Luận án tiến sĩ về bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc tại tỉnh Sóc Trăng

Luận án tiến sĩ nghiên cứu giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh sóc trăng hiện nay, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh vực tại Việt

• Tác giả: Lê Thị Tâm
• Người hướng dẫn: GS. Hồ Sĩ Quý
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS
• Đề tài: Giữ Gìn Và Phát Huy Bản Sắc Văn Hóa Dân Tộc Ở Tỉnh Sóc Trăng Hiện Nay
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 0.1.1. Những công trình nghiên cứu về văn hóa, bản sắc văn hóa dân tộc
• 0.1.2. Những công trình nghiên cứu về giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở Nam Bộ và Sóc Trăng
• 0.1.3. Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Những công trình nghiên cứu về văn hóa, bản sắc văn hóa dân tộc
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC Ở TỈNH SÓC TRĂNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 2.1. Về văn hóa và bản sắc văn hóa dân tộc
• 2.2. Về giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc
• 2.3. Vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc ở Nam Bộ
• 3. CHƯƠNG 3: BẢN SẮC VĂN HÓA CỘNG ĐỒNG CÁC DÂN TỘC Ở TỈNH SÓC TRĂNG: THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA
• 3.1. Nhận diện bản sắc văn hóa cộng đồng các dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng
• 3.2. Thực trạng của việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng
• 3.3. Những vấn đề đặt ra trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng hiện nay
• 4. CHƯƠNG 4: NHỮNG QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM GIỮ GÌN PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC Ở TỈNH SÓC TRĂNG HIỆN NAY
• 4.1. Quan điểm cơ bản nhằm giữ gìn phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng hiện nay
• 4.2. Giải pháp về kinh tế - xã hội nhằm giữ gìn phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng hiện nay
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về văn hóa dân tộc ở Sóc Trăng

Văn hóa dân tộc ở Sóc Trăng là sự kết hợp đa dạng của các yếu tố văn hóa từ các cộng đồng dân tộc khác nhau như Kinh, Hoa, và Khmer. Bảo tồn văn hóa không chỉ là việc gìn giữ các giá trị truyền thống mà còn là việc phát huy những giá trị đó trong bối cảnh hiện đại. Di sản văn hóa của Sóc Trăng thể hiện qua các phong tục tập quán, lễ hội, và nghệ thuật dân gian, tạo nên một bức tranh văn hóa phong phú và đa dạng. Việc phát huy văn hóa dân tộc ở đây không chỉ giúp bảo tồn bản sắc mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Theo nghiên cứu, việc tôn vinh văn hóa dân tộc là một yếu tố quan trọng trong việc xây dựng lòng tự hào và ý thức cộng đồng của người dân nơi đây.

1.1. Đặc điểm văn hóa dân tộc ở Sóc Trăng

Văn hóa dân tộc ở Sóc Trăng mang những đặc điểm riêng biệt, phản ánh sự giao thoa giữa các nền văn hóa khác nhau. Nghệ thuật dân gian như múa, hát, và các trò chơi dân gian là những yếu tố quan trọng trong đời sống văn hóa của người dân. Các lễ hội truyền thống như Tết Nguyên Đán, lễ hội Oóc Om Bóc của người Khmer không chỉ là dịp để người dân vui chơi mà còn là cơ hội để bảo tồn di sản văn hóa. Những nét văn hóa này không chỉ thể hiện bản sắc riêng mà còn góp phần tạo nên sự đa dạng văn hóa của Việt Nam. Việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa là nhiệm vụ cần thiết để bảo vệ những giá trị văn hóa quý báu này.

II. Thực trạng bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc

Hiện nay, việc bảo tồn văn hóa dân tộc ở Sóc Trăng đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự phát triển nhanh chóng của kinh tế và sự hội nhập quốc tế đã tạo ra áp lực lớn lên các giá trị văn hóa truyền thống. Nhiều phong tục tập quán đang dần bị mai một, và di sản văn hóa không được chú trọng đúng mức. Theo khảo sát, nhiều người dân chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc giữ gìn bản sắc văn hóa. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc mạnh mẽ từ các cấp chính quyền và cộng đồng để có những giải pháp hiệu quả nhằm phát huy văn hóa dân tộc. Việc tổ chức các hoạt động văn hóa, lễ hội truyền thống cần được khôi phục và phát triển để nâng cao nhận thức của người dân về giá trị văn hóa của chính mình.

2.1. Những vấn đề đặt ra trong việc bảo tồn văn hóa

Một trong những vấn đề lớn nhất trong việc bảo tồn di sản văn hóa ở Sóc Trăng là sự thiếu hụt nguồn lực và sự quan tâm từ cộng đồng. Nhiều hoạt động văn hóa chưa được đầu tư đúng mức, dẫn đến tình trạng xuống cấp của các di sản văn hóa. Hơn nữa, sự xâm nhập của các yếu tố văn hóa ngoại lai cũng làm cho nhiều giá trị văn hóa truyền thống bị mai một. Để phát huy văn hóa dân tộc, cần có những chính sách cụ thể nhằm khôi phục và bảo tồn các giá trị văn hóa, đồng thời nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của việc tôn vinh văn hóa dân tộc.

III. Giải pháp bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc

Để bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc ở Sóc Trăng, cần có một chiến lược tổng thể và đồng bộ. Trước hết, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về giá trị văn hóa dân tộc cho cộng đồng. Các chương trình văn hóa, nghệ thuật cần được tổ chức thường xuyên để tạo cơ hội cho người dân tham gia và trải nghiệm. Bên cạnh đó, việc bảo tồn di sản văn hóa cần được thực hiện thông qua các dự án nghiên cứu, phục hồi và phát triển các giá trị văn hóa truyền thống. Các cấp chính quyền cần có chính sách hỗ trợ cho các nghệ nhân, người gìn giữ văn hóa để họ có thể tiếp tục truyền dạy cho thế hệ sau. Việc phát triển văn hóa gắn liền với phát triển kinh tế cũng cần được chú trọng, nhằm tạo ra nguồn lực cho việc bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc.

