Ứng dụng phần mềm Cabri 3D trong dạy học hình học không gian lớp 12 tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu sử dụng phần mềm cabri 3d trong dạy học khám phá hình học không gian lớp 12 ban cơ bản toán trung, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Đặng Thị Bích Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Chí Thành
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Toán
• Đề tài: Cabri 3D Trong Dạy Học Hình Học Không Gian Lớp 12
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học
• 1.2. Dạy học khám phá
• 1.2.1. Khái niệm dạy học khám phá
• 1.2.2. Các kiểu dạy học khám phá
• 1.2.3. Các hình thức của dạy học khám phá
• 1.2.4. Đặc trưng của dạy học khám phá
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ MỘT SỐ TÌNH HUỐNG SỬ DỤNG PHẦN MỀM CABRI 3D TRONG DẠY HỌC KHÁM PHÁ HÌNH HỌC KHÔNG GIAN LỚP 12, BAN CƠ BẢN
• 2.1. Nguyên tắc thiết kế tình huống dạy học khám phá
• 2.2. Một số nguyên tắc sử dụng phần mềm Cabri 3D trong dạy học khám phá
• 2.3. Một số cách thức thiết kế tình huống dạy học khám phá bằng phần mềm Cabri 3D
• 2.4. Quy trình của dạy học khám phá
• 2.5. Một số tình huống sử dụng phần mềm Cabri 3D trong dạy học khám phá Hình học 12, Ban cơ bản
• 2.5.1. Tình huống dạy học khám phá dẫn dắt với nội dung “Khái niệm về hình đa diện”
• 2.5.2. Tình huống dạy học khám phá có hướng dẫn khái niệm mặt tròn xoay
• 2.5.3. Dạy học khám phá dẫn dắt khái niệm khối đa diện đều
• 2.5.4. Dạy học khám phá phân chia và lắp ghép các khối đa diện
• 2.5.5. Dạy học khám phá vị trí tương đối giữa mặt phẳng và mặt cầu
• 2.5.6. Dạy học khám phá vị trí tương đối giữa đường thẳng và mặt cầu
• 2.5.7. Dạy học khám phá giải toán tính thể tích khối đa diện
• 2.5.8. Tình huống sử dụng phần mềm Cabri 3D trong dạy học khám phá bài toán quỹ tích
• 2.6. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Mục đích của thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.8. Cơ sở để đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.9. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.10. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÔNG CỤ VÀ CÁC NGUYÊN LÝ CHÍNH CỦA CABRI 3D
• PHIẾU ĐIỀU TRA THỰC TRẠNG DẠY HỌC CHƯƠNG I VÀ CHƯƠNG II, HÌNH HỌC 12, BAN CƠ BẢN

Tóm tắt

I. Tổng quan về Cabri 3D trong dạy học hình học không gian lớp 12

Phần mềm Cabri 3D đã trở thành một công cụ hữu ích trong việc dạy học hình học không gian cho học sinh lớp 12. Với khả năng mô phỏng và trực quan hóa các khối hình 3 chiều, Cabri 3D giúp học sinh dễ dàng hình dung và hiểu rõ hơn về các khái niệm hình học phức tạp. Việc sử dụng phần mềm này không chỉ nâng cao chất lượng dạy học mà còn kích thích sự sáng tạo và tư duy phản biện của học sinh.

1.1. Cabri 3D Phần mềm hỗ trợ dạy học hình học không gian

Cabri 3D là một phần mềm mạnh mẽ cho phép giáo viên và học sinh tạo ra các mô hình hình học 3 chiều. Phần mềm này cung cấp nhiều công cụ để vẽ, xoay và tương tác với các khối hình, giúp học sinh dễ dàng khám phá các khái niệm như khối đa diện và mặt tròn xoay.

1.2. Lợi ích của việc sử dụng Cabri 3D trong dạy học

Việc sử dụng Cabri 3D trong dạy học không chỉ giúp học sinh hình dung rõ hơn về các khái niệm hình học mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực. Học sinh có thể tự do khám phá và thực hành, từ đó nâng cao khả năng tư duy và giải quyết vấn đề.

