Biện Pháp Tạo Hứng Thú Học Tập Cho Học Sinh Trong Dạy Học Ngữ Văn 12

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ued một số biện pháp tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học phần văn bản nhật dụng ngữ, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Triệu Thanh Hƣơng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Ban
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sƣ phạm Ngữ văn
• Đề tài: Một Số Biện Pháp Tạo Hứng Thú Học Tập Cho Học Sinh Trong Dạy Học Phần Văn Bản Nhật Dụng (Ngữ Văn 12 – Chƣơng Trình Nâng Cao)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• CÁC KÍ HIỆU VIẾT TẮT ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG LUẬN VĂN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu
• 0.3. Mục đích nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Giả thuyết khoa học
• 0.8. Hướng triển khai nghiên cứu và cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP PHẦN VĂN BẢN NHẬT DỤNG CHO HỌC SINH LỚP 12
• 1.1. VBND và các bài học về VBND trong chương trình Ngữ văn
• 1.1.1. Một số khái niệm
• 1.1.2. Những đặc trưng của VBND
• 1.1.3. Ý nghĩa của việc dạy học VBND trong chương trình Ngữ văn
• 1.2. Hứng thú và hứng thú học tập Ngữ văn của học sinh
• 1.2.1. Những đặc trưng cơ bản của hứng thú học tập
• 1.2.2. Các điều kiện để tạo hứng thú học tập
• 1.2.3. Biểu hiện của hứng thú học tập
• 1.2.4. Vai trò của hứng thú học tập
• 1.3. Thực trạng dạy học VBND xét từ góc độ tạo hứng thú học tập cho HS
• 1.4. Phân tích nội dung của hệ thống các bài học về VBND trong Ngữ văn 12 nâng cao
• 1.5. Thực trạng việc tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học VBND
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC BIỆN PHÁP TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CÁC BÀI HỌC VỀ VĂN BẢN NHẬT DỤNG (NGỮ VĂN 12 – CHƯƠNG TRÌNH NÂNG CAO)
• 2.1. Nguyên tắc tạo hứng thú cho HS trong dạy học các bài học về VBND
• 2.1.1. Đảm bảo tính hình tượng, tính nghệ thuật
• 2.1.2. Đảm bảo tính vừa sức, tạo sức
• 2.1.3. Đảm bảo tính thực tiễn
• 2.1.4. Đảm bảo tính dân chủ
• 2.1.5. Đảm bảo phát huy sức mạnh trí tuệ, tình cảm và hứng thú tập thể
• 2.2. Sử dụng PPDH theo nhóm trong dạy học các bài học về VBND
• 2.2.1. PPDH theo nhóm và việc tạo hứng thú cho HS trong dạy học các bài học về VBND
• 2.2.2. Quy trình vận dụng PPDH theo nhóm trong dạy học các VBND, bài học về VBND
• 2.3. Sử dụng PPDH nêu vấn đề trong dạy học các bài học về VBND
• 2.3.1. Bản chất của dạy học nêu vấn đề và việc tạo hứng thú cho HS trong dạy học các bài học về VBND
• 2.3.2. Các nội dung của dạy học nêu vấn đề trong dạy học các bài học về VBND
• 2.4. Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các bài học về VBND
• 2.4.1. Công nghệ thông tin với việc tạo hứng thú học tập cho HS trong dạy học các bài học về VBND
• 2.4.2. Biện pháp ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các bài học về VBND
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm
• 3.4. Phương pháp tiến hành và cách tiếp cận
• 3.5. Kết quả thực nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Biện Pháp Tạo Hứng Thú Học Tập Cho Học Sinh Ngữ Văn 12

Việc tạo hứng thú học tập cho học sinh trong môn Ngữ văn 12 là một nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao chất lượng dạy học. Hứng thú học tập không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn kích thích sự sáng tạo và phát triển tư duy. Các biện pháp tạo hứng thú cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm tâm lý và nhu cầu của học sinh.

1.1. Khái Niệm Hứng Thú Học Tập Trong Ngữ Văn

Hứng thú học tập là trạng thái tâm lý tích cực của học sinh khi tham gia vào quá trình học tập. Nó thể hiện qua sự quan tâm, động lực và sự tham gia tích cực của học sinh trong các hoạt động học tập. Để tạo ra hứng thú, giáo viên cần hiểu rõ về tâm lý học sinh và các yếu tố ảnh hưởng đến hứng thú học tập.

1.2. Vai Trò Của Hứng Thú Trong Dạy Học Ngữ Văn

Hứng thú học tập đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả dạy học. Khi học sinh có hứng thú, họ sẽ dễ dàng tiếp thu kiến thức, tham gia thảo luận và thực hiện các hoạt động học tập một cách chủ động. Điều này không chỉ giúp học sinh hiểu bài tốt hơn mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện.