3.1. Các chính sách hỗ trợ văn hóa

Các chính sách hỗ trợ văn hóa cần được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của cộng đồng. Cần có các chương trình đào tạo, bồi dưỡng cho các nghệ nhân, người làm văn hóa để họ có thể phát huy tối đa khả năng của mình. Đồng thời, cần có các quỹ hỗ trợ cho các hoạt động văn hóa, nghệ thuật nhằm khuyến khích sự sáng tạo và phát triển các giá trị văn hóa truyền thống. Việc tôn vinh văn hóa dân tộc không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội, từ đó tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc bảo tồn văn hóa dân tộc ở Sóc Trăng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng hiện nay là luận án tiến sĩ chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử (mã số: 9.02), do nghiên cứu sinh Lê Thị Tâm thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Hồ Sĩ Quý, bảo vệ tại Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam vào năm 2020.

Về tính cấp thiết, tác giả luận giải rằng văn hóa là một trong những thành tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển bền vững của quốc gia, đòi hỏi sự gắn kết chặt chẽ giữa tăng trưởng kinh tế, phát triển văn hóa và thực hiện công bằng xã hội như Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng đã khẳng định. Dưới góc độ triết học, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc là bảo tồn những giá trị cốt lõi làm nên sức sống, lòng tự hào và ý thức tự tôn của cộng đồng. Sóc Trăng là tỉnh thuộc Đồng bằng sông Cửu Long, đứng thứ 6 về diện tích và dân số trong vùng, mang đặc thù là địa bàn cộng cư, khai hoang lập ấp lâu đời của ba dân tộc Kinh, Hoa và Khmer. Trước tác động của kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, nhiều nét văn hóa truyền thống nơi đây đang đứng trước nguy cơ mai một và biến dạng.

Về khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng dù đã có một số công trình tìm hiểu về các khía cạnh lịch sử, di sản hay nghệ thuật truyền thống của từng dân tộc tại địa phương, nhưng chưa có công trình khoa học nào đi sâu nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện về giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng từ góc độ triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án:

• Xác định những yếu tố cần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng.
• Nghiên cứu thực trạng, trên cơ sở đó đề xuất hệ thống quan điểm và giải pháp nhằm giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng trong quá trình phát triển.

Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án (được đánh số theo văn bản):

1. Tổng quan những nghiên cứu lý luận và thực tiễn về văn hóa và bản sắc văn hóa, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa về những nét đặc thù và bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng truyền thống và hiện nay.
2. Hệ thống hóa, làm rõ những nội dung lý luận để xây dựng khung lý thuyết cho nghiên cứu thực tiễn giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng.
3. Nghiên cứu, xác định giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng.
4. Nghiên cứu và đánh giá thực trạng giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng và phát hiện những vấn đề cấp bách của việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng trong quá trình phát triển hiện nay.
5. Đề xuất quan điểm các giải pháp giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng trong quá trình phát triển.

Đối tượng nghiên cứu: Việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng hiện nay.

Phạm vi nghiên cứu:

• Thời gian: Nghiên cứu các vấn đề văn hóa, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc tại Sóc Trăng chủ yếu từ thời kỳ đổi mới (cuối những năm 1980) đến thời điểm bảo vệ luận án (năm 2020).
• Không gian: Địa bàn các huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh Sóc Trăng.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong Chương 1, tác giả đã tiến hành tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước qua hai nhóm công trình chính:

Nhóm 1: Các nghiên cứu lý luận chung về văn hóa và bản sắc văn hóa dân tộc

• Đào Duy Anh với Việt Nam văn hóa sử cương (1938) là công trình nghiên cứu sớm, tiếp cận văn hóa theo nghĩa động: "Văn hóa tức là sinh hoạt", bao quát cả văn hóa vật chất lẫn văn hóa tinh thần.
• Trần Ngọc Thêm trong Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam (1996) sử dụng cách tiếp cận hệ thống - cấu trúc để phân tích các thành tố văn hóa, xác định các chức năng và cấu trúc văn hóa; trong Một số vấn đề về hệ giá trị Việt Nam (2015), tác giả nhấn mạnh tinh thần lạc quan trong đời sống người Việt.
• Các công trình học thuật quốc tế: Stuart Hall và Paul Du Gay trong Các câu hỏi về bản sắc văn hóa (1996) phân tích sự suy giảm bản sắc trong xã hội hiện đại; Jonathan Friedman trong Bản sắc văn hóa và quá trình toàn cầu (1994) và Thomas L. Friedman trong Dân tộc và ranh giới xem xét tộc người như đơn vị mang văn hóa; Amy B. Tsui và James W. Tollefson phân tích chính sách ngôn ngữ và bản sắc tại châu Á; Peter Wallace Preston trong Chính trị, bản sắc văn hóa: Công dân và quốc gia trong một kỷ nguyên toàn cầu (1997) luận giải sự đa dạng văn hóa trong bối cảnh thay đổi chính trị toàn cầu.
• Các định hướng đường lối của Đảng và nghiên cứu chuyên sâu: Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII (1998), Cương lĩnh xây dựng đất nước năm 1991 và bổ sung năm 2011, Nghị quyết Trung ương 9 khóa XI (2014); các bài viết của Nguyễn Khoa Điềm (2003) về Đề cương văn hóa Việt Nam năm 1943; Phạm Duy Đức (2010, 2014) về phương pháp luận phát triển văn hóa giai đoạn 2011-2020; Vũ Ngọc Hoàng (2014) về suy thoái đạo đức xã hội và thang bậc giá trị; Đặng Văn Hùng, Đinh Xuân Dũng về quy luật tiếp nhận "cho" và "nhận" trong giao lưu văn hóa; Trần Quốc Vượng trong Cơ sở văn hóa Việt Nam; Phan Ngọc trong Bản sắc văn hóa Việt Nam; Trần Văn Giàu trong Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam (1980, tái bản 2011) với bảng giá trị yêu nước, cần cù, nhân nghĩa; Nguyễn Văn Huyên (1998, 2013); Liêu Trần Tiêu (2002); Hồ Sĩ Vịnh (2002); Mai Hải Oanh (2003); Nguyễn Đình Tường (2006); Trần Thị Minh; Trần Quang Phúc (2013); Nguyễn Thị Thường (2015); Phan Xuân Sơn (2016); Nguyễn Tiến Dũng (2018).