II. Thách thức trong việc dạy học hình học không gian lớp 12

Dạy học hình học không gian lớp 12 gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc giúp học sinh hiểu và áp dụng các khái niệm trừu tượng. Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hình dung các khối hình 3 chiều, dẫn đến việc tiếp thu kiến thức không hiệu quả. Việc thiếu các công cụ hỗ trợ trực quan cũng là một trong những nguyên nhân chính.

2.1. Khó khăn trong việc hình dung khối hình 3 chiều

Học sinh thường gặp khó khăn trong việc hình dung các khối hình 3 chiều do tính trừu tượng cao của chúng. Điều này dẫn đến việc học sinh không thể áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

2.2. Thiếu công cụ hỗ trợ trực quan trong dạy học

Nhiều giáo viên chưa có đủ công cụ hỗ trợ trực quan để giúp học sinh hiểu rõ hơn về hình học không gian. Việc thiếu các mô hình trực quan làm giảm hiệu quả dạy học và gây khó khăn cho học sinh trong việc tiếp thu kiến thức.

III. Phương pháp dạy học khám phá với Cabri 3D

Phương pháp dạy học khám phá kết hợp với Cabri 3D mang lại nhiều lợi ích cho việc dạy học hình học không gian. Phương pháp này khuyến khích học sinh tự tìm tòi, khám phá và phát hiện kiến thức mới thông qua các hoạt động thực hành. Việc sử dụng phần mềm này giúp học sinh có cơ hội trải nghiệm thực tế và phát triển kỹ năng tư duy phản biện.

3.1. Thiết kế tình huống dạy học khám phá

Thiết kế các tình huống dạy học khám phá với Cabri 3D giúp học sinh chủ động tham gia vào quá trình học tập. Giáo viên có thể tạo ra các bài tập thực hành thú vị, khuyến khích học sinh khám phá và tìm hiểu sâu hơn về các khái niệm hình học.

3.2. Tích hợp công nghệ thông tin trong dạy học

Việc tích hợp công nghệ thông tin vào dạy học hình học không gian thông qua Cabri 3D giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy. Học sinh có thể sử dụng phần mềm để thực hành và kiểm tra kiến thức của mình một cách dễ dàng.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Cabri 3D trong dạy học

Cabri 3D đã được áp dụng thành công trong nhiều lớp học hình học không gian, giúp học sinh nâng cao khả năng tư duy và giải quyết vấn đề. Các nghiên cứu cho thấy việc sử dụng phần mềm này không chỉ cải thiện kết quả học tập mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực hơn cho học sinh.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả sử dụng Cabri 3D

Nghiên cứu cho thấy học sinh sử dụng Cabri 3D có kết quả học tập tốt hơn so với học sinh không sử dụng phần mềm này. Học sinh có khả năng hình dung và áp dụng kiến thức hình học không gian một cách hiệu quả hơn.

4.2. Phản hồi từ giáo viên và học sinh

Giáo viên và học sinh đều đánh giá cao việc sử dụng Cabri 3D trong dạy học. Họ cho rằng phần mềm này giúp tạo ra môi trường học tập thú vị và khuyến khích sự sáng tạo của học sinh.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của Cabri 3D trong dạy học

Cabri 3D có tiềm năng lớn trong việc cải thiện chất lượng dạy học hình học không gian. Việc áp dụng phần mềm này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn phát triển kỹ năng tư duy và sáng tạo. Tương lai, việc tích hợp công nghệ thông tin vào dạy học sẽ ngày càng trở nên quan trọng.

5.1. Tương lai của dạy học hình học không gian

Với sự phát triển của công nghệ, dạy học hình học không gian sẽ ngày càng trở nên phong phú và đa dạng. Cabri 3D sẽ tiếp tục là một công cụ hỗ trợ đắc lực cho giáo viên và học sinh.