II. Những Thách Thức Trong Việc Tạo Hứng Thú Học Tập Cho Học Sinh

Mặc dù việc tạo hứng thú học tập cho học sinh là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình thực hiện. Các yếu tố như nội dung bài học khô khan, phương pháp giảng dạy chưa phù hợp, và thiếu sự tương tác giữa giáo viên và học sinh có thể làm giảm hứng thú học tập.

2.1. Nội Dung Bài Học Khô Khan

Nhiều bài học trong chương trình Ngữ văn 12 thường mang tính chất lý thuyết, thiếu sự gắn kết với thực tiễn. Điều này khiến học sinh cảm thấy nhàm chán và không có động lực để học tập. Cần có những biện pháp để làm cho nội dung bài học trở nên sinh động và gần gũi hơn với học sinh.

2.2. Phương Pháp Giảng Dạy Chưa Phù Hợp

Phương pháp giảng dạy truyền thống, chủ yếu là thuyết trình, không khuyến khích sự tham gia của học sinh. Cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm, học tập trải nghiệm để tạo ra môi trường học tập hấp dẫn hơn.

III. Phương Pháp Tạo Hứng Thú Học Tập Cho Học Sinh Ngữ Văn 12

Để tạo hứng thú học tập cho học sinh, giáo viên có thể áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng sống và tư duy phản biện.

3.1. Sử Dụng Công Nghệ Trong Dạy Học

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học giúp tạo ra những bài học sinh động và hấp dẫn hơn. Các công cụ như video, phần mềm học tập trực tuyến có thể giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức và tạo hứng thú học tập.

3.2. Tổ Chức Các Hoạt Động Ngoại Khóa

Các hoạt động ngoại khóa như câu lạc bộ văn học, thi viết sáng tạo hay các buổi giao lưu văn hóa giúp học sinh có cơ hội thực hành và trải nghiệm thực tế. Điều này không chỉ tạo hứng thú mà còn giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Các Biện Pháp Tạo Hứng Thú

Việc áp dụng các biện pháp tạo hứng thú học tập trong thực tế đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn phát triển được nhiều kỹ năng mềm cần thiết cho cuộc sống.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Thực Tiễn

Nghiên cứu cho thấy rằng khi áp dụng các biện pháp tạo hứng thú, tỷ lệ học sinh tham gia tích cực vào các hoạt động học tập tăng lên rõ rệt. Học sinh cảm thấy hào hứng hơn với môn học và có xu hướng tìm hiểu sâu hơn về các chủ đề được giảng dạy.

4.2. Phản Hồi Từ Học Sinh

Học sinh đã có những phản hồi tích cực về các phương pháp dạy học mới. Nhiều em cho biết cảm thấy thích thú hơn khi học Ngữ văn và mong muốn tham gia nhiều hoạt động học tập hơn.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Việc Tạo Hứng Thú Học Tập

Việc tạo hứng thú học tập cho học sinh Ngữ văn 12 không chỉ là một nhiệm vụ ngắn hạn mà còn là một quá trình liên tục. Cần có sự đổi mới trong phương pháp dạy học và nội dung bài học để đáp ứng nhu cầu của học sinh trong thời đại mới.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Trong tương lai, việc tạo hứng thú học tập sẽ tiếp tục được chú trọng. Các giáo viên cần thường xuyên cập nhật phương pháp giảng dạy và nội dung bài học để phù hợp với sự phát triển của xã hội và nhu cầu của học sinh.

5.2. Vai Trò Của Giáo Viên Trong Việc Tạo Hứng Thú

Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra môi trường học tập tích cực. Sự nhiệt huyết và sáng tạo của giáo viên sẽ là động lực lớn để học sinh hứng thú và yêu thích môn học hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong chương trình giáo dục phổ thông, môn Ngữ văn giữ vai trò trọng tâm trong việc bồi dưỡng tư tưởng, nhân cách và năng lực thẩm mỹ cho học sinh. Khi tiến hành đổi mới chương trình và sách giáo khoa theo định hướng tích hợp và gắn liền với đời sống xã hội, bộ phận văn bản nhật dụng và các bài học liên quan đã được đưa vào giảng dạy chính thức, chiếm khoảng 10% tổng thời lượng toàn cấp học. Tại chương trình Ngữ văn 12 nâng cao, hệ thống này bao gồm 9 văn bản nhật dụng và 9 bài học chuyên đề rèn luyện kỹ năng thực hành ngôn ngữ đời sống.

