Bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế thu nhập cá nhân cư trú theo pháp luật Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế thu nhập là cá nhân cư trú theo pháp luật việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Trịnh Thu Hảo
• Người hướng dẫn: Pgs. Đinh Dũng Sỹ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Bảo Vệ Quyền Lợi Của Ngƣời Nộp Thuế Thu Nhập Là Cá Nhân Cƣ Trú Theo Pháp Luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THUẾ TNCN VÀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI NỘP THUẾ LÀ CÁ NHÂN CƯ TRÚ
• 1.1. Những vấn đề lý luận về thuế TNCN
• 1.2. Khái quát chung về pháp luật thuế TNCN và bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế là cá nhân cư trú
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI NỘP THUẾ LÀ CÁ NHÂN CƯ TRÚ THEO LUẬT THUẾ TNCN VIỆT NAM
• 2.1. Luật thuế TNCN được xây dựng và hoàn thiện để bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế là cá nhân cư trú
• 2.2. Thực trạng bảo vệ quyền lợi người nộp thuế là cá nhân cư trú của pháp luật thuế TNCN
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT THUẾ TNCN ĐỂ BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI NỘP THUẾ LÀ CÁ NHÂN CƯ TRÚ
• 3.1. Những định hướng cơ bản trong việc hoàn thiện pháp luật thuế TNCN ở Việt Nam hiện nay
• 3.1.1. Hoàn thiện luật thuế TNCN cần đặt trong tiến trình cải cách hệ thống thuế quốc gia
• 3.1.2. Luật thuế TNCN phải công bằng, minh bạch, hiệu quả
• 3.1.3. Luật thuế TNCN phải là công cụ hữu hiệu để nhà nước đảm bảo nguồn thu NSNN, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội
• 3.1.4. Điều chỉnh pháp luật thuế TNCN phải đảm bảo nguyên tắc hội nhập
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật thuế TNCN để bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế là cá nhân cư trú
• 3.2.1. Sửa đổi, bổ sung quy định về một số loại thu nhập chịu thuế TNCN
• 3.2.2. Hoàn thiện quy định về giảm trừ gia cảnh
• 3.2.3. Hoàn thiện quy định về thuế suất thuế TNCN
• 3.2.4. Quy định lại một số thu nhập được miễn thuế
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo vệ quyền lợi người nộp thuế thu nhập cá nhân tại Việt Nam

Bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế thu nhập cá nhân là một vấn đề quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Luật thuế thu nhập cá nhân (TNCN) được ban hành nhằm đảm bảo quyền lợi cho các cá nhân cư trú tại Việt Nam. Điều này không chỉ giúp tăng cường sự công bằng trong xã hội mà còn tạo ra một môi trường pháp lý ổn định cho người nộp thuế. Việc bảo vệ quyền lợi này bao gồm nhiều khía cạnh như quyền được thông tin, quyền khiếu nại và quyền được giảm trừ thuế. Những quy định này cần được thực hiện một cách nghiêm túc để đảm bảo rằng quyền lợi người nộp thuế không bị xâm phạm.

1.1. Khái niệm và vai trò của thuế TNCN

Thuế TNCN là loại thuế đánh vào thu nhập của cá nhân, bao gồm cả người Việt Nam và người nước ngoài cư trú tại Việt Nam. Vai trò của thuế TNCN không chỉ là nguồn thu cho ngân sách nhà nước mà còn là công cụ để thực hiện công bằng xã hội. Theo quy định thuế thu nhập, cá nhân có thu nhập cao sẽ đóng thuế nhiều hơn, từ đó giúp giảm bớt khoảng cách giàu nghèo trong xã hội.

1.2. Các nguyên tắc bảo vệ quyền lợi người nộp thuế

Các nguyên tắc bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế bao gồm tính công bằng, minh bạch và khả năng tiếp cận thông tin. Người nộp thuế cần được thông báo rõ ràng về nghĩa vụ thuế của mình, cũng như các quyền lợi mà họ được hưởng. Điều này giúp tạo ra sự tin tưởng giữa người nộp thuế và cơ quan thuế.

II. Thách thức trong việc bảo vệ quyền lợi người nộp thuế thu nhập cá nhân

Mặc dù có nhiều quy định nhằm bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu minh bạch trong quy trình thu thuế. Nhiều người nộp thuế không hiểu rõ về các quy định và quyền lợi của mình, dẫn đến việc họ không thể bảo vệ quyền lợi của mình một cách hiệu quả. Ngoài ra, việc thực thi các quy định này còn gặp nhiều khó khăn do sự phức tạp của hệ thống pháp luật và sự thiếu đồng bộ trong các quy định giữa các cơ quan nhà nước.