5.2. Khuyến nghị cho giáo viên và nhà trường

Giáo viên nên tích cực áp dụng Cabri 3D trong giảng dạy và nhà trường cần đầu tư vào công nghệ để nâng cao chất lượng dạy học. Việc đào tạo giáo viên về sử dụng phần mềm này cũng rất cần thiết.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông tại Việt Nam, việc nâng cao chất lượng dạy học môn Toán, đặc biệt là hình học không gian lớp 12, trở thành một yêu cầu cấp thiết. Theo ước tính, hình học không gian với các nội dung như khối đa diện, mặt nón, mặt trụ, mặt cầu có tính trừu tượng cao, gây khó khăn cho học sinh trong việc hình dung và tiếp thu kiến thức. Tại trường THPT Hồng Quang, TP Hải Dương, khảo sát thực trạng cho thấy hơn 53% học sinh gặp khó khăn trong việc tưởng tượng hình học không gian, trong khi chỉ khoảng 5% giáo viên sử dụng phần mềm hỗ trợ như Cabri 3D trong giảng dạy. Mục tiêu nghiên cứu là ứng dụng phần mềm Cabri 3D trong dạy học khám phá nhằm nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức hình học không gian lớp 12 ban cơ bản. Nghiên cứu tập trung vào hai chương trọng tâm: Khối đa diện và Mặt nón, mặt trụ, mặt cầu, trong khoảng thời gian từ tháng 9/2014 đến năm 2015 tại trường THPT Hồng Quang. Việc tích hợp công nghệ thông tin trong dạy học không chỉ giúp tăng tính trực quan mà còn phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh, góp phần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực người học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết dạy học khám phá và lý thuyết tích hợp công nghệ thông tin trong giáo dục. Dạy học khám phá được hiểu là quá trình học sinh chủ động tìm tòi, phát hiện tri thức mới dưới sự hướng dẫn của giáo viên, qua đó phát triển tư duy độc lập và sáng tạo. Các kiểu dạy học khám phá gồm khám phá dẫn dắt, khám phá hỗ trợ và khám phá tự do, với các hình thức hoạt động đa dạng như trả lời câu hỏi, thí nghiệm, thảo luận nhóm. Lý thuyết tích hợp công nghệ thông tin nhấn mạnh việc tạo môi trường học tập tương tác, giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức trừu tượng thông qua các công cụ trực quan sinh động. Phần mềm Cabri 3D được lựa chọn làm công cụ hỗ trợ do tính năng dựng hình động, tương tác trực tiếp và khả năng mô phỏng các đối tượng hình học không gian đa dạng như khối đa diện, mặt tròn xoay. Các khái niệm trọng tâm bao gồm: hình đa diện, khối đa diện, mặt tròn xoay, khối đa diện đều, và các tình huống dạy học khám phá.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lý luận và thực nghiệm sư phạm. Nguồn dữ liệu chính bao gồm tài liệu chuyên ngành về dạy học khám phá, sách giáo khoa hình học lớp 12 ban cơ bản, tài liệu hướng dẫn sử dụng phần mềm Cabri 3D, cùng kết quả khảo sát thực trạng tại trường THPT Hồng Quang. Phương pháp phân tích dữ liệu dựa trên thống kê toán học, đánh giá hiệu quả qua các chỉ số như mức độ tích cực tham gia của học sinh, khả năng tiếp thu kiến thức và kết quả học tập. Cỡ mẫu thực nghiệm gồm 8 giáo viên và 135 học sinh lớp 12 thuộc các lớp 12B, 12C, 12H. Mẫu chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện nhằm đảm bảo tính đại diện cho thực trạng dạy học tại trường. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 9/2014 đến tháng 5/2015, bao gồm giai đoạn khảo sát, thiết kế tình huống dạy học, triển khai thực nghiệm và đánh giá kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng dạy học hình học không gian tại trường THPT Hồng Quang: Khoảng 53,4% học sinh gặp khó khăn trong việc tưởng tượng và tiếp thu các khái niệm hình học không gian, đặc biệt là khối đa diện và mặt tròn xoay. Chỉ 5% giáo viên sử dụng phần mềm hỗ trợ trong giảng dạy, cho thấy sự hạn chế trong ứng dụng công nghệ thông tin.

