CHƯƠNG 1 PHÂN TÍCH NHỮNG THAY ĐỔI CỦA CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 MÔN TOÁN CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Khái niệm năng lực Năng lực có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau, tùy thuộc vào góc độ tiếp cận. Theo Đỗ Ngọc Thống [15], “Năng lực (competency) là sự kết hợp giữa kiến thức (knowledge), kỹ năng (skill) và các giá trị (values), được thể hiện qua thói quen tư duy và hành động của mỗi cá nhân. Những thói quen này, khi được duy trì và phát triển, sẽ giúp cá nhân trở nên có năng lực, thể hiện qua khả năng thực hiện công việc dựa trên nền tảng kiến thức, kỹ năng và giá trị đã có.” Từ các cách tiếp cận trên, có thể hiểu rằng “Năng lực là sự kết hợp giữa kiến thức, kỹ năng, phẩm chất và thái độ của một cá nhân, giúp họ thực hiện nhiệm vụ một cách hiệu quả.” Trong chương trình giáo dục hướng tới phát triển năng lực, mục tiêu dạy học được xác định qua các nhóm năng lực.
Năng lực này bao gồm kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, động cơ, đạo đức và hành vi xã hội, tất cả được hình thành và phát triển trong quá trình học tập ở trường, cùng với sự tác động từ gia đình và xã hội. Chương trình giáo dục theo hướng phát triển năng lực không chỉ chú trọng cung cấp kiến thức, mà còn tập trung vào việc áp dụng các phương pháp, hoạt động sáng tạo và linh hoạt, nhằm khơi gợi khả năng giải quyết vấn đề của học sinh, giúp các em vận dụng những kiến thức đã học vào thực tế cuộc sống để giải quyết các tình huống hàng ngày. Khái niệm chương trình giáo dục Chương trình giáo dục có nguồn gốc lâu dài và đã phát triển qua các thời kỳ. Kieran Egan cho biết từ "chương trình" (curriculum) xuất phát từ tiếng 6 Latin, có nghĩa là "cuộc đua" hay "cuộc chạy nhanh", gợi lên hình ảnh một không gian tạm thời, nơi mọi sự kiện có thể diễn ra, nhưng không phải là nội dung cố định.
Dần dần, ý nghĩa của chương trình đã chuyển từ hình ảnh trường đua sang việc tập trung vào các hoạt động trí tuệ [19]. Theo Luật Giáo dục 2005, sửa đổi 2009 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, chương trình giáo dục là tài liệu pháp lý quy định các mục tiêu, chuẩn kiến thức, kỹ năng, nội dung giáo dục, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học, cùng với cách thức đánh giá kết quả học tập của học sinh. Chương trình giáo dục là căn cứ để biên soạn sách giáo khoa, tài liệu giảng dạy và làm cơ sở cho công tác thanh tra, chỉ đạo giáo dục trong phạm vi cả nước. Chương trình giáo dục theo nghĩa hẹp là những gì được thể hiện thành văn bản pháp quy, được công bố công khai trong mục tiêu giáo dục của nhà trường, là một hệ thống các môn học (khóa học) hay là nội dung của các môn học.
Chương trình giáo dục theo nghĩa rộng là tất cả các hoạt động mà người học cần thực hiện để theo học hết khóa học và đạt được mục đích tổng thể, là toàn bộ quá trình đi đến đích của người học, lấy người học làm trung tâm cho cả quá trình giảng dạy và đào tạo. Phát triển chương trình giáo dục là quá trình xây dựng kế hoạch và tổ chức các hoạt động học tập cho người học, bao gồm cả các hoạt động trong và ngoài lớp học, do các cơ sở giáo dục thực hiện. Phát triển chương trình giáo dục không chỉ là việc biên soạn các môn học trong một khóa học cụ thể mà còn bao gồm các bước như thiết kế nội dung, lập kế hoạch, thử nghiệm và nghiên cứu khoa học. Đây là một quá trình không ngừng nghỉ, nhằm điều chỉnh và hoàn thiện chương trình giáo dục sao cho phù hợp với sự phát triển của xã hội, kinh tế, khoa học và công nghệ.
Quan niệm này cho thấy chương trình giáo dục không phải là sản phẩm cố định mà là một thực thể cần được điều chỉnh, bổ sung và cải tiến thường xuyên, phản ánh sự thay đổi trong điều kiện xã hội, tiến bộ khoa học – kỹ thuật và yêu cầu của thị trường lao động. 7 Nói cách khác, khi mục tiêu đào tạo của hệ thống giáo dục quốc dân thay đổi để đáp ứng nhu cầu xã hội, chương trình giáo dục cần phải điều chỉnh và phát triển tương ứng. Đây là một quá trình liên tục, đòi hỏi chương trình giáo dục phải luôn được cập nhật và hoàn thiện để phù hợp với những yêu cầu mới. Kế hoạch giáo dục, kế hoạch bài dạy môn Toán 1.
Kế hoạch giáo dục môn Toán Kế hoạch giáo dục môn Toán là một tài liệu hoặc hệ thống các hoạt động được thiết kế một cách có hệ thống nhằm tổ chức, định hướng và triển khai việc giảng dạy môn Toán trong nhà trường [5]. Kế hoạch giảng dạy không chỉ đơn giản là một lịch trình mà còn bao gồm các mục tiêu học tập, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức lớp học và tiêu chí đánh giá kết quả học sinh. Mục tiêu dạy học được xác định dựa trên những kiến thức, kỹ năng và phẩm chất mà học sinh cần đạt được trong suốt quá trình học. Nội dung bài học được lựa chọn sao cho phù hợp với chương trình giáo dục, bảo đảm tính hệ thống và giúp học sinh nắm vững các khái niệm cơ bản trong môn Toán.