2.1. Thiếu minh bạch trong quy trình thu thuế

Nhiều người nộp thuế cảm thấy khó khăn trong việc hiểu rõ các quy định về thuế TNCN. Sự thiếu minh bạch này dẫn đến việc họ không thể thực hiện quyền lợi của mình một cách đầy đủ. Cần có các biện pháp cải cách để nâng cao tính minh bạch trong quy trình thu thuế.

2.2. Khó khăn trong việc khiếu nại và bảo vệ quyền lợi

Quy trình khiếu nại về thuế còn nhiều bất cập, khiến người nộp thuế gặp khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi của mình. Cần có các cơ chế hỗ trợ và hướng dẫn rõ ràng để người nộp thuế có thể thực hiện quyền khiếu nại một cách hiệu quả.

III. Phương pháp cải thiện bảo vệ quyền lợi người nộp thuế thu nhập cá nhân

Để cải thiện việc bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế, cần có những phương pháp cụ thể. Một trong những giải pháp quan trọng là nâng cao nhận thức của người nộp thuế về quyền lợi và nghĩa vụ của họ. Các cơ quan thuế cần tổ chức các buổi hội thảo, đào tạo để cung cấp thông tin đầy đủ cho người nộp thuế. Bên cạnh đó, cần cải cách quy trình khiếu nại để người nộp thuế có thể dễ dàng thực hiện quyền lợi của mình.

3.1. Tăng cường giáo dục và thông tin cho người nộp thuế

Cần có các chương trình giáo dục về thuế cho người nộp thuế, giúp họ hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Việc này không chỉ giúp người nộp thuế tự tin hơn trong việc thực hiện nghĩa vụ mà còn giúp họ bảo vệ quyền lợi của mình tốt hơn.

3.2. Cải cách quy trình khiếu nại thuế

Cần thiết lập một quy trình khiếu nại đơn giản và dễ hiểu hơn cho người nộp thuế. Các cơ quan thuế cần có trách nhiệm giải quyết khiếu nại một cách nhanh chóng và công bằng, từ đó tạo niềm tin cho người nộp thuế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bảo vệ quyền lợi người nộp thuế

Nghiên cứu về bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế đã chỉ ra rằng việc thực hiện các quy định pháp luật hiện hành còn nhiều hạn chế. Tuy nhiên, một số mô hình thành công từ các quốc gia khác có thể được áp dụng tại Việt Nam. Việc áp dụng các mô hình này có thể giúp cải thiện đáng kể quyền lợi của người nộp thuế, từ đó nâng cao sự hài lòng của họ đối với hệ thống thuế.

4.1. Mô hình thành công từ các quốc gia khác

Nhiều quốc gia đã áp dụng các mô hình bảo vệ quyền lợi người nộp thuế hiệu quả, như việc thiết lập các trung tâm hỗ trợ người nộp thuế. Mô hình này có thể được áp dụng tại Việt Nam để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi.

4.2. Kết quả nghiên cứu và khuyến nghị

Nghiên cứu cho thấy rằng việc cải thiện quy trình thu thuế và bảo vệ quyền lợi người nộp thuế có thể dẫn đến tăng cường sự tuân thủ thuế. Cần có các khuyến nghị cụ thể để cải thiện hệ thống pháp luật thuế TNCN tại Việt Nam.

V. Kết luận và tương lai của bảo vệ quyền lợi người nộp thuế thu nhập cá nhân

Bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế thu nhập cá nhân là một nhiệm vụ quan trọng trong việc xây dựng một hệ thống thuế công bằng và hiệu quả. Tương lai của việc bảo vệ quyền lợi này phụ thuộc vào sự cải cách và nâng cao nhận thức của cả người nộp thuế và cơ quan thuế. Cần có những chính sách cụ thể để đảm bảo rằng quyền lợi của người nộp thuế được bảo vệ một cách tốt nhất.

5.1. Tương lai của chính sách thuế TNCN tại Việt Nam

Chính sách thuế TNCN cần được điều chỉnh để phù hợp với tình hình kinh tế xã hội hiện tại. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi người nộp thuế mà còn đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước.

