năng Lực Hoạt Động và Tăng Cường Thanh Khoản

Nâng cao năng lực hoạt động thông qua đào tạo nguồn nhân lực, cải thiện quy trình nghiệp vụ, phát triển sản phẩm dịch vụ mới. Tăng cường thanh khoản bằng cách đa dạng hóa nguồn vốn, quản lý dòng tiền hiệu quả và duy trì tỷ lệ dự trữ bắt buộc ở mức phù hợp.

6.3. Tăng Cường Năng Lực Quản Trị và Quản Lý Rủi Ro

Nâng cao chất lượng quản trị điều hành bằng cách tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và tuân thủ pháp luật. Quản lý rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro hoạt động một cách hiệu quả để giảm thiểu tổn thất và bảo vệ vốn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2005 – 2015, hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đã chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc về quy mô tổng tài sản và mạng lưới hoạt động, với tốc độ tăng trưởng vốn tự có bình quân toàn ngành giai đoạn 2012 – 2015 đạt mức 7,39% mỗi năm. Hệ số an toàn vốn (CAR) bình quân của các ngân hàng thương mại đạt trên 13%, trong đó khối ngân hàng liên doanh và nước ngoài ghi nhận tỷ lệ cao nhất đạt khoảng 25% đến 33,2%, trong khi khối ngân hàng thương mại nhà nước duy trì quanh mức 9,92% và khối ngân hàng thương mại cổ phần đạt khoảng 11,8%. Tuy nhiên, sự tăng trưởng nóng về quy mô tín dụng cũng bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng về năng lực tự bảo vệ của vốn tự có trước những cú sốc tài chính và biến động kinh tế vĩ mô.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là làm thế nào để các ngân hàng vừa mở rộng hoạt động kinh doanh, vừa duy trì bộ đệm an toàn vốn vững chắc theo các chuẩn mực quản trị rủi ro hiện đại. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm mục tiêu lượng hóa và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố tài chính nội tại đến hệ số CAR tại 16 ngân hàng thương mại cổ phần tiêu biểu của Việt Nam trong suốt giai đoạn 11 năm từ năm 2005 đến năm 2015.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm xác đáng giúp các nhà quản trị ngân hàng chủ động điều chỉnh cơ cấu tài sản, kiểm soát thanh khoản và hoạch định chính sách phân phối lợi nhuận hợp lý. Đồng thời, nghiên cứu tạo cơ sở khoa học hỗ trợ Ngân hàng Nhà nước trong việc hoàn thiện lộ trình áp dụng các quy định an toàn vốn theo Thông tư 36/2014/TT-NHNN và chuẩn bị chuyển dịch sang Thông tư 41/2016/TT-NHNN với tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu 8% theo tiêu chuẩn Basel II từ năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của Hiệp ước vốn Basel I (1988) và Hiệp ước vốn Basel II (2004) do Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng ban hành. Basel I thiết lập tiêu chuẩn an toàn vốn tối thiểu ở mức 8% dựa trên trọng số rủi ro tín dụng với 4 mức cơ bản từ 0% đến 100%. Basel II phát triển toàn diện hơn với cấu trúc 3 trụ cột gồm: Yêu cầu vốn tối thiểu tích hợp thêm rủi ro thị trường và rủi ro hoạt động; Quy trình rà soát, giám sát của cơ quan quản lý; Kỷ luật thị trường thông qua công khai minh bạch thông tin.

Bên cạnh các chuẩn mực Basel, nghiên cứu vận dụng Lý thuyết đệm vốn (Capital Buffer Theory) và Lý thuyết kỷ luật thị trường (Market Discipline) để giải thích hành vi tích lũy vốn tự có của các ngân hàng thương mại. Các khái niệm trọng tâm bao gồm:

• Vốn cấp 1: Nguồn vốn có độ tin cậy và tính thanh khoản cao nhất, bao gồm vốn điều lệ thực góp, các quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ, quỹ đầu tư phát triển và lợi nhuận giữ lại chưa phân phối.
• Vốn cấp 2: Nguồn vốn bổ sung thứ cấp có giá trị tối đa bằng 100% vốn cấp 1, gồm 50% thặng dư đánh giá lại tài sản cố định, 40% thặng dư đánh giá lại tài sản tài chính, quỹ dự phòng tài chính, trái phiếu chuyển đổi và các công cụ nợ thứ cấp thỏa mãn điều kiện quy định.
• Tài sản có rủi ro gia quyền (RWA): Tổng giá trị tài sản nội bảng và cam kết ngoại bảng được điều chỉnh theo hệ số rủi ro tương ứng.
• Hệ số an toàn vốn (CAR): Tỷ lệ phần trăm giữa vốn tự có (vốn cấp 1 cộng vốn cấp 2 trừ các khoản giảm trừ) trên tổng tài sản có rủi ro.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính đã kiểm toán và báo cáo thường niên công bố định kỳ của 16 ngân hàng thương mại cổ phần quy mô lớn hàng đầu tại Việt Nam trong khung thời gian 2005 – 2015, tạo thành bộ dữ liệu bảng gồm 169 quan sát. Mẫu nghiên cứu được lựa chọn theo phương pháp lấy mẫu có chủ đích dựa trên tiêu chí ngân hàng có đầy đủ thông tin tài chính liên tục và chiếm thị phần chi phối trong hệ thống ngân hàng thương mại.

Về phương pháp phân tích, tác giả lựa chọn phương pháp ước lượng Moment tổng quát (GMM - Generalized Method of Moments) do Lars Peter Hansen phát triển năm 1982 để ước lượng mô hình dữ liệu bảng động. Lý do lựa chọn GMM là vì phương pháp này giải quyết triệt để các khuyết tật thường gặp trong mô hình tài chính ngân hàng như: hiện tượng nội sinh giữa các biến giải thích, phương sai sai số thay đổi và hiện tượng tự tương quan giữa các chuỗi thời gian, từ đó đảm bảo kết quả ước lượng luôn vững, không chệch và đạt hiệu quả thống kê cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Mô hình hồi quy thực nghiệm với 169 quan sát qua phương pháp GMM đã làm sáng tỏ mối quan hệ giữa 8 biến độc lập với hệ số CAR của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam:

• Quy mô ngân hàng (SIZE): Tác động nghịch chiều lên hệ số CAR ở mức ý nghĩa thống kê 10%. Khi quy mô tổng tài sản tăng 1%, hệ số CAR của ngân hàng giảm đi khoảng 0,005%, cho thấy xu hướng các ngân hàng mở rộng quy mô thường kèm theo việc gia tăng tài sản rủi ro.
• Tính thanh khoản (LIQ): Tác động cùng chiều lên hệ số CAR ở mức ý nghĩa thống kê 10%. Hệ số thanh khoản trung bình mẫu đạt 25,86% (độ lệch chuẩn 15,62%); khi tỷ lệ tài sản có tính thanh khoản cao tăng 1% thì CAR tăng tương ứng, phản ánh vai trò của nguồn dự trữ tiền mặt và tài sản tương đương tiền trong việc củng cố an toàn vốn.
• Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA): Tác động cùng chiều mạnh mẽ lên hệ số CAR ở mức ý nghĩa thống kê 10%. Với giá trị ROA trung bình đạt 1,10% (biên độ dao động từ -5,51% đến 5,07%), khi ROA tăng thêm 1% thì hệ số CAR tăng trên 3%.
• Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE): Tác động nghịch chiều lên hệ số CAR ở mức ý nghĩa thống kê cao 1%. ROE trung bình đạt 10,38% (biên độ từ -82,00% đến 44,52%); khi ROE tăng 1% thì hệ số CAR lại sụt giảm.
• Các nhân tố khác: Đòn bẩy tài chính (LEV đạt trung bình 11,03%), Tỷ lệ dự phòng rủi ro cho vay (LLR đạt trung bình 1,22%), Tỷ lệ tiền gửi khách hàng (DEP đạt trung bình 60,08%) và Tỷ lệ cho vay (LOA đạt trung bình 50,40%) không cho thấy tác động có ý nghĩa thống kê trong mô hình GMM.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phản ánh bức tranh toàn cảnh về thực trạng hoạt động của ngành ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2005 – 2015. Tác động tiêu cực của quy mô tài sản (SIZE) lên CAR hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu quốc tế của Jim Wong và cộng sự (2005) tại Hồng Kông cũng như Gropp và Heider (2007) tại châu Âu. Các ngân hàng có quy mô lớn thường có xu thế kinh doanh mạo hiểm hơn, chấp nhận tài trợ các dự án lớn có hệ số rủi ro cao để tối đa hóa doanh thu.