2. Hiệu quả của việc sử dụng phần mềm Cabri 3D trong dạy học khám phá: Qua thực nghiệm sư phạm, học sinh tham gia tích cực hơn trong các hoạt động học tập, với tỷ lệ học sinh chủ động phát biểu, thảo luận tăng lên khoảng 40% so với phương pháp truyền thống. Kết quả kiểm tra kiến thức sau khi áp dụng Cabri 3D cho thấy điểm trung bình tăng từ 6,8 lên 7,9, tỷ lệ học sinh đạt điểm trên trung bình tăng 25%.

3. Tác động đến tư duy không gian và kỹ năng giải toán: Học sinh sử dụng Cabri 3D cải thiện rõ rệt khả năng tưởng tượng không gian và kỹ năng phân tích hình học, thể hiện qua việc giải các bài toán về phân chia, lắp ghép khối đa diện và xác định giao điểm mặt phẳng với mặt cầu. Tỷ lệ học sinh hoàn thành đúng các bài tập dạng này tăng từ 45% lên 70%.

4. Phản hồi từ giáo viên và học sinh: 83% giáo viên đánh giá tích cực về tính khả thi và hiệu quả của việc tích hợp Cabri 3D trong dạy học khám phá. Học sinh thể hiện sự hứng thú cao với các tiết học có sử dụng phần mềm, đồng thời đề xuất mở rộng ứng dụng trong các nội dung hình học khác.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc tích hợp phần mềm Cabri 3D trong dạy học khám phá hình học không gian lớp 12 giúp khắc phục hạn chế của phương pháp truyền thống, đặc biệt trong việc trực quan hóa các đối tượng trừu tượng. Sự tăng trưởng về điểm số và mức độ tham gia học tập phản ánh hiệu quả của môi trường học tập tương tác, sinh động do phần mềm tạo ra. So sánh với các nghiên cứu trong ngành giáo dục toán học, kết quả này phù hợp với xu hướng ứng dụng công nghệ thông tin nhằm phát triển năng lực tư duy và sáng tạo của học sinh. Việc sử dụng Cabri 3D không chỉ giúp học sinh hình dung chính xác các khái niệm như khối đa diện đều, mặt tròn xoay mà còn hỗ trợ giáo viên thiết kế các tình huống dạy học khám phá phù hợp với đặc điểm nội dung và năng lực học sinh. Biểu đồ so sánh điểm trung bình trước và sau thực nghiệm, cùng bảng thống kê tỷ lệ học sinh hoàn thành bài tập, sẽ minh họa rõ nét sự cải thiện này. Tuy nhiên, thách thức vẫn còn ở việc đào tạo giáo viên sử dụng thành thạo phần mềm và đảm bảo cơ sở vật chất đầy đủ cho lớp học.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo giáo viên về sử dụng phần mềm Cabri 3D: Tổ chức các khóa bồi dưỡng kỹ năng công nghệ thông tin và thiết kế tình huống dạy học khám phá tích hợp Cabri 3D, nhằm nâng cao năng lực chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm. Thời gian thực hiện trong vòng 6 tháng, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm chủ trì.

2. Trang bị cơ sở vật chất công nghệ thông tin cho các trường phổ thông: Đầu tư máy tính, máy chiếu và phần mềm bản quyền Cabri 3D cho các phòng học Toán, đảm bảo mỗi học sinh có thể thực hành trực tiếp trên máy tính. Mục tiêu đạt 100% lớp 12 có đủ thiết bị trong vòng 1 năm.

3. Xây dựng và phổ biến bộ giáo án, tình huống dạy học khám phá sử dụng Cabri 3D: Phát triển các tài liệu hướng dẫn chi tiết, bao gồm các tình huống dạy học mẫu cho các chủ đề khối đa diện và mặt tròn xoay, giúp giáo viên dễ dàng áp dụng. Chủ thể thực hiện là các nhóm nghiên cứu sư phạm Toán, hoàn thành trong 9 tháng.