5.2. Đề xuất cải cách trong tương lai

Cần có các đề xuất cải cách cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi người nộp thuế. Các cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các cải cách này một cách đồng bộ và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thuế thu nhập cá nhân là một trong những sắc thuế trực thu giữ vai trò trụ cột trong việc kiến tạo nguồn thu ngân sách bền vững và điều tiết công bằng xã hội. Trong giai đoạn 2009-2011, nguồn thu từ thuế thu nhập cá nhân tại Việt Nam đạt mức tăng trưởng bình quân khoảng 110% qua các năm, đóng góp khoảng 3,4% trong tổng thu ngân sách nhà nước và tương đương 0,87% GDP. Đến năm 2013, số lượng cá nhân có thu nhập từ tiền lương, tiền công thuộc diện được quản lý theo dõi chưa đến mức phải nộp thuế đã đạt hơn 11,37 triệu người. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng pháp luật thuế từ sau khi Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2007 có hiệu lực (ngày 01/01/2009) và được sửa đổi năm 2012 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2013) đã bộc lộ nhiều điểm nghẽn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người nộp thuế là cá nhân cư trú.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu tập trung vào sự mất cân đối giữa quyền lực hành thu của Nhà nước và cơ chế bảo vệ quyền lợi tài chính chính đáng của người nộp thuế. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thuế thu nhập cá nhân đối với cá nhân cư trú, đánh giá thực trạng quy định pháp luật hiện hành và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện chính sách thuế. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ hệ thống quy phạm pháp luật thuế thu nhập cá nhân của Việt Nam từ năm 1990 đến năm 2015, có đối chiếu với 69 Hiệp định tránh đánh thuế hai lần song phương và kinh nghiệm của 5 quốc gia trong khu vực Châu Á. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc trong việc tối ưu hóa hệ số công bằng thuế, giảm thiểu chi phí tuân thủ và thúc đẩy sự đồng thuận của hơn 11 triệu người nộp thuế trên toàn quốc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của ba lý thuyết kinh tế - pháp lý kinh điển:

Thứ nhất, Lý thuyết công bằng thuế của Adam Smith với 4 nguyên tắc cốt lõi: bình đẳng, xác thực, tiện lợi và tiết kiệm chi phí hành thu. Lý thuyết này chỉ rõ việc phân bổ gánh nặng thuế phải đảm bảo cả công bằng theo chiều ngang (người có cùng mức thu nhập và hoàn cảnh phải nộp thuế như nhau) và công bằng theo chiều dọc (người có năng lực kinh tế cao hơn phải nộp thuế nhiều hơn).

Thứ hai, Lý thuyết khả năng nộp thuế (Ability-to-Pay Principle) và nguyên tắc phân phối lại thu nhập của Montesquieu, khẳng định Nhà nước cần tính toán mức độ động viên dựa trên phần của cải có thể để lại cho người dân duy trì tái sản xuất sức lao động tối thiểu trước khi thực hiện nghĩa vụ ngân sách.

Thứ ba, Lý thuyết lựa chọn công cộng và nguyên tắc đánh thuế trên thu nhập ròng thực tế, đòi hỏi pháp luật phải khấu trừ toàn bộ các chi phí tạo ra thu nhập và chi phí sinh hoạt thiết yếu.

Các khái niệm trọng tâm được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm: Cá nhân cư trú (xác định qua tiêu chí hiện diện từ 183 ngày trở lên hoặc có nơi ở thường xuyên); Thu nhập chịu thuế ròng; Mức giảm trừ gia cảnh (gồm giảm trừ bản thân 9 triệu đồng/tháng và người phụ thuộc 3,6 triệu đồng/tháng); Biểu thuế lũy tiến từng phần với 7 bậc thuế suất trải dài từ 5% đến 35%.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết hợp với các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành luật học:

Về nguồn dữ liệu: Đề tài phân tích hệ thống văn bản quy phạm pháp luật gồm Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2007 (sửa đổi năm 2012), Luật Quản lý thuế, 3 Pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao (1990, 1994, 2001); chuỗi số liệu thống kê thứ cấp từ Báo cáo tổng kết thi hành pháp luật thuế của Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế giai đoạn 2008-2013 với dữ liệu quản lý của hơn 11,37 triệu cá nhân; 69 Hiệp định tránh đánh thuế hai lần đã ký kết tính đến tháng 07/2014.

Về phương pháp phân tích và chọn mẫu: Đề tài áp dụng phương pháp so sánh luật học để đối chiếu toàn diện 10 loại thu nhập chịu thuế và 14 nhóm thu nhập miễn thuế giữa Việt Nam và 5 quốc gia Châu Á (Trung Quốc, Thái Lan, Philippines, Malaysia, Hàn Quốc, Nhật Bản). Cỡ mẫu phân tích bao quát 100% các nhóm thu nhập phổ biến gồm tiền lương, tiền công, kinh doanh, chuyển nhượng bất động sản và chuyển nhượng chứng khoán. Việc lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm kết hợp thống kê định lượng giúp đánh giá chuẩn xác tác động thực tế của chính sách đối với từng nhóm đối tượng dân cư trong timeline nghiên cứu từ năm 1990 đến năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng pháp luật thuế thu nhập cá nhân Việt Nam làm sáng tỏ 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, bước tiến lịch sử về bình đẳng pháp lý: Luật năm 2007 đã xóa bỏ hoàn toàn sự phân biệt đối xử kéo dài suốt 18 năm (1990-2008) giữa công dân Việt Nam và cá nhân người nước ngoài. Việc áp dụng thống nhất tiêu chí cư trú 183 ngày và một biểu thuế duy nhất đã bảo đảm 100% người nộp thuế cư trú được đối xử bình đẳng, phù hợp với các chuẩn mực trong 69 Hiệp định quốc tế mà Việt Nam tham gia.

