Biện Pháp Tạm Giữ Theo Pháp Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam Từ Thực Tiễn Tỉnh Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu biện pháp tạm giữ trong pháp luật tố tụng hình sự việt nam từ thực tiễn tỉnh quảng ninh, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Song Thiết
• Người hướng dẫn: TS. Đinh Thị Mai
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Biện Pháp Tạm Giữ Theo Pháp Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam Từ Thực Tiễn Tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP TẠM GIỮ
• 1.1. Khái niệm các biện pháp tạm giữ trong luật tố tụng hình sự Việt Nam
• 1.2. Mục đích, ý nghĩa của việc quy định và áp dụng biện pháp tạm giữ
• 1.3. Căn cứ áp dụng biện pháp tạm giữ
• 1.4. Đối tượng, thẩm quyền, thủ tục, thời hạn tạm giữ
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. Chương 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ BIỆN PHÁP TẠM GIỮ VÀ THỰC TRẠNG ÁP DỤNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH
• 2.1. Thực trạng quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về biện pháp tạm giữ
• 2.2. Thực tiễn áp dụng các biện pháp tạm giữ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. Chương 3: QUAN ĐIỂM, YÊU CẦU VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ BIỆN PHÁP TẠM GIỮ
• 3.1. Quan điểm, yêu cầu nâng cao chất lượng biện pháp tạm giữ và bảo đảm quyền con người trong áp dụng biện pháp tạm giữ
• 3.2. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng chế định các biện pháp ngăn chặn trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Biện Pháp Tạm Giữ Trong Tố Tụng Hình Sự Việt Nam

Biện pháp tạm giữ là một trong những biện pháp ngăn chặn quan trọng trong hệ thống pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam. Chúng được áp dụng nhằm đảm bảo việc điều tra, truy tố và xét xử các vụ án hình sự diễn ra một cách hiệu quả. Tại tỉnh Quảng Ninh, việc áp dụng biện pháp này đã gặp nhiều thách thức và vấn đề cần được giải quyết. Việc hiểu rõ về biện pháp tạm giữ sẽ giúp nâng cao hiệu quả áp dụng và bảo vệ quyền lợi của công dân.

1.1. Khái Niệm Biện Pháp Tạm Giữ Trong Tố Tụng Hình Sự

Biện pháp tạm giữ được định nghĩa là biện pháp cưỡng chế nhằm ngăn chặn hành vi phạm tội, bảo đảm cho quá trình điều tra và xét xử diễn ra thuận lợi. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, biện pháp này có thể được áp dụng trong các trường hợp khẩn cấp hoặc khi có đủ căn cứ cho thấy bị can có thể gây khó khăn cho việc điều tra.

1.2. Mục Đích và Ý Nghĩa Của Biện Pháp Tạm Giữ

Mục đích chính của biện pháp tạm giữ là ngăn chặn hành vi phạm tội, bảo vệ quyền lợi của cộng đồng và đảm bảo sự nghiêm minh của pháp luật. Ý nghĩa của biện pháp này không chỉ nằm ở việc ngăn chặn tội phạm mà còn trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân, tránh tình trạng oan sai.

II. Thực Trạng Áp Dụng Biện Pháp Tạm Giữ Tại Tỉnh Quảng Ninh

Thực trạng áp dụng biện pháp tạm giữ tại tỉnh Quảng Ninh cho thấy nhiều vấn đề cần được cải thiện. Mặc dù pháp luật đã quy định rõ ràng về các trường hợp áp dụng, nhưng thực tế vẫn xảy ra nhiều vi phạm, dẫn đến tình trạng oan sai. Việc đánh giá thực trạng này là cần thiết để tìm ra giải pháp khắc phục.

2.1. Các Trường Hợp Áp Dụng Biện Pháp Tạm Giữ

Tại Quảng Ninh, biện pháp tạm giữ thường được áp dụng trong các vụ án hình sự nghiêm trọng. Tuy nhiên, có nhiều trường hợp áp dụng không đúng quy định, dẫn đến việc xâm phạm quyền tự do của công dân.

