Bệnh tiểu đường: Tìm hiểu nguyên nhân và cách điều trị

Chuyên khảo phân tích Nghiên cứu tổng hợp thuốc điều trị tiểu đường chlorpropamide, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

Trường đại học

Đại học Dược Hà Nội

Chuyên ngành

Y học

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

luận văn

2023

113
2
0

Phí lưu trữ

35 Point

Mục lục chi tiết

1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN

1.1. Đại cương về bệnh đái tháo đường

1.2. Phân loại bệnh đái tháo đường

1.3. Biến chứng của bệnh đái tháo đường

1.4. Nguyên tắc điều trị

1.5. Thuốc điều trị bệnh đái tháo đường

1.5.1. Insulin

1.5.1.1. Nguồn gốc
1.5.1.2. Cấu trúc
1.5.1.3. Tác động
1.5.1.4. Chỗ tác động
1.5.1.5. Chỉ định
1.5.1.6. Chỗ phẩm
1.5.1.7. Các loại insulin

1.5.2. Amylin

1.5.2.1. Nguồn gốc
1.5.2.2. Cấu trúc
1.5.2.3. Tác động
1.5.2.4. Chỉ định
1.5.2.5. Chỗ phẩm

1.5.3. Các thuốc nhóm dẫn xuất biguanid

1.5.3.1. Khái quát
1.5.3.2. Cơ chế tác động
1.5.3.3. Cách dùng

Trích đoạn nội dung tài liệu

0 §Æt vÊn ®Ò 1 §¸i th¸o ®êng lµ mét nhãm bÖnh lý rèi lo¹n chuyÓn ho¸, g©y t¨ng ®êng huyÕn m¹n tÝnh do thiÕu insulin t¬ng ®èi hoÆc tuyÖt ®èi cña tuþ. §ång thêi nã lµ mét phøc hîp rèi lo¹n chuyÓn ho¸ gåm glucid, lipid, protid vµ ®iÖn gi¶i. Nhê insulin - mét chÊt néi tiÕt tè - mµ lîng ®êng trong m¸u ë ngêi b×nh thêng ®îc kiÓm so¸t rÊt chÆt chÏ vµ ®îc duy tr× ë møc 3,9- 6,4mmol/ml. Khi insulin tiÕt ra kh«ng ®ñ hoÆc insulin ho¹t ®éng kh«ng hiÖu qu¶ ®Ó chuyÓn glucose thµnh glycogen - chÊt dù tr÷ n¨ng lîng - dÉn ®Õn lîng ®êng thõa tÝch luü l¹i trong m¸u víi nång ®é cao. C¬ thÓ kh¾c phôc t×nh tr¹ng kh«ng b×nh thêng nµy b»ng c¸ch th¶i ®êng ra níc tiÓu, tõ ®ã cã tªn "®¸i th¸o ®êng" hay "tiÓu ®êng". BÖnh ®¸i th¸o ®êng (§T§) ®· ®îc biÕt ®Õn tõ rÊt xa. Ng- êi Ai CËp ®· m« t¶ bÖnh nµy tõ 1500 n¨m tríc thiªn chóa gi¸ng sinh nh mét bÖnh lý cã kÌm tiÓu nhiÒu [1]. HiÓu biÕt vÒ bÖnh ngµy cµng t¨ng dÇn víi thêi gian. §©y lµ mét bÖnh nÆng g©y tæn th¬ng nhiÒu c¬ quan, bÖnh thêng kÐo dµi lµm ¶nh hëng nghiªm träng ®Õn søc khoÎ ngêi bÖnh do c¸c biÕn chøng