Thứ hai, cơ chế điều tiết thu nhập có hiệu quả phân hóa rõ nét: Số liệu thống kê giai đoạn 2009-2013 cho thấy người nộp thuế ở Bậc 1 (thuế suất 5%) chiếm áp đảo từ 73,3% đến 76,9% tổng số người nộp thuế từ tiền lương, tiền công nhưng chỉ đóng góp từ 7,0% đến 10,2% tổng số thu. Ngược lại, nhóm người nộp thuế từ Bậc 2 trở lên (thuế suất 10% đến 35%) chỉ chiếm khoảng 23,1% đến 26,7% về số lượng nhưng đóng góp tới 89,8% đến 93,0% tổng nguồn thu ngân sách từ nhóm tiền lương.

Thứ ba, mở rộng diện bao quát và tính nhân văn của chính sách: Pháp luật đã luật hóa chi tiết 10 loại thu nhập chịu thuế và 14 nhóm thu nhập miễn thuế mang đậm tính an sinh như: miễn thuế tiền kiều hối, học bổng, nhà ở duy nhất, tiền lương hưu từ Quỹ Bảo hiểm xã hội và tiền lương làm thêm giờ ban đêm.

Thứ tư, tồn tại những bất cập lớn gây tổn hại quyền lợi người nộp thuế: Mức giảm trừ gia cảnh cố định (9 triệu đồng cho người nộp thuế và 3,6 triệu đồng cho người phụ thuộc) thiếu cơ chế cập nhật tự động theo chỉ số lạm phát; quy định thu thuế chuyển nhượng chứng khoán 0,1% trên giá bán khiến nhà đầu tư dù thua lỗ vẫn phải nộp thuế; phương pháp khoán doanh thu hộ kinh doanh còn mang tính áp đặt cơ học.

Thảo luận kết quả

Khi phân tích cơ cấu điều tiết thuế qua các mô hình dữ liệu, sự chênh lệch có thể được trực quan hóa rất rõ ràng thông qua biểu đồ phân bổ tỷ trọng. Cột thể hiện số lượng người nộp thuế phản ánh tỷ lệ người chịu thuế Bậc 1 chiếm tới 76,9%, trong khi cột thể hiện đóng góp ngân sách lại đảo chiều hoàn toàn khi nhóm Bậc 2 trở lên gánh vác tới 89,8% số thu. Điều này chứng minh biểu thuế lũy tiến từng phần đã phát huy rất tốt chức năng phân phối lại thu nhập và giảm bớt khoảng cách giàu nghèo trong xã hội.

Tuy nhiên, khi so sánh với biểu thuế của Malaysia (với các mức thuế suất chia theo khoảng thu nhập rộng) hay Nhật Bản và Hàn Quốc, biểu thuế 7 bậc của Việt Nam có khoảng cách giữa các bậc thu nhập quá hẹp (mỗi bậc chỉ cách nhau từ 5 đến 15 triệu đồng). Khoảng cách hẹp này khiến người lao động dễ bị đẩy lên bậc thuế cao hơn ngay khi thu nhập danh nghĩa tăng do lạm phát, dù thu nhập thực tế không đổi. Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên xuất phát từ quan điểm lập pháp còn thiên về mục tiêu tập trung nguồn thu cho ngân sách, chậm chuyển đổi sang tư duy phục vụ và bảo vệ người nộp thuế trong nền kinh tế thị trường số hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khung pháp lý và bảo vệ tối đa quyền lợi của cá nhân cư trú, 4 nhóm giải pháp chiến lược cần được triển khai:

Thứ nhất, cải cách và tinh gọn biểu thuế lũy tiến từng phần: Quốc hội và Bộ Tài chính cần sửa đổi biểu thuế từ 7 bậc hiện hành xuống còn 5 bậc, đồng thời nới rộng khoảng cách giữa các bậc thuế và giảm mức thuế suất cao nhất từ 35% xuống khoảng 30%. Mục tiêu giảm 15% chi phí tuân thủ thuế cho cá nhân và tăng tính cạnh tranh trong thu hút nhân lực trình độ cao, hoàn thành thực hiện trong giai đoạn 2016-2020.