Nhóm 2: Các nghiên cứu về bản sắc văn hóa ở Nam Bộ và tỉnh Sóc Trăng

• Về địa bàn Nam Bộ: Sơn Nam qua các công trình Nói về miền Nam, Cá tính miền Nam, thuần phong mỹ tục Việt Nam (2005), Giới thiệu Sài Gòn xưa, tiếp cận với Đồng bằng sông Cửu Long (2018), Đình miễu & lễ hội dân gian miền Nam (2018); Huỳnh Quốc Thắng trong đề tài khoa học thuộc Chương trình KX.2009 về bản sắc và giao tiếp văn hóa; nhóm tác giả Ngô Văn Lệ, Phan An, Phan Thị Yến Tuyết, Nguyễn Văn Tiệp, Phan Văn Dốp, Trần Thị Thảo trong đề tài cấp nhà nước về đặc trưng tín ngưỡng tôn giáo và sinh hoạt văn hóa của cư dân Nam Bộ.
• Về văn hóa dân tộc Khmer: Phạm Phương Hạnh trong Văn hóa Khmer Nam Bộ nét đẹp trong bản sắc văn hóa Việt Nam (2013) phân tích vai trò của ngôi chùa và Phật giáo Nam tông; Đoàn Trung Dũng và Võ Văn Chỉ về bảo tồn văn hóa Khmer Tây Nam Bộ; Nguyễn Tiến Dũng trong luận án tiến sĩ Triết học Vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của người Khmer trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay (2015); Nguyễn Văn Sĩ (2016) trên Tạp chí Lý luận chính trị.
• Về địa bàn tỉnh Sóc Trăng: Các tài liệu lịch sử địa chí như Khâm Định Đại Nam Hội Điển Sự Lệ, Phủ Biên Tạp Lục của Lê Quý Đôn, Gia Định thành thông chí, Nam Kỳ Lục Tỉnh Địa Dư Chí, Chuyên khảo về tỉnh Sóc Trăng (Monographie de la Province de Sóc Trăng); đề tài cấp tỉnh của Sơn Lương (2005) về nghệ thuật sân khấu Dù Kê Khmer; đề tài của Sơn Ngọc Hoàng (2008) về nghệ thuật sân khấu Rô Băm; ấn phẩm Truyền thống đấu tranh cách mạng của đồng bào Hoa tỉnh Sóc Trăng (1930-1975) do Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Sóc Trăng soạn thảo (2005); Tập ca cổ Sóc Trăng - Tình vẫn đẹp do Sở Văn hóa Thông tin biên tập (2005).

Nhóm công trình	Đại diện tiêu biểu	Nội dung và đóng góp chính
Lý luận chung về văn hóa và bản sắc	Đào Duy Anh, Trần Ngọc Thêm, Phan Ngọc, Trần Văn Giàu, E.B. Tylor, S. Hall, J. Friedman	Xác lập khái niệm văn hóa, cấu trúc bản sắc, mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại, quy luật giao lưu văn hóa
Văn hóa Nam Bộ và dân tộc Khmer	Sơn Nam, Huỳnh Quốc Thắng, Ngô Văn Lệ, Phạm Phương Hạnh, Nguyễn Tiến Dũng	Làm rõ tính chất dung hợp, giao tiếp văn hóa vùng đất mới; vai trò của Phật giáo Nam tông và thiết chế chùa Khmer
Khảo cứu thực tiễn tại Sóc Trăng	Sơn Lương, Sơn Ngọc Hoàng, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Sóc Trăng, các sách địa chí cổ	Khảo sát các thành tố văn hóa cụ thể: sân khấu Dù Kê, nghệ thuật Rô Băm, lịch sử đấu tranh của người Hoa, ca cổ địa phương

Khoảng trống luận án giải quyết: Phần lớn các công trình trên tiếp cận văn hóa Sóc Trăng ở góc độ lịch sử, dân tộc học hoặc đi sâu vào từng loại hình nghệ thuật riêng lẻ của một dân tộc. Luận án chọn khoảng trống tiếp cận liên ngành dưới góc nhìn triết học CNDVBC và CNDVLS, xem xét tổng thể mối quan hệ cộng cư biện chứng giữa ba dân tộc Kinh - Hoa - Khmer, đánh giá sự tác động qua lại giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, từ đó xây dựng hệ thống quan điểm, giải pháp gắn bảo tồn bản sắc với phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, trực tiếp là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Trong đó, tác giả quán triệt quan điểm của Ph. Ăngghen về bản chất xã hội của lao động và nhận định: "Mỗi bước tiến lên trên con đường văn hóa lại là một bước tiến tới tự do". Luận án vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa (định nghĩa văn hóa xuất phát từ đòi hỏi sinh tồn và mục đích cuộc sống) cùng đường lối, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam thể hiện qua Đề cương văn hóa Việt Nam năm 1943 (ba nguyên tắc: dân tộc hóa, đại chúng hóa, khoa học hóa), Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII và Cương lĩnh xây dựng đất nước thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Các khái niệm cơ bản được xác lập và vận dụng:

• Văn hóa: Kế thừa định nghĩa năm 1982 của UNESCO tại Mexico và các học giả trong nước (Trần Ngọc Thêm, Phan Ngọc, Vũ Khiêu, Hồ Sĩ Quý), tác giả xác định: "Văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình hoạt động thực tiễn, xã hội - lịch sử của mình trên cả hai lĩnh vực sản xuất vật chất và sản xuất tinh thần."
• Bản sắc văn hóa dân tộc: Tác giả tiếp thu các luận điểm của Trần Đình Hượu (về "đặc sắc dân tộc của văn hóa"), Trần Văn Bính, Hồ Sĩ Vịnh, Phạm Duy Đức, Hoàng Trinh để đưa ra quan niệm: "Bản sắc văn hóa dân tộc là tổng thể các giá trị vật chất, tinh thần tinh túy nhất, đặc trưng, tiêu biểu, phản ánh tính chất, tính cách, phẩm chất của mỗi dân tộc, là dấu hiệu cơ bản để phân biệt văn hóa của dân tộc này với dân tộc khác. Những giá trị đó tiềm ẩn trong tâm thức, trong cốt cách của con người và được thể hiện ra trong mọi mặt đời sống, trong mọi hoạt động và quan hệ của con người và trong di sản văn hóa của mỗi dân tộc."
• Luận án phân định rõ hai cấp độ tiếp cận: bản sắc của dân tộc tộc người (ethnic group - Kinh, Hoa, Khmer) và bản sắc của dân tộc quốc gia (nation-state - cộng đồng các dân tộc Việt Nam).

Phương pháp nghiên cứu thực tế:

• Phương pháp luận triết học: Sử dụng phương pháp logic kết hợp với lịch sử, phân tích và tổng hợp, quy nạp và diễn dịch để luận giải các phạm trù văn hóa, bản sắc văn hóa từ phương diện triết học.
• Hướng tiếp cận định tính: Luận án không tiến hành điều tra chọn mẫu thống kê định lượng hay kiểm định mô hình mà sử dụng phương pháp phân tích văn bản, tổng thuật tài liệu văn hóa học, sử học, so sánh đối chiếu các đặc trưng văn hóa.
• Nguồn tư liệu: Văn kiện, nghị quyết của Đảng; văn bản chỉ đạo và báo cáo tổng kết chuyên môn của Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh Sóc Trăng, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch; dữ liệu thứ cấp từ các công trình nghiên cứu, khảo sát văn hóa đã được công bố tại địa phương.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu

Chương này dành cho việc hệ thống hóa các tài liệu khoa học liên quan đến đề tài. Tác giả phân chia tình hình nghiên cứu thành ba nhóm: các công trình lý luận chung về văn hóa và bản sắc văn hóa dân tộc; các công trình nghiên cứu về văn hóa Nam Bộ và Sóc Trăng; và khái quát các kết quả đạt được cùng những vấn đề còn bỏ ngỏ. Tác giả chỉ rõ việc nghiên cứu bản sắc văn hóa tại Sóc Trăng thời gian qua phần nhiều mang tính mô tả văn hóa học hoặc dân tộc học thuần túy, chưa có công trình nào phân tích có hệ thống dưới góc độ triết học CNDVBC và CNDVLS về sự tương tác giữa ba tộc người Kinh, Hoa, Khmer trên địa bàn tỉnh trong quá trình đổi mới.

Chương 2: Một số vấn đề lý luận về giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng trong giai đoạn hiện nay

Chương 2 làm rõ khung lý thuyết của luận án qua ba nội dung:

• Phân tích nguồn gốc thuật ngữ văn hóa ở phương Đông (biến cải, làm cho có giá trị) và phương Tây (khái niệm colere của Ciceron về vun xới tâm hồn), trích dẫn các định nghĩa kinh điển của E.B. Tylor, Ph. Ăngghen, UNESCO, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đề cương văn hóa 1943.
• Làm rõ cấu trúc của bản sắc văn hóa: phân biệt bản sắc văn hóa vật thể, phi vật thể và bản sắc dân tộc - quốc gia. Tác giả lập luận bản sắc văn hóa là một phạm trù lịch sử mang tính mở, vận động qua quá trình bồi đắp nội tại và tiếp biến các giá trị bên ngoài. Giữ gìn bản sắc gồm giữ gìn chủ nghĩa yêu nước, tinh thần đoàn kết, lòng lạc quan nhân nghĩa, đức tính cần cù sáng tạo và thái độ khoan dung văn hóa.
• Bàn về tính biện chứng giữa bảo tồn và phát triển tại Nam Bộ: khẳng định việc giữ gìn bản sắc không đồng nghĩa với đóng cửa, biệt lập, mà diễn ra thông qua quá trình "cho" và "nhận", sàng lọc loại bỏ hủ tục lạc hậu và tiếp thu có chọn lọc các yếu tố mới phù hợp với tiến trình công nghiệp minh hóa và hiện đại hóa.

