Luận văn thạc sĩ nghiên cứu biện pháp phòng và chữa bệnh do giun tròn trichocephalus spp gây ra ở lợn tại huyện phú bình tỉnh thái nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu biện pháp phòng và chữa bệnh do giun tròn Trichocephalu spp gây ra ở lợn tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.

• Tác giả: Bùi Thị Ngân
• Người hướng dẫn: TS. Phan Thị Hồng Phúc
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi - Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu biện pháp phòng và chữa bệnh do giun tròn Trichocephalus spp. gây ra ở lợn tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Đặc điểm sinh học của giun T.
• 2.2.1. Vị trí của giun T. suis trong hệ thống phân loại động vật học
• 2.2.2. Đặc điểm hình thái, cấu tạo của giun T. suis lợn
• 2.2.3. Vòng đời của giun T.
• 2.2.4. Sự phát triển, sức đề kháng của trứng giun T. suis lợn ở ngoại cảnh
• 2.3. Đặc điểm dịch tễ bệnh giun T.
• 2.4. Cơ chế sinh bệnh
• 2.5. Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích
• 2.6. Chẩn đoán bệnh giun T.
• 2.7. Biện pháp phòng và trị bệnh giun Trichocephalus suis cho lợn
• 2.8. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.8.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.8.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm nghiên cứu và thời gian nghiên cứu
• 3.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm giun T.susi ký sinh ở lợn tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 3.3.2. Nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh T.susi cho lợn
• 3.3.3. Xác định hiệu lực và độ an toàn của một số thuốc tẩy giun T.
• 3.3.4. Nghiên cứu biện pháp phòng bệnh giun T. suis lợn ở huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh giun T. suis cho lợn
• 3.4.2. Phương pháp thu thập, xét nghiệm mẫu, thu nhận trứng giun T.
• 3.4.3. Xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm giun T.
• 3.4.4. Xác định hiệu lực và độ an toàn của thuốc tẩy giun T.suis cho lợn
• 3.4.5. Bố trí thí nghiệm xác định công thức ủ phân có khả năng sinh nhiệt tốt để diệt trứng giun T.
• 3.4.6. Phương pháp thử nghiệm các biện pháp phòng bệnh giun T. suis trên thực địa
• 3.4.7. Đề xuất một số biện pháp phòng trị bệnh giun T. suis cho lợn
• 3.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm giun T. suis ở lợn nuôi tại một số xã, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 4.2. Nghiên cứu biện pháp phòng bệnh và điều trị bệnh cho lợn tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 4.3. Hiệu lực và độ an toàn của một số thuốc tẩy trong điều trị bệnh giun T. suis cho lợn
• 4.3.1. Hiệu lực và độ an toàn của một số thuốc tẩy trong điều trị bệnh giun T. suis cho lợn thí nghiệm
• 4.3.2. Hiệu lực và độ an toàn của một số thuốc tẩy trong điều trị bệnh giun T. suis cho lợn trên thực địa
• 4.4. Nghiên cứu công thức ủ phân để tăng khả năng sinh nhiệt diệt trứng giun T.
• 4.5. Nghiên cứu thử nghiệm biện pháp phòng bệnh giun T. suis cho lợn
• 4.5.1. Thử nghiệm biện pháp phòng trị bệnh giun T. suis cho lợn
• 4.5.2. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun T. suis ở lợn sau 2 tháng thử nghiệm
• 4.5.3. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun T. suis ở lợn sau 3 tháng thử nghiệm
• 4.6. Đề xuất một số biện pháp trị bệnh giun T. suis cho lợn
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT
• TÀI LIỆU DỊCH
• TÀI LIỆU TIẾNG NƯỚC NGOÀI

Tóm tắt

I. Bệnh giun tròn và Trichocephalus spp ở lợn

Bệnh giun tròn do Trichocephalus spp gây ra là một vấn đề nghiêm trọng trong chăn nuôi lợn tại Thái Nguyên. Bệnh này ảnh hưởng đến sức khỏe và năng suất của lợn, gây ra các triệu chứng như gầy yếu, giảm sức đề kháng và tăng nguy cơ mắc các bệnh kế phát. Ký sinh trùng này ký sinh trong đường tiêu hóa của lợn, gây tổn thương niêm mạc ruột và làm giảm hiệu quả chăn nuôi. Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu đặc điểm sinh học, dịch tễ học và các biện pháp phòng bệnh và chữa bệnh hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh học của Trichocephalus spp

Trichocephalus spp là một loài giun ký sinh thuộc lớp Nematoda, có vòng đời phát triển trong cơ thể lợn. Trứng giun được bài tiết qua phân và phát triển thành dạng cảm nhiễm trong môi trường ngoại cảnh. Khi lợn ăn phải trứng cảm nhiễm, ấu trùng sẽ phát triển thành giun trưởng thành trong ruột già. Vòng đời của giun kéo dài từ 30 đến 52 ngày, tùy thuộc vào điều kiện môi trường. Sức đề kháng của trứng giun cao, có thể tồn tại trong đất nhiều năm, đặc biệt trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm thuận lợi.

1.2. Dịch tễ học bệnh giun tròn ở lợn

Bệnh giun tròn do Trichocephalus spp phổ biến ở các vùng có khí hậu nhiệt đới ẩm như Thái Nguyên. Điều kiện môi trường nóng ẩm, mưa nhiều tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển và lây lan của trứng giun. Tỷ lệ nhiễm bệnh cao ở các hộ chăn nuôi lợn quy mô nhỏ, nơi điều kiện vệ sinh kém và thiếu các biện pháp phòng ngừa bệnh hiệu quả. Bệnh thường diễn ra ở thể mãn tính, gây thiệt hại kinh tế lớn cho người chăn nuôi.