m·n tÝnh nhÊt lµ khi ph¸t hiÖn vµ ®iÒu trÞ muén. VÒ ph¬ng diÖn kinh tÕ x· héi, §T§ lµ mét g¸nh nÆng cho x· héi, sù ®iÒu trÞ vµ ch¨m sãc kh¸ phøc t¹p vµ tèn kÐm. §T§ lµ mét bÖnh cã t×nh tr¹ng bÖnh lý phøc t¹p kh¸ phæ biÕn trªn thÕ giíi. Tæ chøc y tÕ thÕ giíi (WHO) cho biÕt tØ lÖ m¾c bÖnh §T§ ë c¸c níc ®ang ph¸t triÓn sÏ t¨ng lªn nhanh trong 25 n¨m tíi. Tû lÖ bÖnh nh©n §T§ t¨ng liªn quan ®Õn sù gia t¨ng d©n sè, tuæi thä kÐo dµi, sinh ho¹t thiÕu lµnh m¹nh, nh ¨n uèng th¸i qu¸, sö dông thùc phÈm chÕ biÕn s½n, Ýt rÌn 2 luyÖn th©n thÓ, phô thuéc vµo c¸c ph¬ng tiÖn giao th«ng c«ng céng. Ên §é, Trung Quèc vµ Mü lµ nh÷ng quèc gia cã sè ngêi bÞ §T§ t¨ng m¹nh. ë ViÖt Nam vµ Campuchia bÖnh §T§ còng ph¸t triÓn nhanh cã chiÒu híng gia t¨ng nhÊt lµ ë c¸c thµnh phè lín. §êng huyÕt t¨ng cao kÐo dµi sÏ g©y ra rÊt nhiÒu c¸c biÕn chøng nguy hiÓm ë nhiÒu phñ t¹ng ®Æc biÖt lµ m¾t, thËn, thÇn kinh, tim, m¹ch m¸u, thËm chÝ tö vong nÕu kh«ng ®îc chÈn ®o¸n vµ ®iÒu trÞ kÞp thêi. §Ó phßng ngõa vµ ®iÒu trÞ bÖnh tiÓu ®êng thÝch hîp kh«ng nh÷ng cÇn ph¸t hiÖn bÖnh sím mµ cßn ph¶i x¸c ®Þnh nhãm hoÆc type §T§ trªn bÖnh nh©n, v× mçi nhãm hoÆc type §T§ cã yªu cÇu theo dâi vµ ®iÒu trÞ kh¸c nhau. BÖnh §T§ chia thµnh hai nhãm: nhãm I hoÆc type I hay cßn gäi lµ "nhãm tiÓu ®êng phô thuéc insulin" chiÕm kho¶ng 20%, gåm c¸c bÖnh nh©n mµ c¬ thÓ kh«ng thÓ sö dông ®- êng cã hiÖu qu¶ v× c¬ thÓ ®· kh«ng thÓ s¶n sinh ra insulin, lo¹i nµy thêng gÆp ë ngêi díi 40 tuæi vµ trÎ em, khëi ph¸t l©m sµng nãi chung mang tÝnh chÊt ®ét ngét. ë bÖnh nh©n nhãm nµy kiÓm so¸t ®êng huyÕt chØ b»ng chÕ ®é ¨n uèng kiªng céng víi tiªm insulin hµng ngµy, viªn thuèc uèng kh«ng cã hiÖu qu¶. Nhãm II hoÆc type II hay cßn gäi lµ "nhãm tiÓu ®êng kh«ng phô thuéc insulin" chiÕm kho¶ng 80% bÖnh nh©n nhãm nµy c¬ thÓ cßn cã kh¶ n¨ng s¶n xuÊt ®îc mét sè insulin nhng kh«ng ®ñ, hoÆc kh«ng cã hiÖu qu¶ ®Ó kiÓm so¸t møc ®êng huyÕt. Lo¹i nµy cã thÓ gÆp ë bÊt cø løa tuæi nµo. Song ®a sè gÆp ë løa tuæi trªn 40 [2]. B¸c sÜ ®iÒu trÞ 3 tiÓu ®êng nhãm II nµy thêng dïng chÕ ®é ¨n uèng kiªng vµ víi c¸c lo¹i thuèc vieen