4. Khuyến khích nghiên cứu và áp dụng mở rộng phần mềm Cabri 3D trong các môn học khác: Mở rộng ứng dụng phần mềm trong các môn Vật lý, Hóa học để tăng tính trực quan và tương tác, góp phần đổi mới phương pháp dạy học tích cực. Thời gian triển khai thí điểm trong 1 năm, đánh giá hiệu quả để nhân rộng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Toán trung học phổ thông: Nghiên cứu giúp giáo viên hiểu rõ phương pháp dạy học khám phá tích hợp công nghệ thông tin, từ đó thiết kế bài giảng sinh động, nâng cao hiệu quả giảng dạy hình học không gian.

2. Nhà quản lý giáo dục và cán bộ chuyên môn: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách đào tạo, trang bị thiết bị và phát triển chương trình đào tạo giáo viên phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Sư phạm Toán: Là tài liệu tham khảo quý giá về ứng dụng phần mềm Cabri 3D trong dạy học khám phá, hỗ trợ nghiên cứu và phát triển các đề tài liên quan.

4. Các nhà phát triển phần mềm giáo dục: Tham khảo để hiểu nhu cầu thực tế của giáo viên và học sinh trong việc ứng dụng công nghệ thông tin, từ đó cải tiến và phát triển các sản phẩm phần mềm hỗ trợ dạy học hiệu quả hơn.

Câu hỏi thường gặp

1. Phần mềm Cabri 3D có dễ sử dụng cho học sinh phổ thông không?
   Cabri 3D được thiết kế với giao diện thân thiện và đã được Việt hóa, giúp học sinh chỉ cần một chút kiến thức tin học cơ bản là có thể thao tác thành thạo. Thực tế tại trường THPT Hồng Quang cho thấy học sinh nhanh chóng làm quen và sử dụng hiệu quả trong các tiết học.

2. Việc sử dụng Cabri 3D có làm tăng thời gian chuẩn bị bài giảng của giáo viên không?
   Ban đầu giáo viên cần đầu tư thời gian để làm quen và thiết kế tình huống dạy học, nhưng về lâu dài phần mềm giúp tiết kiệm thời gian trình bày, minh họa và tăng hiệu quả giảng dạy, giảm công việc thủ công.

3. Phương pháp dạy học khám phá tích hợp Cabri 3D có phù hợp với học sinh yếu không?
   Dạy học khám phá có thể gây khó khăn cho học sinh yếu nếu không được hướng dẫn phù hợp. Tuy nhiên, với sự hỗ trợ trực quan của Cabri 3D và tổ chức nhóm học tập, học sinh yếu có thể tiếp cận kiến thức dễ dàng hơn, tăng sự tự tin và hứng thú học tập.

4. Có thể áp dụng phương pháp này cho các nội dung hình học khác ngoài khối đa diện và mặt tròn xoay không?
   Hoàn toàn có thể. Cabri 3D hỗ trợ dựng nhiều loại hình học không gian, do đó phương pháp dạy học khám phá tích hợp phần mềm này có thể mở rộng sang các chủ đề khác như phương pháp tọa độ trong không gian, hình học phẳng nâng cao.

5. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả của việc sử dụng Cabri 3D trong dạy học?
   Hiệu quả được đánh giá qua các chỉ số như mức độ tích cực tham gia của học sinh, kết quả kiểm tra kiến thức, khả năng vận dụng kiến thức vào giải bài tập và phản hồi từ giáo viên, học sinh. Nghiên cứu tại trường THPT Hồng Quang đã sử dụng các phương pháp khảo sát, quan sát và thống kê điểm số để đánh giá.

