CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI HỘ KINH DOANH, CÁ NHÂN KINH DOANH NỘP THUẾ THEO PHƯƠNG PHÁP KÊ KHAI 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của hộ kinh doanh cá thể 1.1 Khái niệm, đặc điểm hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh "Hộ kinh doanh" được hiểu như là một đơn vị kinh doanh mà cá nhân hoặc một nhóm thành viên trong gia đình đăng ký và chịu trách nhiệm về tất cả các tài sản trong quá trình kinh doanh. Trong trường hợp nhiều thành viên trong gia đình tham gia đăng ký hộ kinh doanh, một người sẽ được ủy quyền để đại diện cho đơn vị này. Người đăng ký hoặc người được ủy quyền sẽ được xem như là chủ sở hữu của đơn vị kinh doanh này.3] Đặc điểm: Một là, hộ kinh doanh là hình thức kinh doanh quy mô nhỏ lẻ.
Các hộ kinh doanh thường có số lượng nhân viên làm việc ít hơn hoặc bằng 10 người do đó đáp ứng được các quy định về thành lập và đăng ký kinh doanh hộ cá thể. Thường thì các hộ kinh doanh hoạt động độc lập, không thuộc hệ thống liên kết và có quy mô vừa và nhỏ. Hai là, hộ kinh doanh là hình thức kinh tế phổ biến nhất trên toàn quốc hiện nay. Theo thống kê của Tổng cục thống kê năm 2017, có hơn 5,1 triệu hộ kinh doanh trên toàn quốc.
Tuy nhiên, số thu NSNN từ các hộ kinh doanh chiếm tỷ lệ thấp khoảng 1,61% trong tổng số thu của ngành. Ba là, hộ kinh doanh là hình thức kinh tế rất đa dạng về ngành nghề và đối tượng tham gia. 7 Với sự hiện diện trên khắp đất nước, hộ kinh doanh trở thành nơi quy tụ đa dạng các đối tượng, bao gồm các cá nhân hoạt động trong hầu hết các ngành nghề. Trừ một số trường hợp ngành nghề cần hình thức tổ chức khác theo quy định của pháp luật, các hộ cá thể đăng ký kinh doanh có thể tham gia vào phần lớn các ngành nghề.
Bốn là, việc quản lý rất khó khăn và phức tạp Quản lý các hộ kinh doanh gặp nhiều khó khăn do số lượng đông đảo và tính đa dạng về loại hình kinh doanh cùng với đa dạng đối tượng tham gia tự phát. Ngoài ra, các đối tượng tham gia thường không có đầy đủ kiến thức về pháp luật do đó làm cho quản lý các hộ kinh doanh càng trở nên khó khăn hơn. Các hộ kinh doanh có chủ hộ là cá nhân hoặc hộ gia đình, không được coi là pháp nhân và không có con dấu riêng. Họ chỉ chịu trách nhiệm vô hạn trong mọi hoạt động kinh doanh.
Vai trò của hộ kinh doanh cá thể. Hộ KDCT đóng vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế thị trường bằng việc cung cấp sản phẩm, dịch vụ cho xã hội và giúp các doanh nghiệp trong quá trình phân phối, vận chuyển hàng hóa và dịch vụ. Trong một môi trường kinh tế cạnh tranh khốc liệt và tình trạng thất nghiệp ngày càng tăng, việc thu hút nhiều lao động từ các hộ KDCT đã giải quyết phần nào vấn đề thất nghiệp và tăng thu nhập cho người lao động, đồng thời cải thiện đời sống của họ. Mặc dù mức đóng góp của mỗi hộ KDCT không lớn, tuy nhiên với hơn ba triệu hộ KDCT hiện nay, chúng vẫn có tác động đáng kể đến nguồn thu ngân sách Nhà nước.