uèng h¹ ®êng huyÕt. C¸c thuèc uèng cã t¸c dông h¹ ®êng huyÕt ®îc chia lµm 5 nhãm sau: Nhãm sulfamid h¹ ®êng m¸u, nhãm Meglitinide, nhãm Biguanid, nhãm øc chÕ men - Glucosidase, nhãm Thiazolidinedione. Trong ®ã nhãm c¸c sulfamid h¹ ®êng huyÕt dÉn xuÊt cña N-alkyl benzensufolurea nh tolbutamid, chlorpropamide, glyburid, glipizid, glidazid (dinamircon)… ®îc sö dông réng r·i nhÊt. ë níc Campuchia vµ ViÖt Nam c¸c sulfamid h¹ ®êng huyÕt viªn uèng nh chlorpropamide, tolbutamid, glyburid, gliclazid (diamicron) ®îc sö dông kh¸ phæ biÕn vµ rÊt cÇn cho viÖc ®iÒu trÞ bÖnh tiÓu ®êng nhng c¸c thuèc nµy hoµn toµn cßn ph¶i nhËp ngo¹i. Vµo nh÷ng n¨m cña thËp kû chÝn m¬i, t¹i Bé m«n c«ng nghiÖp dîc trêng §¹i häc Dîc Hµ Néi, nhãm Tæng hîp ho¸ dîc còng ®· nghiªn cøu viÖc tæng hîp hai sulfamid tiÓu ®êng dÉn xuÊt cña sulfonylurea lµ carbutamid vµ tolbutamid, trong ph¹m vi luËn v¨n nµy chóng t«i ®Æt vÊn ®Ò "Nghiªn cøu tæng hîp thuèc ®iÒu trÞ tiÓu ®êng chlorpropamide". Môc tiªu cña luËn v¨n nh»m gi¶i quyÕt mét sè vÊn ®Ò sau:  - Tæng quan vÒ bÖnh, tiÓu ®êng vµ thuèc ®iÒu trÞ bÖnh.  - Nghiªn cøu ®iÒu chÕ mét sè nguyªn liÖu trung gian sö dông trong c¸c ph¬ng ph¸p tæng hîp chlorpropamide. 4  - Nghiªn cøu kh¶o s¸t mét sè ph¬ng ph¸p tæng hîp chlorpropamide. Ch¬ng 1 Tæng quan 1. §¹i c¬ng vÒ bÖnh ®¸i th¸o ®êng. §Þnh nghÜa §¸i th¸o ®êng lµ bÖnh rèi lo¹n chuyÓn ho¸ g©y t¨ng ®êng huyÕt do gi¶m bµi tiÕt insulin hoÆc gi¶m ho¹t ®éng cña insulin hoÆc phèi hîp c¶ hai yÕu tè trªn, g©y t¨ng ®êng huyÕt m¹n tÝnh dÉn tíi rèi lo¹n chøc n¨ng, suy gi¶m chøc n¨ng 5 vµ tæn th¬ng rÊt nhiÒu c¬ quan, ®Æc biÖt lµ m¾t,thËn, thÇn kinh, tim vµ m¹ch m¸u [2]. Dù b¸o n¨m 2010 cã 221 triÖu vµ n¨m 2025 sÏ cã 300 triÖu ngêi §T§ (chiÕm 5,4% d©n sè thÕ giêi). Khu vùc T©y Th¸i B×nh D¬ng ( trong ®ã cã Campuchia vµ ViÖt Nam) hiÖn t¹i cã kho¶ng 30 triÖu ngêi m¾c bÖnh §T§ vµ dù b¸o sÏ t¨ng gÊp ®«i vµo n¨m 2025. §iÓm ®Æc biÖt quan träng lµ bÖnh ë khu vùc nµy t¨ng rÊt nhanh. Cã 12 quèc gia cã tû lÖ bÖnh §T§ type II trªn 8%, cã nh÷ng quèc ®¶o trªn 20%, c¸ biÖt cã nh÷ng vïng tû lÖ bÖnh vît trªn 