Tác động cùng chiều của ROA và tính thanh khoản LIQ đối với CAR phù hợp với phát hiện của Ahmet và Hasan (2011) tại Thổ Nhĩ Kỳ. Khi một ngân hàng hoạt động có hiệu quả sinh lời trên tổng tài sản cao, ngân hàng sẽ có nguồn lực dồi dào để bổ sung vào vốn tự có thông qua lợi nhuận giữ lại, đặc biệt trong bối cảnh áp lực tăng vốn điều lệ tối thiểu lên mức 3.000 tỷ đồng theo Nghị định 141/2006/NĐ-CP.

Sự tác động trái chiều giữa ROE và CAR là một điểm nhấn đặc biệt của nghiên cứu. Khi kinh tế tăng trưởng nóng vào năm 2007 với GDP đạt 8,48%, lợi nhuận ngân hàng tăng nhanh đột biến nhưng chất lượng tài sản lại suy giảm, dẫn đến sự tích tụ của nợ xấu trong giai đoạn 2011 – 2013. Vì quy mô vốn chủ sở hữu của nhiều ngân hàng còn mỏng, việc ROE tăng đột biến chủ yếu phản ánh mức độ sử dụng đòn bẩy cao chứ không đến từ nền tảng vốn vững chắc, từ đó làm suy giảm hệ số an toàn vốn.

Về mặt trực quan hóa dữ liệu, mối tương quan giữa các biến có thể được minh họa qua biểu đồ ma trận tương quan phân tán và bảng kiểm tra hệ số phóng đại phương sai (VIF). Kết quả kiểm tra cho thấy giá trị VIF trung bình chỉ đạt 2,29 (thấp hơn nhiều so với ngưỡng cảnh báo 10), và kiểm định Hansen có P-value lớn hơn 0,05 xác nhận mô hình hoàn toàn phù hợp, không bị hiện tượng đa cộng tuyến hay nội sinh.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hệ số an toàn vốn và chuẩn bị điều kiện thực thi chuẩn Basel II, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Tăng cường quy mô vốn chủ sở hữu và vốn điều lệ: Đại hội đồng cổ đông và Hội đồng quản trị các ngân hàng thương mại cổ phần cần ưu tiên chính sách chi trả cổ tức bằng cổ phiếu thay vì tiền mặt, giữ lại lợi nhuận sau thuế để bổ sung quỹ dự trữ, đồng thời xúc tiến phát hành cổ phiếu cho nhà đầu tư chiến lược trong và ngoài nước nhằm mục tiêu duy trì CAR hợp nhất tối thiểu 8% theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN từ ngày 01/01/2020.
2. Nâng cao chất lượng tài sản và xử lý dứt điểm nợ xấu: Ban điều hành và Khối Quản lý rủi ro cần kiểm soát chặt chẽ quy trình thẩm định tín dụng, thực hiện phân loại nợ minh bạch theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN, đẩy mạnh bán nợ xấu cho VAMC và chủ động trích lập dự phòng rủi ro đầy đủ để giảm thiểu tỷ trọng tài sản có rủi ro cao trong tổng tài sản.
3. Tăng cường quản trị thanh khoản và tái cơ cấu kỳ hạn nguồn vốn: Khối Nguồn vốn cần đa dạng hóa các sản phẩm huy động tiền gửi trung và dài hạn, tuân thủ nghiêm ngặt lộ trình giảm tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn từ mức 60% xuống 50% trong năm 2017 và tiếp tục hạ về 40% vào năm 2018 theo Thông tư 06/2016/TT-NHNN nhằm duy trì hệ số thanh khoản an toàn trên mức 25%.
4. Hiện đại hóa hệ thống công nghệ và quản trị ngân hàng: Khối Công nghệ thông tin cùng Ban triển khai dự án cần nâng cấp hệ thống Core Banking, ứng dụng hệ thống quản trị rủi ro tự động hóa để đo lường chính xác rủi ro vận hành và rủi ro thị trường theo đúng định hướng quản trị tiên tiến của Basel II trong giai đoạn 2016 – 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Hội đồng quản trị và Ban điều hành các ngân hàng thương mại: Giúp các nhà lãnh đạo ngân hàng xây dựng chiến lược tăng vốn tự có, cân đối tỷ lệ đòn bẩy tài chính và điều chỉnh cơ cấu danh mục tài sản sinh lời phù hợp với khẩu vị rủi ro.
2. Cơ quan thanh tra, giám sát của Ngân hàng Nhà nước: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm làm căn cứ hoạch định chính sách an toàn vĩ mô, xây dựng lộ trình thanh tra và hoàn thiện khung pháp lý về quản trị an toàn vốn cho hệ thống tổ chức tín dụng.
3. Chuyên viên phân tích tài chính và nhà đầu tư: Cung cấp công cụ đánh giá sức khỏe tài chính nội tại, khả năng phòng ngừa rủi ro phá sản và tiềm năng tăng trưởng của các mã cổ phiếu ngân hàng niêm yết trên thị trường chứng khoán.
4. Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp ước lượng GMM trên dữ liệu bảng, cách thức xử lý dữ liệu ngân hàng và khung lý thuyết về an toàn vốn trong nghiên cứu kinh tế lượng ứng dụng.