2.2. Những Vấn Đề Phát Sinh Trong Quá Trình Áp Dụng

Một số vấn đề phát sinh trong quá trình áp dụng biện pháp tạm giữ bao gồm việc lạm dụng quyền lực, thiếu sót trong thủ tục áp dụng, và sự thiếu minh bạch trong quá trình điều tra. Những vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả của biện pháp này.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Áp Dụng Biện Pháp Tạm Giữ

Để nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp tạm giữ, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi. Việc cải thiện quy trình áp dụng, tăng cường đào tạo cho cán bộ điều tra và kiểm sát viên là rất quan trọng. Đồng thời, cần có sự giám sát chặt chẽ từ các cơ quan chức năng.

3.1. Cải Thiện Quy Trình Áp Dụng Biện Pháp Tạm Giữ

Cần xây dựng quy trình áp dụng biện pháp tạm giữ rõ ràng, minh bạch và tuân thủ đúng quy định của pháp luật. Điều này sẽ giúp giảm thiểu tình trạng oan sai và bảo vệ quyền lợi của công dân.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Cho Cán Bộ Điều Tra

Đào tạo cán bộ điều tra và kiểm sát viên về quy định pháp luật và quy trình áp dụng biện pháp tạm giữ là rất cần thiết. Điều này sẽ giúp họ thực hiện đúng quyền hạn và trách nhiệm của mình trong quá trình điều tra.

IV. Kết Luận Về Biện Pháp Tạm Giữ Trong Tố Tụng Hình Sự

Biện pháp tạm giữ đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh trật tự và bảo vệ quyền lợi của công dân. Tuy nhiên, việc áp dụng biện pháp này cần được thực hiện một cách cẩn trọng và đúng quy định. Cần có những cải cách và giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp tạm giữ tại tỉnh Quảng Ninh.

4.1. Tương Lai Của Biện Pháp Tạm Giữ Tại Việt Nam

Trong tương lai, biện pháp tạm giữ cần được hoàn thiện hơn nữa để phù hợp với thực tiễn và yêu cầu của xã hội. Việc cải cách pháp luật và quy trình áp dụng sẽ giúp nâng cao hiệu quả của biện pháp này.

4.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Cách

Đề xuất các giải pháp cải cách cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức của cán bộ thực thi pháp luật, cải thiện quy trình và thủ tục áp dụng biện pháp tạm giữ, đồng thời tăng cường giám sát và kiểm tra từ các cơ quan chức năng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biện pháp tạm giữ là một trong những biện pháp ngăn chặn mang tính cưỡng chế nghiêm khắc nhất trong tố tụng hình sự, tác động trực tiếp đến quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân theo quy định của Hiến pháp năm 2013. Tại địa bàn trọng điểm như tỉnh Quảng Ninh, trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2018, các cơ quan tiến hành tố tụng đã thụ lý và giải quyết hơn 5.120 trường hợp áp dụng biện pháp tạm giữ hình sự. Thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm tại khu vực có đường biên giới trên bộ dài 118,8 km và đường bờ biển hơn 250 km cho thấy nhiều thách thức gay gắt về an ninh trật tự, đặc biệt là tội phạm ma túy, buôn lậu và tội phạm có tổ chức.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là sự mâu thuẫn giữa yêu cầu đấu tranh, ngăn chặn tội phạm kịp thời với việc bảo đảm tuyệt đối quyền con người, tránh oan sai và lạm dụng quyền lực tư pháp. Mục tiêu cụ thể của công trình là làm sáng tỏ nền tảng lý luận, phân tích các điểm mới của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 so với các bộ luật năm 1988 và 2003, đồng thời đánh giá toàn diện 5 năm thực thi biện pháp tạm giữ tại 14 đơn vị hành chính cấp huyện thuộc tỉnh Quảng Ninh.