40%. Theo dù ®o¸n cña c¸c chuyªn gia y tÕ thÕ giíi trong vßng 20 n¨m tíi bÖnh sÏ t¨ng 42% ë c¸c níc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn, cßn ë nh÷ng níc ®ang ph¸t triÓn tû lÖ bÖnh sÏ t¨ng tíi 170%. BÖnh c¨n Rèi lo¹n chñ yÕu cña bÖnh ®¸i th¸o ®êng lµ møc insulin s¶n xuÊt ra kh«ng ®ñ cho nhu cÇu c¬ thÓ. Cã mét sè yÕu tè quan träng trong sù xuÊt hiÖn bÖnh ®¸i th¸o ®êng lµ di truyÒn, chøng bÐo ph× vµ vµi trêng hîp rèi lo¹n hormon [5]. TriÖu chøng cña bÖnh 6 BÖnh ®¸i th¸o ®êng ®êng ®îc ®Æc trng bëi nh÷ng triÖu chøng rèi lo¹n chuyÓn ho¸ ®êng [6] (ë ngêi b×nh thêng møc ®êng trong m¸u lµ 3,9-6,4 mmol/ml).  Khi bÖnh b¾t ®Çu (khëi ph¸t): Cã rèi lo¹n chuyÓn ho¸ glucid, t¨ng glucose trong m¸u lóc ®ãi (>140mg%) vµ hai giê sau khi ¨n(>250mg%), biÓu hiÖn bªn ngoµi lµ ®¸i th¸o ®êng. Giai ®o¹n nµy t×nh cê mµ ph¸t hiÖn ®îc nh©n mét dÞp kiÓm tra søc khoÎ cã xÐt nghiÖm níc tiÓu. NÕu kh«ng ph¸t hiÖn ®Ó ®îc ®iÒu trÞ kÞp thêi bÖnh sÏ chuyÓn sang giai ®o¹n toµn ph¸t cã ®Çy ®ñ triÖu chøng bÖnh ®¸i th¸o ®êng. - BÖnh toµn ph¸t: Cã 4 triÖu chøng + ¡n nhiÒu: b÷a ¨n 2 xuÊt + Uèng nhiÒu: 3 - 4 lÝt trong ngµy + §¸i nhiÒu: 3 - 4 lÝt trong ngµy + GÇy nhanh: ¡n nhiÒu nhng glucose kh«ng ®îc chuyÓn ho¸ hÕt, lo¹i ra qua níc tiÓu qu¸ nhiÒu, ngêi bÖnh suy nhîc nhanh chãng. Ph©n lo¹i Thêng ngêi ta ph©n ra 2 nhãm ®¸i th¸o ®êng chñ yÕu [5][7]  Nhãm I. Nhãm ®¸i th¸o ®êng phô thuéc insulin: BÖnh xuÊt hiÖn ë ngêi trÎ díi 40 tuæi. BÖnh nh©n cã thÓ tr¹ng thÊp h¬n b×nh thêng vµ trong c¬ thÓ kh«ng sinh ra ®îc insulin. Nhãm nµy rÊt dÔ bÞ h«n mª do m¸u bÞ toan (acid) v× nhiÔm chÊt ceton, nÕu bÖnh nh©n ngõng tiªm insulin mµ vÉn ¨n khÈu phÇn chøa nhiÒu glucid. Nhãm nµy ®îc coi lµ mét bÖnh di truyÒn, gÆp ë hÇu hÕt ë trÎ em vµ tuæi thµnh niªn. Nhãm ®¸i th¸o ®êng kh«ng phô thuéc insulin: BÖnh xuÊt hiÖn ë ngêi lín h¬n 40 tuæi gäi lµ bÖnh ®¸i ®êng trëng thµnh. C¬ thÓ ngêi bÖnh vÉn tiÕt ra insulin b×nh th- êng, nhng c¸c tæ chøc l¹i kh«ng ®¸p øng ®îc víi chÝnh insulin tiÕt ra vµ c¶ insulin ngo¹i sinh. BÖnh cã liªn quan ®Õn sù t¨ng tuæi thä, nã quan hÖ ®Õn mét chÕ ®é ¨n