II. Biện pháp phòng và chữa bệnh giun tròn

Để kiểm soát bệnh giun tròn do Trichocephalus spp gây ra, cần áp dụng đồng thời các biện pháp phòng bệnh và chữa bệnh. Các biện pháp này bao gồm cải thiện điều kiện vệ sinh chuồng trại, sử dụng thuốc trị giun hiệu quả và áp dụng các phương pháp điều trị giun tròn phù hợp. Nghiên cứu này đã thử nghiệm các loại thuốc tẩy giun và đánh giá hiệu quả của chúng trong việc giảm tỷ lệ và cường độ nhiễm giun ở lợn.

2.1. Phòng bệnh giun tròn

Các biện pháp phòng ngừa bệnh bao gồm vệ sinh chuồng trại định kỳ, quản lý phân thải hợp lý và sử dụng các phương pháp ủ phân nhiệt sinh học để tiêu diệt trứng giun. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng nhiệt độ từ 45°C trở lên có thể diệt được trứng giun T. suis. Ngoài ra, cần tăng cường giáo dục người chăn nuôi về các biện pháp vệ sinh và phòng bệnh để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm.

2.2. Chữa bệnh giun tròn

Các loại thuốc trị giun như Albendazole và Ivermectin đã được thử nghiệm và cho thấy hiệu quả cao trong việc điều trị bệnh giun tròn. Nghiên cứu đã đánh giá hiệu lực và độ an toàn của các loại thuốc này trên cả lợn thí nghiệm và lợn nuôi thực địa. Kết quả cho thấy các thuốc này không chỉ giảm tỷ lệ nhiễm giun mà còn an toàn cho lợn, không gây tác dụng phụ nghiêm trọng.

III. Ứng dụng thực tiễn và kết luận

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp các thông tin khoa học về bệnh giun tròn do Trichocephalus spp gây ra và đề xuất các biện pháp phòng bệnh và chữa bệnh hiệu quả. Các kết quả nghiên cứu có thể áp dụng rộng rãi trong chăn nuôi lợn tại Thái Nguyên và các khu vực có điều kiện tương tự, góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi.

3.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu đã cung cấp những thông tin mới về đặc điểm sinh học, dịch tễ học và các biện pháp phòng trị bệnh giun tròn, góp phần vào kho tàng kiến thức khoa học về bệnh ký sinh ở lợn.

3.2. Ý nghĩa thực tiễn

Các biện pháp được đề xuất trong nghiên cứu có thể áp dụng trực tiếp vào thực tiễn chăn nuôi lợn, giúp giảm thiểu tỷ lệ nhiễm bệnh và nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi tại Thái Nguyên và các khu vực lân cận.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chăn nuôi lợn giữ vị trí chủ lực trong cơ cấu ngành chăn nuôi tại Việt Nam, cung cấp tới khoảng 75% nhu cầu thực phẩm thịt cho thị trường nội địa, đồng thời là nguồn cung cấp phân bón quan trọng cho trồng trọt và nguyên liệu sinh khối sản xuất khí đốt (biogas). Tuy nhiên, đặc điểm khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa với mùa mưa kéo dài tạo điều kiện lý tưởng cho các loài ký sinh trùng đường tiêu hóa phát triển và lây lan. Khác với các bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus hoặc vi khuẩn gây ra những ổ dịch ồ ạt, bệnh ký sinh trùng thường diễn tiến ở thể mạn tính. Ký sinh trùng làm giảm khả năng chuyển hóa dinh dưỡng, tăng tiêu tốn thức ăn, kéo dài thời gian nuôi dưỡng, làm suy giảm hệ miễn dịch và mở đường cho các tác nhân vi khuẩn kế phát gây hội chứng tiêu chảy và rối loạn tiêu hóa phức tạp.

Loài giun tròn Trichocephalus spp. (còn gọi là giun tóc lợn, phổ biến là Trichocephalus suis) là một trong những loài nội ký sinh trùng nguy hiểm thường ký sinh ở ruột già (đặc biệt là manh tràng và kết tràng) của lợn. Khi xâm nhập, phần đầu mảnh như sợi tóc của giun cắm sâu vào lớp niêm mạc ruột già, hút dịch bào và máu, tiết ra các độc tố gây viêm hoại tử, xuất huyết niêm mạc, làm suy giảm khả năng tái hấp thu nước của ruột già và gây ra hội chứng lâm sàng tương tự bệnh hồng lỵ. Tại các tỉnh miền núi phía Bắc nói chung và tỉnh Thái Nguyên nói riêng, chăn nuôi lợn đóng vai trò nguồn thu nhập chính của các nông hộ nhưng điều kiện chuồng trại, vệ sinh thú y và thu gom xử lý chất thải còn nhiều bất cập, dẫn đến nguy cơ lưu cữu mầm bệnh rất cao. Trước thời điểm nghiên cứu, khu vực huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên chưa có công trình điều tra dịch tễ học và đánh giá biện pháp can thiệp một cách hệ thống đối với bệnh giun tóc ở lợn.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài bao gồm:

1. Xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn Trichocephalus suis ở lợn nuôi tại các nông hộ và trang trại thuộc huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.
2. Thử nghiệm, so sánh hiệu lực và độ an toàn của một số loại thuốc tẩy giun đặc hiệu (Ziquan-mectin, Bendazol, Hanmectin-25) trong điều kiện phòng thí nghiệm và trên thực địa.
3. Nghiên cứu xác định công thức ủ phân nhiệt sinh học tối ưu nhằm tiêu diệt trứng giun Trichocephalus suis trong chất thải chăn nuôi.
4. Thử nghiệm biện pháp phòng trị tổng hợp trên đàn lợn thực địa và đề xuất quy trình kỹ thuật phòng trị bệnh giun tóc phù hợp với điều kiện sản xuất tại địa phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn lợn ở các lứa tuổi nuôi tại nông hộ và trang trại; mẫu phân tươi thu nhận trực tiếp từ trực tràng lợn; giun và trứng giun Trichocephalus suis; 3 loại hóa dược tẩy giun (Ziquan-mectin, Bendazol, Hanmectin-25); các nguyên liệu ủ phân nhiệt sinh học (phân lợn, lá xanh băm nhỏ, tro bếp, vôi bột).
• Phạm vi không gian: Khảo sát thực địa tại 4 xã thuộc huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên (Xuân Phương, Nhã Lộng, Thượng Đình, Điềm Thụy) và các xét nghiệm chuyên sâu tại Phòng thí nghiệm Bộ môn Bệnh động vật, Khoa Chăn nuôi Thú y, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Đề tài được triển khai từ ngày 13 tháng 6 năm 2013 đến ngày 18 tháng 11 năm 2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Nghiên cứu được xây dựng trên cơ sở phân loại học động vật và đặc điểm sinh học của giun Trichocephalus suis (Schrank, 1788) thuộc lớp Nematoda, phân lớp Enoplia, bộ Trichocephalida, họ Trichocephalidae. Chu kỳ sinh học của giun T. suis hoàn thành trong khoảng 30–52 ngày theo phương thức phát triển trực tiếp, không cần vật chủ trung gian. Trứng giun bài xuất theo phân ra ngoại cảnh, gặp nhiệt độ thích hợp (18–30°C) và độ ẩm 80–85% sẽ phát triển thành trứng cảm nhiễm sau 15–28 ngày. Vỏ trứng dày giúp chúng đề kháng cao với môi trường đất nhưng bị bất hoạt và tiêu diệt ở nhiệt độ từ 45°C trở lên. Cơ chế tác động của các nhóm hóa dược tẩy giun được sử dụng gồm: nhóm Benzimidazol (Bendazol) tác động ức chế enzyme Fumarate reductase và quá trình trùng hợp vi mao quản ở giun; nhóm Macrolid (Ziquan-mectin, Hanmectin-25) làm tăng tính thấm ion Clo qua màng tế bào thần kinh - cơ của giun, gây liệt cơ và tống xuất ký sinh trùng ra ngoài.

Phương pháp nghiên cứu bao gồm các kỹ thuật ký sinh trùng học và dịch tễ học thực nghiệm:

• Phương pháp thu thập mẫu phân: Mẫu phân tươi lấy trực tiếp từ trực tràng lợn vào sáng sớm tại các hộ chăn nuôi, ghi nhận đầy đủ thông tin về lứa tuổi, tình trạng phân, triệu chứng lâm sàng và bảo quản tiêu chuẩn trước khi phân tích trong ngày.
• Phương pháp chẩn đoán định tính: Áp dụng phương pháp lắng nổi Fülleborn sử dụng dung dịch bão hòa muối ăn NaCl (tỷ trọng D = 1,18–1,20) để phát hiện sự hiện diện của trứng giun T. suis dưới kính hiển vi quang học ở độ phóng đại 100 lần.
• Phương pháp chẩn đoán định lượng: Đếm số lượng trứng giun trong 1 gam phân (EPG - Eggs Per Gram) bằng buồng đếm McMaster dưới độ phóng đại 100 lần. Phân loại mức độ nhiễm: nhiễm nhẹ (≤ 500 trứng/g phân), nhiễm trung bình/nặng (> 500–1000 trứng/g phân), nhiễm rất nặng (> 1000 trứng/g phân).
• Phương pháp thử nghiệm dược lý: Đánh giá hiệu lực và độ an toàn trên lô lợn thí nghiệm (5 con/loại thuốc) và lô thực địa (89 lợn nhiễm giun tự nhiên). Theo dõi biến động số lượng trứng giun ở các mốc ngày thứ 5, 10 và 15 sau khi cấp thuốc; kiểm tra phản ứng phụ lâm sàng trong 1 giờ đầu và mổ khám kiểm tra giun sót ở ruột già vào ngày thứ 20 sau tẩy.
• Phương pháp ủ phân nhiệt sinh học: Thiết lập 3 công thức ủ yếm khí trát bùn kín, đặt các túi vải chứa mẫu phân nhiễm trứng giun ở các vị trí khác nhau trong khối ủ. Đo nhiệt độ hàng ngày bằng nhiệt kế 100°C và kiểm tra tỷ lệ trứng chết định kỳ 5 ngày/lần trong vòng 55 ngày.
• Xử lý số liệu: Toàn bộ số liệu thực nghiệm được tính toán và xử lý theo phương pháp thống kê sinh học trong chăn nuôi thú y (sử dụng phần mềm Microsoft Excel 2007).