Thứ hai, thiết lập cơ chế tự động điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh theo biến động kinh tế: Ủy ban Thường vụ Quốc hội cần ban hành quy định tự động điều chỉnh tăng mức giảm trừ gia cảnh khi chỉ số giá tiêu dùng biến động từ 10% đến 20%, đồng thời nâng mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc lên tối thiểu 50% mức giảm trừ của bản thân người nộp thuế (tương đương khoảng 4,5 đến 5 triệu đồng/tháng). Lộ trình thực hiện: 2016-2018 do Bộ Tài chính chủ trì soạn thảo.

Thứ ba, hoàn thiện phương pháp tính thuế đối với chuyển nhượng vốn và chứng khoán: Tổng cục Thuế cần áp dụng triệt để nguyên tắc đánh thuế trên thu nhập ròng thực tế, cho phép nhà đầu tư lựa chọn quyết toán thuế cuối năm theo chênh lệch lãi lỗ (chỉ nộp thuế khi có lãi và được chuyển lỗ tối đa trong vòng 5 năm). Target bảo vệ 100% người nộp thuế khỏi việc bị thu thuế khi kinh doanh thua lỗ, áp dụng ngay trong giai đoạn 2016-2017.

Thứ tư, mở rộng danh mục các khoản chi phí cá nhân được khấu trừ hợp lý: Cho phép người nộp thuế khấu trừ các khoản chi thiết yếu có hóa đơn hợp pháp trước khi tính thuế như: chi phí khám chữa bệnh hiểm nghèo vượt quá 10% tổng thu nhập, chi trả lãi vay mua căn nhà đầu tiên và chi phí đào tạo nâng cao kỹ năng nghề nghiệp. Lộ trình triển khai trong giai đoạn 2018-2020 do Chính phủ điều hành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

Thứ nhất, các cơ quan quản lý nhà nước và lập pháp (Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội, Vụ Chính sách Thuế - Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế): Khai thác các luận cứ khoa học, số liệu thống kê thực chứng giai đoạn 2008-2013 và các bài học kinh nghiệm quốc tế để phục vụ trực tiếp cho quá trình soạn thảo, thẩm tra các dự án Luật sửa đổi, bổ sung Luật Thuế thu nhập cá nhân.

Thứ hai, các chuyên gia tư vấn thuế, luật sư và kiểm toán viên: Sử dụng các phân tích chuyên sâu về tiêu chuẩn xác định cá nhân cư trú (quy tắc 183 ngày và nơi ở thường xuyên), cách áp dụng 69 Hiệp định DTA để tư vấn hoạch định nghĩa vụ thuế hợp pháp, bảo vệ quyền lợi cho người lao động trong nước và chuyên gia nước ngoài.

Thứ ba, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Tài chính - Ngân sách: Sử dụng công trình làm tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận so sánh luật học, cấu trúc khung lý thuyết thuế trực thu và cách tiếp cận bảo vệ quyền người nộp thuế.

Thứ tư, cá nhân người nộp thuế và chủ hộ kinh doanh: Nắm bắt rõ 14 nhóm thu nhập được miễn thuế, quy trình đăng ký người phụ thuộc giảm trừ gia cảnh và quyền khiếu nại các quyết định hành thu chưa hợp lý để bảo vệ dòng tài chính cá nhân.

Câu hỏi thường gặp

Cá nhân cư trú được xác định theo những tiêu chí pháp lý cụ thể nào?

Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân, cá nhân cư trú là người đáp ứng một trong hai điều kiện: có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên trong một năm dương lịch hoặc trong 12 tháng liên tục kể từ ngày đến; hoặc có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam (bao gồm có nơi đăng ký thường trú/tạm trú hoặc có hợp đồng thuê nhà để ở từ 183 ngày trở lên trong năm tính thuế).

Vì sao quy định thu thuế chuyển nhượng chứng khoán 0,1% trên giá bán từng lần lại gây bất cập?

Phương pháp thu 0,1% trên tổng giá trị mỗi lần chuyển nhượng không căn cứ vào thu nhập thực tế mà đánh trực tiếp trên doanh thu giao dịch. Khi thị trường sụt giảm, nhà đầu tư bán cắt lỗ với mức âm từ 10% đến 30% giá trị danh mục nhưng vẫn bị tự động khấu trừ thuế, vi phạm nguyên tắc đánh thuế trên thu nhập ròng.

Thu nhập từ làm việc ban đêm hoặc làm thêm giờ được ưu đãi thuế như thế nào?

Pháp luật quy định miễn thuế thu nhập cá nhân đối với phần thu nhập trả cao hơn do làm việc ban đêm hoặc làm thêm giờ so với mức lương làm ban ngày trong giờ hành chính. Ví dụ, nếu lương tiêu chuẩn là 50.000 đồng/giờ và làm thêm ban đêm được trả 75.000 đồng/giờ thì khoản chênh lệch 25.000 đồng/giờ hoàn toàn được miễn thuế.

