phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, nội dung sáng kiến gồm: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn Chƣơng 2: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Giáo dục kỹ năng sống 1.
Kỹ năng sống Khái niệm KNS đƣợc hiểu theo nhiều cách khác nhau ở từng khu vực và từng quốc gia. Qua nghiên cứu các tài liệu, chúng tôi thống nhất sử dụng khái niệm KNS trong nghiên cứu đề tài của mình với nội hàm: “khả năng làm cho hành vi và sự thay đổi của mình phù hợp với cách ứng xử tích cực giúp con người có thể kiểm soát, quản lý có hiệu quả các nhu cầu và những thách thức trong cuộc sống hàng ngày”. Do tiếp cận kỹ năng sống tƣơng đối đa dạng nên cũng có nhiều cách phân loại KNS khác nhau. Những cách phân loại này đã đƣa ra bảng danh mục các KNS có giá trị trong nghiên cứu phát triển lý luận về KNS và chỉ có tính chất tƣơng đối.
Trên thực tế, các KNS có mối quan hệ mật thiết với nhau bởi khi tham gia vào một tình huống cụ thể, con ngƣời cần phải xử dụng rất nhiều kỹnăng khác nhau. Ví dụ, khi cần quyết định một vấn đề nào đó, cá nhân phải sử dụng những kỹnăng nhƣ: kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng tƣ duy phê phán, kỹ năng tƣ duy sáng tạo và kỹ năng kiên định. Tìm hiểu qua nhiều tài liệu của nhiều tác giả, chúng tôi nhận thấy: “dù phân loại theo hình thức nào thì một số kỹ năng vẫn đƣợc coi là kỹ năng cốt lõi nhƣ: kỹ năng xác định giá trị, kỹ năng giáo tiếp, kỹ năng đƣơng đầu với cảm xúc, căng thẳng; kỹ năng giải quyết mâu thuẫn một cách tích cực; kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng ra quyết định, kỹ năng đặt mục tiêu. Từ đó, chúng tôi đã giới hạn các KNS đƣợc nghiên cứu trong đề tài để giáo dục cho học sinh THPT thông qua hoạt động giáo dục NGLL gồm các kỹ năng: kỹ năng xác định giá trị, kỹ năng giáo tiếp, kỹ năng đương đầu với cảm xúc, căng thẳng và kỹ năng giải quyết mâu thuẫn một cách tích cực.
Chúng tôi tập trung nghiên cứu các kỹ năng sống này nhằm giáo dục cho học sinh THPT thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp vì đây là một số kỹ năng sống chƣa đƣợc nghiên cứu một cách đầy đủ về nội dung, phƣơng pháp và hình thức giáo dục cho học sinh nói chung, học sinh THPT nói riêng; mặt khác, chúng tôi đã tích lũy đƣợc một số kinh nghiệm về các kỹ năng này thông qua các hoạt động đã đƣợc tổ chức hằng năm tại trƣờng THPT. Giáo dục kỹ năng sống Theo quan niệm của chúng tôi: Giáo dục KNS là một quá trình với những hoạt động giáo dục cụ thể nhằm tổ chức, điều khiển để học sinh biết cách chuyển dịch kiến thức (cái học sinh biết) và thái độ, giá trị (cái học sinh nghĩ, cảm thấy, tin tƣởng) thành hành động thực tế (làm gì và làm cách nào) một cách tích cực và mang tính chất xây dựng. Giáo dục KNS cho học sinh là giáo dục cho các em có cách sống tích cực trong xã hội hiện đại, là xây dựng hoặc thay đổi ở các em các hành vi theo hƣớng tích 5 skkn cực phù hợp với mục tiêu phát triển toàn diện nhân cách ngƣời học dựa trên cơ sở giúp học sinh có tri thức, giá trị, thái độ và kỹ năng phù hợp. Vậy thì, vấn đề đặt ra là tại sao cần phải giáo dục KNS cho học sinh THPT? Theo chúng tôi, hiện nay chúng ta cần phải giáo dục KNS cho học sinh THPT bởi: * Xét theo yêu cầu xã hội Do đặc điểm của xã hội hiện nay nên sự hình thành và phát triển kỹ năng sống trở thành một yêu cầu quan trọng đối với cá nhân và là tiêu chí về nhân cách con ngƣời hiện đại.