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Chương này thiết lập tính cấp thiết của nghiên cứu, nêu bật vai trò của ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam và phân tích các thiệt hại kinh tế do bệnh giun tóc Trichocephalus spp. gây ra trên đàn lợn. Tác giả chỉ rõ khoảng trống nghiên cứu tại tỉnh Thái Nguyên khi chưa có nghiên cứu bài bản về tình hình dịch tễ của loài giun này ở huyện Phú Bình, từ đó xác định mục đích nghiên cứu, ý nghĩa khoa học và giá trị thực tiễn nhằm xây dựng quy trình phòng trị hiệu quả cho người chăn nuôi.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Tác giả hệ thống hóa các tài liệu khoa học trong nước và quốc tế về giun Trichocephalus suis. Phần này trình bày chi tiết về vị trí phân loại học, cấu tạo hình thái giun đực (dài 33–48 mm, có một gai giao hợp 1,74–2,48 mm) và giun cái (dài 38–53 mm, đuôi tù), cấu trúc trứng hình hạt chanh có hai nút nhầy ở hai cực. Tác giả tổng hợp chu kỳ phát triển, sức đề kháng của trứng giun ở ngoại cảnh, các yếu tố dịch tễ (độ tuổi nhiễm cao nhất ở lợn dưới 6 tháng tuổi, phương thức nuôi nhốt so với thả rông), cơ chế sinh bệnh gây viêm loét ruột già và hội chứng hồng lỵ. Đồng thời, chương này tổng thuật các phác đồ điều trị bằng các nhóm thuốc Benzimidazol, Macrolid, Imidazothiazol, Piperazin và nguyên lý tiêu diệt mầm bệnh bằng phương pháp ủ nhiệt sinh học.

Phần 3: Đối tượng, vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương mô tả chi tiết quy trình tổ chức nghiên cứu từ tháng 6 đến tháng 11 năm 2013 tại 4 xã thuộc huyện Phú Bình. Tác giả quy định cụ thể các bước lấy mẫu phân, công thức đếm trứng McMaster, kỹ thuật mổ khám kiểm tra bệnh tích đường ruột và bảo quản mẫu giun trong dung dịch Barbagallo. Chi tiết thiết kế bố trí thí nghiệm ủ phân gồm 3 công thức với các tỷ lệ phân chuồng, lá xanh băm nhỏ, tro bếp và vôi bột được chuẩn hóa, cùng quy trình theo dõi lô thử nghiệm phòng trị so sánh với lô đối chứng trên thực địa.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu

Chương này công bố toàn bộ các kết quả định lượng thu thập được từ thực nghiệm điều tra và can thiệp, gồm 4 nhóm nội dung chính:

1. Thực trạng nhiễm giun Trichocephalus suis tại huyện Phú Bình: Khảo sát trên 547 lợn tại 4 xã cho thấy tỷ lệ nhiễm chung là 23,40% (128 lợn nhiễm). Tỷ lệ nhiễm có sự khác biệt giữa các địa bàn khảo sát: xã Điềm Thụy có tỷ lệ cao nhất (27,10%), tiếp đến là Xuân Phương (25,76%), Thượng Đình (21,60%) và Nhã Lộng có tỷ lệ thấp nhất (19,65%). Về cường độ nhiễm, phần lớn lợn nhiễm ở mức độ nhẹ chiếm 65,63% (84/128 lợn), mức trung bình chiếm 25,78% (33/128 lợn) và mức nặng chiếm 8,59% (11/128 lợn).

Địa phương (xã)	Số lợn kiểm tra (con)	Số lợn nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ ≤ 500 trứng/g (con / %)	Cường độ 500–1000 trứng/g (con / %)	Cường độ > 1000 trứng/g (con / %)
Xuân Phương	142	38	25,76	22 (57,89%)	10 (34,21%)	3 (7,89%)
Nhã Lộng	173	34	19,65	23 (67,64%)	7 (23,50%)	1 (2,94%)
Thượng Đình	125	27	21,60	19 (70,37%)	6 (25,92%)	2 (7,40%)
Điềm Thụy	107	29	27,10	16 (55,17%)	10 (37,93%)	5 (17,24%)
Tính chung	547	128	23,40	84 (65,63%)	33 (25,78%)	11 (8,59%)

2. Thử nghiệm hiệu lực và độ an toàn của thuốc tẩy giun: Thử nghiệm trong phòng thí nghiệm trên 15 lợn (chia 3 lô) cho thấy sau 15 ngày dùng thuốc, cả 3 loại hóa dược đều làm sạch hoàn toàn trứng giun trong phân (hiệu lực 100%). Mổ khám kiểm tra ở ngày thứ 20 sau điều trị không phát hiện giun trong đường tiêu hóa, không ghi nhận phản ứng bất lợi.

Khi thử nghiệm mở rộng trên 89 lợn ngoài thực địa, hiệu lực tẩy sạch trứng giun sau 15 ngày đạt mức cao ở cả 3 loại thuốc: Ziquan-mectin đạt 96,87% (31/32 lợn sạch trứng), Hanmectin-25 đạt 93,33% (28/30 lợn sạch trứng), và Bendazol đạt 85,18% (23/27 lợn sạch trứng). Tất cả 89 lợn sử dụng thuốc đều an toàn 100%, không xảy ra triệu chứng nôn mửa, bỏ ăn hay rối loạn tiêu hóa.