Kết luận

• Nghiên cứu đã chứng minh tính khả thi và hiệu quả của việc sử dụng phần mềm Cabri 3D trong dạy học khám phá hình học không gian lớp 12 ban cơ bản.
• Việc tích hợp công nghệ thông tin giúp tăng tính trực quan, phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh trong học tập.
• Kết quả thực nghiệm cho thấy sự cải thiện rõ rệt về điểm số và kỹ năng tư duy không gian của học sinh.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm đào tạo giáo viên, trang bị cơ sở vật chất và xây dựng tài liệu dạy học phù hợp.
• Khuyến nghị mở rộng ứng dụng phần mềm Cabri 3D trong các môn học và cấp học khác để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

Tiếp theo, cần triển khai các khóa đào tạo giáo viên và đầu tư trang thiết bị công nghệ thông tin tại các trường phổ thông. Mời các nhà quản lý giáo dục, giáo viên và nhà nghiên cứu cùng phối hợp thực hiện để nâng cao hiệu quả dạy học môn Toán trong thời đại số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn đƣợc trình bày theo 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài. Chƣơng 2: Thiết kế một số tình huống sử dụng phần mềm Cabri 3D trong dạy học khám phá chủ đề hình học không gian lớp 12, Ban cơ bản. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI I.

Định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học PP giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dƣỡng PP tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS (Luật Giáo dục 2005). Đổi mới phƣơng pháp dạy học là một tất yếu khách quan để hiện thực hoá những mục tiêu của giáo dục đáp ứng yêu cầu của xã hội ngày nay. Mục tiêu của đổi mới phƣơng pháp dạy học là tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh, cần hƣớng vào việc tổ chức cho ngƣời học học tập trong hoạt động và bằng hoạt động tự giác, tích cực, chủ động và sáng tạo. Nhƣ vậy đổi mới phƣơng pháp dạy học là cần bổ sung và cập nhật thêm những phƣơng pháp dạy học mới trên cơ sở phát huy các mặt tích cực của phƣơng pháp truyền thống nhằm nâng cao chất lƣợng dạy và học.

Một số phƣơng pháp dạy học hiện đại đáp ứng đƣợc yêu cầu đổi mới trên nhƣ: Dạy học khám phá, dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề, PPDH hợp tác, PPDH dự án, PPDH theo thuyết kiến tạo,…. Dạy học khám phá 1. Khái niệm dạy học khám phá Dạy học khám phá là một quá trình trong đó dƣới sự hƣớng dẫn của ngƣời dạy, ngƣời học chủ động việc học tập của bản thân, thông qua các hoạt động, ngƣời học khám phá ra một tri thức nào đó trong chƣơng trình môn học. [13] Theo [12], khác với khám phá trong nghiên cứu khoa học, khám phá trong học tập không tự phát mà là quá trình có hƣớng dẫn của giáo viên.

Ở đó ngƣời giáo viên khéo léo đặt học sinh vào vị trí của ngƣời phát hiện lại, khám phá lại những tri thức đã có sẵn của loài ngƣời, của dân tộc. Bằng phƣơng pháp này thì tri thức mà học sinh lĩnh hội đƣợc không phải bằng phƣơng pháp thuyết trình, giảng giải một cách thụ động mà thông qua các hoạt động khám phá thì học sinh tự lực tìm tòi tri thức mới. a) Các kiểu dạy học khám phá 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Kiểu 1: Khám phá dẫn dắt (Guided Discovery). GV đƣa ra vấn đề, đáp án và dẫn dắt HS tìm cách giải quyết vấn đề đó.

Kiểu 2: Khám phá h trợ (Modified Discovery). GV đƣa ra vấn đề và gợi ý HS trả lời. Kiểu 3: Khám phá tự do (Free Discovery). Vấn đề, đáp án và phƣơng pháp giải quyết do HS tự lực tìm ra.

b) Các hình thức của dạy học khám phá Theo [12], hoạt động khám phá trong học tập có nhiều dạng khác nhau, từ trình độ thấp lên trình độ cao, tùy theo năng lực tƣ duy của học sinh và mức độ phức tạp của vấn đề cần khám phá mà có thể thực hiện theo cá nhân hoặc theo nhóm. Các dạng hoạt động khám phá trong học tập có thể là: - Trả lời câu hỏi - Điền từ, điền bảng, tra bảng… - Lập bảng, biểu đồ, đồ thị,… - Thử nghiệm, đề xuất giải quyết, phân tích nguyên nhân, thông báo kết quả,… - Thảo luận, tranh cãi về một vấn đề. - Giải bài toán, bài tập. - Điều tra thực trạng, đề xuất giải pháp cải thiện thực trạng, thực nghiệm giải pháp lớn.

