chương 1, tác giả đã giới thiệu tổng quan về tổ chức bộ máy, chức năng nhiệm vụ, thực trạng công tác quản lý thuế và nêu ra một số vấn đề đang tồn đọng tại CCTGV. Qua đó cho thấy hiệu quả trong công tác quản lý thuế của Chi cục chưa cao do hệ thống KSNB hoạt động chưa hiệu quả dẫn đến việc phải hoàn thiện hệ thống KSNB trong đơn vị. Trong chương tiếp theo, tác giả trình bày cơ sở lý luận và tổng quan các nghiên cứu trước đây liên quan đến đề tài mà tác giả đang thực hiện. 123doc 14 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1 Tổng quan các nghiên cứu trong nước và thế giới 2.1 Các nghiên cứu nước ngoài Hệ thống KSNB đã được hình thành và ngày càng đóng một vai trò hết sức quan trọng trong hoạt động của các đơn vị.
Bởi lẽ, KSNB là những chính sách, thủ tục, quy định, quy trình được thiết kế để ngăn ngừa gian lận, giảm thiểu các sai sót, khuyến khích hiệu quả hoạt động và nhằm đạt được sự tuân thủ các chính sách và quy trình đã được thiết lập. Một hệ thống KSNB vững mạnh sẽ đảm bảo tính chính xác, đáng tin cậy của các số liệu và báo cáo; giảm thiểu rủi ro, gian lận hoặc thất thoát nguồn thu đối của đơn vị. Trên thế giới, nhiều nghiên cứu đã được thực hiện tại các đơn vị khu vực công cho thấy hệ thống KSNB có mối quan hệ chặt chẽ và tích cực trong việc phát hiện và ngăn ngừa các gian lận, nâng cao tính tin cậy của các thông tin phục vụ cho quản lý, nâng cao kết quả hoạt động, là công cụ hữu hiệu để đạt được các mục tiêu của đơn vị. Dưới đây là một số nghiên cứu tiêu biểu: Tác giả Omar Mohammad Al – Hawatmed và Zaid Mohammad Al – Hawatmed (2016) với nghiên cứu “Evaluation of Internal Control Units for the Effectiveness of Financial Control in Administrative Government Units: A Field Study in Jordan “Mục đích nghiên cứu nhằm đánh giá các yếu tố của KSNB để đảm bảo tính hữu hiệu của kiểm soát tài chính trong các đơn vị hành chính Nhà nước ở Jordan.
Đồng thời, xác định những hạn chế trong việc đánh giá đó. Tác giả cho rằng KSNB của đơn vị được vận hành tốt sẽ đảm bảo kiểm soát tài chính hữu hiệu và sự tin cậy trong các báo cáo. Các kết quả phân tích thống kê cho thấy kiểm soát tài chính hữu hiệu khi các chính sách kế toán phải phù hợp với các quy định và luật về tài chính cũng như các chế độ kế toán, những yếu tố làm hạn chế đến việc đánh giá KSNB về kiểm soát tài chính. Từ đó, tác giả đưa ra một số kiến nghị nâng cao hệ thống KSNB và tính hữu hiệu của hoạt động kiểm soát tài chính.
Bauer (2011): “Internal Control Quality as an Explanatory Factor of Tax Avoidance”, Luận án tiến sĩ Trường đại học aterloo, Canada. 123doc 15 Trong luận án này tác giả kiểm tra các giả thuyết cho rằng các thông tin tiết lộ liên quan đến thuế, đặc biệt những điểm có KSNB, cung cấp thông tin về tránh đánh thuế dài hạn. Hơn nữa, tác giả kiểm tra giả thuyết rằng sự kết hợp giữa chất lượng KSNB và h trợ tránh đánh thuế an toàn giúp đánh giá lợi nhuận của cổ đông trong các công ty Nhà nước. Cuối cùng, luận án đưa ra những điểm yếu về KSNB thuế, hạn chế việc tránh thuế và do đó tập trung vào việc cải thiện KSNB có thể giúp cải thiện chức năng hoạch định thuế.2 Các nghiên cứu trong nước Một hệ thống KSNB vững mạnh sẽ đem lại cho tổ chức các lợi ích như là giảm bớt nguy cơ rủi ro tiềm ẩn trong sản xuất kinh doanh, bảo vệ tài sản, tiền bạc, thông tin., đảm bảo tính chính xác của các số liệu, đảm bảo mọi thành viên tuân thủ nội quy, quy chế, quy trình hoạt động của tổ chức cũng như các quy định của luật pháp, đảm bảo tổ chức hoạt động hiệu quả, sử dụng tối ưu các nguồn lực và đạt được mục tiêu đặt ra….