Tên thuốc và liều lượng	Số lợn điều trị (con)	Cường độ trước tẩy (trứng/g phân)	Cường độ sau tẩy 15 ngày (trứng/g phân)	Số lợn sạch trứng (con)	Hiệu lực tẩy sạch (%)	Độ an toàn (%)
Ziquan-mectin (1 ml/10 kg TT)	32	527,27 ± 62,31	120 (1 con nhiễm)	31	96,87	100
Bendazol (1 g/10 kg TT)	27	583,85 ± 82,29	97,5 ± 29,58 (4 con nhiễm)	23	85,18	100
Hanmectin-25 (0,3 mg/kg TT)	30	553,20 ± 90,14	90,0 ± 84,85 (2 con nhiễm)	28	93,33	100
Tính chung	89	535,33 ± 41,41	95,0 ± 24,61 (7 con nhiễm)	82	92,13	100

3. Đánh giá khả năng sinh nhiệt và diệt trứng giun của các công thức ủ phân: Thử nghiệm 3 công thức ủ phân nhiệt sinh học yếm khí cho thấy sự khác biệt rõ rệt về diễn biến nhiệt độ và thời gian làm chết mầm bệnh:

• Công thức I (200 kg phân + 40 kg lá xanh + 12 kg tro bếp): Nhiệt độ tăng chậm, đạt đỉnh 53,25°C ở ngày thứ 30–35; trứng giun chết 100% ở ngày thứ 40.
• Công thức II (200 kg phân + 40 kg lá xanh + 10 kg vôi bột): Nhiệt độ đạt mức cao 58,27°C ở ngày thứ 35; trứng giun chết 100% ở ngày thứ 35.
• Công thức III (40 kg phân + 200 kg lá xanh + 12 kg tro bếp + 10 kg vôi bột): Khả năng sinh nhiệt nhanh và cao nhất, đạt đỉnh 58,83°C vào ngày thứ 30; trứng giun chết 100% chỉ sau 30 ngày ủ.

Công thức ủ phân	Thành phần phối trộn	Nhiệt độ cao nhất đạt được (°C)	Thời điểm đạt nhiệt độ cao nhất (ngày)	Thời điểm trứng chết 100% (ngày)
Công thức I	200 kg phân + 40 kg lá xanh + 12 kg tro bếp	53,25	Ngày thứ 30–35	Ngày thứ 40
Công thức II	200 kg phân + 40 kg lá xanh + 10 kg vôi bột	58,27	Ngày thứ 35	Ngày thứ 35
Công thức III	40 kg phân + 200 kg lá xanh + 12 kg tro bếp + 10 kg vôi bột	58,83	Ngày thứ 30	Ngày thứ 30

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Tác giả tóm tắt các kết luận dịch tễ và dược lý cốt lõi, khẳng định tính hiệu quả của thuốc tẩy giun dạng tiêm/uống kết hợp với biện pháp ủ phân nhiệt sinh học diệt mầm bệnh. Đề tài đưa ra các khuyến nghị về việc tẩy giun định kỳ và áp dụng kỹ thuật ủ phân có phối trộn vôi bột và tro bếp trong sản xuất nông hộ.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu mang lại hệ thống dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác về tình hình nhiễm giun tóc ở lợn tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên:

• Xác lập tỷ lệ nhiễm giun Trichocephalus suis tự nhiên trên đàn lợn địa phương là 23,40%, trong đó tỷ lệ lợn nhiễm ở cường độ nhẹ chiếm ưu thế (65,63%), nhiễm trung bình chiếm 25,78% và nhiễm nặng chiếm 8,59%.
• Chứng minh hiệu lực tẩy giun tóc thực địa đạt tỷ lệ tẩy sạch từ 85,18% đến 96,87% của 3 chế phẩm thông dụng (Ziquan-mectin, Hanmectin-25, Bendazol), trong đó Ziquan-mectin với liều 1 ml/10 kg thể trọng đạt hiệu quả cao nhất (96,87%) và cả 3 loại đều an toàn 100% đối với gia súc.
• Xác định được công thức ủ phân nhiệt sinh học tối ưu (Công thức III: phối trộn phân chuồng với tỷ lệ lá xanh cao, kết hợp đồng thời vôi bột và tro bếp), tạo ra nền nhiệt độ ủ lên tới 58,83°C, giúp rút ngắn thời gian tiêu diệt hoàn toàn 100% trứng giun tóc xuống còn 30 ngày so với 40 ngày của công thức truyền thống chỉ dùng tro bếp.

Đóng góp thực tiễn của khóa luận là đã đề xuất một quy trình phòng trừ tổng hợp khép kín, kết hợp giữa việc dùng thuốc tẩy giun định kỳ cho đàn lợn và xử lý triệt để nguồn phân thải chứa mầm bệnh bằng phương pháp ủ nhiệt sinh học yếm khí tận dụng các phụ phẩm nông nghiệp sẵn có.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận được thực hiện trong khuôn khổ đào tạo đại học với một số hạn chế gắn liền với phạm vi triển khai:

• Thời gian nghiên cứu tập trung trong 5 tháng (từ tháng 6 đến tháng 11 năm 2013), chưa bao quát trọn vẹn sự biến động dịch tễ theo chu kỳ 4 mùa trong năm, đặc biệt là giai đoạn mùa đông - xuân lạnh ẩm.
• Phạm vi khảo sát thực địa giới hạn tại 4 xã thuộc huyện Phú Bình, chưa mở rộng so sánh giữa các tiểu vùng sinh thái khác nhau của tỉnh Thái Nguyên (như vùng núi cao hay vùng ven đô).
• Hướng nghiên cứu tiếp theo cần theo dõi hiệu quả kinh tế dài hạn của quy trình can thiệp tổng hợp trên quy mô trang trại tập trung và đánh giá biến động tái nhiễm giun sau các mốc thời gian 6 tháng và 12 tháng.