Tuy đóng vai trò quan trọng nhưng việc thu thuế của thành phần kinh tế của các hộ cá thể còn nhiều hạn chế. Việc áp dụng khoa học kỹ thuật tiên tiến vào sản xuất vẫn còn nhiều hạn chế trong khi tính tự phát của nó dẫn đến thái độ tìm kiếm cách kinh doanh trái phép và trốn thuế. Hệ thống quản lý bán hàng 8 và kế toán của họ cũng còn hạn chế, gây khó khăn cho quản lý. Do đó, cần tăng cường sự quản lý của Nhà nước thông qua văn bản pháp luật, đồng thời tạo ra môi trường hoạt động lành mạnh và hành lang pháp lý để đảm bảo các hoạt động kinh tế của họ diễn ra hiệu quả và hợp pháp.
Bên cạnh đó Thuế có vai trò quan trọng trong nền kinh tế a) Thuế tạo nguồn thu chủ yếu của ngân sách Thuế được coi là khỏan thu quan trọng nhất, ổn định và hiệu quả nhất trong hoạt động quản lý Nhà nước. Mang tính chất ổn định, lâu dài và đảm bảo các nhu cầu sử dụng ngân sách. Khi nền kinh tế càng phát triển thì khoản thu này càng tăng. Thuế vừa đảm bảo nguồn thu lớn vào ngân sách nhà nước, vừa thể hiện chất lượng đời sống của người dân đã được cải thiện.
Bởi người dân muốn tiếp cận nhiều nhu cầu hơn, chứng tỏ họ đã được đảm bảo cơ bản đời sống. Họ muốn tham gia, muốn đáp ứng và được sử dụng các sản phẩm, dịch vụ tốt hơn. b) Thuế giúp ổn định thị trường, điều tiết nền kinh tế Thuế tham gia điều tiết nền kinh tế, là nguồn thu - chi của ngân sách nhà nước. Thể hiện gồm hai mặt: Kích thích và hạn chế.
Tính kích thích đảm bảo cho các nhu cầu tất yếu được thực hiện. Nhà nước có ngân sách để đảm bảo sử dụng đầu tư, xây dựng,… Tính hạn chế quan tâm đến nhu cầu, ý nghĩa và hiệu quả của hoạt động sử dụng. Đây là nguồn thu chung của ngân sách nhà nước, phải được sử dụng trong chính sách phân bổ ngân sách hợp lý. Các chủ thể, tổ chức phải làm việc đúng thẩm quyền, tìm kiếm lợi ích chung.
Nhà nước đã sử dụng chính sách thuế để linh hoạt điều chỉnh trong từng thời kỳ nhất định, phù hợp với mục đích thực tế và tiến bộ. Việc này giúp ảnh hưởng đến cung cầu và điều chỉnh chu kỳ kinh tế - một đặc trưng chung của nền kinh tế thị trường. 9 Các giá trị thuế được cân đối, điều chỉnh để sử dụng sao cho phù hợp. Đặc biệt là phải đảm bảo hiệu quả trong hoạt động thúc đẩy kinh tế, nâng cao chất lượng đời sống xã hội.
c) Thuế là công cụ điều hòa thu nhập, thực hiện công bằng xã hội Một trong những vấn đề của kinh tế thị trường là sự khác biệt về mức sống và thu nhập giữa các tầng lớp trong xã hội. Tuy nhiên, phát triển kinh tế của một quốc gia phụ thuộc vào đóng góp của cả cộng đồng và mỗi thành viên xã hội đều có sự đóng góp riêng. Vì vậy, đảm bảo sự công bằng trong phân phối kết quả phát triển kinh tế cho tất cả các thành viên xã hội là rất cần thiết; điều này giúp tránh tình trạng bất ổn xã hội do khác biệt về quyền lợi và tài sản giữa các tầng lớp gây ra. Do đó, chính phủ cần can thiệp vào quá trình phân phối thu nhập và tài sản trong xã hội, và sử dụng thuế như một công cụ quan trọng để điều chỉnh việc này.