Công trình mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ vững chắc để nâng cao tỷ lệ tạm giữ chuyển khởi tố đúng quy định lên trên 95%, giảm tỷ lệ vi phạm thủ tục xuống dưới 1%, góp phần hoàn thiện thể chế tư pháp hình sự Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết quyền con người trong tư pháp hình sự và lý thuyết cưỡng chế nhà nước. Khung lý thuyết này khẳng định quyền tự do thân thể là quyền tự nhiên, tối thượng được ghi nhận tại Điều 20 và Điều 31 Hiến pháp năm 2013, chỉ bị giới hạn bởi luật định trong trường hợp thực sự cần thiết nhằm bảo vệ trật tự công cộng.

Bên cạnh đó, mô hình kiểm soát tội phạm và mô hình thủ tục công bằng được kết hợp để làm rõ bản chất pháp lý của chế định biện pháp ngăn chặn. Nghiên cứu tập trung vào 4 khái niệm trụ cột:

• Biện pháp ngăn chặn: Biện pháp cưỡng chế tố tụng do người có thẩm quyền áp dụng để ngăn chặn hành vi phạm tội, cản trở điều tra hoặc trốn tránh pháp luật.
• Biện pháp tạm giữ: Biện pháp cách ly người bị bắt trong thời hạn ngắn để xác minh, thu thập chứng cứ ban đầu nhằm xem xét quyết định khởi tố bị can.
• Giữ người trong trường hợp khẩn cấp: Quy định mới tại Điều 110 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 thay thế biện pháp bắt khẩn cấp trước đây.
• Quyền tự do thân thể của người bị buộc tội: Quyền được bảo hộ tính mạng, sức khỏe, danh dự và quyền suy đoán vô tội trước khi có bản án kết tội có hiệu lực pháp luật.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp thu thập từ báo cáo thống kê định kỳ, hồ sơ kiểm sát và hồ sơ án lưu trữ tại Công an tỉnh Quảng Ninh, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2014 - 2018.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 5.120 quyết định áp dụng biện pháp tạm giữ được ban hành trong khoảng thời gian khảo sát 5 năm. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng nhằm phản ánh đầy đủ bức tranh thực tế, loại trừ sai số chọn mẫu.

Phương pháp phân tích chủ đạo là thống kê mô tả, phân tích tổng hợp quy phạm pháp luật và phương pháp so sánh luật học. Lý do lựa chọn các phương pháp này là nhằm đối chiếu chi tiết giữa quy định lý thuyết tại Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1988, 2003, 2015 với diễn biến số liệu thực tế tại địa phương, từ đó nhận diện chính xác các lỗ hổng lập pháp và rào cản thực thi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực tiễn tại tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2014 - 2018 cho thấy 3 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, tỷ lệ xử lý hình sự sau khi áp dụng biện pháp tạm giữ đạt mức rất cao. Trong tổng số 5.120 đối tượng bị tạm giữ, có 4.577 trường hợp được chuyển sang khởi tố bị can và áp dụng biện pháp tạm giam hoặc cấm đi khỏi nơi cư trú, chiếm tỷ lệ 89,4%. Khoảng 543 trường hợp còn lại (chiếm 10,6%) phải trả tự do hoặc chuyển xử lý hành chính do chưa đủ căn cứ cấu thành tội phạm.

Thứ hai, việc áp dụng chế định giữ người trong trường hợp khẩn cấp và rút ngắn thời hạn ra quyết định từ 24 giờ xuống 12 giờ theo Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã giúp giảm khoảng 35% tình trạng lạm dụng biện pháp ngăn chặn so với giai đoạn áp dụng luật cũ trước năm 2015.

Thứ ba, quy định thời hạn tạm giữ tối đa 3 ngày (có thể gia hạn hai lần, mỗi lần không quá 3 ngày) tạo áp lực lớn khi bắt giữ đối tượng truy nã lẩn trốn ở các tỉnh phía Nam cách xa từ 1.200 km đến 1.800 km, dẫn đến nguy cơ quá hạn tạm giữ trong khoảng 2,5% tổng số vụ bắt truy nã ngoại tỉnh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của việc 10,6% đối tượng bị tạm giữ sau đó không bị xử lý hình sự bắt nguồn từ tính chất phức tạp của tội phạm ma túy và đánh bạc trên địa bàn. Việc bắt quả tang người tụ tập sử dụng ma túy đòi hỏi phải có thời gian phân loại đối tượng vi phạm lần đầu với người có tiền sự, trong khi thời hạn xác minh 12 giờ là rất gấp rút.