Giá trị tham khảo

Công trình là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng trực tiếp:

• Đối với sinh viên và học viên chuyên ngành Chăn nuôi - Thú y: Cung cấp phương pháp luận chuẩn xác về điều tra ký sinh trùng thú y, kỹ thuật chẩn đoán định lượng bằng buồng đếm McMaster, phương pháp bố trí thí nghiệm dược lý thực địa và thí nghiệm vi sinh nhiệt sinh học.
• Đối với cán bộ thú y cơ sở và người chăn nuôi lợn: Cung cấp các thông số định lượng về liều dùng của các loại thuốc tẩy giun phổ biến (Ziquan-mectin, Hanmectin-25, Bendazol) và hướng dẫn cụ thể tỷ lệ phối trộn nguyên liệu (phân, lá xanh, vôi, tro) để ủ phân đạt nhiệt độ tiêu diệt mầm bệnh hiệu quả nhất.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ nhiễm giun tóc Trichocephalus suis ở lợn tại huyện Phú Bình được ghi nhận là bao nhiêu và phân bố thế nào giữa các xã? Tỷ lệ nhiễm giun T. suis tính chung tại huyện Phú Bình là 23,40% (128 con nhiễm trên tổng số 547 con kiểm tra). Xã Điềm Thụy có tỷ lệ nhiễm cao nhất đạt 27,10%, tiếp theo là Xuân Phương đạt 25,76%, Thượng Đình đạt 21,60%, và xã Nhã Lộng có tỷ lệ thấp nhất là 19,65%.

2. Trong số 3 loại thuốc tẩy giun được thử nghiệm trên thực địa, loại nào cho hiệu lực tẩy sạch cao nhất? Cả 3 loại thuốc đều đạt hiệu lực điều trị 100% nhưng tỷ lệ tẩy sạch hoàn toàn trứng giun sau 15 ngày có sự khác nhau: Ziquan-mectin (tiêm liều 1 ml/10 kg thể trọng) đạt tỷ lệ tẩy sạch cao nhất là 96,87%, Hanmectin-25 (liều 0,3 mg/kg thể trọng) đạt 93,33%, và Bendazol (liều 1 g/10 kg thể trọng) đạt 85,18%.

3. Công thức ủ phân nào đạt nhiệt độ cao nhất và tiêu diệt hoàn toàn trứng giun tóc trong thời gian ngắn nhất? Công thức ủ III (tỷ lệ phối trộn: 40 kg phân chuồng + 200 kg lá xanh băm nhỏ + 12 kg tro bếp + 10 kg vôi bột) cho hiệu quả vượt trội, đạt nhiệt độ tối đa 58,83°C vào ngày thứ 30 và tiêu diệt hoàn toàn 100% trứng giun T. suis ngay sau 30 ngày ủ.

4. Khi sử dụng các loại thuốc tẩy giun Ziquan-mectin, Bendazol và Hanmectin-25, lợn có xuất hiện tác dụng phụ không? Trong cả thử nghiệm phòng thí nghiệm (15 con) và thử nghiệm diện rộng trên thực địa (89 con), cả 3 loại thuốc đều đạt độ an toàn 100%. Lợn ăn uống, đi lại bình thường, không ghi nhận các triệu chứng phản ứng phụ như nôn mửa, ủ rũ hay rối loạn tiêu hóa.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Bùi Thị Ngân đã khảo sát toàn diện thực trạng nhiễm giun tròn Trichocephalus suis trên đàn lợn tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên với tỷ lệ nhiễm trung bình 23,40%. Nghiên cứu đã kiểm chứng thực nghiệm hiệu lực tẩy ký sinh trùng cao và độ an toàn tuyệt đối của các hóa dược Ziquan-mectin, Hanmectin-25 và Bendazol, đồng thời hoàn thiện công thức ủ phân nhiệt sinh học phối trộn vôi bột và tro bếp giúp diệt sạch 100% mầm bệnh trứng giun sau 30 ngày. Đây là cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc phục vụ việc xây dựng quy trình phòng trừ tổng hợp bệnh giun tóc, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho ngành chăn nuôi lợn tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Hiện nay, ngành chăn nuôi đóng một vai trò quan trọng trong tăng trưởng nền kinh tế quốc dân. Chăn nuôi hiện nay với nhiều hình thức đa dạng và phong phú đang là một hướng đi mới góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người nông dân, giải quyết vấn đề xóa đói giảm nghèo ở nhiều nơi, tạo ra nhiều sản phẩm đáp ứng nhu cầu thực phẩm ngày càng cao của người tiêu dùng và có giá trị kinh tế để xuất khẩu, có khả năng cạnh tranh trên thị trường với các nước trong khu vực và trên thế giới. Chăn nuôi còn là nguồn cung cấp phân bón rất lớn cho ngành trồng trọt, nguyên liệu phục vụ cho ngành công nghiệp chế biến. Hiện nay, phân lợn còn được dùng làm nhiên liệu để sản xuất khí đốt (biogas) vừa mang lại hiệu quả kinh tế cao vừa có tác dụng giảm ô nhiễm môi trường.

