Chương 1: NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VE CONG DOAN BẢO VỆ QUYEN VÀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG TÓ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM, DAC DIEM VÀ Ý NGHĨA CONG DOAN BẢO VỆ QUYỀN, LỢI ICH HỢP PHÁP CUA NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG TO TUNG DÂN SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm Công đoàn bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động trong tô tụng dân sự Việt Nam QHLD là một quan hệ đặc biệt của đời sống và xã hội, quyền lợi hợp pháp của NLD chỉ phát sinh trên cơ sở khi đã giao kết hợp đồng lao động với NSDLĐ. NLD tham gia vào QHLĐ đó với tư cách là chủ thé bán sức lao động.
QHLD giữa NLD và NSDLĐ được xác lập và tiến hành qua thương lượng, thoả thuận theo nguyên tắc tự nguyện, bình đăng, hợp tác, tôn trọng quyên và lợi ích hợp pháp của nhau, thực hiện đầy đủ những điều đã cam kết. QHLĐ cham dứt dựa trên các căn cứ chấm dứt hợp đồng lao động theo quy định của pháp luật trong QHLD. Những thỏa thuận giữa NLD và NSDLD không trái quy định của pháp luật cho phép NLD có thể thực hiện những hành vi nhất định và được hưởng một lợi ích vật chất trong phạm vi QHLD được thiết lập giữa NLD đó va NSDLD. Theo Từ điền tiếng Việt của Nhà xuất bản Da Nẵng thì “bdo vệ là bênh vực bang lí lẽ để giữ vững (ý kiến, quan điểm.) bảo vệ chân li” [31, tr53].
Theo Từ điền tiếng Việt của Nhà xuất bản Văn hóa thông tin thì “bdo vệ là giữ gin, che chở ”[37, tr45]. Như vậy, bảo vệ được dat ra trong trường hợp tính mang, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp của một cá nhân hay tô chức bị xâm phạm hoặc có nguy cơ bị xâm phạm. Trong TTDS, điều kiện tham gia tố tụng của NLĐ vào VALD không có ưu thế bang NSDLĐ do họ là cá nhân còn NSDLD có thé là cá nhân, tổ chức và phan lớn các chứng cứ tài liệu liên quan đến VALĐ đều do NSDLD quản lý, nam gitt. Vi vay, viéc hỗ trợ NLD trong việc tham gia TTDS dé bảo vệ quyên và lợi ich hop pháp của họ trước Tòa án là rất cần thiết.
Theo Giáo trình Luật lao động cua Trường Đại học Luật Hà Nội: “7rong những trường hợp can thiết, Công đoàn thông qua thủ tục tư pháp để bảo vệ quyên và lợi ích lao động. Công đoàn có thé thực hiện quyên này với tư cách là chủ thé độc lập hoặc với tư cách đại điện” [33]. Tác giải nhất trí với quan điểm đó và trong nội dung dé tai này van dé mà tác giả muốn di sâu phân tích về quyền, lợi ích mà Công đoàn bảo vệ là của NLD trong các loại hình doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế ở Việt Nam tại Tòa án chứ không phải thông qua các phương thức giải quyết tranh chấp khác mà pháp luật có quy định. Van đề Công đoàn tham gia tô tụng trong các VALD là nhân danh tô chức đại diện cho tập thể lao động để thực hiện quyền đó với mục đích “tối cao” là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của NLĐ.
Quyền đó được thực hiện theo quy định của pháp luật TTDS, pháp luật lao động và công đoàn. Yêu cầu của quá trình đó không chỉ bao gồm trong quá trình tố tụng mà cả trước và sau khi tham gia tố tụng tại Tòa án nhân dân (TAND). Mục đích của việc tham gia đó là thực hiện chức năng “bam sinh” của t6 chức Công đoàn. Từ những van đề nêu trên có thé kết luận: Công đoàn bảo vệ quyên và lợi ích hợp pháp của NLĐ trong TTDS Việt Nam là việc tổ chức Công đoàn đại diện cho NLD tham gia vào quá trình TTDS giải quyết các VALĐ, thực hiện các quyên, nghĩa vụ theo quy định của pháp luật để bênh vực cho quyên và lợi ích hợp pháp cua NLD.