Biểu thuế lũy tiến từng phần 7 bậc của Việt Nam bộc lộ những hạn chế gì trong hành thu?

Biểu thuế 7 bậc hiện hành có số lượng bậc quá nhiều và biên độ thu nhập giữa các bậc quá hẹp (chỉ cách nhau 5 triệu đồng ở bậc thấp). Khi chỉ số giá cả sinh hoạt tăng, tiền lương danh nghĩa của người lao động tăng theo trượt giá sẽ tự động nhảy lên bậc thuế suất cao hơn, làm gia tăng gánh nặng thuế thực tế.

Các Hiệp định tránh đánh thuế hai lần bảo vệ cá nhân cư trú tại Việt Nam ra sao?

Căn cứ trên 69 Hiệp định tránh đánh thuế hai lần song phương, cá nhân cư trú tại Việt Nam có thu nhập phát sinh tại nước ngoài được khấu trừ số thuế đã nộp tại nước sở tại vào số thuế phải nộp tại Việt Nam. Số thuế được khấu trừ tối đa bằng số thuế tính theo biểu thuế Việt Nam, triệt tiêu nguy cơ bị đánh thuế trùng.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết hoàn chỉnh về bảo vệ quyền lợi cá nhân cư trú dựa trên nguyên tắc công bằng của Adam Smith và nguyên tắc khả năng nộp thuế.
• Đánh giá khách quan thành tựu của Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 trong việc xóa bỏ phân biệt đối xử quốc tịch sau 18 năm và thiết lập cơ chế miễn thuế an sinh cho 14 nhóm thu nhập.
• Chỉ rõ 4 điểm nghẽn thực tiễn về mức giảm trừ gia cảnh lạc hậu, biểu thuế 7 bậc phức tạp và cách tính thuế chưa hợp lý đối với chuyển nhượng vốn và chứng khoán.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp có tính khả thi cao: rút gọn biểu thuế xuống 5 bậc, tự động hóa cơ chế trượt giá giảm trừ gia cảnh, cho phép chuyển lỗ đầu tư và mở rộng chi phí khấu trừ y tế, giáo dục theo lộ trình 2016-2020.
• Các cơ quan lập pháp và quản lý thuế cần nhanh chóng chuyển đổi tư duy hành chính sang tư duy phục vụ, hoàn thiện khung pháp lý thuế lấy người nộp thuế làm trung tâm để xây dựng hệ thống tài chính quốc gia minh bạch và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận về thuế TNCN và bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế là cá nhân cư trú Chương 2: Thực trạng bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế thu nhập là cá nhân cư trú theo quy định của pháp luật Việt Nam Chương 3: Hoàn thiện quy định pháp luật về thuế TNCN để bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế là cá nhân cư trú tại Việt Nam. Kết luận Tài liệu tham khảo 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THUẾ TNCN VÀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƢỜI NỘP THUẾ LÀ CÁ NHÂN CƢ TRÚ 1.1 Những vấn đề lý luận về thuế TNCN 1.1 Khái niệm thuế TNCN Để có nguồn vật chất bảo đảm cho sự tồn tại và thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình, nhà nước phải dùng quyền lực chính trị vốn có để huy động một bộ phận của cải của xã hội. Để huy động tập trung nguồn của cải xã hội, nhà nước có thể thực hiện bằng nhiều cách thức khác nhau như đóng góp bắt buộc, vận động dân đóng góp tự nguyện hoặc vay, trong đó, biện pháp huy động, tập trung của cải có tính bắt buộc đối với mọi thành viên trong xã hội được gọi là thuế. Với phạm vi tác động rộng rãi lên hầu hết lĩnh vực của đời sống xã hội, hệ thống thuế của các quốc gia được xây dựng linh hoạt với chức năng và đối tượng chịu tác động riêng biệt.

Cách phân loại phổ biến nhất hiện nay đó là dựa trên căn cứ đối tượng bị đánh thuế hay đối tượng chịu thuế, theo đó sắc thuế hiện nay được phân loại thành thuế thu nhập, thuế tiêu dùng và thuế tài sản. Thuế thu nhập là tên gọi chỉ những sắc thuế mà nhà nước sử dụng để điều tiết một phần thu nhập của các tổ chức, cá nhân vào NSNN với mục đích tạo nguồn thu cho NSNN và thực hiện công bằng xã hội. Trong hệ thống thuế ở các quốc gia, thuế thu nhập là loại thuế quan trọng được áp dụng phổ biến ở các nước có nền kinh tế thị trường phát triển. Thuế thu nhập gồm hai loại là thuế TNDN và thuế TNCN dựa trên cơ sở đối tượng nộp thuế là cá nhân hay tổ chức có thu nhập chịu thuế.