Trong việc điều chỉnh thu nhập giữa các tầng lớp trong xã hội, việc áp dụng thuế gián định mức và thuế tiêu thụ đặc biệt là cách hiệu quả, đặc biệt là thuế thu nhập cá nhân. d) Công cụ thuế được sử dụng để giám sát và kiểm soát các hoạt động sản xuất và kinh doanh. Vai trò này phát sinh từ việc áp dụng các luật thuế trong thực tế. Để đảm bảo tính minh bạch của quá trình thu thuế và tuân thủ các quy định của luật thuế, các cơ quan liên quan cần phải biết rõ số lượng, quy mô và các chỉ tiêu đặc thù về kinh doanh của các cơ sở.
Từ việc thu thuế, cơ quan thuế có thể phát hiện và giúp đỡ các cơ sở sản xuất kinh doanh khắc phục các khó khăn mà họ gặp phải. e) Thuế góp phần thúc đẩy sản xuất, kinh doanh phát triển Thuế không chỉ đóng vai trò là nguồn thu nhập cho ngân sách nhà nước, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển sản xuất và 10 kinh doanh. Nếu các tổ chức và cá nhân đều đóng đầy đủ thuế, họ sẽ được hưởng các lợi ích công cộng và có điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh của mình. Ngoài ra, chính phủ còn sử dụng thuế như một công cụ để khuyến khích sự phát triển sản xuất trong các ngành hoặc vùng kinh tế cụ thể, nhằm tạo ra một cơ cấu kinh tế hợp lý hơn, phù hợp với chủ trương kinh tế của Nhà nước.
Quản lý thuế đối với hộ kinh doanh cá thể “Quản lý thuế là hoạt động tổ chức, điều hành và giám sát của cơ quan thuế nhằm đảo bảo người nộp thuế chấp hành nghĩa vụ thuế vào ngân sách Nhà nước theo quy định của pháp luật”[14,tr. Do vậy, quản lý thuế đối với hộ kinh doanh cá thể là hoạt động quản lý thuế trong đố đối tượng nộp thuế là các hộ kinh doanh cá thể 1. Ý nghĩa, mục đích, yêu cầu công tác quản lý thuế Để quản lý thuế hiệu quả, cơ quan thuế cần tổ chức và phân bổ trách nhiệm cho từng bộ phận. Bên cạnh đó, việc thiết lập mối quan hệ phối hợp giữa các bộ phận cũng rất quan trọng để thực hiện các chính sách thuế được hiệu quả và hữu hiệu.
Quản lý thuế đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng và hiệu quả thu thuế, đồng thời khuyến khích sự phát triển sản xuất và kinh doanh, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Đối với đối tượng nộp thuế, việc nộp thuế là một nhiệm vụ và trách nhiệm của họ, và công tác quản lý thuế cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao ý thức tự giác và tính trách nhiệm của họ trong việc nộp thuế. Các sắc thuế chủ yếu áp dụng đối với hộ kinh doanh cá thể nộp thuế theo phương pháp kê khai 1. Lệ phí Môn bài Lệ phí môn bài là một loại thuế trực tiếp liên quan đến các tổ chức và cá nhân trong hoạt động sản xuất kinh doanh và được thu vào đầu năm.
11 Nghị định số 139/2016/NĐ-CP ngày 04/10/2016 của Bộ Tài chính quy định mức thu lệ phí môn bài áp dụng cho hộ kinh doanh như sau: Thứ nhất, hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán được miễn lệ phí môn bài, nếu chúng ta có doanh thu dưới 100 triệu đồng/năm, không hoạt động kinh doanh thường xuyên, không có địa điểm kinh doanh cố định hoặc năm đầu tiên đăng ký kinh doanh. Thứ hai, Mức thu lệ phí môn bài cho hộ kinh doanh phải nộp như sau: HKD có doanh thu trên 500 triệu đồng/năm: 1.000 đồng/năm; HKD có doanh thu trên 300 đến 500 triệu đồng/năm: 500.000 đồng/năm; HKD có doanh thu trên 100 đến 300 triệu đồng/năm: 300.