Các phương pháp dạy học, công cụ hỗ trợ và hình thức tổ chức lớp học cần phải được lựa chọn sao cho phù hợp với đặc điểm môn học và năng lực của học sinh. Đồng thời, kế hoạch giảng dạy cũng bao gồm các hình thức đánh giá để theo dõi sự tiến bộ của học sinh và điều chỉnh phương pháp giảng dạy khi cần thiết. Bên cạnh đó, việc phân bổ tiến độ giảng dạy cũng cần hợp lý, đảm bảo giáo viên có đủ thời gian để truyền đạt kiến thức, còn học sinh có thể thực hành và củng cố những gì đã học. Kế hoạch giảng dạy môn Toán giúp giáo viên thực hiện các bài học một cách có hệ thống và hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và phát triển năng lực toán học của học sinh.
Kế hoạch bài dạy môn Toán Kế hoạch bài dạy là một tài liệu chi tiết mà giáo viên chuẩn bị trước mỗi bài giảng, nhằm xác định rõ mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học [5]. Mục đích của kế hoạch bài dạy là giúp giáo viên tổ chức và 8 triển khai bài học một cách có hệ thống và hiệu quả, đảm bảo học sinh có thể tiếp thu các kiến thức, kỹ năng và phẩm chất cần thiết. Kế hoạch bao gồm các phần chính như mục tiêu bài học, nội dung bài học, các phương pháp dạy học phù hợp, các hoạt động học tập để học sinh có thể thực hành và ứng dụng kiến thức, công cụ hỗ trợ dạy học, và cách thức đánh giá kết quả học tập của học sinh. Việc lập kế hoạch bài dạy giúp giáo viên chuẩn bị đầy đủ các yếu tố cần thiết, từ đó tạo ra môi trường học tập hiệu quả, giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức và phát triển các năng lực.
Bên cạnh đó, giáo viên có thể chọn phương pháp và công cụ dạy học thích hợp, đảm bảo các hoạt động học tập được xây dựng sao cho phù hợp với khả năng của học sinh. Ngoài ra, kế hoạch bài dạy còn giúp giáo viên chủ động trong việc chuẩn bị các tình huống học tập, quản lý lớp học và điều chỉnh kịp thời khi gặp khó khăn. Tóm lại, kế hoạch bài dạy không chỉ là công cụ tổ chức giảng dạy mà còn là yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả dạy học và phát triển năng lực của học sinh. Khai thác chương trình 1.
Khái niệm khai thác chương trình giáo dục phổ thông môn Toán trung học cơ sở Theo tác giả, khai thác chương trình giáo dục là quá trình mà giáo viên và các nhà giáo dục nghiên cứu, phân tích và chuyển hóa các nội dung, mục tiêu, phương pháp, và yêu cầu của chương trình giáo dục thành những hoạt động dạy học cụ thể. Quá trình này bao gồm việc lựa chọn, tổ chức và điều chỉnh nội dung giảng dạy sao cho phù hợp với điều kiện thực tế, năng lực học sinh và mục tiêu giáo dục đã đặt ra. Thông qua việc khai thác chương trình, giáo viên có thể xây dựng và thiết kế các chương trình giảng dạy phù hợp với tình hình cụ thể của cơ sở giáo dục. Đồng thời, quá trình này còn giúp học sinh phát triển năng lực cá nhân, áp dụng kiến thức vào thực tiễn và đạt được kết quả giáo dục tốt nhất.
Sau mỗi tiết học, 9 giáo viên cần tự rút ra bài học kinh nghiệm, đặt ra mục tiêu mới, điều chỉnh phương pháp và nhiệm vụ để cải thiện hiệu quả dạy học. Chủ thể của hoạt động khai thác chương trình Ở cấp độ nhà trường, giáo viên là chủ thể chính khai thác chương trình giáo dục. Giáo viên là người thực hiện và cụ thể hóa chương trình giáo dục vào thực tế lớp học. Họ xây dựng kế hoạch giảng dạy dựa trên mục tiêu và yêu cầu của chương trình, đồng thời điều chỉnh nội dung sao cho phù hợp với năng lực của học sinh và đặc điểm lớp học.
Bên cạnh đó, giáo viên sử dụng các phương pháp giảng dạy sáng tạo, linh hoạt để khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập. Thêm vào đó, giáo viên cũng đóng vai trò trong việc đánh giá và phản hồi kết quả thực hiện chương trình, qua đó điều chỉnh các phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng giảng dạy. Không chỉ là người truyền đạt kiến thức, giáo viên còn là người điều chỉnh phương pháp và tổ chức các hoạt động học tập phù hợp với nhu cầu và đặc điểm của học sinh. Quy trình khai thác chương trình giáo dục môn Toán cho giáo viên trung học cơ sở theo định hướng phát triển năng lực học sinh Bước 1: Tìm hiểu chương trình giáo dục, kế hoạch giáo dục của tổ chuyên môn và sách giáo khoa môn Toán, từ đó xác định mục tiêu bài học và năng lực học sinh cần đạt được Giáo viên cần nghiên cứu sâu sắc chương trình giáo dục môn Toán để nắm vững các yêu cầu chung của chương trình cũng như sự phát triển của từng chủ đề qua các cấp học.