Câu hỏi thường gặp

Hệ số an toàn vốn (CAR) theo Thông tư 36/2014/TT-NHNN khác gì so với chuẩn Basel II?

Theo Thông tư 36/2014/TT-NHNN, CAR tối thiểu được quy định ở mức 9% nhưng mẫu số mới chỉ tính toán rủi ro tín dụng. Ngược lại, chuẩn Basel II và Thông tư 41/2016/TT-NHNN quy định CAR tối thiểu 8% nhưng bắt buộc cộng thêm yêu cầu vốn cho cả rủi ro thị trường và rủi ro hoạt động, khiến mẫu số phình to và đòi hỏi mức vốn tự có thực tế cao hơn.

Tại sao quy mô ngân hàng lại có mối tương quan nghịch chiều với hệ số CAR?

Các ngân hàng thương mại có quy mô tổng tài sản lớn thường tận dụng lợi thế quy mô và vị thế thị trường để mở rộng mạnh mẽ các khoản vay có hệ số rủi ro cao nhằm gia tăng thị phần và lợi nhuận. Do tốc độ mở rộng tài sản có rủi ro vượt nhanh hơn tốc độ tăng vốn tự có, hệ số CAR của các ngân hàng này có xu hướng sụt giảm.

Vì sao phương pháp GMM lại tối ưu hơn các phương pháp hồi quy thông thường trong nghiên cứu này?

Phương pháp GMM do Lars Peter Hansen phát triển giúp khắc phục triệt để hiện tượng biến nội sinh phát sinh từ mối quan hệ hai chiều giữa lợi nhuận, quy mô và vốn tự có của ngân hàng. Đồng thời, GMM kiểm soát tốt hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan, mang lại các ước lượng chuẩn xác hơn mô hình OLS hay FEM/REM truyền thống.

Tỷ suất sinh lời ROA và ROE tác động trái chiều đến hệ số CAR được giải thích như thế nào?

ROA tác động cùng chiều vì khả năng sinh lời trên tổng tài sản cao giúp ngân hàng tạo ra dòng tiền thặng dư để giữ lại bổ sung trực tiếp vào vốn cấp 1. Ngược lại, ROE tăng cao trong giai đoạn đòn bẩy lớn phản ánh mức vốn chủ sở hữu quá mỏng so với rủi ro tín dụng tiềm ẩn, từ đó làm suy giảm hệ số CAR tổng thể.

Giải pháp nào quan trọng nhất để các ngân hàng thương mại Việt Nam đạt chuẩn CAR trong giai đoạn tới?

Giải pháp then chốt hàng đầu là tăng vốn điều lệ thông qua phát hành cổ phiếu, tìm kiếm đối tác chiến lược và hạn chế chia cổ tức tiền mặt. Song song đó, ngân hàng phải tái cơ cấu danh mục tài sản, kiểm soát nợ xấu và hạ tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn về 40% theo Thông tư 06/2016/TT-NHNN.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng hệ số an toàn vốn của 16 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2005 – 2015 với tỷ lệ CAR bình quân toàn ngành đạt trên 13%.
• Ứng dụng thành công phương pháp ước lượng GMM trên bộ dữ liệu bảng 169 quan sát, loại bỏ hoàn toàn hiện tượng nội sinh và đa cộng tuyến với VIF trung bình đạt 2,29.
• Xác định rõ ràng 4 nhân tố then chốt ảnh hưởng đến CAR: quy mô ngân hàng (tác động âm), tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu ROE (tác động âm), tỷ suất sinh lời trên tài sản ROA (tác động dương) và tính thanh khoản LIQ (tác động dương).
• Làm sáng tỏ cơ chế tác động của các chính sách an toàn vĩ mô như Nghị định 141/2006/NĐ-CP, Thông tư 36/2014/TT-NHNN và lộ trình giảm tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn về 40% theo Thông tư 06/2016/TT-NHNN.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về tài chính, quản trị rủi ro và hiện đại hóa công nghệ giúp các ngân hàng thương mại sẵn sàng chuyển dịch sang chuẩn Basel II theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN.