UNESCO đã xác định những lĩnh vực cần đƣợc quan tâm đặc biệt về giáo dục KNS, bao gồm: - Liên quan đến việc làm: Các chƣơng trình giáo dục KNS trong giáo dục nghề nghiệp không nên tiến hành một cách độc lập mà cần thực hiện theo hƣớng thƣờng tích hợp vào các chƣơng trình dạy kỹ năng nghề nghiệp (cả trong giáo dục chính quy hoặc không chính quy). Điều này cho phép đồng thời thực hiện 2 mục tiêu: một là, tăng cƣờng cơ hội học tập, chuẩn bị cho cá nhân bƣớc vào thế giới công việc bằng việc tạo cho họ đầu vào là các kỹ năng nghề nghiệp đƣợc đào tạo; hai là, tăng cƣờng tính hiệu quả và sự phù hợp của cá nhân với các kỹ năng nghề đƣợc đào tạo (có đáp ứng nhu cầu thị trƣờng không? Có đáp ứng đầy đủ mong muốn của cá nhân không? Có giúp nâng cao mức độ thu nhập của họ không? Có giảm những tổn thƣơng/thiệt hai về kinh tế, xã hội của họ không?). - Liên quan đến sức khỏe, HIV/AIDS và lạm dụng ma túy: cung cấp các thông tin cơ bản và giúp thanh thiếu niên phát triển những kỹ năng sống cần thiết để ra quyết định và hành động theo những quyết định liên quan đến sức khỏe. - Liên quan đến xung đột và bạo lực: Giáo dục là trọng tâm của mọi chiến lƣợc xây dựng hòa bình, thông qua giáo dục (chính quy và phi chính quy) những cá nhân có đƣợc kiến thức, giá trị, thái độ và các kỹ năng sống cần thiết để xây dựng nền móng vững chắc cho lòng tôn trọng quyền con ngƣời, các nguyên tắc dân chủ và chống lại bạo lực, tội ác.
Tiếp cận KNS tạo ra một mô hình mà mỗi ngƣời có thể phát triển các kỹ năng phân tích, tƣ duy phê phán, ra quyết định (học để biết); tự trọng, thiện chí, sáng tạo (học để tự khẳng định mình); giao tiếp, sống với ngƣời khác, giải quyết xung đột, hợp tác và cam kết xã hội (học để chung sống với mọi ngƣời); giải quyết ổn thoả đối với mọi việc khác nhau (học để làm). * Xét từ góc độ giáo dục Kỹ năng sống của ngƣời học đƣợc xác định là một biểu hiện của chất lƣợng giáo dục. Tổ chức giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong các nhà trƣờng, xét cho cùng là để nâng cao chất lƣợng giáo dục. Giáo dục KNS là thực hiện quan điểm hƣớng vào ngƣời học, một mặt đáp ứng nhu cầu của ngƣời học có năng lực để đáp ứng những thách thức của cuộc sống và nâng cao chất lƣợng cuộc sống của mỗi cá nhân.
Mặt khác, thực hiện giáo dục KNS thông qua những phƣơng pháp hƣớng đến ngƣời học (lấy học sinh làm trung tâm) và 6 skkn phƣơng pháp dạy học tƣơng tác, cùng tham gia, đề cao vai trò tham gia chủ động, tự giác của ngƣời học và vai trò chủ đạo của ngƣời dạy sẽ có những tác động tích cực đối với những mối quan hệ ngƣời dạy và ngƣời học, ngƣời học với ngƣời học. Đồng thời, ngƣời học cảm thấy họ đƣợc tham gia vào các vấn đề có liên quan đến cuộc sống của bản thân, họ sẽ thích thú và học tập tích cực hơn. Nhƣ vậy giáo dục KNS cho ngƣời học, cụ thể là học sinh THPT đồng thời thể hiện tính khoa học và nhân văn của giáo dục. * Xét từ góc độ văn hóa, chính trị Giáo dục KNS giải quyết một cách tích cực nhu cầu và quyền con ngƣời, quyền công dân đƣợc ghi trong pháp luật Việt Nam và quốc tế.