Trong những năm gần đây, khu vực công đã có nhiều nghiên cứu về KSNB trong nhiều lĩnh vực khác nhau như Kho bạc Nhà nước, các cơ sở y tế, các cơ quan thuế. Tuy nhiên ở m i khu vực công hoạt động khác nhau sẽ có hệ thống KSNB khác nhau, cụ thể đối với cơ quan thuế có các công trình nghiên cứu sau: Nguyễn Việt Tường (2014), “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong công tác chống thất thu thuế tại Chi cục Thuế Tân Bình”, Luận văn thạc sĩ Kế toán, Trường Đại học công nghệ TP. Nghiên cứu trình bày rủi ro trong hoạt động thu thuế và khảo sát thống kê bằng câu hỏi về thực trạng công tác thuế tại Chi cục Thuế Tân Bình, từ đó đề xuất mô hình KSNB trong tổ chức hành chính công của INTOSAI để xây dựng một hệ thống KSNB hữu hiệu và hiệu quả hơn trong công tác chống thất thu thuế tại Chi cục Thuế Tân Bình. Nguyễn Trường Giang (2014), “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong công tác thu thuế giá trị gia tăng tại Chi cục Thuế Thành phố Biên Hòa”, Luận văn thạc sĩ Kế toán, Trường Đại học Lạc Hồng.
Nghiên cứu trình bày mô hình KSNB trong các tổ chức hành chính công của INTOSAI kết hợp thực tiễn công tác thu 123doc 16 thuế tại Việt Nam để xây dựng mô hình KSNB hữu hiệu và hiệu quả hơn trong công tác chống thất thu tại Chi cục Thuế Thành phố Biên Hòa. Võ Đăng Khoa (2015), “Hoàn thiện kiểm soát nội bộ quy trình thu thuế tại Chi cục Thuế thị xã Dĩ An”, Luận văn thạc sĩ kế toán, Trường Đại học Lạc Hồng. Nghiên cứu đưa ra cơ sở lý luận về hệ thống KSNB nói chung và KSNB trong lĩnh vực công nói riêng. Đánh giá thực trạng thu thuế tại Chi cục Thuế Thị xã Dĩ An và đưa ra giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống KSNB trong công tác thu thuế.
Phạm Vũ Thúy Hằng (2015), “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội trong công tác kiểm tra tại Chi cục Thuế Quận 9”, Luận văn thạc sĩ Kinh tế, Trường đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. Nghiên cứu dùng phương pháp định lượng gồm phân tích nhân tố khám phá EFA ảnh hưởng đến hoạt động KSBN trong công tác kiểm tra thuế tại Chi cục Thuế Quận 9, phân tích mô hình hồi quy tuyến tính đa biến, xây dựng mô hình hồi quy từ đó đề ra các giải pháp hoàn thiện thống KSNB trong công tác kiểm tra thuế tại Chi cục Thuế Quận 9. Nguyễn Thị Thanh Huyền (2015), “Các yếu tố của hệ thống kiểm soát nội bộ ảnh hưởng tới hoạt động thu thuế tại Chi cục Thuế Quận 9”, Luận văn thạc sĩ Kinh tế, nghiên cứu đã nêu lên được thực trạng hệ thống KSNB tại Chi cục Thuế quận 9, tác giả nêu ra 5 yếu tố của hệ thống KSNB có tác động tới hoạt động thu thuế, xây dựng được thang đo và đưa ra các giải pháp hoàn thiện hệ thống KSNB đối với hoạt động thu thuế tại Chi cục Thuế quận 9. Nguyễn Văn Phước (2019), “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong công tác quản lý thuế tại Chi cục Thuế Quận 11”, Luận văn thạc sĩ Kinh tế, Trường đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.