Đóng góp khoa học chính của luận văn là đã lượng hóa thành công các nhân tố nội tại tác động đến an toàn vốn trong bối cảnh đặc thù của thị trường tài chính Việt Nam. Trong các bước nghiên cứu tiếp theo từ năm 2020 trở đi, các mô hình nên mở rộng thêm các biến số vĩ mô như lạm phát, tăng trưởng GDP và tác động của rủi ro hoạt động theo chuẩn Basel II toàn diện. Các nhà quản trị ngân hàng cần khẩn trương rà soát cơ cấu vốn tự có và đẩy nhanh tiến độ hiện đại hóa quy trình quản trị rủi ro ngay từ hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu tổng quan nghiên cứu Chương 2: Tổng quan về hệ số an toàn vốn Chương 3: Thực trạng về hệ số an toàn vốn của các NHTM tại Việt Nam trong giai đoạn 2005-2015 Chương 4: Kết quả nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hệ số CAR Chương 5: Kiến nghị nhằm nâng cao hệ số CAR cho hệ thống NHTM Việt Nam TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2015 4 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ HỆ SỐ AN TOÀN VỐN TỐI THIỂU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ SỐ AN TOÀN VỐN Khái niệm hệ số an toàn vốn (Capital Adequacy Ratio – CAR) Hệ số an toàn vốn (CAR) được sử dụng để làm thước đo độ an toàn vốn của các tổ chức tín dụng. Nó được tính theo tỉ lệ phần trăm của tổng vốn cấp I và vốn cấp II so với tổng tài sản đã điều chỉnh rủi ro của NHTM, theo hiệp ước Basel II cụ thể như sau: 𝑉ố𝑛 𝑐ấ𝑝 𝐼+𝑉ố𝑛 𝑐ấ𝑝 𝐼𝐼 CAR = 𝑥 100% 𝑇à𝑖 𝑠ả𝑛 đã đ𝑖ề𝑢 𝑐ℎỉ𝑛ℎ 𝑟ủ𝑖 𝑟𝑜 Trong đó : - Vốn cấp I: bao gồm các loại nguồn lực tài chính có độ tin cậy cao nhất và có tính thanh khoản cao nhất như : vốn thực góp, lợi nhuận chưa phân phối, các quỹ và thặng dư vốn cổ phần,… - Vốn cấp II: bao gồm các loại nguồn lực tài chính có độ tin cậy ở hàng thứ cấp (thấp hơn so với vốn cấp 1) như: đánh giá lại tài sản, đánh giá lại các khoản quỹ dự trữ hay các công cụ nợ,… - Tài sản điều chỉnh có rủi ro: là tổng tất cả các tài sản do ngân hàng nắm giữ được tính toán theo trọng số đối với rủi ro tín dụng theo một công thức do cơ quan quản lý (thường là Ngân hàng trung ương) đưa ra. Hầu hết các ngân hàng Trung ương đều theo chuẩn BIS – Ngân hàng thanh toán quốc tế – để đặt ra những trọng số này. Các tài sản như tiền mặt, tiền xu thường có trọng số rủi ro là 0, trong khi các khoản vay không có bảo đảm có trọng số 100% Nhìn chung khái niệm về CAR là như vậy tuy nhiên cơ quan quản lý hệ thống ngân hàng mỗi nước, tùy theo ý mình có những quy định cụ thể riêng khi tính toán những TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2015 5 công cụ tài chính vào hai loại vốn nêu trên.