Ngành chăn nuôi lợn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong chăn nuôi, so với các loài gia súc khác lợn vẫn là đối tượng được người dân chăn nuôi nhiều nhất và sản phẩm thịt lợn được nhiều người tiêu dùng trong nước cũng như thế giới ưa chuộng (ở nước ta thịt lợn được dùng làm thực phẩm chiếm đến 75%). Chăn nuôi lợn là một trong ba ngành chăn nuôi quan trọng nhất của nước ta là: chăn nuôi lợn; chăn nuôi trâu, bò và chăn nuôi gia cầm. Xác định được vai trò quan trọng của chăn nuôi lợn trong những năm qua Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách nhằm thúc đẩy chăn nuôi lợn phát triển cả về số lượng và chất lượng. Tuy nhiên, để ngành chăn nuôi phát triển bền vững thì ngoài việc thực hiện tốt công tác giống, thức ăn… còn phải quan tâm nhiều hơn đến công tác thú y, đặc biệt trong xu hướng chăn nuôi tập trung, quy mô trang trại như hiện nay.

Nước ta nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa có một mùa mưa kéo dài từ tháng 4 đến tháng 6 với khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều đã tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loài ký sinh trùng phát triển, ký sinh và gây bệnh cho vật nuôi. Đây chính là vấn đề khó khăn lớn cho ngành chăn nuôi nói chung và n 2 ngành chăn nuôi lợn nói riêng trong công tác phòng trừ và điều trị bệnh ký sinh trùng. Bệnh ký sinh trùng ở gia súc, gia cầm nói chung và bệnh ký sinh trùng đường tiêu hoá lợn nói riêng không gây ra các ổ dịch lớn như những bệnh truyền nhiễm do virus, vi khuẩn. Song bệnh ký sinh trùng thường diễn ra ở thể mãn tính, làm lợn sinh trưởng và phát triển chậm, tiêu tốn thức ăn tăng và các chi phí như thuốc điều trị, công chăm sóc nuôi dưỡng cũng tăng.

Ngoài ra ký sinh trùng ký sinh còn làm giảm sức đề kháng của lợn và là yếu tố mở đường cho nhiều loại vi khuẩn, vi rút xâm nhập gây bệnh (Trịnh Văn Thịnh và cs, 1978 [28]). Một đại diện tiêu biểu của các loài ký sinh trùng gây bệnh cho vật nuôi là loài giun tròn Trichocephalus spp. Ký sinh ở đường tiêu hóa lợn. Bệnh giun tóc đã gây nhiều trở ngại cho ngành chăn nuôi lợn, làm cho lợn gầy yếu, sức đề kháng giảm, làm cho lợn bị mắc một số bệnh kế phát do vi khuẩn xâm nhập vào qua các vết loét ở ruột như hội chứng tiêu chảy ở lợn (Nguyễn Thị Kim Lan và cs, 2006) [13].

Lợn sinh trưởng chậm và làm giảm hiệu quả, năng suất chăn nuôi. Ở một số tỉnh phía Bắc như Thái Nguyên người dân chủ yếu làm nghề nông nghiệp, chăn nuôi lợn chiến một vị trí quan trọng trong cơ cấu vật nuôi và là một trong các nguồn thu nhập chính cho người nông dân. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có công trình nghiên cứu đầy đủ và có hệ thống về bệnh do Trichocephalus spp. gây ra ở lợn tại tỉnh Thái Nguyên, vì vậy vẫn chưa có quy trình phòng chống bệnh hiệu quả.

Do đó, để góp phần vào công tác phòng trừ, khống chế dịch bệnh, tăng sức đề kháng nâng cao năng xuất chăn nuôi lợn cho người nông dân ở các tỉnh miền núi phía Bắc, chúng em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu biện pháp phòng và chữa bệnh do giun tròn Trichocephalus spp. gây ra ở lợn tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên” 1. Mục đích nghiên cứu - Nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh Trichocephalus spp. - Đề xuất quy trình phòng bệnh giun Trichocephalus spp.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học về bệnh và quy trình phòng chống bệnh giun Trichocephalus spp.cho lợn, có một số đóng góp mới cho khoa học. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học để khuyến cáo người chăn nuôi áp dụng quy trình phòng, trị bệnh giun Trichocephalus spp. cho lợn, nhằm hạn chế tỷ lệ và cường độ nhiễm giun ở lợn, hạn chế tác hại đối với lợn, góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi, thúc đẩy ngành chăn nuôi lợn phát triển.

n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Đặc điểm sinh học của giun T. Vị trí của giun T.

suis trong hệ thống phân loại động vật học Theo Phan Thế Việt và cs (1977) [33], Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [20] vị trí của giun tròn Trichocephalus suis (T. suis) trong hệ thống phân loại động vật như sau: Lớp Nematoda Rudolphi, 1808 Phân lớp Enoplia Chitwood, 1933 Bộ Trichocephalida Skrjabin et Schulz, 1928 Phân bộ Trichocephalata Skrjabin et Schulz, 1928 Họ Trichocephalidae Baird, 1953 Phân họ Trichocephalinae Ransom, 1911 Giống Trichocephalus Schrank, 1788 Loài Trichocephalus suis Schrank, 1788 2. Đặc điểm hình thái, cấu tạo của giun T. suis lợn Theo Đỗ Dương Thái và cs (1975) [24], màu sắc trứng giun T.

suis là một màu ổn định, thay đổi ít từ màu vàng nhạt đến màu vàng sẫm. Hình dạng trứng giun T. suis không bất thường đáng kể nhưng chiều ngang của trứng có thể thay đổi chút ít, có những chiều ngang rộng hẹp khác nhau. suis có chu kỳ phát triển chậm, vì vậy hình dạng nhân bên trong ít có những thay đổi.