So sánh với các nghiên cứu học thuật của các chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực luật tố tụng hình sự, kết quả nghiên cứu hoàn toàn tương đồng về cảnh báo bất cập khi tính thời hạn tạm giữ trùng vào ngày nghỉ, ngày lễ. Nếu tính ngày làm việc tiếp theo theo Điều 96 của bộ luật, thời gian tạm giữ thực tế có thể bị kéo dài lên 12 ngày thay vì 9 ngày, gây phương hại đến quyền lợi của người bị tạm giữ.

Dữ liệu nghiên cứu được hệ thống hóa qua Bảng 2.1 về tình hình tội phạm và Bảng 2.3 về kết quả giải quyết tạm giữ, phản ánh xu hướng chuẩn hóa quy trình tố tụng, giảm thiểu sai sót qua từng năm từ năm 2014 đến năm 2018.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật và bảo đảm quyền con người, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế pháp luật về thời hạn tạm giữ đối với người bị bắt theo quyết định truy nã. Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Công an cần sớm ban hành Thông tư liên tịch mới thay thế Thông tư liên ngành số 03/TTLN năm 1995, cho phép áp dụng thời hạn tạm giữ riêng biệt lên đến 15 ngày đối với trường hợp dẫn giải đối tượng truy nã liên tỉnh, mục tiêu hoàn thành trước năm 2022.

Thứ hai, tăng cường kiểm sát việc bắt, giữ trong thời hạn 12 giờ đầu tiên. Viện kiểm sát nhân dân các cấp tại tỉnh Quảng Ninh cần thiết lập đường dây nóng và cơ chế phối hợp kiểm sát 24/7 với cơ quan điều tra, phấn đấu giảm tỷ lệ trả tự do vì lý do không phạm tội xuống dưới mức 3% trong giai đoạn 2020 - 2025.

Thứ ba, hiện đại hóa cơ sở vật chất nhà tạm giữ và trang thiết bị phục vụ hỏi cung. Ủy ban nhân dân và Công an tỉnh Quảng Ninh cần bố trí ngân sách lắp đặt 100% hệ thống camera giám sát âm thanh, hình ảnh tại tất cả các phòng hỏi cung của 14 nhà tạm giữ cấp huyện theo lộ trình chuẩn hóa trước năm 2021.

Thứ tư, bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ cán bộ tư pháp. Công an tỉnh và Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Ninh cần tổ chức tối thiểu 2 khóa đào tạo chuyên sâu hàng năm cho hơn 200 Điều tra viên, Kiểm sát viên về kỹ năng thu thập chứng cứ ban đầu và phân loại tội phạm tại khu vực biên giới, hải đảo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Thứ nhất, Điều tra viên và Thủ trưởng Cơ quan điều tra các cấp. Luận văn cung cấp cẩm nang thực tiễn trong việc xác định căn cứ giữ người khẩn cấp theo Điều 110, lập biên bản và ra quyết định tạm giữ trong khung giờ 12 giờ theo đúng chuẩn mực tố tụng.

Thứ hai, Kiểm sát viên thực hành quyền công tố và kiểm sát tư pháp. Nghiên cứu hỗ trợ quy trình kiểm sát phê chuẩn lệnh gia hạn tạm giữ theo Điều 118, phát hiện kịp thời các vi phạm về thời hạn hoặc chứng cứ chưa đầy đủ.

Thứ ba, Luật sư và Người bào chữa. Tài liệu là nguồn tham khảo đắc lực giúp luật sư nhận diện các dấu hiệu vi phạm thủ tục tạm giữ, bảo vệ quyền gặp gỡ, tiếp cận người bị tạm giữ ngay từ giai đoạn lấy lời khai ban đầu.

Thứ tư, Giảng viên, Học viên cao học và Sinh viên ngành Luật. Đề tài cung cấp khung lý luận hoàn chỉnh, hệ thống dẫn chứng văn bản pháp luật phong phú và số liệu thực chứng sinh động phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học.