Tuy nhiên, thực tiễn dạy học giai đoạn 2009 - 2010 tại nhiều trường trung học phổ thông cho thấy hiệu quả tiếp nhận mảng kiến thức này còn nhiều hạn chế. Do tính chất văn bản nhật dụng thường mang khuôn mẫu văn bản hành chính hoặc nghị luận xã hội giàu số liệu, học sinh dễ nảy sinh tâm lý nhàm chán, thiếu sự tương tác chủ động. Đa số giáo viên vẫn lặp lại lối truyền thụ thuyết trình một chiều, biến giờ học nhật dụng thành các tiết đọc hiểu văn học hàn lâm, làm triệt tiêu bản chất thực tiễn vốn có của thể loại.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Sư phạm Ngữ văn của tác giả Triệu Thanh Hương, thực hiện tại Trường Đại học Giáo dục thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2010 dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Thị Ban, đã giải quyết căn bản điểm nghẽn phương pháp này. Mục tiêu cụ thể của công trình là nghiên cứu hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn, từ đó thiết kế các biện pháp sư phạm kích thích hứng thú nhận thức của học sinh lớp 12 đối với phần văn bản nhật dụng. Nghiên cứu được triển khai khảo sát và thực nghiệm tại 3 trường trung học phổ thông tiêu biểu trên địa bàn tỉnh Nam Định gồm: Trường THPT Nguyễn Bính, Trường THPT Nguyễn Đức Thuận và Trường THPT Hoàng Văn Thụ. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài được khẳng định qua việc nâng cao chất lượng tiếp nhận tri thức nhật dụng, giúp học sinh phát triển toàn diện kỹ năng giao tiếp thực tế và định hình tư duy công dân hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên 2 trụ cột lý thuyết nền tảng: lý thuyết tâm lý học về hứng thú nhận thức của các tác giả Cô-va-li-nôp, Mia-si-sôp và quan điểm giáo dục hiện đại về dạy học tích hợp gắn kết nhà trường với thực tiễn đời sống.

Hứng thú học tập môn Ngữ văn được xác định là thái độ say mê, tự giác, tích cực đặc biệt của cá nhân đối với môn học, hình thành trên cơ sở nhận thức rõ tầm quan trọng của tri thức và sự gắn kết tình cảm sâu sắc. Mô hình cấu trúc hứng thú trong nghiên cứu là sự hợp nhất hữu cơ giữa quá trình nhận thức lý trí và rung cảm tình cảm. Cấu trúc chủ thể học sinh gồm 3 thành tố: cấu trúc tâm lý (năng lực tưởng tượng, nhu cầu, khát vọng), cấu trúc văn hóa (kinh nghiệm thẩm mỹ, vốn sống) và cấu trúc nhân cách (thế giới quan, bản lĩnh ứng xử).

Bên cạnh đó, nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm và đặc trưng then chốt:

1. Văn bản nhật dụng: Những văn bản đề cập đến các đề tài bức thiết, mang tính thời sự của xã hội hiện đại như môi trường, dịch bệnh, văn hóa hội nhập và trách nhiệm công dân.
2. Bài học về văn bản nhật dụng: Hệ thống mục tiêu, hoạt động học tập sử dụng văn bản nhật dụng làm đối tượng đọc hiểu hoặc ngữ liệu thực hành tạo lập văn bản.
3. Tính thực tiễn và tính cập nhật: Sợi dây kết nối bài học với dòng chảy thông tin ngoài lớp học.
4. Đa dạng hóa phương thức biểu đạt: Sự kết hợp giữa nghị luận, thuyết minh, tự sự và biểu cảm nhưng vẫn đảm bảo giá trị nghệ thuật ngôn từ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập thông qua hệ thống khảo sát thực chứng, bao gồm tài liệu chuyên ngành tâm lý học giáo dục, chương trình sách giáo khoa Ngữ văn 12 nâng cao, hệ thống giáo án thực tế, phiếu điều tra an-két và biên bản phỏng vấn sâu.

Nghiên cứu áp dụng quy trình chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện tại 3 trường trung học phổ thông thuộc tỉnh Nam Định (THPT Hoàng Văn Thụ, THPT Nguyễn Bính, THPT Nguyễn Đức Thuận). Cỡ mẫu khảo sát thực trạng bao gồm 5 giáo viên bộ môn giàu kinh nghiệm và 180 học sinh khối 12. Trong giai đoạn thực nghiệm sư phạm, tác giả lựa chọn 4 lớp học gồm 2 lớp thực nghiệm và 2 lớp đối chứng tại các lớp 12A1, 12A2 để tiến hành giảng dạy theo giáo án mới.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thực nghiệm đối chứng kết hợp xử lý thống kê định lượng và định tính là nhằm đảm bảo tính khách quan tuyệt đối. Việc đo lường trước và sau tác động sư phạm cho phép cô lập biến số phương pháp dạy học, chứng minh một cách khoa học rằng sự gia tăng điểm số và mức độ hứng thú hoàn toàn xuất phát từ hệ thống biện pháp mới được đề xuất. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt trong giai đoạn 2009 - 2010, với các đợt dự giờ, điều tra khảo sát và thực nghiệm đối chứng kéo dài trong 2 học kỳ năm học lớp 12.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu điều tra thực trạng và kết quả thực nghiệm sư phạm tại 3 trường trung học phổ thông đã chỉ ra 4 phát hiện then chốt:

Thứ nhất, trước thực nghiệm, hơn 65% học sinh được khảo sát cảm thấy giờ học văn bản nhật dụng khô cứng, đơn điệu. Nguyên nhân trực tiếp là do phương pháp thuyết trình truyền thống của giáo viên chiếm tới trên 80% thời lượng tiết dạy, khiến người học hoàn toàn thụ động trong khâu tiếp nhận thông tin.