Đặc điểm của việc Công đoàn bảo vệ quyên và lợi ích hợp pháp của người lao động trong tô tụng dân sự Việt Nam Với cách hiểu về Công đoàn bảo vệ quyên, lợi ích hợp pháp của NLD trong TTDS nêu trên, từ kết quả nghiên cứu về tổ chức Công đoàn, NLĐ và pháp luật TTDS Việt Nam có thể nhận vấn đề Công đoàn bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của NLD trong TTDS có những đặc điểm cơ bản sau: Thứ nhất, Công đoàn tham gia tố tụng nhăm bảo vệ quyên, lợi ích hợp pháp của NLD. Tổ chức Công đoàn được sinh ra từ lịch sử phong trào đấu tranh của công nhân viên chức lao động nên sự tồn tại và phát triển của tổ chức Công đoàn luôn gắn liền với tập thể lao động và sự phát triển của phong trào công nhân và hoạt động Công đoàn cũng dựa vào sự lớn mạnh, đoàn kết của đoàn viên Công đoàn, tập thê NLĐ Việt Nam nói chung. Có thé nhận định, thực hiện chức năng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của NLD là mục tiêu sống còn của tô chức Công đoàn. Nếu không thực hiện được chức năng này thì tổ chức Công doan sẽ tự triệt tiêu.
Ther hai, Công đoàn tham gia tố tụng với tư cách là một chủ thể độc lập. BLTTDS quy định Công đoàn có quyền chủ động khởi kiện để bảo vệ quyên, lợi ích hợp pháp của tập thể lao động mà không phụ thuộc vào việc NLĐ có ủy quyền cho Công đoàn đại diện bảo vệ mình không. Tuy nhiên, xét đến cùng thì Công đoàn vẫn thực hiện việc “đại diện” để bảo vệ cho tập thể lao động chứ không chỉ là bảo vệ quyên, lợi ích cho cán bộ Công đoàn, đoàn viên Công đoàn. Thứ ba, Công đoàn bảo vệ NLD trong TTDS tuân theo trình tự, thủ tục chặt chẽ được pháp luật quy định.
Công đoàn chỉ được quyền khởi kiện và tham gia tô tụng dé bảo vệ quyên, lợi ích hợp pháp của NLD trong những trường hợp pháp luật TTDS đã quy định, khi đã khởi kiện Công đoàn có quyên và nghĩa vu tổ tụng và tham gia vào quá trình tố tụng thực thực hiện trình tự, thủ tục chặt chẽ theo quy định của pháp luật và yêu cầu của các cơ quan tiến hành tô tụng. Tứ tư, biện pháp cudi cùng dé Công đoàn bảo vệ quyên, lợi ích hợp pháp cho NLD. Trong quá trình giải quyết TCLD giữa NLD và NSDLD, Công đoàn có thé sử dụng nhiều biện pháp dé can thiệp, giúp đỡ, bảo vệ NLD như: có ý kiến với NSDLĐ, co quan quan ly nhà nước chuyên ngành dé họ có biện pháp đảm bảo quyên, lợi ích cho NLD. và cuối cùng mới là khởi kiện VALĐ để bảo vệ quyền, lợi ich của NLD theo thủ tục TTDS.