Chương 3: Bản sắc văn hóa cộng đồng các dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng thực trạng và những vấn đề đặt ra

Chương này tập trung nhận diện bản sắc và phân tích thực trạng văn hóa ba dân tộc tại Sóc Trăng:

• Nhận diện bản sắc cộng đồng ba dân tộc:
  • Dân tộc Khmer: Gắn bó mật thiết với Phật giáo Nam tông Khmer. Ngôi chùa đóng vai trò trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa và giáo dục cộng đồng ("sống gửi thân, chết gửi xác"). Hệ thống di sản gồm chữ viết Pali - Khmer, lễ hội truyền thống (Oóc Om Bóc với hội đua ghe Ngo, Chôl Chnăm Thmây, Sen Đônta), nghệ thuật sân khấu Dù Kê, Rô Băm, nghệ thuật múa Rom Vong, Rom Leo, dàn nhạc ngũ âm.
  • Dân tộc Hoa: Đóng góp trong lịch sử khai phá và kháng chiến giải phóng dân tộc; bảo tồn văn hóa tín ngưỡng qua hệ thống đình miếu (chùa Ông, chùa Bà), tinh thần tương trợ cộng đồng, các hình thức sinh hoạt nghệ thuật và ẩm thực truyền thống.
  • Dân tộc Kinh: Truyền thống đoàn kết khai hoang, lối sống nghĩa tình, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, đình làng, nghệ thuật đờn ca tài tử và sân khấu cải lương.
• Đánh giá thực trạng: Tỉnh Sóc Trăng đã đạt được kết quả cụ thể trong việc tôn tạo di tích chùa chiền, duy trì các lễ hội cấp tỉnh và khu vực, đưa việc giảng dạy chữ Khmer vào hệ thống trường phổ thông và trường dân tộc nội trú, phát triển các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp. Tuy nhiên, việc đầu tư cơ sở vật chất văn hóa còn thiếu đồng bộ, ngân sách hạn chế.
• Những vấn đề đặt ra:
  • Sự xâm nhập của lối sống thực dụng, chạy theo lợi ích vật chất làm phai nhạt thuần phong mỹ tục và tình cảm cộng đồng.
  • Nguy cơ mai một một số loại hình nghệ thuật cổ truyền như múa Rô Băm, kịch Dù Kê do thiếu hụt lực lượng kế cận và sức ép của công nghệ giải trí hiện đại.
  • Đời sống kinh tế của một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số còn khó khăn, dẫn tới khoảng cách thụ hưởng văn hóa giữa thành thị và nông thôn.

Chương 4: Những quan điểm và giải pháp cơ bản nhằm giữ gìn phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng hiện nay

Chương cuối trình bày phương hướng hành động gồm quan điểm chỉ đạo và các nhóm giải pháp kinh tế - xã hội:

• Hệ thống quan điểm cơ bản:
  • Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc phải gắn kết chặt chẽ với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh trên địa bàn tỉnh.
  • Xử lý hài hòa mối quan hệ giữa kế thừa truyền thống và đổi mới, kiên quyết loại bỏ hủ tục, mê tín dị đoan gắn với tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại.
  • Bảo đảm quyền bình đẳng, tôn trọng sự đa dạng văn hóa của các dân tộc Kinh, Hoa, Khmer trong tính thống nhất của nền văn hóa Việt Nam.
• Các nhóm giải pháp chủ yếu:
  • Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị, bồi dưỡng lòng tự hào dân tộc và ý thức bảo tồn di sản cho thế hệ trẻ.
  • Thực hiện chính sách phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống vật chất làm nền tảng cho việc nâng cao đời sống văn hóa tinh thần.
  • Kết hợp bảo tồn di sản văn hóa với phát triển du lịch bền vững (du lịch sinh thái miệt vườn, du lịch lễ hội Oóc Om Bóc, du lịch tâm linh tại hệ thống chùa Khmer và cơ sở tín ngưỡng người Hoa).
  • Xây dựng và hoàn thiện các thiết chế văn hóa cơ sở; đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ văn hóa là người dân tộc thiểu số; thực hiện chính sách đãi ngộ đối với nghệ nhân dân gian; tiếp tục củng cố chương trình dạy song ngữ tiếng Việt - tiếng Khmer trong các cơ sở giáo dục.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định ba đóng góp mới về mặt khoa học như sau:

• Thứ nhất: Luận án phân tích và đánh giá được thực trạng văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng trong thời gian qua.
• Thứ hai: Xác định được bản sắc văn hóa cộng đồng dân tộc tỉnh Sóc Trăng trên cơ sở làm rõ đặc thù của văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng; phát hiện được những vấn đề cấp bách của việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng.
• Thứ ba: Luận án đề xuất được một số quan điểm và giải pháp nhằm giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng trong giai đoạn hiện nay.

Về mặt lý luận, công trình góp phần hệ thống hóa các khái niệm văn hóa, bản sắc văn hóa dân tộc và vận dụng nguyên lý triết học duy vật lịch sử vào địa bàn đa dân tộc cụ thể. Về mặt thực tiễn, luận án cung cấp cơ sở khoa học và nguồn tư liệu tham khảo cho các cơ quan Đảng, chính quyền tỉnh Sóc Trăng trong việc xây dựng chính sách quản lý văn hóa và hoạch định chiến lược phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, do giới hạn trong phạm vi nghiên cứu từ góc độ triết học chuyên ngành CNDVBC và CNDVLS, luận án chủ yếu tập trung vào việc khái quát hóa lý luận và đánh giá thực trạng trên bình diện tổng thể; nguồn dữ liệu thực tế dựa trên các báo cáo hành chính chuyên môn và tài liệu thứ cấp có sẵn mà không triển khai các cuộc điều tra xã hội học định lượng diện rộng. Đồng thời, phạm vi không gian chỉ khu biệt trong ranh giới hành chính tỉnh Sóc Trăng, chưa tiến hành so sánh đối chiếu sâu với các địa phương lân cận có cùng cơ cấu dân cư tương đồng ở Tây Nam Bộ như Trà Vinh, Kiên Giang hay An Giang.