Thứ hai, việc áp dụng hệ thống biện pháp tạo hứng thú đồng bộ (học tập theo nhóm, dạy học nêu vấn đề và ứng dụng công nghệ thông tin) đã làm thay đổi căn bản thái độ học tập. Tỷ lệ học sinh tự giác chuẩn bị tư liệu thực tế trước bài học tại nhóm thực nghiệm tăng thêm khoảng 42% so với nhóm đối chứng duy trì phương pháp cũ.

Thứ ba, chất lượng học tập đo bằng điểm số kiểm tra thực hành kỹ năng viết và thuyết trình ghi nhận sự chênh lệch rõ nét. Tại các lớp thực nghiệm (12A1, 12A2), tỷ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi đạt trên 78%, cao hơn 25% so với các lớp đối chứng chỉ đạt mức xấp xỉ 53%. Tỷ lệ điểm trung bình và dưới trung bình ở nhóm thực nghiệm giảm sâu xuống dưới mức 6%.

Thứ tư, khả năng liên hệ bản thân và vận dụng tri thức nhật dụng vào giải quyết các vấn đề thực tiễn đời sống tăng trưởng vượt bậc, từ mức 30% ở giai đoạn điều tra ban đầu lên đạt mức 75% sau khi học sinh trải qua trọn vẹn quy trình học tập 3 bước: trước, trong và sau giờ lên lớp.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội về mặt định lượng của nhóm thực nghiệm phản ánh đúng quy luật tâm lý nhận thức của lứa tuổi học sinh trung học phổ thông. Ở độ tuổi 17 - 18, học sinh có nhu cầu mạnh mẽ trong việc khẳng định cái tôi cá nhân, tranh biện và tìm hiểu các hiện tượng xã hội nóng bỏng như vấn đề căn bệnh thế kỷ trong thông điệp của Cô-phi An-nan, hay thách thức hội nhập văn hóa trong bài viết của tác giả Trần Đình Hượu. Phương pháp dạy học nêu vấn đề kết hợp với công nghệ nghe nhìn đa phương tiện đã chuyển hóa các số liệu khô khan thành những tình huống đời sống sinh động, đánh thức nhu cầu khám phá nội tại của người học.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa rất rõ nét thông qua biểu đồ cột so sánh phân phối điểm số định kỳ giữa nhóm thực nghiệm và đối chứng, kết hợp cùng bảng ma trận đối sánh 5 tiêu chí định tính: mức độ chú ý nghe giảng, tần suất phát biểu tranh luận, khả năng hợp tác nhóm, chất lượng bài thu hoạch dự án và thái độ tích cực tự học ở nhà.

So sánh với các nghiên cứu trước đây về văn bản nhật dụng ở cấp trung học cơ sở vốn chỉ dừng lại ở các mẹo kỹ thuật đặt câu hỏi gợi mở, công trình này đã bước tiến xa hơn khi xây dựng thành công một mô hình sư phạm hoàn chỉnh cấp trung học phổ thông. Kết quả khẳng định việc đổi mới phương pháp không làm giảm tính nghệ thuật văn chương mà ngược lại, gia tăng chiều sâu nhận thức và năng lực hành dụng thực tế cho học sinh.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả giảng dạy các bài học văn bản nhật dụng trong chương trình lớp 12, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

1. Thiết kế quy trình dạy học hợp tác theo nhóm kết hợp ứng dụng công nghệ thông tin

• Động từ hành động: Tái cấu trúc giờ học thành các dự án nghiên cứu nhỏ, chỉ đạo học sinh sưu tầm tài liệu đa phương tiện từ báo chí, internet và trình chiếu báo cáo.
• Chủ thể thực hiện: Giáo viên bộ môn Ngữ văn.
• Timeline: Áp dụng định kỳ trong toàn bộ các tiết đọc hiểu và làm văn nhật dụng suốt học kỳ I và học kỳ II.
• Target metric: Nâng tỷ lệ học sinh tham gia thảo luận tương tác chủ động trong nhóm lên trên 85%.

2. Xây dựng ngân hàng tình huống có vấn đề gắn liền với thực tiễn thời sự

• Động từ hành động: Biên soạn và tích hợp các câu hỏi mở, các tình huống mâu thuẫn xã hội đương đại vào phần khởi động và luyện tập của bài học.
• Chủ thể thực hiện: Tổ chuyên môn Ngữ văn các trường trung học phổ thông.
• Timeline: Cập nhật định kỳ hằng tháng theo các dòng sự kiện kinh tế - xã hội.
• Target metric: Xây dựng tối thiểu 10 tình huống thực tế mẫu cho mỗi học kỳ; đạt 80% học sinh biết tự liên hệ bài học với trách nhiệm công dân.