Bằng phương pháp nghiên cứu định tính, tác giả đã nêu lên được thực trạng hệ thống KSNB đang được vận dụng tại Chi cục Thuế quận 11, từ đó đưa ra một số giải nhằm hoàn thiện hoạt động KSNB tại Chi cục Thuế Quận 11.3 Nhận xét các nghiên cứu trước và xác định vấn đề cần nghiên cứu Từ việc xem xét, đánh giá các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài đang nghiên cứu, tác giả nhận thấy việc đánh giá hệ thống 123doc 17 KSNB mang lại nhiều lợi ích và phù hợp với xu thế phát triển hiện nay. Các nghiên cứu đều đã tập trung làm rõ được sự ảnh hưởng, những bất cập và hạn chế vốn có của hệ thống KSNB trong đơn vị và từ đó đưa ra những giải pháp để hoàn thiện hệ thống KSNB. Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu kể trên đều nghiên cứu tại một đơn vị cụ thể, đề tài tác giả nghiên cứu mang tính kế thừa những công trình nghiên cứu trước, nhưng cũng có sự khác biệt riêng tại CCTGV, không trùng lắp với bất cứ đề tài nào đã công bố trước đây. Vì vậy, tác giả xác định vấn đề nghiên cứu là “Hoàn thiện hệ thống KSNB nhằm chống thất thu thuế tại Chi cục Thuế quận Gò Vấp” để giải quyết các vấn đề sau: Thứ nhất, đánh giá những ưu điểm cũng như những mặt tồn tại của hệ thống KSNB tại CCTGV.
Thứ hai, nhận dạng và đánh giá các nguyên nhân dẫn đến việc thất thu thuế. Thứ ba, đưa ra các giải pháp hoàn thiện hệ thống KSNB nhằm chống thất thu thuế tại CCTGV.1 Khái niệm KSNB KSNB được biết đến rộng rãi trên thế giới kể từ khi báo cáo COSO 1992 ra đời và nó ngày càng tỏ ra hữu ích hơn trong việc ngăn ngừa gian lận, nhầm lẫn cũng như giúp cho nhà quản lý nâng cao hiệu quả công việc. Khái niệm về KSNB đã được nhiều nhà nghiên cứu cũng như các tổ chức đưa ra các khái niệm khác nhau. Có thể kể đến một số khái niệm về KSNB như sau: Theo Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam số 315: “KSNB là quy trình do Ban quản trị, Ban Giám đốc và các cá nhân khác trong đơn vị thiết kế, thực hiện và duy trì để tạo ra sự đảm bảo hợp lý về khả năng đạt được mục tiêu của đơn vị trong việc đảm bảo độ tin cậy của báo cáo tài chính, đảm bảo hiệu quả, hiệu suất hoạt động, tuân thủ pháp luật và các quy định có liên quan”.
Luật Kế toán 2015 cho rằng “KSNB là việc thiết lập và tổ chức thực hiện trong nội bộ đơn vị kế toán các cơ chế, chính sách, quy trình, quy định nội bộ phù 123doc 18 hợp với quy định của pháp luật nhằm bảo đảm phòng ngừa, phát hiện, xử lý kịp thời rủi ro và đạt được yêu cầu đề ra”. Theo COSO năm 1992: “KSNB là một quá trình do người quản lý, hội đồng quản trị và các nhân viên của đơn vị chi phối, nó được thiết lập để cung cấp một sự đảm bảo hợp lí nhằm thực hiện mục tiêu: (i) Báo cáo tài chính đáng tin cậy; (ii) Các luật lệ và quy định được tuân thủ; (iii) Hoạt động hữu hiệu và hiệu quả”.