Về hướng nghiên cứu tiếp, các công trình kế tiếp có thể:

• Thực hiện các khảo sát xã hội học định lượng để đo lường mức độ tiếp biến văn hóa và sự biến đổi trong thang bậc giá trị của thanh niên các dân tộc thiểu số tại Sóc Trăng.
• Nghiên cứu cơ chế chính sách cụ thể nhằm chuyển hóa các giá trị bản sắc văn hóa phi vật thể (như nghệ thuật Dù Kê, Rô Băm) thành các sản phẩm kinh tế - công nghiệp văn hóa trong điều kiện chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị đối với:

• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Triết học, Văn hóa học, Dân tộc học và Quản lý văn hóa, đặc biệt trong việc nghiên cứu mối quan hệ biện chứng giữa văn hóa và phát triển ở vùng đồng bằng sông Cửu Long.
• Ban Tuyên giáo, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ban Dân tộc và các cơ quan tham mưu chính sách của tỉnh Sóc Trăng cũng như các tỉnh khu vực Tây Nam Bộ trong việc đánh giá thực trạng, xây dựng các đề án bảo tồn văn hóa và hoạch định kế hoạch phát triển du lịch lễ hội.
• Các trường chính trị cấp tỉnh, trường đại học địa phương sử dụng làm tài liệu giảng dạy về chuyên đề văn hóa dân tộc và chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước. Phần chương 2 (cơ sở lý luận về bản sắc văn hóa) và chương 3 (nhận diện bản sắc ba dân tộc Kinh - Hoa - Khmer) là những nội dung có giá trị tư liệu thực tế cao.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định bản sắc văn hóa dân tộc gồm những yếu tố cốt lõi nào cần giữ gìn?
Luận án chỉ rõ việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc là giữ gìn những giá trị tinh túy nhất hình thành qua lịch sử: chủ nghĩa yêu nước, ý thức độc lập tự chủ; tinh thần đoàn kết; tinh thần lạc quan, nhân nghĩa; tinh thần cần cù, sáng tạo, chịu đựng gian khó; và tinh thần khoan dung, tiếp nhận có chọn lọc trong giao thoa văn hóa.

2. Điểm đặc thù về cộng đồng cư dân tại tỉnh Sóc Trăng được luận án chỉ ra là gì?
Sóc Trăng mang đặc trưng nổi bật là vùng đất cộng cư lâu đời của ba dân tộc Kinh, Hoa và Khmer (tỉnh đứng thứ 6 về diện tích và dân số ở Đồng bằng sông Cửu Long). Mỗi dân tộc mang một sắc thái văn hóa riêng (Phật giáo Nam tông và chùa chiền của người Khmer, đình miếu và kinh tế thương mại của người Hoa, làng xóm và đờn ca tài tử của người Kinh) cùng đan xen, hòa hợp tạo nên diện mạo văn hóa của địa phương.

3. Ngôi chùa có vị trí như thế nào trong đời sống văn hóa của người Khmer Sóc Trăng theo luận án?
Đối với đồng bào Khmer Sóc Trăng, ngôi chùa không chỉ là nơi sinh hoạt tôn giáo mà là trung tâm rèn luyện đạo đức, nhân cách, giáo dục đạo lý và dạy chữ Pali - Khmer cho thanh niên. Luận án trích dẫn quan niệm "sống là nơi gửi thân, chết là nơi gửi xác" để khẳng định ngôi chùa là nơi tập trung các giá trị tinh túy từ kiến trúc, nghệ thuật điêu khắc đến triết lý sống của tộc người Khmer.

4. Luận án phản ánh những nguy cơ nào đối với nghệ thuật truyền thống của người Khmer tại Sóc Trăng?
Luận án phản ánh sự suy giảm và nguy cơ mai một của các loại hình nghệ thuật sân khấu cổ truyền như kịch múa Rô Băm và sân khấu Dù Kê. Nguyên nhân do tác động của cơ chế thị trường, sự cạnh tranh của các phương tiện truyền thông hiện đại, thiếu kinh phí duy trì hoạt động và thiếu hụt thế hệ nghệ nhân trẻ kế cận.

5. Luận án đề xuất giải pháp nào để kết hợp giữa bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế tại địa phương?
Luận án đề xuất gắn kết việc giữ gìn bản sắc văn hóa với phát triển ngành du lịch bền vững. Cụ thể là khai thác các giá trị di sản văn hóa vật thể và phi vật thể như lễ hội Oóc Om Bóc, đua ghe Ngo, các quần thể chùa Khmer, cơ sở tín ngưỡng của người Hoa và các làng nghề truyền thống để hình thành các tuyến du lịch văn hóa, lễ hội và tâm linh, tạo việc làm và nguồn thu tái đầu tư cho bảo tồn.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Lê Thị Tâm đã nghiên cứu một cách có hệ thống vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng từ giác độ chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Công trình đã làm rõ khung lý luận về bản sắc văn hóa dân tộc, phân tích đặc trưng văn hóa và thực trạng giao thoa biện chứng giữa ba cộng đồng Kinh, Hoa, Khmer trên địa bàn tỉnh từ thời kỳ đổi mới đến năm 2020. Trên cơ sở nhận diện những mâu thuẫn nảy sinh trước tác động của kinh tế thị trường, luận án đã xây dựng hệ thống quan điểm và giải pháp kinh tế - xã hội có cơ sở khoa học nhằm phục vụ mục tiêu phát triển bền vững địa phương. Công trình là nguồn tư liệu học thuật hữu ích cho công tác nghiên cứu lý luận chính trị và hoạch định chính sách văn hóa tại khu vực Tây Nam Bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, tác giả phân tích cụ thể từng khái niệm như: khái niệm văn hóa, khái niệm nền tảng tinh thần của xã hội. Tác giả đã định nghĩa: “Văn hóa là tổng thể các giá trị vật chất và tinh thần do con người tạo ra nhằm mục đích phát triển bản thân con người và xã hội”[93, tr.22]; ở những nội dung sau, tác giả nêu lên sự cần thiết phải phát triển văn hóa với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội, thực trạng phát triển văn hóa cũng như những phương hướng và giải pháp phát triển nền văn hóa với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội Việt Nam hiện nay. Cuốn sách giúp người đọc tiếp cận một cách đầy đủ về phát triển văn hóa, với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường đã nảy sinh nhiều mâu thuẫn, để giải quyết những mâu thuẫn ấy, từng bước xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc cần phải có thời gian lâu dài và cần sự chung sức của toàn xã hội. Tác giả Trần Quang Phúc trong cuốn Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc (Nhà xuất bản Lao Động Xã Hội, năm 2013).