- Làm bài tập lớn, chuyên đề, luận án, luận văn. Đặc trưng của dạy học khám phá Trong [25], tác giả đã viết: Khác với khám phá trong nghiên cứu khoa học, khám phá trong dạy học không phải là một quá trình tự phát mà có sự hƣớng dẫn của GV. Trong đó, ngƣời học đóng vai trò ngƣời phát hiện còn ngƣời dạy đóng vai trò là ngƣời tổ chức hoạt động. Do vậy, dạy học khám phá có những đặc trƣng sau: (1) Dạy học khám phá trong nhà trƣờng phổ thông không nhằm phát hiện những vấn đề mà loài ngƣời chƣa biết, mà chỉ giúp HS khám phá lại những tri thức có trong chƣơng trình môn học.

8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] (2) Dạy học khám phá không chỉ làm cho HS lĩnh hội sâu sắc tri thức của môn học, mà quan trọng hơn là trang bị cho ngƣời học phƣơng pháp suy nghĩ, cách thức phát hiện và giải quyết vấn đề mang tính độc lập, sáng tạo. (3) Dạy học khám phá thƣờng đƣợc thực hiện thông qua các hoạt động hoặc bằng các câu hỏi, mà khi HS thực hiện và giải đáp thì sẽ xuất hiện con đƣờng dẫn đến tri thức. (4) Trong dạy học khám phá, các hoạt động khám phá của HS thƣờng đƣợc tổ chức theo nhóm, m i thành viên đều tích cực tham gia vào các hoạt động của nhóm, qua đó HS tự đánh giá, tự điều chỉnh vốn tri thức của bản thân là cơ sở để hình thành phƣơng pháp tự học. Tình huống dạy học khám phá Tình huống dạy học là tổ hợp những mối quan hệ xã hội cụ thể đƣợc hình thành trong quá trình dạy học, trong đó ngƣời học là chủ thể hoạt động với đối tƣợng nhận thức trong môi trƣờng dạy học nhằm một mục đích dạy học cụ thể.

Tình huống dạy học là trạng thái bên trong nảy sinh do những tƣơng tác giữa chủ thể hoạt động và đối tƣợng nhận thức. Quan điểm của lý luận dạy học cho rằng tình huống dạy học là đơn vị cấu trúc, tế bào của bài học bao gồm tổ hợp các điều kiện cần thiết. Điều này chính là mục đích của dạy học, nội dung dạy học và phƣơng pháp dạy học. Về mặt cấu trúc thì tình huống trong dạy học khám phá có một các đặc điểm giống với tình huống trong dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề.

Trƣớc hết các tình huống là tình huống có vấn đề. Tình huống gợi vấn đề hay còn gọi là tình huống có vấn đề là tình huống mà ở đó gợi cho ngƣời học những khó khăn về lí luận hay thực tiễn mà họ thấy cần thiết phải vƣợt qua và có khả năng vƣợt qua nhƣng không phải ngay tức thời nhờ một thuật giải mà cần phải có quá trình tích cực suy nghĩ, hoạt động để biến đổi đối tƣợng hoạt động hoặc điều chỉnh kiến thức sẵn có. Tuy nhiên, tình huống dạy học khám phá có những đặc điểm riêng và khác với những tình huống dạy học trong các phƣơng pháp khác. Theo [26], dạy học khám phá có thể định nghĩa nhƣ một tình huống học tập trong đó nội dung chính cần đƣợc học không đƣợc giới thiệu mà học sinh phải tự khám phá, làm cho ngƣời học tham gia tích cực vào quá trình học.