Câu hỏi thường gặp

Thời hạn tạm giữ người theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 là bao lâu? Thời hạn tạm giữ không quá 3 ngày kể từ khi nhận hoặc áp giải người bị giữ, bị bắt về trụ sở. Trong trường hợp cần thiết, cơ quan điều tra có thể gia hạn hai lần, mỗi lần không quá 3 ngày với sự phê chuẩn của Viện kiểm sát, tổng cộng tối đa 9 ngày.

Tại sao Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 lại đổi tên biện pháp bắt khẩn cấp thành giữ người trong trường hợp khẩn cấp? Sự thay đổi này nhằm cụ thể hóa Điều 20 Hiến pháp năm 2013, bảo đảm nguyên tắc không ai bị bắt nếu không có quyết định của Tòa án hoặc phê chuẩn của Viện kiểm sát, trừ trường hợp phạm tội quả tang. Biện pháp giữ người khẩn cấp chỉ có giá trị tạm giữ hành vi trong 12 giờ trước khi Viện kiểm sát phê chuẩn lệnh bắt chính thức.

Tại sao vẫn có khoảng 10,6% trường hợp bị tạm giữ nhưng sau đó không bị khởi tố hình sự? Trong thực tiễn bắt quả tang các vụ việc phức tạp như tệ nạn ma túy hoặc đánh bạc, cơ quan điều tra cần thời hạn tạm giữ để giám định hàm lượng chất ma túy hoặc chứng minh số tiền đánh bạc từ 5 triệu đồng trở lên. Nếu kết quả không đủ định lượng cấu thành tội phạm, người bị tạm giữ sẽ được trả tự do hoặc xử lý hành chính.

Thẩm quyền ra quyết định tạm giữ được mở rộng cho những lực lượng nào ngoài Cơ quan điều tra? Bộ luật năm 2015 mở rộng thẩm quyền cho Đồn trưởng Đồn biên phòng, Chỉ huy trưởng Biên phòng Cửa khẩu, Tư lệnh vùng Cảnh sát biển, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm ngư vùng và Người chỉ huy tàu bay, tàu biển khi đã rời bến cảng, nhằm đáp ứng yêu cầu phòng chống tội phạm trên biển và vùng biên giới.

Cách tính thời hạn tố tụng vào ngày nghỉ, ngày lễ gây ra vướng mắc gì đối với biện pháp tạm giữ? Theo quy định chung, nếu thời hạn kết thúc vào ngày nghỉ thì được chuyển sang ngày làm việc tiếp theo. Điều này có thể khiến thời hạn tạm giữ thực tế bị kéo dài thành 11 hoặc 12 ngày, gây ảnh hưởng tiêu cực đến quyền tự do thân thể của người bị tạm giữ nếu không có sự phối hợp xử lý khẩn trương giữa các cơ quan tố tụng.

Kết luận

Nghiên cứu về biện pháp tạm giữ từ thực tiễn tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2014 - 2018 mang lại những giá trị cốt lõi sau:

• Làm sáng tỏ nền tảng lý luận và bản chất pháp lý của biện pháp tạm giữ trong mối tương quan với bảo vệ quyền con người theo Hiến pháp năm 2013.
• Phân tích toàn diện sự chuyển biến tích cực khi áp dụng Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 với tỷ lệ xử lý hình sự đúng người, đúng tội đạt 89,4%.
• Chỉ rõ 3 điểm nghẽn thực tiễn về thời hạn tạm giữ đối tượng truy nã liên tỉnh, cách tính ngày nghỉ và quy trình phân loại đối tượng ban đầu.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ về sửa đổi văn bản liên tịch, nâng cao năng lực cho hơn 200 cán bộ tố tụng và chuẩn hóa 100% cơ sở vật chất phòng hỏi cung.
• Kế hoạch hành động giai đoạn 2020 - 2025 cần tập trung vào việc số hóa quy trình kiểm sát tạm giữ và hoàn thiện hướng dẫn áp dụng Điều 110, Điều 118 của bộ luật.