3. Đổi mới hình thức kiểm tra đánh giá theo hướng tiếp cận sản phẩm thực hành

• Động từ hành động: Chuyển đổi phương thức kiểm tra truyền thống sang đánh giá sản phẩm thực tế như đề cương diễn thuyết, bài thuyết trình đa phương tiện, bài phóng sự ngắn hoặc kế hoạch hành động cá nhân.
• Chủ thể thực hiện: Ban giám hiệu và Tổ chuyên môn nhà trường.
• Timeline: Thực hiện trong các bài kiểm tra định kỳ 1 tiết và kiểm tra thường xuyên trong năm học.
• Target metric: Dành ít nhất 40% dung lượng đánh giá cho các kỹ năng thực hành ngôn ngữ và thuyết trình thực tế.

4. Tổ chức các khóa tập huấn bồi dưỡng kỹ năng sư phạm hiện đại cho giáo viên

• Động từ hành động: Đào tạo chuyên sâu về kỹ năng khai thác phần mềm dạy học, kỹ thuật điều phối thảo luận nhóm và phương pháp tích hợp liên môn.
• Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các trường đại học sư phạm.
• Timeline: Tổ chức định kỳ 2 lần mỗi năm học vào các đợt sinh hoạt chuyên đề.
• Target metric: 100% giáo viên giảng dạy khối 12 làm chủ quy trình dạy học tích cực phần văn bản nhật dụng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật và ứng dụng nghiệp vụ giá trị dành cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Giáo viên Ngữ văn tại các trường trung học phổ thông

• Lợi ích: Tiếp cận quy trình 3 bước chuẩn hóa cùng hệ thống giáo án mẫu chi tiết cho 9 bài học nhật dụng lớp 12.
• Use case: Vận dụng trực tiếp vào việc soạn giảng các tiết học đọc hiểu như bài viết về kẻ sĩ hiện đại hay bài học luyện tập diễn thuyết trước đám đông.

2. Cán bộ quản lý giáo dục và Tổ trưởng chuyên môn

• Lợi ích: Nắm bắt khung tiêu chuẩn đánh giá giờ dạy tích hợp và phương pháp đo lường hứng thú học tập của học sinh.
• Use case: Xây dựng kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học cấp tổ, tổ chức các buổi thao giảng chuyên đề và thanh tra chuyên môn.

3. Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Sư phạm Ngữ văn

• Lợi ích: Tham khảo phương pháp luận nghiên cứu thực nghiệm đối chứng, khung lý thuyết tâm lý học giáo dục và hệ thống công cụ khảo sát định lượng chuẩn mực.
• Use case: Sử dụng làm tài liệu trích dẫn, khung tham chiếu để phát triển các đề tài nghiên cứu về phương pháp dạy học phân môn Ngữ văn.

4. Chuyên viên nghiên cứu và Ban biên soạn chương trình sách giáo khoa

• Lợi ích: Khai thác các dữ liệu thực chứng về tâm lý tiếp nhận của học sinh đối với ngữ liệu nhật dụng.
• Use case: Định hướng lựa chọn ngữ liệu cập nhật, thiết kế hệ thống câu hỏi bài tập mang tính hành dụng cao cho các bộ sách giáo khoa mới.

Câu hỏi thường gặp

1. Văn bản nhật dụng có gì khác biệt so với các tác phẩm văn học truyền thống trong chương trình lớp 12? Văn bản nhật dụng không quy định một thể loại cố định mà tập trung vào tính chất nội dung mang tính thời sự, bức thiết của đời sống đương đại như dân số, môi trường, dịch bệnh và hội nhập. Ngữ liệu này vừa là đối tượng đọc hiểu vừa là công cụ giao tiếp thực tế, chiếm khoảng 10% phân phối chương trình, đòi hỏi phương pháp tiếp cận gắn liền với kỹ năng sống thay vì chỉ phân tích hình tượng nghệ thuật đơn thuần.

2. Làm thế nào để khắc phục triệt để tính khô cứng, khuôn mẫu của các bài học nhật dụng? Giáo viên cần chuyển dịch vai trò từ người thuyết giảng áp đặt sang người tổ chức hoạt động học tập. Việc kết hợp phương pháp dạy học nêu vấn đề, tổ chức làm việc nhóm và ứng dụng bài giảng điện tử tương tác sẽ biến những kiến thức mang tính hành chính, số liệu thành các diễn đàn tranh biện sôi nổi, kích thích học sinh tự kiến tạo tri thức.

3. Quy trình 3 bước tạo hứng thú học tập được triển khai như thế nào trên thực tế? Quy trình gồm: Bước 1 (Trước giờ học) giao nhiệm vụ tìm kiếm tư liệu đời sống và hình ảnh liên quan; Bước 2 (Trong giờ học) tổ chức thảo luận nhóm, nêu tình huống có vấn đề và trình chiếu đa phương tiện; Bước 3 (Sau giờ học) hướng dẫn học sinh viết bài thu hoạch, xây dựng đề cương diễn thuyết hoặc liên hệ hành động thực tiễn tại địa phương.

4. Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học văn bản nhật dụng cần lưu ý những nguyên tắc gì? Việc sử dụng công nghệ thông tin phải đảm bảo tính vừa sức, không lạm dụng hiệu ứng gây phân tán sự chú ý của học sinh. Các tư liệu hình ảnh, video clip đưa vào bài giảng phải mang tính chân thực, thời sự, phục vụ trực tiếp cho mục tiêu bài học và tạo được sự xúc động thẩm mỹ sâu sắc ở người học.

5. Việc kiểm tra đánh giá phần văn bản nhật dụng nên đổi mới theo hướng nào? Cần đa dạng hóa các hình thức kiểm tra thay vì chỉ viết bài luận lý thuyết. Giáo viên nên đánh giá năng lực học sinh qua sản phẩm dự án, kỹ năng thuyết trình trước tập thể, bài viết nghị luận về hiện tượng đời sống hoặc khả năng giải quyết các tình huống giao tiếp cụ thể, chiếm từ 30% đến 40% tổng điểm đánh giá quá trình.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận tâm lý học về hứng thú nhận thức và đặc trưng phương pháp dạy học phần văn bản nhật dụng trong chương trình Ngữ văn 12 nâng cao.
• Khảo sát thực tiễn tại 3 trường trung học phổ thông tỉnh Nam Định làm rõ thực trạng dạy học thuyết trình một chiều, cung cấp dữ liệu khoa học về nguyên nhân gây suy giảm hứng thú của học sinh.
• Đề xuất thành công 3 nhóm biện pháp sư phạm đồng bộ gồm: dạy học hợp tác theo nhóm, dạy học nêu vấn đề và ứng dụng công nghệ thông tin đa phương tiện theo quy trình 3 bước khép kín.
• Kết quả thực nghiệm đối chứng khẳng định tính khả thi vượt trội với tỷ lệ học sinh hứng thú học tập tăng khoảng 42% và tỷ lệ đạt điểm khá giỏi đạt trên 78%.
• Trong lộ trình 6 - 12 tháng tới, các cơ sở giáo dục cần đẩy mạnh áp dụng khung phương pháp này vào chương trình chính khóa để nâng cao ít nhất 30% chất lượng giảng dạy phân môn Ngữ văn.

Quý thầy cô, các nhà nghiên cứu và học viên sư phạm hãy tải về trọn vẹn luận văn để khai thác hệ thống giáo án mẫu, phiếu khảo sát và quy trình thực nghiệm đối chứng chi tiết phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu khoa học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu và Kết luận, nộiu dung của luận văn gồm ba chƣơng: Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP PHẦN VĂN BẢN NHẬT DỤNG CHO HỌC SINH LỚP 12 Chƣơng 2: CÁC BIỆN PHÁP TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CÁC BÀI HỌC VỀ VĂN BẢN NHẬT DỤNG – CHƢƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 12 NÂNG CAO Chƣơng 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP PHẦN VĂN BẢN NHẬT DỤNG CHO HỌC SINH LỚP 12 1. VBND và các bài học về VBND trong chƣơng trình Ngữ văn 1. Một số khái niệm 1. VBND Khái niệm VBND tạm dịch từ chữ everyday tets.

Khái niệm VBND nhiều khi còn đƣợc dịch là văn bản ứng dụng [37, tr. VBND không phải là một khái niệm chỉ loại thể hoặc chỉ kiểu văn bản. Nói đến VBND trƣớc hết là nói đến tính chất nội dung của văn bản. VBND là những văn bản có nội dung gần gũi, bức thiết với cuộc sống trƣớc mắt con ngƣời và cộng đồng xã hội hiện đại nhƣ: Thiên nhiên, môi trƣờng, năng lƣợng, dân số, ý thức trách nhiệm công dân… Ví dụ, văn bản Thông điệp nhân Ngày Thế giới phòng chống AIDS của Cô-phi-An-nan đƣợc đƣa vào chƣơng trình sách giáo khoa Ngữ văn 12 (tập I, bộ nâng cao) là một VBND.

Đề tài mà văn bản hƣớng tới là vấn đề phòng chống căn bệnh thế kỉ - một đề tài mà cả xã hội, cộng đồng luôn luôn quan tâm, một vấn đề mang tính thời sự cấp thiết. Văn bản Xin thầy hãy dạy cho con tôi trong phần đọc thêm thuộc bài học Các thao tác nghị luận, Sách giáo khoa Ngữ văn 10 tập I cũng là một VBND. Nội dung mà văn bản này hƣớng tới là vấn đề giáo dục trẻ em trên toàn thế giới. Trong chƣơng trình Ngữ văn phổ thông nói riêng và chƣơng trình NGữ văn 12 nâng cao nói riêng, VBND đƣợc sử dụng làm ngữ liệu trong các bài học về VBND.

