CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NÂNG CAO NĂNG LỰC CÁN BỘ, CÔNG CHỨC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC 1. Cơ sở lý luận về vấn đề nghiên cứu 1. Một số khái niệm cơ bản - Khái niệm năng lực Năng lực được định nghĩa là tập hợp của kiến thức, kỹ năng, phẩm chất của mọi cá nhân được thể hiện thông qua những hành vi cụ thể nhằm đạt được hiệu quả cao trong công việc mà cá nhân đó đảm nhiệm, phụ trách. Năng lực được xem như một yêu cầu quan trọng và thiết yếu để một cá nhân đảm nhận công việc nhất định có thể thực hiện được công việc của họ.
Hiểu một cách khác, năng lực chính là những đòi hỏi thấp nhất về mặt kiến thức, kỹ năng và phẩm chất mà một cá nhân cần có để thể hiện những hành vi cần thiết khi đảm nhận công việc nhằm thực hiện có hiệu quả cao các nhiệm vụ được giao. [18, trang 18] Năng lực cán bộ công chức là sự liên kết mang tính tổng hợp giữa kiến thức, kỹ năng và thái độ, có ảnh hưởng đến công việc; chúng tương quan lẫn nhau trong quá trình thực thi nhiệm vụ. Năng lực thực thi công vụ của đội ngũ công chức hành chính bao gồm nhiều yếu tố, như trình độ, năng lực được đào tạo, kỹ năng, kinh nghiệm trong công tác cũng như tinh thần, thái độ thực thi công vụ. Trong khu vực công, năng lực được nhìn nhận là các yếu tố giúp cán bộ, công chức thực thi nhiệm vụ với sự hài lòng của người dân và tổ chức.
- Khái niệm cán bộ, công chức Khái niệm “cán bộ, công chức” được sử dụng khá lâu tại các nước xã hội chủ nghĩa và bao hàm một diện rất rộng các hình thức nhân sự thuộc khu vực nhà nước và các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội. Khái niệm “công chức” ở Việt Nam ra đời năm 1950 và cũng được thay đổi qua các thời kỳ gắn với các mốc lịch sử khác nhau. Cuối những năm 80 của thế kỷ trước, khái niệm “cán bộ, công chức” được gọi chung cho tất cả những người làm việc cho nhà nước, không có sự phân biệt rõ ràng. [3, trang 16] 6 Đến nay, để đáp ứng yêu cầu thực tiễn công tác quản lý đất nước thời kỳ CNH-HĐH và hội nhập quốc tế cũng như mục tiêu chương trình CCHC, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, ngày 13/11/2008, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XII, kỳ họp thứ 4 thông qua Luật Cán bộ, công chức - Luật số 22/2008/QH12, quy định Cán bộ: “Cán bộ là công dân Việt Nam được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh), ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là cấp huyện), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước”.
[3, trang 1] Công chức: Điểm 2, Điều 4, Luật Cán bộ, công chức năm 2008 quy định: “Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng cộng sản Việt Nam, Nhà nước, Tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật”. [3, trang 32] - Khái niệm công chức hành chính nhà nước Có thể hiểu: Cán bộ, công chức HCNN là những người hoạt động trong các cơ quan hành chính nhà nước từ Trung ương đến địa phương đảm nhiệm chức năng quản lý điều hành của nhà nước. Đây là một bộ phận của cán bộ, công chức nhà nước nói chung, lĩnh vực công tác của nhóm công chức này là quản lý nhà nước về kinh tế, xã hội, y tế, giáo dục, tài nguyên, khoáng sản, môi trường, văn hóa, thông tin, lao động việc làm, cơ sở hạ tầng, giao thông. [3, trang 34] 7 Như vậy, cán bộ, công chức HCNN cấp huyện trước hết phải là cán bộ, công chức nhà nước, phải có đầy đủ những tiêu chí đã được quy định trong Luật Cán bộ, công chức năm 2008.
Ngoài ra cán bộ, công chức HCNN cấp huyện được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh và làm việc trong các cơ quan HCNN cấp huyện. Vị trí, vai trò, đặc điểm, tiêu chuẩn của cán bộ, công chức tại cơ quan hành chính nhà nước 1. Vị trí, vai trò của cán bộ, công chức hành chính nhà nước Tư tưởng khái quát nhất của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của công chức là: " Cán bộ, công chức phải vừa là người lãnh đạo, vừa là người đày tớ thật trung thành của nhân dân”. Hiệu lực, hiệu quả của bộ máy nhà nước nói riêng và của toàn bộ hệ thống chính trị nói chung, xét đến cùng được quyết định bởi phẩm chất, năng lực và hiệu quả công tác của cán bộ, công chức.