Các chuyên gia, luật sư và nhà nghiên cứu quan tâm có thể ứng dụng trực tiếp các phát hiện và kiến nghị của luận văn để nâng cao chất lượng hoạt động tố tụng hình sự trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP TẠM GIỮ 1. Khái niệm các biện pháp tạm giữ trong luật tố tụng hình sự Việt Nam 1.1 Khái niệm biện pháp ngăn chặn Bộ luật TTHS quy định một loạt các biện pháp cưỡng chế do cơ quan nhà nước tiến hành nhằm thực hiện những mục đích tố tụng nhất định. Căn cứ vào mục đích của chúng có thể phân loại các biện pháp cưỡng chế thành các nhóm sau: (i) Nhóm biện pháp cưỡng chế để đảm bảo thu thập và ghi nhận chứng cứ (khám người, khám nơi ở, xem xét dấu vết.); (ii) Nhóm biện pháp cưỡng chế để đảm bảo cho quá trình tố tụng được tiến hành bình thường và thuận lợi (kê biên tài sản, áp giải bị can. Trong hệ thống các biện pháp cưỡng chế TTHS thì các BPNC chiếm vị trí đặc biệt quan trọng, nó ảnh hưởng trực tiếp đến thân thể, quyền con người, hạn chế một số quyền nhân thân của công dân.

Chính vì vậy mà BLTTHS đã dành một chương riêng để quy định về các BPNC và BPCC. Để việc hiểu và thực hiện tốt các quy định về BPNC, nhiều công trình, tài liệu, sách báo đã có những khái niệm khác nhau về các BPNC. • Từ điển thuật ngữ pháp lý phổ thông của Nhà xuất bản "Sách pháp lý" Matxcơva, 1973 giải thích rằng: Biện pháp ngăn chặn là biện pháp cưỡng chế về mặt tố tụng hình sự do điều tra viên, dự thẩm viên, kiểm sát viên và tòa án áp dụng đối với bị can (người bị tình nghi) nếu có đủ căn cứ cho rằng bị can trốn tránh việc điều tra, dự thẩm hoặc trốn tránh tòa án, cản trở việc xác minh sự thật về vụ án, hay sẽ tiếp tục hoạt động phạm tội, cũng như để đảm bảo việc thi hành án [72, tr15]. Từ điển Luật học (2006) của nhà xuất bản tư pháp giải thích rằng: Biện pháp ngăn chặn là: “Biện pháp cưỡng chế về mặt tố tụng hình sự áp dụng khi có đủ căn cứ đối với bị can, bị cáo hoặc người chưa bị khởi tố trong trường hợp khẩn cấp hoặc phạm tội quả tang để ngăn chặn hành vi nguy hiểm cho xã hội của họ, ngăn ngừa họ tiếp tục phạm tội, trốn tránh pháp luật hoặc có hành động gây cản trở cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án” [62, tr.

Tại Điều 109 BLTTHS 2015 hiện hành đã quy định các căn cứ áp dụng các BPNC như sau: Để kịp thời ngăn chặn tội phạm hoặc khi có căn cứ chứng tỏ người 7 bị buộc tội sẽ gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc sẽ tiếp tục phạm tội hoặc để bảo đảm thi hành án, cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong phạm vi thẩm quyền của mình có thể áp dụng biện pháp giữ người trong trường hợp khẩn cấp, bắt, tạm giữ, tạm giam, bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm, cấm đi khỏi nơi cư trú, tạm hoãn xuất cảnh. Các căn cứ này cũng đã phản ánh một phần bản chất của của các BPNC của pháp luật TTHS Việt Nam. Tuy nhiên, BPNC là biện pháp cưỡng chế tố tụng rất nghiêm khắc, đòi hỏi phải có sự phân định rõ ràng về chủ thể áp dụng, về thẩm quyền áp dụng, về đối tượng bị áp dụng, về căn cứ và mục đích áp dụng để từ đó mới có thể hiểu một cách thấu đáo và vận dụng đúng đắn vào thực tiễn.