CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÔNG TÁC QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO CHUẨN CHỨC DANH NGHỀ NGHIỆP 1. Khái lược lịch sử nghiên cứu vấn đề Vấn đề phát triển đội ngũ GV từ lâu đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng và Nhà nước ta hết sức quan tâm. Ngày 21 tháng 10 năm 1964, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Tổng thống Niu Di lân, ngài Mali Môđibô Câyta đến thăm Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.
Người đã nói chuyện với các thầy cô giáo, sinh viên và CB, công nhân viên của trường. Trong bài nói, Hồ Chí Minh đã khẳng định những công lao to lớn của các thầy cô giáo đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng đất nước, cũng như trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Bác Hồ kính yêu đã dạy: “Nhiệm vụ giáo dục là rất quan trọng và vẻ vang, nếu không có thầy giáo thì không có giáo dục… không có giáo dục, không có CB thì không nói gì đến kinh tế – văn hóa”. Người còn chỉ rõ vai trò và ý nghĩa của nghề dạy học.
Có gì vẻ vang hơn là ĐT những thế hệ sau này tích cực xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản… Thực hiện tư tưởng của Hồ Chủ Tịch, suốt nửa thế kỷ qua, Đảng và nhà nước ta không ngừng chỉ đạo, tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng và phát triển đội ngũ GV. Nhiều công trình nghiên cứu về đội ngũ GV đã được triển khai dưới sự chỉ đạo của Bộ GD&ĐT. Tiêu biểu trong các nghiên cứu đó là những công trình nghiên cứu về mô hình nhân cách của đội ngũ GV các cấp học, bậc học và mô hình nhân cách của người quản lý nhà trường trong hệ thống giáo dục quốc dân. Nghiên cứu về đội ngũ GV còn được thực hiện dưới góc độ QLGD ở cấp vĩ mô và vi mô.
Nhiều hội thảo khoa học về chủ đề đội ngũ GV dưới góc độ QLGD theo ngành, bậc học đã được thực hiện. Có thể kể đến một số 6 nghiên cứu loại này của các tác giả Vũ Thị Liên: “Một số biện pháp BD nghiệp vụ năng lực quản lý chuyên môn cho hiệu trưởng trường mầm non quận 5 - TP Hồ Chí Minh”; Hoàng Văn Huân: “Một số biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn cả hiệu trường các trường THPT huyện Quảng Xương - Thanh Hoá”; Nguyễn Văn Diễm: “Hiệu trưởng THPT chỉ đạo thực hiện chất lượng bộ môn”: Nguyễn Văn Hiến: “Thực trạng và giải pháp ĐT BD đội ngũ GV trung học đáp ứng yêu cầu phát triển GD&ĐT Bình Thuận”; Lê Thị Hoan: “Các biện pháp quản lý của hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở trường THPT tỉnh Thanh Hoá”. Trong chương trình ĐT thạc sỹ QLGD, vấn đề đội ngũ GV cũng được triển khai nghiên cứu một cách tương đối có hệ thống. Nhiều đề tài luận văn tốt nghiệp đã chọn đề tài nghiên cứu thuộc lĩnh vực quản lý nhân sự trong giáo dục, trong đó có vấn đề phát triển đội ngũ GV.
Các tác giả nghiên cứu về vấn đề phát triển đội ngũ GV theo bậc học và ngành học trong đó chủ yếu đề cập đến đội ngũ GV của các trường đại học, cao đẳng và khối trường trung học. Có thể kể đến nghiên cứu của tác giả Vũ Đình Chuẩn về biện pháp phát triển đội ngũ GV Trung học chuyên nghiệp của TP Đà Nẵng, nghiên cứu của tác giả Nguyễn Công Chánh về giải pháp quản lý phát triển đội ngũ GV trường Cao Đẳng sư phạm Bạc Liêu, nghiên cứu của tác giả Nguyễn Ngọc Cầu về các biện pháp phát triển đội ngũ GV tin học ở trường THCS. Nghiên cứu về đội ngũ GV còn được thực hiện dưới góc độ là nội dung của công tác quy hoạch phát triển giáo dục của vùng, miền, lãnh thổ. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu của các đề tài đã dẫn ra ở trên, có rút ra một số nhận xét như sau: Nghiên cứu về đội ngũ GV được triển khai ở nhiều bình diện khác nhau và đặc biệt được quan tâm trên bình diện QLGD.
Các nghiên cứu về phát triển đội ngũ được tập trung vào hai mảng chính: Nghiên cứu phát triển đội ngũ GV theo cấp bậc và ngành học. Nghiên 7 cứu phát triển đội ngũ GV cho từng cơ sở giáo dục thuộc bậc, cấp, ngành học bằng con đường tổ chức các hoạt động ĐT, BD. Tuy đã có một số nghiên cứu cụ thể về quản lý của hiệu trưởng THPT đối với công tác BD GV ở các địa bàn vùng, miền trong cả nước. Tuy nhiên những nghiên cứu trên chủ yếu tập trung ở khu vực TP hay ở các nhà trường đại học, cao đẳng, các trường THPT.
Những nghiên cứu về quản lý hoạt động BD GV ở các nhà trường THCS, nhất là ở địa bàn nông thôn, miền núi còn ít và chưa trở thành hệ thống. Các khái niệm liên quan đến đề tài 1. Khái niệm quản lý Xét về từ ngữ, thuật ngữ “quản lý” (tiếng Việt gốc Hán) có thể hiểu là hai quá trình tích hợp vào nhau; quá trình “quản” là sự coi sóc, giữ gìn, duy trì ở trạng thái “ổn định”; quá trình “lý” là sửa sang, sắp xếp, đổi mới để đưa tổ chức vào thế “phát triển”. Cho đến nay đã có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm quản lý, sau đây là một số quan điểm chính: Theo tác giả Trần Kiểm: "Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh phối hợp các nguồn (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài nước (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất" [20,tr.