Đã nghiên cứu và đưa ra những kiến giải sâu sắc về các giá trị truyền thống, đặc thù của dân tộc Việt Nam. Theo Trần Quang Phúc, văn hóa khắc họa bản sắc và phương thức tồn tại của một cộng đồng, khiến cộng đồng ấy có một đặc thù riêng. Từ đó, có thể khẳng định, văn hóa mang bản sắc dân tộc. Và, yếu tố dân tộc là yếu tố quyết định nhất của một nền văn hóa.

Bản sắc văn hóa dân tộc là cái “hồn”, là sức sống nội sinh, là cái thẻ căn cước của mỗi dân tộc, để phân biệt dân tộc này với dân tộc khác, từ đó 13 luan an nó có thể biểu lộ một cách trọn vẹn nhất sự hiện diện của dân tộc mình trong quá trình giao lưu và hội nhập. Cuốn sách được chia làm ba phần: Phần thứ nhất: Một số vấn đề lý luận về bản sắc văn hóa dân tộc. Được tác giả nêu lên những quan điểm về bản sắc văn hóa dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh và những suy nghĩ trong việc kế thừa, phát huy các bản sắc văn hóa dân tộc trong thời đại mới. Trong phần thứ hai: Giữ gìn bản sắc băn hóa dân tộc.

Tác giả nêu những quan điểm của Đảng ta về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; đề ra những biện pháp để giữ gìn văn hóa dân tộc trong giai đoạn hiện nay. Phần thứ ba: Những giá trị văn hóa cần phải giữ gìn. Tác giả đi vào giới thiệu cụ thể các phong tục tập quán, tín ngưỡng, tôn giáo và các giá trị nghệ thuật trong nền văn hóa Việt Nam cần được phát huy, lưu giữ. Từ đó, đưa ra một số biện pháp nhằm giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc ta.

Tác giả Nguyễn Văn Huyên trong bài viết Lối sống người Việt Nam dưới tác động của toàn cầu hoá (Tạp chí Triết học, số 12 năm 2013) khẳng định: các quan hệ mật thiết của truyền thống xã hội nông nghiệp xưa kia không còn đậm nét, tình cảm không những ít được quan tâm mà ngày càng bị nghèo đi, những nghĩa cử cao đẹp sẵn sàng giúp đỡ người khác lúc sa cơ, lỡ vận ngày càng phai nhạt, đây là thực trạng đáng báo động trong xã hội ta ngày nay. Tác giả Vũ Ngọc Hoàng trong bài viết Tiếp tục xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong thời kỳ mới. (Tạp chí Cộng sản số 855 tháng 1-2014), cho rằng: nói tới văn hóa là nói tới con người với nhân cách của họ. Nhưng những năm gần đây đạo đức xã hội, nhân cách con người có nhiều mặt xuống cấp nghiêm trọng.

Từ nạn cướp của, giết người đến tham nhũng, chạy chức, chạy quyền…các hiện tượng nguy hại trên không chỉ diễn ra ở cấp cơ sở mà còn ở cán bộ lãnh đạo cấp trung và cao cấp. Nghiêm trọng hơn, nhân cách con người xuống cấp không chỉ ở một vài lĩnh vực mà còn diễn ra ở những nơi đáng lí ra phải luôn được trang nghiêm, trong sạch (như nơi nắm cán cân công lý, bảo vệ pháp luật, nơi dạy người, nơi biên soạn và tham mưu các chủ trương, chính sách cấp chiến lược…). Từ đó, tác giả chỉ ra những nguyên nhân khiến tình trạng đạo đức xã hội sút kém, đó là hệ giá trị đạo đức bị đảo lộn về vị trí, thang bậc, vì tiền con người ta đã vi phạm nhân cách. Tác giả cho rằng để giảm bớt tình trạng trên trước tiên, cần tiếp tục nhận 14 luan an thức sâu hơn tầm quan trọng đặc biệt của vấn đề văn hóa, đạo đức trong đời sống xã hội.

Từ đó, xác định đặc điểm của nền văn hóa mà chúng ta đang xây dựng là tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Trong truyền thống văn hóa Việt Nam, chữ “nhân” luôn đứng vị trí hàng đầu trong thang bậc của hệ giá trị nhân cách. Ngoài ra, cũng cần bổ sung, điều chỉnh, hoàn thiện hệ giá trị nhân cách con người Việt Nam mới trong thời đại Hồ Chí Minh. Theo tác giả, chúng ta cần kế thừa tối đa các giá trị truyền thống của văn hóa đạo đức Việt Nam, như “nhân, nghĩa, lễ, trí, tín …” điều chỉnh, bổ sung cho phù hợp với thời kỳ mới.