9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Theo một số nhà nghiên cứu thì trong dạy học khám phá, ngƣời học cần có một số kỹ năng nhận thức nhƣ: quan sát, phân loại, phân tích, so sánh, tiên đoán, mô tả, khái quát hóa, hình thành giả thuyết, thiết kế thí nghiệm, phân tích dữ liệu. Nhƣ vậy điểm khác biệt nhất của tình huống dạy học khám phá đó là ngƣời giáo viên cần nghiên cứu nội dung dạy học, tìm ra và thiết kế những tình huống gợi vấn đề, tình huống có vấn đề để khuyến khích học sinh đƣa ra câu hỏi và tự mình tìm ra câu trả lời, hay rút ra những nguyên tắc từ những ví dụ hay kinh nghiệm thực tiễn. Dạy học khám phá vận dụng vào bộ môn Toán - THPT cần chú ý đến những nội dung đặc trƣng của môn Toán cho phù hợp trong quá trình dạy học. Trong môn Toán có những tình huống đƣợc lặp đi, lặp lại nhiều lần ở những thời điểm khác nhau trong chƣơng trình, các tình huống điển hình nhất là: dạy học khái niệm toán học; dạy học định lý toán học; dạy học quy tắc, phƣơng pháp; dạy học giải bài tập toán học.

Một số tình huống trong dạy học khám phá 1. Dạy học khái niệm Trong môn Toán, việc dạy học các khái niệm Toán học có một vị trí quan trọng hàng đầu. Khái niệm là sự suy nghĩ phản ánh những thuộc tính chung, thuộc tính bản chất của đối tƣợng. Khái niệm là một hình thức của kiến thức khoa học, trong đó những mặt cơ bản nhất, có tính cơ bản nhất của các sự vật hiện tƣợng đƣợc vạch ra dƣới dạng khái quát và đƣợc diễn tả bằng những lời khúc triết rõ ràng.

Khái niệm bao giờ cũng là sự khái quát hóa và quá trình hình thành khái niệm sẽ chỉ hiệu quả nếu nhƣ quá trình này phải định hƣớng tới việc khái quát hóa và trừu tƣợng hóa những thuộc tính bản chất của khái niệm đang hình thành. [8]  Việc dạy học các khái niệm toán học ở trƣờng THPT phải làm cho HS dần dần phải đạt các yêu cầu sau: a) Nắm vững các đặc điểm, đặc trƣng cho một khái niệm. b) Biết nhận dạng khái niệm, tức là biết phát hiện một đối tƣợng cho trƣớc có thuộc phạm vi một khái niệm nào đó hay không, đồng thời biết thể hiện một khái niệm, nghĩa là biết tạo ra một đối tƣợng thuộc phạm vi một khái niệm cho trƣớc. c) Biết phát biểu rõ ràng, chính xác định nghĩa của một số khái niệm.

d) Biết vận dụng khái niệm trong những tình huống cụ thể trong hoạt động giải toán và trong ứng dụng thực tiễn. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] e) Biết phân loại khái niệm và nắm đƣợc mối quan hệ của một khái niệm với những khái niệm khác trong cùng một hệ thống các khái niệm.  Các hoạt động dạy học khái niệm theo hƣớng khám phá: Thông thƣờng, m i khái niệm đều đƣợc giáo viên tổ chức dạy gồm phần chính là dạy định nghĩa khái niệm và dạy củng cố khái niệm. Tùy theo độ khó của khái niệm, trình độ của học sinh, cơ sở vật chất để dạy cách học cho hợp lí.

 Hoạt động dạy định nghĩa khái niệm: Giáo viên giúp HS tiếp cận dần với khái niệm thông qua việc cho học sinh thao tác trong phần mềm Cabri 3D để tạo ra các hình ảnh trực quan thông qua một số ví dụ, đƣa ra các câu hỏi để đặt HS vào tình huống khám phá để từ đó phát hiện đƣợc thuộc tính chung của các đối tƣợng trong các ví dụ.