Khi VALD đã được cơ quan có thâm quyền xét xử giải quyết thì được nhà nước đảm bảo thực hiện bằng các biện pháp và buộc các bên có trách nhiệm thi hành theo đúng bản án và quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Ý nghĩa việc Công đoàn bảo vệ quyên, lợi ích hợp pháp của người lao động trong tô tụng dân sự Việt Nam Công đoàn bảo vệ quyên lợi ich hợp pháp của NLD trong TTDS không những có ý nghĩa to lớn trên thực tiễn mà có ý nghĩa cả về lý luận, sau đây tác giả đưa ra một số ý nghĩa quan trọng như sau: Ti nhất, hoạt động này giải quyết dứt điểm những mâu thuẫn phát sinh trong QHLD giữa NLD và NSDLD đảm bảo xây dựng QHLD hai hòa, ồn định, tiễn bộ trong doanh nghiệp. Việc Công đoàn bảo vệ NLD trong TTDS trước tiên có thê nhận thấy đó là quá trình nhằm giải quyết xung đột xảy ra giữa NLĐ và NSDLD phát sinh trong quá trình lao động, mâu thuẫn ngày càng kéo dài thì QHLD ngày càng phức tạp. Sau đó, Công đoàn bảo vệ quyên, lợi ích cho NLD còn có mục đích nhằm duy trì QHLĐ, giúp NLD có điều kiện lao động và được hưởng những quyên, lợi ích tốt nhất chứ không nhằm cham dứt QHLD đang tồn tal.
Tht hai, một trong hình những hình thức bảo đảm quyền và nghĩa vu tổ tụng của tập thê lao động khi tham gia giải quyết TCLD tại Tòa án theo quy định của pháp luật. Trong quá trình tố tụng, Công đoàn tham gia tô tụng khi thấy cần thiết phải bảo vệ quyên, lợi ích hợp pháp cho tập thé lao động. Tập thé lao động được bảo vệ tốt hơn nữa quyền và lợi ích hợp pháp của mình đặc biệt với những đối tượng trong tập thể lao động là những NLĐ “có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn” không có điều kiện dé nhờ luật sư, cán bộ trợ giúp pháp lý. bảo vệ quyền và lợi ích cho mình.
10 Tứ ba, một trong những hoạt động dé tô chức Công đoàn thực hiện chức năng “bam sinh” của mình. Trong quá trình bảo vệ quyền va lợi ích hợp pháp của NLD đã sinh ra một tổ chức đại diện cho NLD đó là Công đoàn, trong quá trình tồn tại và phát triển đó thì Công đoàn cũng không xa rời mục tiêu đó mà ngày càng hoàn thiện mình hơn dé thực hiện tốt chức năng đó. Pháp luật TTDS đã ghi nhận quyền khởi kiện VALĐ cho Công đoàn cấp trên CĐCS trong trường hợp cần bảo vệ quyên và lợi ích hợp pháp của tập thé lao động, quy định đó là sự ghi nhận vô cùng quan trọng với tổ chức Công đoàn khi thực hiện chức năng bảo vệ quyền, lợi ích của NLD. Thr tư, một trong những phương thức thực hiện pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
Với sự có mặt của Công đoàn những người tiến hành tố tụng sẽ thận trọng hơn và làm việc đúng pháp luật, hạn chế hành vi lạm dụng chức vụ quyền hạn của thâm phan có thẩm quyên xét xử. Tập thé lao động sẽ có điều kiện dé được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp bằng những người mà Công đoàn tin tưởng (có đủ năng lực, trình độ) cử ra dé tham gia tố tụng. Thi năm, một trong những biện pháp dé hoàn thiện hệ thống pháp luật TTDS, luật lao động và LCD. Trong quá trình giải quyết VALĐ Công đoàn sử dụng các bằng chứng, lý lẽ thuyết phục dé giải quyết VALĐ qua đó sẽ phát hiện được những thiếu sót của pháp luật cũng như những sai lầm của cán bộ được phân công giải quyết VALĐ từ đó có những ý kiến đóng góp vào quá trình xây dựng pháp luật TTDS, lao động, Công đoàn giúp hệ thống pháp luật của Việt Nam ngày càng hoàn chỉnh hơn và phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội của Việt Nam.
CƠ SỞ CUA VIỆC CONG DOAN BẢO VỆ QUYEN, LỢI ICH HỢP PHAP CUA NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG TO TUNG DAN SỰ VIỆT NAM 1.