Tại Việt Nam, vốn cấp 1 và vốn cấp 2 hiện nay được hướng dẫn và tính toán theo Thông Tư số 36/2014/TT-NHNN ngày 20/11/2014 của Ngân hàng Nhà nước cụ thể như sau: - Vốn cấp I:  Vốn điều lệ (vốn đã được cấp, vốn đã góp);  Quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ;  Quỹ đầu tư phát triển nghiệp vụ;  Lợi nhuận không chia;  Thặng dư cổ phần được tính vào vốn theo quy định của pháp luật, trừ đi phần dùng để mua cổ phiếu quỹ (nếu có). - Các khoản loại trừ khỏi vốn cấp I:  Lợi thế thương mại;  Khoản lỗ kinh doanh, bao gồm các khoản lỗ lũy kế;  Các khoản góp vốn, mua cổ phần của tổ chức tín dụng khác;  Các khoản góp vốn, mua cổ phần của công ty con; và một số phần góp vốn, mua cổ phần của doanh nghiệp, quỹ đầu tư, dự án. - Vốn cấp II: có giá trị tối đa bằng 100% vốn cấp 1, và bao gồm các khoản mục sau:  50% số dư có tài sản đánh giá lại tài sản cố định theo quy định của pháp luật;  40% số dư có tài khoản đánh giá lại tài sản tài chính theo quy định của pháp luật;  Quỹ dự phòng tài chính; TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2015 6  Trái phiếu chuyển đổi do tổ chức tín dụng phát hành thỏa mãn một số điều kiện;  Các công cụ nợ ưu tiên thấp thỏa mãn một số điều kiện. - Tổng tài sản Có rủi ro: là tổng giá trị các tài sản Có nội bảng được xác định theo mức độ rủi ro và giá trị tài sản Có nội bảng tương ứng của cam kết ngoại bảng được xác định theo mức độ rủi ro theo quy định tại Phụ lục 2 Thông tư 36/2014/TT- NHNN Sự ra đời của hệ số CAR Hiệp ước vốn Basel I, II là những quy định về hệ thống đo lường vốn được Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (Basel Committee on Banking Supervision - BCBS) gồm 10 nước phát triển (G10) ban hành.

BCBS ra đời năm 1974 nhằm ngăn chặn sự đổ vỡ của các ngân hàng vào thập kỷ 80. Hội đồng thư ký của Ủy ban Basel được đề xuất bởi Ngân hàng Thanh toán Quốc tế ở Basel (Thụy Sỹ), gồm 15 thành viên là những nhà giám sát hoạt động ngân hàng chuyên nghiệp được biệt phái tạm thời từ các tổ chức tín dụng tài chính thành viên. Đến năm 1988, Basel I ra đời (hiệu lực 1992) cung cấp khung đo lường rủi ro tín dụng với tiêu chuẩn vốn tối thiểu là 8%. Theo Basel I, công thức tính tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR) = Vốn bắt buộc/Tài sản tính theo độ rủi ro gia quyền (RWA).

Trong đó, vốn cấp 1 > vốn cấp 2 + vốn cấp 3. Vốn cấp 1 là lượng vốn dự trữ sẵn có và các nguồn dự phòng được công bố, như là khoản dự phòng cho các khoản vay, bao gồm: Vốn chủ sở hữu vĩnh viễn; Lợi nhuận giữ lại; Lợi ích thiểu số tại các công ty con, có hợp nhất báo cáo tài chính; Lợi thế kinh doanh. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2015 7 Vốn cấp 2 (Vốn bổ sung) gồm: Lợi nhuận giữ lại không công bố; Dự phòng đánh giá lại tài sản; Dự phòng chung/dự phòng thất thu nợ chung; Công cụ vốn hỗn hợp; Vay với thời hạn ưu đãi; Đầu tư vào các công ty con tài chính và các tổ chức tài chính khác. Vốn cấp 3 (Dành cho rủi ro thị trường) = Vay ngắn hạn.

Vốn tính theo rủi ro gia quyền: RWA = Tổng (Tài sản x Mức rủi ro phân định cho từng tài sản trong bảng cân đối kế toán) + Tổng (Nợ tương đương x Mức rủi ro ngoại bảng). Basel I đưa ra trọng số rủi ro gồm 4 mức: quốc gia 0%; ngân hàng 20%; doanh nghiệp 100%. Trọng số rủi ro không phản ánh độ nhạy cảm rủi ro trong mỗi loại này. Theo đó, ngân hàng có mức vốn tốt là ngân hàng có CAR > 10%, có mức vốn thích hợp khi CAR > 8%, thiếu vốn khi CAR < 8%, thiếu vốn rõ rệt khi CAR < 6% và thiếu vốn trầm trọng khi CAR < 2%.