Lần đầu tiên được biết đến tại Anh năm 1779, thuế TNCN là một sắc thuế nhằm tập trung của cải nhân dân để phục vụ cuộc chiến tranh chống Napoleon. Về sau, với 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] yêu cầu tự do hóa thương mại để phát triển kinh tế của các nước, hàng rào thuế quan đánh vào hàng hóa nhập khẩu sẽ phải được xóa bỏ để san bằng thuế đánh vào hàng hóa trong nước và nhập khẩu khiến cho một phần của khoản thu của NSNN bị giảm xuống. Trong tình hình đó, để tăng nguồn thu cho NSNN, nhằm đáp ứng những nhu cầu chi tiêu của chính phủ thì các loại thuế khác cần phải được phát huy tác dụng. Khi trình độ kinh tế ngày càng phát triển thì thuế thu nhập ngày càng chiếm vị trí quan trọng trong tổng số thu về thuế.

Trên thế giới, nguồn tài chính đóng góp lớn nhất vào NSNN của các quốc gia phát triển là khoản thuế thu được từ TNCN. Thuế TNCN là sắc thuế đã được áp dụng từ lâu ở các nước phát triển, đối tượng nộp thuế này mọi cư dân trong nước và người nước ngoài có thu nhập phát sinh ở nước sở tại không phân biệt nghề nghiệp và địa vị xã hội. Bất kỳ một quốc gia có nền kinh tế vận động theo cơ chế thị trường đều coi thuế TNCN là một sắc thuế có tầm quan trọng lớn trong việc huy động nguồn thu cho ngân sách và thực hiện công bằng xã hội. Sự ra đời của thuế TNCN bắt nguồn từ các lý do sau đây: Thứ nhất, thuế TNCN ra đời xuất phát từ yêu cầu bảo đảm sự cộng bằng trong phân phối thu nhập.

Điều này đặc biệt cần thiết trong điều kiện kinh tế thị trường khi sự phân hóa giàu nghèo là điều khó tránh khỏi, thuế TNCN sẽ là một biện pháp tốt để rút ngắn khoảng cách giàu nghèo trong xã hội mà vẫn đảm bảo tính công bằng trong đóng góp của cá nhân cho xã hội. Thuế TNCN đánh vào thu nhập của cá nhân dựa trên các nguyên tắc “lợi ích”, “công bằng” và “khả năng nộp thuế”. Theo nguyên tắc lợi ích kinh tế học công cộng, công dân phải có nghĩa vụ nộp thuế để được hưởng những lợi ích do nhà nước mang lại, thí dụ hệ thống pháp luật, quốc phòng, an ninh-trật tự, dịch vụ, hàng hóa công…Thuế TNCN đảm bảo tính “công bằng” theo cả 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chiều ngang và chiều dọc. Công bằng theo chiều ngang được hiểu là những người có thu nhập như nhau và có hoàn cảnh tương tự nhau thì phải nộp thuế như nhau, công bằng theo chiều dọc là những người có thu nhập cao thì phải nộp thuế nhiều hơn người có thu nhập thấp.

Bên cạnh đó, cũng cần phải xem xét “khả năng nộp thuế” của đối tượng nộp thuế để đảm bảo tính khả thi của chính sách thuế, vì người dân không thể nộp thuế khi thu nhập của họ còn chưa đảm bảo được duy trì cuộc sống tối thiểu. Trên ý nghĩa đó, thuế TNCN là sắc thuế đảm bảo tính công bằng, hợp lý và hiệu quả trong phân phối thu nhập giữa các cá nhân trong xã hội. Thứ hai, do nhu cầu chi tiêu của nhà nước ngày càng tăng trong điều kiện chức năng của nhà nước ngày càng mở rộng. Hơn nữa, cùng với việc ký kết và tham gia các hiệp định thương mại song phương và đa phương về tự do hóa thương mại dẫn đến nguồn thu từ thuế xuất khẩu giảm đi đáng kể.

Điều đó đặt ra nhu cầu tăng cường các nguồn thu quan trong trong tổng thu NSNN. Vì thuế TNCN có diện chịu thuế khá rộng, khả năng tạo nguồn thu cho NSNN cao nhất, đặc biệt là những quốc gia có nền kinh tế phát triển. Bên cạnh đó, thuế TNCN có độ co giãn theo thu nhập tương đối lớn nên cùng với sự phát triển của nền kinh tế, thu nhập của các đối tượng nộp thuế cũng không ngừng tăng lên, nếu có chính sách động viên hợp lý, ổn định thì không cần phải thường xuyên thay đổi mà vẫn thu được số thu mong muốn. Do sự ổn định trong mức huy động thuế đã tạo một môi trường phù hợp với mục tiêu kinh tế dài hạn của quốc gia, góp phần khuyến khích, thúc đẩy sản xuất kinh doanh có hiệu quả, thu được nhiều lợi nhuận, tạo ra mức thu nhập ngày càng cao làm gia tăng nguồn thu cho NSNN.