Các tác giả ở trường Đại học Giáo dục - ĐHQGHN là Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc đưa ra quan niệm: “Quản lý là sự tác động có chủ đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu của tổ chức” [12,tr. Từ những quan niệm trên có thể đi đến cách hiểu khái quát của quản lý như sau: Quản lý (một tổ chức/hệ thống) là tổ hợp các tác động chuyên biệt, 8 có chủ đích của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý và đối tượng quản lý nhằm phát huy những tiềm năng của các yếu tố,các mối quan hệ chức năng, sử dụng hiệu quả các nguồn lực và cơ hội của tổ chức/ hệ thống trên cơ sở đó đảm bảo cho tổ chức, hệ thống vận hành (hoạt động) tốt, đạt được các mục tiêu đã đặt ra với chất lượng và hiệu quả tối ưu trong các điều kiện biến động của môi trường. Khái niệm bồi dưỡng; quản lý hoạt động bồi dưỡng 1.1 Bồi dưỡng “Bồi dưỡng là làm tăng thêm năng lực và phẩm chất” [26,tr.Về kiến thức và nghiệp vụ, BD được xem là “Làm cho tốt hơn, giỏi hơn” [28,tr. Bồi dưỡng theo nghĩa rộng là quá trình GD&ĐT nhằm hình thành nhân cách và những phẩm chất riêng của nhân cách theo định hướng mục đích đã chọn.
Theo UNESCO, định nghĩa bồi dưỡng với ý nghĩa nâng cao nghề nghiệp, quá trình này diễn ra cho mỗi cá nhân nhằm đáp ứng nhu cầu lao động nghề nghiệp. Bồi dưỡng theo nghĩa hẹp là trang bị thêm kiến thức, kỹ năng nhằm nâng cao và hoàn thiện năng lực hoạt động trong các lĩnh vực cụ thể. Theo nhóm tác giả đề tài KX 07-14, “BD có thể coi là quá trình cập nhật hóa kiến thức còn thiếu hoặc đã lạc hậu; bổ túc nghề nghiệp, ĐT lại hoặc củng cố các kỹ năng nghề nghiệp theo các chuyên đề” [16,tr. Như vậy, BD thực chất là bổ sung “bồi đắp” những thiếu hụt về tri thức, cập nhật cái mới trên cơ sở “nuôi dưỡng” những cái cũ còn phù hợp để mở mang có hệ thống những tri thức, kỹ năng, nghiệp vụ, làm giàu vốn hiểu biết, nâng cao hiệu quả lao động.
Công tác BD được thực hiện trên nền tảng các loại trình độ được ĐT cơ bản từ trước. BD là một hoạt động có chủ đích nhằm cập nhật những kiến thức mới, tiến bộ hoặc nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ (CMNV) để tăng thêm năng lực cho đội ngũ. Hoạt động BD 9 là việc làm thường xuyên, liên tục góp phần hoàn thiện khả năng, trình độ của đội ngũ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Trong loại hình ĐT không chính quy, ta thường bắt gặp thuật ngữ ĐT lại.
Loại hình này cũng nhằm nâng cao năng lực, phẩm chất CMNV cho người lao động. Song ĐT lại là quá trình giúp cho người lao động có cơ hội học tập ở một lĩnh vực chuyên môn mới để có thể đổi nghề. Trong phương châm “Giáo dục thường xuyên, học tập suốt đời” thì ĐT, BD và ĐT lại là quá trình thống nhất. BD và ĐT lại là sự tiếp nồi quá trình ĐT chứ không phải là sự khởi đầu; cũng có khi BD, ĐT lại tạo ra tiền đề về tiêu chuẩn cho quá trình ĐT chính quy ở bậc cao hơn về trình độ CMNV trong lĩnh vực cụ thể (Chẳng hạn chuyển đổi Đại học QLGD để tiếp tục ĐT Thạc sĩ QLGD).2 Bồi dưỡng giáo viên Bồi dưỡng giáo viên là một nội dung trong công các quản lý nhà trường của Hiệu trưởng, cũng là nội dung quản lý của các cấp quản lý giáo dục.
BDGV thực chất là quá trình bổ sung tri thức, kỹ năng để nâng cao trình độ chuyên môn, phẩm chất nhà giáo năng lực dạy học và giáo dục. Bồi dưỡng và phát triển đội ngũ giáo viên nhằm nâng cao, hoàn thiện nhân cách của giáo viên. Muốn nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường THCS, người làm công tác quản lý cần đặc biệt quan tâm tới công tác bồi dưỡng đội ngũ giáo viên. Trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, BDGV chỉ việc nâng cao, hoàn thiện trình độ chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ cho các GV đang dạy học.
Nói cách khác, BDGV thực chất là bổ sung những kiến thức còn thiếu hoặc đã lạc hậu, cập nhật thêm những tri thức mới về các lĩnh vực của khoa học giáo dục nhằm nâng cao trình độ mọi mặt cho đội ngũ GV nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của sự nghiệp trồng người. Quản lý hoạt động bồi dưỡng Quản lý hoạt động BD là tổ hợp các phương pháp tiến hành của chủ thể quản lý, tác động đến đối tượng quản lý để hoạt động BD đạt hiệu quả cao nhất. Cụ thể quản lý hoạt động BD là việc thực hiện các chức năng quản lý trong quá trình tổ chức BD từ chức năng hoạch định – tổ chức – chỉ đạo – kiểm tra, đánh giá để hoạt động BD đạt hiệu quả.