Giáo dục KNS giúp con ngƣời sống an toàn, lành mạnh và có chất lƣợng trong một xã hội hiện đại với văn hóa đa dạng và với nền kinh tế phát triển và thế giới đƣợc coi là một mái nhà chung. * Xét theo yêu cầu của sự phát triển bền vững Trong các nội dung cơ bản về giáo dục vì sự phát triển bền vững đã đƣợc UNESCO xác định thì có rất nhiều nội dung thống nhất với giáo dục KNS để giải quyết các vấn đề cụ thể nhƣ: quyền con ngƣời, hòa bình và an ninh, bình đẳng giới, đa dạng văn hóa và hiểu biết về giao lƣu văn hóa, sức khỏe, HIV/AIDS, các nội dung về bảo vệ môi trƣờng, giảm nghèo, tinh thần và trách nhiệm tập thể. Đồng thời hình thành đƣợc những KNS cốt lõi nhƣ kỹ năng đặt mục tiêu; kỹ năng xác định giá trị; kỹ năng ra quyết định, giải quyết vấn đề, kỹ năng kiên định giúp cho mỗi cá nhân có thể định hƣớng tới cuộc sống lành mạnh phù hợp với các giá trị sống của xã hội, để có chất lƣợng cuộc sống và có những hành vi tích cực trong giải quyết các vấn đề của cuộc sống giúp thúc đẩy phát triển bền vững của cả cá nhân và của tập thể. Bên cạnh những kỹ năng sống cốt lõi trên, những kỹ năng sống chung nhƣ tƣ duy phê phán, tƣ duy sáng tạo, thiện chí, suy nghĩ tích cực còn đƣợc áp dụng vào giải quyết các nội dung cụ thể để tạo ra sự phát triển bền vững.
Các thành tố cấu trúc của giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT * Mục tiêu của giáo dục KNS cho học sinh THPT Mục tiêu của giáo dục KNS cho học sinh THPT không dừng lại ở việc làm thay đổi nhận thức cho học sinh bằng cách cung cấp thông tin, tri thức mà tập trung vào mục tiêu xây dựng hoặc làm thay đổi hành vi của học sinh theo hƣớng tích cực, mang tính xây dựng đối với các vấn đề đặt ra trong cuộc sống. Giáo dục KNS giúp học sinh THPT hiểu đƣợc những tác động mà hành vi và thái độ của mình có thể gây ra, có thái độ và hành vi tích cực đối với môi trƣờng tự nhiên, môi trƣờng xã hội, đối với các vấn đề của cuộc sống. Học sinh THPT có KNS sẽ biết ứng dụng những nguyên tắc phát triển bền vững vào cuộc sống của mình. Có thể khẳng định, giáo dục KNS cho học sinh THPT là trang bị cho các em một chiếc cầu nối giữa hiện tại với tƣơng lai, giúp các em thích ứng với cuộc sống hiện đại không ngừng biến đổi.
* Nội dung giáo dục KNS cho học sinh THPT 7 skkn Nội dung giáo dục KNS cho học sinh THPT là những KNS cốt lõi cần hình thành và phát triển cho các em. Trong đề tài này, chúng tôi tập trung vào các kỹ năng: kỹ năng xác định giá trị, kỹ năng giáo tiếp có hiệu quả, kỹ năng đƣơng đầu với cảm xúc, căng thẳng và kỹ năng giải quyết mâu thuẫn một cách tích cực.