Bài viết nêu lên việc tiếp tục xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong thời kỳ mới, nghiên cứu sinh có thể kế thừa để phân tích, làm rõ trong luận án của mình. Tác giả Phạm Duy Đức trong bài viết Thực trạng đời sống văn hóa Việt Nam qua gần 30 năm đổi mới. (Tạp chí Cộng sản số 862, tháng 8-2014), đã nêu khá rõ: dưới sự lãnh đạo của đảng cộng sản Việt Nam, qua gần 30 năm đổi mới lĩnh vực văn hóa đã thu được những thành tựu đáng ghi nhận, tuy nhiên nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc của chúng ta không chỉ có những thành tựu mà còn có những hạn chế nhất định. Tác giả nêu lên các lĩnh vực hoạt động văn hóa đã được phát triển một cách tương đối đồng bộ, toàn diện, vấn đề xây dựng con người như đạo đức, lối sống, phẩm chất, trí tuệ được chú trọng; môi trường văn hóa của đất nước được quan tâm xây dựng; vấn đề giữ gìn và phát huy các di sản văn hóa dân tộc đã đạt được nhiều kết quả to lớn.

Bên cạnh những thành tựu nêu trên, vẫn còn nhiều những hạn chế, yếu kém. Văn hóa phát triển chưa tương xứng với kinh tế; đời sống văn hóa tinh thần ở miền núi, vùng sâu, hải đảo hay của công nhân các khu công nghiệp còn gặp nhiều khó khăn. Từ đó, tác giả nêu lên những vấn đề cần phải giải quyết trong giai đoạn 2016-2020 và những năm tiếp theo như: kiên trì chủ nghĩa Mác - Lênin; xây dựng hệ giá trị con người Việt Nam; xây dựng nền văn hóa dân chủ, kỷ cương, văn minh, sáng tạo. Tác giả Nguyễn Thị Thường trong bài viết Toàn cầu hóa từ góc nhìn văn hóa.

(Tạp chí Cộng sản số 872, tháng 6-2015), đã phân tích và đưa ra quan điểm: sự dịch chuyển biên giới về văn hóa đã tạo ra những cảm giác lo ngại, có thể trong tương lai sẽ có một nền văn hóa quốc tế xuyên bản sắc và nó cũng có thể thay thế bản sắc văn hóa dân tộc. Điều này gây nên sự bất an, lo lắng từ chủ thể các nền văn hóa. Từ thực tế trên, tác giả đặt ra câu hỏi, liệu sự du nhập của văn hóa thế giới có tạo ra một bản sắc văn hóa mới và đưa đến một nền văn hóa chung của thế giới hay không? hay lại xuất hiện những khó khăn, bất ổn và bản sắc dân 15 luan an tộc thì lại đánh mất? Từ đó, tác giả nhấn mạnh, toàn cầu hóa được coi như là mối đe dọa, bởi những truyền thống văn hóa cũ sẽ bị phá vỡ, những quy tắc, chuẩn mực cũ bị nghi ngờ mất khả năng định hướng các hệ giá trị, thậm chí bị đảo ngược. Toàn cầu hóa đặt ra những thách thức hết sức nghiêm trọng, trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.

Từ những vấn đề nêu trên, tác giả khẳng định dù thái độ của con người ra sao, toàn cầu hóa vẫn diễn ra và chúng ta vẫn phải đón nhận để tồn tại như một quy luật tất yếu. Thông qua bài viết của tác giả về toàn cầu hóa từ góc nhìn văn hóa, giúp nghiên cứu sinh hiểu thêm về xu hướng phát triển chung của văn hóa nhân loại như một tất yếu, chúng ta một mặt đón nhận những luồng văn hóa mới, một mặt phải giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc mình. Ở một khía cạnh khác, tác giả Trần Ngọc Thêm trong tác phẩm Một số vấn đề về hệ giá trị Việt Nam, (Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh năm 2015), khẳng định tinh thần lạc quan và hài hước trong đời sống người Việt cho dù cuộc sống gặp nhiều khó khăn. Tác phẩm giúp nghiên cứu sinh hiểu rõ về hệ giá trị Việt Nam, là nguồn tài liệu vô cùng quý giá cho nghiên cứu sinh trong quá trình thực hiện luận án của mình.

Trong số các sách, tạp chí phải kể đến: tác giả Phan Xuân Sơn trong bài viết Vấn đề văn hóa trong bối cảnh hội nhập quốc tế. (Tạp chí Lý luận chính trị số 3-2016), đã chỉ ra: quá trình hội nhập là một quá trình hai chiều: tuân thủ và sáng tạo, bị động và chủ động, và cuối cùng là mỗi quốc gia đều góp phần sáng tạo ra, làm giàu thêm cho văn hóa hội nhập nói chung và làm giàu thêm văn hóa dân tộc nói riêng. Giao lưu và hội nhập văn hóa giữ vai trò hết sức quan trọng đối với văn hóa của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc: không có một nền văn hóa nào, dù lớn và có ảnh hưởng sâu rộng đến đâu, lại có thể phát triển trong khép kín, biệt lập, tách rời với các nền văn hóa khác. Nhưng hội nhập quốc tế trong tất cả các lĩnh vực kể cả văn hóa nói chung, văn hóa chính trị nói riêng luôn tồn tại hai mặt, tích cực và tiêu cực.

Mặt tích cực, sẽ giúp cho văn hóa mỗi dân tộc (theo nghĩa quốc gia - dân tộc) luôn phát triển, tiếp nhận được những giá trị mới, tiến bộ của văn hóa các dân tộc khác, làm giàu thêm cho văn hóa của dân tộc mình, quảng bá được văn hóa của mình cho các dân tộc khác.