qu¸ mÊt c©n ®èi, bÐo bÖu, vµ Ýt ho¹t ®éng thÓ lùc. Ta cã thÓ ®iÒu chØnh glucose niÖu chØ b»ng chÕ ®é ¨n kiªng ®i kÌm víi thuèc h¹ glucose huyÕt. Do ®ã d¹ng nµy gäi lµ ®¸i th¸o ®êng kh«ng lÖ thuéc insulin. BÖnh Ýt khi tiÕn triÓn ®Õn h«n mª. BiÕn chøng [3] BÖnh ®¸i th¸o ®êng lµ mét bÖnh toµn c¬ thÓ do ®ã rÊt nhiÒu c¬ quan bÞ ¶nh hëng bëi bÖnh nµy. Ngêi ta xÕp biÕn chøng ®¸i th¸o ®êng lµm hai lo¹i chÝnh: biÕn chøng cÊp tÝnh vµ biÕn chøng m¹n tÝnh.  C¸c biÕn chøng cÊp tÝnh thêng gÆp: + NhiÔm toan ceton + H«n mª t¨ng ¸p lùc thÈm thÊu + NhiÔm toan acid lactic + H¹ ®êng huyÕt  C¸c biÕn chøng m¹n tÝnh: + BÖnh lý tim m¹ch: ThiÕu m¸u c¬ tim vµ nhåi m¸u c¬ tim, rèi lo¹n lipid vµ lipoprotein huyÕt t¬ng, t¨ng huyÕt ¸p. + BÖnh lý m¾t: §ôc thuû tinh thÓ, bÖnh lý vâng m¹c. + BÖnh lý thËn: Tæn th¬ng cÇu thËn x¬ ho¸, suy thËn vµ ho¹i tö cÇu thËn. + BÖnh lý bµn ch©n: LoÐt vµ ho¹i tö bµn ch©n 8  Ngoµi ra cßn cã c¸c biÕn chøng kh¸c nh: + NhiÔm trïng: Lao phæi, viªm r¨ng lîi, viªm tuû x¬ng, viªm èng tai ngoµi, viªm tói mËt . + Tæn th¬ng da vµ khíp: Teo tæ chøc mì díi da, qu¸ s¶n hoÆc ho¹i tö tæ chøc mì, kh« khíp, cøng khíp, thÊp khíp m·n. + Viªm ®a d©y thÇn kinh . Nguyªn t¾c ®iÒu trÞ Khi ph¸t hiÖn bÖnh ®¸i th¸o ®êng døt kho¸t ph¶i ®iÒu trÞ ®óng c¸ch vµ tÝch cùc, khi ®ã ngêi bÖnh sÏ sèng vµ lµm viÖc b×nh thêng. §èi víi bÖnh ®¸i th¸o ®êng th× chÕ ®é ¨n, ho¹t ®éng thÓ lùc vµ sö dông thuèc h¹ ®êng huyÕt hîp lý ®ãng vai trß quyÕt ®Þnh ®Õn sù t¨ng bÊt thêng cña ®êng huyÕt. ViÖc ®iÒu trÞ bÖnh ®¸i th¸o ®êng nh»m ba môc tiªu: + Lµm mÊt triÖu chøng t¨ng ®êng huyÕt (nhng cÇn tr¸nh hiÖn tîng h¹ glucose huyÕt qu¸ møc). + §iÒu chØnh chøng t¨ng glucose huyÕt vµ niÖu. + Duy tr× mét thÓ tr¹ng hîp lý (thêng <5% thÓ tr¹ng lý t- ëng) [8]  Cã 4 ph¸c ®å ®iÒu trÞ: + §iÒu trÞ b»ng chÕ ®é ¨n duy nhÊt (bÖnh míi bÞ, ®ang nhÑ). + §iÒu trÞ b»ng chÕ ®é ¨n kÕt hîp víi thuèc tiªm insulin (cho bÖnh nh©n nhãm I). + §iÒu trÞ b»ng chÕ ®é ¨n kÕt hîp víi uèng thuèc viªn lµm h¹ glucose huyÕt (cho c¸c bÖnh nh©n tiÓu ®êng nhãm II).

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