Ngày 26/6/2004, Basel II ra đời nhằm làm lành mạnh hơn kỷ luật thị trường tài chính (hiệu lực 2007), với 3 trụ cột chính: Yêu cầu vốn tối thiểu dựa trên Basel I; Xem xét giám sát quá trình đánh giá nội bộ và sự đủ vốn của các tổ chức tài chính; Sử dụng hiệu quả công bố thông tin nhằm lành mạnh kỷ luật thị trường. Trụ cột thứ I: Liên quan đến tỷ lệ vốn bắt buộc tối thiểu (CAR) vẫn là 8% của tổng tài sản có rủi ro như Basel I, nhưng rủi ro được tính toán theo ba yếu tố chính mà ngân hàng phải đối mặt: rủi ro tín dụng, rủi ro vận hành (hay rủi ro hoạt động) và rủi ro thị trường. Trọng số rủi ro của Basel II bao gồm nhiều mức (từ 0%-150% hoặc hơn) và rất nhạy cảm với xếp hạng. Trụ cột thứ II: Liên quan tới việc hoạch định chính sách ngân hàng.

Trụ cột này cung cấp một khung giải pháp cho các rủi ro mà ngân hàng đối mặt, như rủi ro hệ thống, rủi ro chiến lược, rủi ro danh tiếng, rủi ro thanh khoản và rủi ro pháp lý, mà hiệp ước tổng hợp lại dưới cái tên rủi ro còn lại. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2015 8 Trụ cột thứ III: Các ngân hàng cần phải công khai thông tin một cách thích đáng theo nguyên tắc thị trường. Basel II đưa ra một danh sách các yêu cầu buộc các ngân hàng phải công khai thông tin, từ những thông tin về cơ cấu vốn, mức độ đầy đủ vốn đến những thông tin liên quan đến mức độ nhạy cảm của ngân hàng với rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro vận hành và quy trình đánh giá của ngân hàng đối với từng loại rủi ro này. Vai trò của hệ số CAR Tỷ lệ này giúp xác định khả năng đáp ứng các nghĩa vụ của ngân hàng với khả năng tự vệ từ vốn tự có và đánh giá khả năng thích ứng các rủi ro tín dụng, rủi ro hoạt động… Ngân hàng Trung ương các nước thường quy định tỷ lệ CAR tối thiểu để bảo vệ người gửi tiền, người cho vay, và qua đó giúp đảm bảo an toàn hệ thống tài chính.

CAR cho ý nghĩa tương tự như tỷ lệ đòn bẩy tài chính.2 MỘT SỐ NGHIÊN CỨU VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HỆ SỐ CAR Các yếu tố ảnh hưởng đến hệ số CAR của TS.Thân Thị Thu Thủy và Ths.Nguyễn Thị Kim Chi (2015) Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến hệ số an toàn vốn tại các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam được công bố năm 2013 bởi tiến sĩ Thân Thị Thu Thủy và thạc sĩ Nguyễn Thị Kim Chi. Dạng tổng quát của mô hình là CARit = α + β1SIZEit + β2LEVit + β3LLRit + β4DEPit + β5LOAit + β6LIQit + β7ROAit + εit. Trong đó: - (CAR)it: hệ số an toàn vốn của ngân hàng i tại thời điểm t. - (SIZE)it: quy mô của ngân hàng i tại thời điểm t, được lượng hóa bằng logarit của tổng tài sản ngân hàng i tại thời điểm t.

TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2015 9 - (LEV)it: hệ số đòn bẩy tài chính được lượng hóa bằng vốn chủ sở hữu của ngân hàng i tại thời điểm t chia cho tổng tài sản ngân hàng i trong năm t. - (LLR)it: dự phòng các khoản cho vay khó đòi tại ngân hàng i tại thời điểm t, được lượng hóa bằng dự phòng tổn thất rủi ro tín dụng của ngân hàng i trong năm t chia cho tổng dư nợ tín dụng tại ngân hàng i trong năm t. - (DEP)it: khoản tiền gửi của khách hàng tại ngân hàng i tại thời điểm t, được lượng hóa bằng tổng tiền gửi của khách hàng tại ngân hàng i trong năm t chia cho tổng tài sản của ngân hàng i trong năm t. - (LOA)it: khoản tiền cho vay của ngân hàng i tại thời điểm t, được lượng hóa bằng tiền cho vay của ngân hàng i trong năm t chia cho tổng tài sản của ngân hàng i trong năm t.

- (LIQ)it: hệ số thanh khoản của ngân hàng i tại thời điểm t, được lượng hóa bằng tiền mặt và các khoản tương đương tiền chia cho tổng tài sản của ngân hàng i trong năm t.