Vai trò của cán bộ, công chức thể hiện qua những mối quan hệ: Quan hệ với đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; Quan hệ với bộ máy tổ chức lãnh đạo quản lý; Quan hệ với công việc; Quan hệ với quần chúng nhân dân. - Cán bộ, công chức HCNN thực hiện nhiệm vụ QLNN đối với mọi mặt của đời sống xã hội, thực chất là thực hiện quyền hành pháp, thi hành và chấp hành pháp luật. Thể hiện cụ thể ở việc giúp nhà nước thực hiện việc quản lý và điều hòa các hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội theo đúng hiến pháp và pháp luật. - Công chức HCNN có trách nhiệm và bổn phận trong việc phục vụ nhân dân; đáp ứng yêu cầu đó, hiện nay chúng ta đang xây dựng một nền kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng XHCN, ngày càng mở rộng quan hệ đối ngoại đa phương, đa dạng, do đó vai trò của cán bộ, công chức HCNN lại càng thể hiện rõ sự quan trọng trong việc đưa nước ta từng bước thích ứng với luật pháp, tập quán và trình độ quốc tế mà vẫn giữ vững độc lập tự chủ, bảo vệ lợi ích quốc gia.
- Cán bộ, công chức HCNN không có quyền lập pháp và tư pháp, nhưng chính họ lại là những người góp phần quan trọng vào quy trình lập pháp và tư pháp bởi họ là những người thực thi quyền hành pháp. Đặc điểm, tiêu chuẩn của cán bộ, công chức HCNN - Cán bộ, công chức Việt Nam nói chung và cán bộ, công chức HCNN nói riêng, được hình thành và phát triển gắn liền với quá trình cách mạng của nước ta, trải qua các thời kỳ khác nhau. - Cán bộ, công chức HCNN là một bộ phận của nguồn nhân lực quan trọng trong hệ thống chính trị do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo. Theo quy định hiện hành, những người làm việc thuộc các cơ quan Nhà nước (làm công tác quản lý nhà nước) là công chức HCNN.
- Lao động của cán bộ, công chức HCNN là lao động trí tuệ phức tạp trong hệ thống QLNN. Do đặc thù của lĩnh vực QLNN đa ngành, đa lĩnh vực nên cán bộ, công chức HCNN ở mỗi ngành, mỗi lĩnh vực có đặc thù quản lý khác nhau. Điều đó được thể hiện qua một số đặc điểm của lao động công chức HCNN như sau: + Do tính chất lao động trí tuệ phức tạp theo từng loại của hệ thống gồm: Công chức lãnh đạo, quản lý là những người thực hiện chức năng quản lý, điều hành công việc của những công chức dưới quyền. [3, trang 45] Công chức chuyên môn, nghiệp vụ là những người thực hiện một công việc đòi hỏi có sự hiểu biết trong lĩnh vực chuyên môn mà người công chức đó được phân công.
[3, trang 48] Công chức phục vụ (công chức thừa hành) là những người làm công tác chuẩn bị, thu thập thông tin và tài liệu phục vụ cho lãnh đạo ra quyết định quản lý (Thư ký, nhân viên đánh máy, văn thư. [3, trang 52] + Do tính chất ngạch công chức bao gồm: Chuyên viên cao cấp là công chức hành chính có yêu cầu chuyên môn nghiệp vụ cao nhất về một hoặc một số lĩnh vực trong các cơ quan, tổ chức hành chính từ cấp tỉnh trở lên, có trách nhiệm chủ trì tham mưu, tổng hợp và hoạch định chính sách, chiến lược có tính vĩ mô theo ngành, lĩnh vực hoặc địa phương; tổ chức chỉ đạo, triển khai thực hiện các chế độ, chính sách. [3, trang 54] Chuyên viên chính là công chức hành chính có yêu cầu chuyên môn nghiệp vụ cao về một hoặc một số lĩnh vực trong các cơ quan, tổ chức hành chính từ cấp huyện trở lên, có trách nhiệm thực hiện một hoặc một số nhiệm vụ phức tạp trong 9 cơ quan, đơn vị; tham mưu, tổng hợp xây dựng hoặc tổ chức thực hiện chế độ, chính sách theo ngành, lĩnh vực hoặc địa phương. [3, trang 58] Chuyên viên là công chức hành chính có yêu cầu chuyên môn nghiệp vụ cơ bản về một hoặc một số lĩnh vực trong các cơ quan, tổ chức hành chính từ cấp huyện trở lên, có trách nhiệm tham mưu, tổng hợp và triển khai thực hiện chế độ, chính sách theo ngành, lĩnh vực hoặc địa phương.
[3, trang 60] - Cán bộ, công chức HCNN cấp huyện có những đặc điểm như sau: + Cán bộ, công chức HCNN cấp huyện là những người làm việc trong bộ máy QLNN cấp huyện; là công chức thuộc các cơ quan trực tiếp QLNN về lĩnh vực kinh tế, xã hội, y tế, giáo dục, văn hóa, thông tin, lao động việc làm, cơ sở hạ tầng, giao thông.; thực thi nhiệm vụ đại diện chủ sở hữu tài nguyên, tài sản, ngân sách nhà nước cấp. để xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của huyện.