Thứ ba, thuế TNCN được sử dụng như một công cụ điều tiết vĩ mô, kích thích tiết kiệm và đầu tư theo hướng nâng cao năng lực hiệu quả xã hội. Do vậy, để tăng phúc lợi xã hội cần thiết phải điều tiết bớt thu nhập của 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] những đối tượng có thu nhập cao và phân phối lại cho những đối tượng có thu nhập thấp hơn. Bên cạnh đó, thông qua những chính sách miễn giảm, hỗ trợ, ưu đãi…thuế TNCN có thể tác động trực tiếp đến định hướng tiêu dùng và đầu tư theo hướng có lợi, thực hiện mục tieu điều chỉnh kinh tế nhà nước. Thứ tư, thuế TNCN lũy tiến còn có tác dụng bù lại sự lũy thoái của các loại thuế tiêu dùng.

Tính chất lũy thoái của thuế tiêu dùng được thể hiện: nếu người giàu và người nghèo cùng một sản phẩm đều chịu thuế tiêu dùng như nhau. Vì vậy, thuế TNCN được coi là một sắc thuế có vai trò rất lớn trong việc đảm bảo tính công bằng của hệ thống thuế. Như vậy, từ các phân tích trên thì có thể định nghĩa: thuế TNCN là sắc thuế mà nhà nước sử dụng để điều tiết một phần thu nhập của các cá nhân vào NSNN với mục đích tạo nguồn thu cho NSNN và thực hiện công bằng xã hội.2 Đặc điểm của thuế TNCN Thuế TNCN có những đặc điểm cơ bản như sau: 1.1 Thuế TNCN là thuế trực thu Thuế trực thu là loại thuế mà chủ thể nộp thuế cũng đồng thời là chủ thể phải chịu thuế, nghĩa là chủ thể nộp thuế sẽ mất một phần thu nhập của chính mình vì thuế. Thuế TNCN là thuế trực thu bởi cá nhân có thu nhập chịu thuế là người nộp thuế, việc nộp thuế được tiến hành từ việc khấu trừ trực tiếp từ thu nhập của cá nhân đó mà không thông qua hành vi tiêu dùng hoặc chủ thể trung gian khác.

Do thuế trực tiếp tác động vào thu nhập, tài sản của cá nhân, có xem xét đến hoàn cảnh, điều kiện và khả năng đóng góp của người nộp thuế nên nó rất có tác dụng trong việc điều hòa thu nhập, góp phần giảm bớt sự chênh lệch về thu nhập và tài sản giữa các tầng lơp dân cư. Tuy nhiên, thuế trực thu có hạn chế là dễ gây phản ứng từ phía đối tượng chịu thuế hoặc dễ xảy ra tình trạng 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trốn, lậu thuế nếu quy định mức thuế suất cao. Hơn nữa, việc theo dõi, tính toán và thu thuế phức tạp, đặc biệt là thuế TNCN với diện thu thuế rộng và phân tán. Vì vậy, nếu không có biện pháp quản lý thu thuế hiệu quả thì dễ dẫn đến hạn chế tác dụng của loại thuế này trong việc tập trung đầy đủ, kịp thời về cho NSNN.2 Thuế TNCN có đối tượng chịu thuế là thu nhập của cá nhân Trong quá trình lao động, con người tạo ra thu nhập dưới nhiều hình thức khác nhau tùy thuộc vào tiêu chí phân loại.

Mục đích của việc phân loại thu nhập là cơ sở cho việc phân định đối tượng chịu thuế của các sắc thuế khác nhau cũng như đặt ra cơ chế hành thu hiệu quả. Khái niệm “thu nhập” hiện nay vẫn chưa được hiểu thống nhất nên vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau. Chính vì vậy, các nhà làm luật thường chỉ liệt kê các khoản được coi là thu nhập của tổ chức, cá nhân mà không đưa ra khái niệm thu cụ thể. Trong nền kinh tế thị trường, thu nhập của cá nhân phát sinh rất đa dạng.

Nếu căn cứ vào hoạt động của các giao dịch làm phát sinh thu nhập thì thu nhập bao gồm: thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh; thu nhập từ lao động; thu nhập từ tài sản, tiền vốn; thu nhập từ thừa kế quà tặng, thu nhập từ tiền gửi tiết kiệm, v.