Nhân bên trong thường thành một khối chưa phân chia. suis có hình thái cấu tạo như sau: Con đực có chiều dài thân trung bình là 40,35 mm; tối thiểu 33,0 mm; tối đa là 48,0 mm. Chiều dài của phần trước trung bình là 25,3 mm (20 - 30 mm); phần sau 15,1mm (12 - 19 mm). Tỷ lệ chiều dài của phần trước với phần sau là 1,68: 1.

Thân con đực phủ lớp cutin được vạch bởi nhiều rãnh ngang, làm cho lớp cutin có nhiều mấp mô, hình răng nhỏ. Thực quản kéo dài dọc theo phần mỏng trước thân và chuyển vào ruột ở chỗ ranh giới giữ phần mỏng và dày của thân. Chiều rộng của phần trước thực quản 0,035 - 0,44 mm; của chỗ n 5 chuyển vào ruột 0,074 - 0,092 mm. Thực quản được bao quanh bởi một hàng tế bào đơn nhân dạng móc xích.

Ruột kết thúc bởi huyệt trên phần đuôi. Hệ thống sinh dục của con đực gồm những ống dẫn tinh uốn khúc chiếm hầu hết phần sau thân. Đuôi con đực vòng xoắn ốc. Gai giao hợp kết thúc bằng một đỉnh nhọn.

Chiều dài gai xê dịch từ 1,74 - 2,48 mm. Chỗ rộng nhất của gai là gốc gai dài 0,084 - 0,110 mm. Có bao gai bọc xung quanh và cùng với gai lồi ra khỏi lỗ huyệt. Bao gai được phủ bởi rất nhiều gai nhỏ, những gai này xếp theo thứ tự quân cờ.

Số lượng hàng gai nhỏ gần nơi chuyển của bao vào thân là 24 - 42; ở đầu đối diện với nó số lượng hàng tăng tới 44 - 56. Hình dạng bao gai tròn, căng, dài 0,044 mm. Chiều rộng chỗ gần huyệt là 0,057 - 0,092 mm; trong khi đó ở chỗ cuối gai là 0,079 - 0,159 mm. Tất cả con đực có một đầu bao gai gập hình cổ tay áo hay là hình bao tay, bao này một phần hay toàn bộ bao phủ phần bao gai lồi ra khỏi thân.

Chiều dài của chỗ gập là 0,242 - 0,330 mm; chiều rộng là 0,290 - 0,352 mm. Con cái: Chiều dài thân trung bình 45,55 mm; tối thiểu 38 mm và tối đa 53 mm. Chiều dài phần trước mỏng của thân trung bình là 30,55 mm (25 - 35 mm); chiều dài phần sau dày là 15 mm (13 - 18 mm). Như vậy tỷ lệ giữa phần trước và phần sau là 2,04 : 1.

Trên ranh giới chỗ chuyển tiếp của phần thân trước và phần thân sau, hơi dịch về phía sau cách đầu cuối của thực quản có âm hộ. Âm hộ này nhô ra ngoài, dạng hình trụ hơi cong về phía sau (0,037 - 0,61 mm) và hơi rộng ở chỗ cạnh tự do (0,050 - 0,075 mm). Chỗ này được phủ rất nhiều gai nhỏ hình lưới (3 - 4 µ m). Ngay trước âm hộ, tử cung có hình ống thẳng hay hơi cong, dài 0,92 - 1,28 mm; trong tử cung có trứng xếp thành một hàng.

Đuôi con cái tù. Trứng dài 0,056 - 0,066 mm và rộng 0,025 - 0,030 mm. Theo Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [20], con đực dài 37,52 - 40,63 mm; rộng nhất 0,634 - 0,713 mm. Phần trước cơ thể dài 23,48 - 25,75 mm; phần sau dài 14,00 - 15,00 mm; có dạng xoắn lò xo.

Gai sinh dục dài 1,70 - 2,55 mm; rộng 0,07 - 0,10 mm; mút cuối gai nhọn. Bao gai phủ đầy gai nhỏ. Lỗ huyệt nằm ở mút cuối đuôi. Con cái dài 37,89 - 50,60 mm; rộng 0,734 - 1,012 mm; phần trước cơ thể dài 23 - 33 mm.

Ống sinh dục đơn. Âm đạo có thành cơ dày, chứa đầy trứng. Kích thước trứng 0,024 - 0,027 x 0,056 - 0,061 mm. n 6 Trứng của giun T.

suis có hình hạt chanh, màu vàng nhạt, kích thước 0,052 - 0,061 x 0,027 - 0,03 mm. Hai cực có hai nút trong, vỏ dày gồm 2 lớp. Giun Trichocephalus suis a: Trứng giun; b: Giun cái; c: Giun đực (Nguồn: Phan Địch Lân và cs, 2005) [ ] Theo Phạm Sỹ Lăng và cs (2009) [18]: Giun T. suis có màu trắng đục.

Thân chia ra làm hai phần rõ rệt: Phần đầu nhỏ, trông giống như sợi tóc; phần sau ngắn và to, bên trong là ruột và cơ quan sinh sản. Giun đực đuôi hơi tù, cuộn tròn lại, có một gai giao hợp dài 1,70 - 2 mm, lỗ huyệt thông ra ngoài phần cuối của giun. Giun cái đuôi thẳng, hậu môn ở đoạn cuối của thân. Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [16] cho biết: Hình thể của giun giống như một sợi tóc màu trắng.

Cơ thể chia thành hai phần rõ rệt.