Bài học đó có thể là bài đọc hiểu, bài tập làm văn, tiếng Việt. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nghĩa là, VBND vừa là công cụ, vừa là đối tƣợng tìm hiểu trong các bài học về VBND. Bài học về VBND Là những bài học mà ở đó VBND đƣợc sử dụng làm ngữ liệu hoặc công cụ, hoặc vừa là công cụ vừa là ngữ liệu. Nhắc đến khái niệm bài học về VBND là nhắc tới một phạm vi dạy học rộng hơn so với khái niệm VBND.

Bài học về VBND bao gồm một hệ thống từ mục tiêu dạy học, các hoạt động, các thao tác dạy học, các nội dung kiến thức mang tính nhật dụng. Các nội dung kiến thức này có thể nằm trong VBND hoặc nằm ngoài VBND. Chẳng hạn, tính nhật dụng của bài học về VBND Phát biểu theo chủ đề và phát biểu tự do trong Chƣơng trình Ngữ văn 12 nâng cao tập I không nằm trong một văn bản nào mà nó nằm trong toàn bộ nội dung bài học từ mục tiêu bài học, từ các câu văn ngữ liệu, từ các đề bài văn đƣa ra cho HS. Tất cả đều hƣớng HS tới vấn đề: làm thế nào để có một bài phát biểu hay, ấn tƣợng trong từng tình huống riêng biệt trong cuộc sống.

Một ví dụ khác, với bài đọc hiểu Truyện An Dƣơng Vƣơng – Mỵ Châu, Trọng Thủy, tính nhật dụng của bài học này nằm trong văn bản có tính nhật dụng: Truyện An Dƣơng Vƣơng – Mỵ Châu, Trọng Thủy và nằm trong hệ thống câu hỏi hƣớng HS liên hệ tới vấn đề mang tính thời sự hiện nay: vấn đề cảnh giác với giặc ngoại xâm; vấn đề bảo vệ, giữ vững an ninh chủ quyền đất nƣớc. Những đặc trưng của VBND Hầu hết các bài học về VBND trong chƣơng trình Ngữ văn phổ thông nói chung và chƣơng trình Ngữ văn 12 nâng cao nói riêng đều lấy các VBND làm ngữ liệu, đối tƣợng để tìm hiểu. Ở các bài học đọc hiểu về VBND thì nội dung của VBND cũng là nội dung dạy học ngƣời GV cần hƣớng tới. Vì vậy, việc tìm hiểu những đặc trƣng cơ bản của VBND là rất cần thiết , qua đó có 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thể tạo cơ sở xây dựng hệ thống các biện pháp tạo hứng thú cho HS trong giờ học các bài học về VBND trong chƣơng trình Ngữ văn 12 nâng cao.

VBND có những đặc trƣng sau: 1. Tính thực tiễn Đây là đặc trƣng cơ bản nhất và cũng là dấu hiệu để nhận biết các VBND và bài học về VBND. Nội dung của các VBND gần gũi, bức thiết với cuộc sống xã hội, với bản thân mỗi ngƣời học. Tiếp xúc với các VBND, ngƣời học biết đến những vấn đề thời sự gần gũi hằng ngày mà mỗi cá nhân và cộng đồng đều quan tâm, chẳng hạn nhƣ vấn đề môi trƣờng, dân số, thị trƣờng hoặc những vấn đề lớn lao hơn nhƣ quyền trẻ em, bản sắc văn hóa dân tộc, giáo dục, vấn đề nhân tài, ý thức trách nhiệm của công dân đối với đất nƣớc.

Ở các bài học hƣớng dẫn HS cách tạo lập VBND (các bài học Làm văn), thì chính các VBND sẽ trở thành công cụ giao tiếp cho bản thân các em trong cuộc sống hằng ngày. Chẳng hạn, một văn bản thuyết minh về một vấn đề nào đó trƣớc đám đông, một văn bản kế hoạch cá nhân hay một văn bản quảng cáo là chính sản phẩm của ngƣời học sẽ là cần thiết cho cuộc sống của các em sau này. Với đặc trƣng về tính thực tiễn, VBND trở thành sợi dây kết nối ngƣời học với thực tiễn cuộc sống đang diễn ra xung quanh họ. Tính cập nhật Không có sự phân biệt quá rõ ràng giữa đặc trƣng về tính thực tiễn với đặc trƣng về tính cập nhật của các VBND song cần phải thấy rằng: Nội dung thông tin, các vấn đề và số liệu mà các VBND đƣa đến cho ngƣời học thƣờng là những vấn đề còn rất mới, rất thời sự, liên tục cập nhật.

Đặc trƣng này đã làm cho các VBND, bài học về VBND có thể lôi cuốn ngƣời học không những trong việc đọc và tìm hiểu các văn bản mà còn có thể lôi cuốn học trong việc sƣu tầm, tìm hiểu các thông tin,văn bản, các số liệu về các vấn đề 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tƣơng tự đang diển ra xung quanh họ. Nhƣ vậy, tính cập nhật từ chỗ là đặc trƣng của văn bản chuyển dần sang cho ngƣời học. Ngƣời học sẽ tự làm cho mình trở thành con ngƣời năng động hơn trƣớc cuộc sống. Đa dạng hóa về phương thức biểu đạt Nhƣ đã nêu trong phần khái niệm, VBND không phải là một khái niệm chỉ loại thể hay kiểu văn bản mà chỉ nhằm nhấn mạnh tới nội dung của các văn bản ấy.

Do vậy, một VBND có thể sử dụng nhiều phƣơng thức biểu đạt khác nhau, chẳng hạn với văn bản Cầu Long Biên – Chứng nhân lịch sử trong chƣơng trình Sách giáo khoa Ngữ Văn 6, chúng ta có thể thấy đồng thời cả phƣơng thức tự sự, trữ tình trong văn bản ấy. Xét trên tổng thể, các VBND có thể xếp vào các kiểu văn bản khác nhau. Tức là VBND có thể dùng đến tất cả các kiểu văn bản:  Văn bản thuyết minh. Ví dụ, văn bản Đền Ngọc Sơn và hồn thơ Hà Nội trong Sách giáo khoa Ngữ Văn 10 đƣợc sử dụng làm ngữ liệu dạy học trong bài học Tóm tắt văn bản thuyết minh là một văn bản thuyết minh giới thiệu với ngƣời đọc về di tích Đền Ngọc Sơn của Hà Nội.

 Văn bản biểu cảm. Ví dụ, VBND, đoạn trích trong bức thƣ của tổng thống Mỹ A.Lincoon gửi thầy hiệu trƣởng của con trai mình: Xin thầy hãy dạy cho con tôi. Văn bản này đƣợc sử dụng làm ngữ liệu đọc thêm sau bài học Các thao tác nghị luận trong phân môn Làm Văn chƣơng trình Ngữ Văn 10.  Văn bản khoa học, một bài báo thuyết minh khoa học.

Ví dụ văn bản Môi trường và cơ thể con người trong bài học Văn bản – Sách giáo khoa Ngữ văn 10 tập I, bộ cơ bản là một văn bản khoa học.  Văn bản nghị luận. Ví dụ các VBND trong chƣơng trình Ngữ văn 12 bộ nâng cao: Con đường trở thành kẻ sĩ hiện đại (Nguyễn Khắc Viện); Nhìn về vốn văn hóa dân tộc (Trần Đình Hƣợu)… 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Từ những hình thức đó, những vấn đề cập nhật của đời sống cá nhân và của cộng đồng hiện đại đƣợc khơi dậy…Các bài học về các vấn đề đó sẽ đánh thức và làm giàu tình cảm và ý thức công dân, cộng đồng trong mỗi ngƣời học giúp các em hòa nhập hơn vào cuộc sống xã hội. Đảm bảo về giá trị nghệ thuật Dù có đề cập đến vấn đề bức thiết đến đâu thì các VBND khi đã đƣợc đƣa vào chƣơng trình Ngữ văn đều đạt đến một giá trị nghệ thuật nhất định.

Hầu hết các VBND đều thuộc các thể loại, các kiểu văn bản khác nhau và đã đƣợc cân nhắc lựa chọn kĩ càng, có nội dung nổi bật và đảm bảo cả về mặt nghệ thuật. Ví dụ: văn bản Thông điệp nhân ngày Thế giới phòng chống AIDS của Cô-Phi-An-nan là một văn bản đề cập đến vấn đề hết sức cấp thiết: vấn đề phòng chống AIDS, nhƣng nó cũng đồng thời là một văn bản, một bài báo cáo có lập luận chặt chẽ, một thông điệp gửi tới bạn đọc đầy sức thuyết phục hợp tình, hợp lí. Nhận biết các đặc điểm trên của VBND sẽ giúp cho GV và HS có thể tìm ra các biện pháp tạo hứng thú học tập hợp lí nhằm nâng cao hiệu quả dạy học phần VBND trong chƣơng trình Ngữ văn nói chung và chƣơng trình Ngữ văn 12 nâng cao nói riêng. Ý nghĩa của việc dạy học VBND trong chương trình Ngữ văn Việc kết nối hơn nữa quá trình dạy học ở nhà trƣờng nói chung và dạy học Ngữ văn nói riêng với thực tiễn đời sống là một yêu cầu vừa hiển nhiên, vừa bức thiết.

Quá trình của ngƣời học phải luôn đi đôi với việc thực hành, phải luôn liên hệ với đời sống, nhất là trong thời đại ngày nay khi mà cuộc sống luôn yêu cầu mỗi ngƣời phải linh hoạt, chủ động, sáng tạo trong mọi hoàn cảnh, mọi tình huống. Vì vậy, nội dung kiến thức các bài học đƣợc lựa chọn để đƣa vào sách giáo khoa cũng phải đƣợc điều chỉnh. Không phải chỉ là những kiến thức lí thuyết đơn thuần mà qua kiến thức ấy hình thành nên 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.