Đánh giá và đề xuất biện pháp bảo tồn đa dạng sinh học hồ Tây, Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá hiện trạng và đề xuất một số biện pháp bảo tồn đa dạng sinh học hồ tây hà nội, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Tác giả: Trần Thị Xuân
• Người hướng dẫn: PGS. Lưu Thị Lan Hương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sinh thái học
• Đề tài: Bảo tồn đa dạng sinh học hồ Tây Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về Đa dạng sinh học
• 1.2. Khái niệm về đa dạng sinh học
• 1.3. Chỉ số Đa dạng sinh học
• 1.4. Các phương pháp bảo tồn
• 1.5. Đa dạng loài thủy vực nước ngọt nội địa Việt Nam
• 1.6. Tổng quan về Hệ sinh thái Hồ Tây
• 1.6.1. Điều kiện tự nhiên của Hồ Tây
• 1.6.2. Khu hệ động thực vật ở Hồ Tây
• 1.6.3. Điều kiện kinh tế - xã hội của khu vực Hồ Tây
• 1.6.4. Tổng quan một số công trình nghiên cứu về Hồ Tây
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp kế thừa, thống kê, phân tích, tổng hợp và đánh giá
• 2.3.2. Phương pháp thực nghiệm
• 2.3.3. Phương pháp khảo sát thực địa
• 2.3.4. Phương pháp tính chỉ số đa dạng sinh học
• 2.3.5. Phương pháp phân tích mẫu nước
• 2.3.6. Phương pháp nuôi trồng cây thủy sinh trong phòng thí nghiệm
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
• 3.1. Kết quả điều tra hiện trạng thành phần loài sinh vật ở Hồ Tây
• 3.2. Kết quả điều tra về thành phần loài thực vật nổi
• 3.3. Kết quả điều tra về thành phần loài động vật nổi
• 3.4. Kết quả điều tra về thành phần loài động vật đáy
• 3.5. Kết quả điều tra khu hệ cá
• 3.6. Kết quả điều tra về thành phần loài thực vật bậc cao
• 3.7. Kết quả điều tra về thành phần loài chim ở Hồ Tây
• 3.8. Kết quả điều tra về thành phần loài lưỡng cư bò sát
• 3.9. Kết quả phân tích chỉ số đa dạng thành phần loài sinh vật ở Hồ Tây
• 3.10. Phân tích các nguyên nhân ảnh hưởng đến Đa dạng sinh học và môi trường nước của Hồ Tây
• 3.11. Đề xuất một số biện pháp bảo tồn
• 3.11.1. Biện pháp sinh học
• 3.11.2. Biện pháp toán học
• 3.11.3. Biện pháp vật lý
• 3.11.4. Biện pháp quản lý
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo tồn đa dạng sinh học hồ Tây Hà Nội

Hồ Tây, một trong những hồ lớn nhất tại Hà Nội, không chỉ nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên mà còn là nơi cư trú của nhiều loài động thực vật quý hiếm. Việc bảo tồn đa dạng sinh học tại đây là một nhiệm vụ cấp bách nhằm duy trì hệ sinh thái và bảo vệ môi trường. Đa dạng sinh học không chỉ mang lại giá trị sinh thái mà còn có ý nghĩa văn hóa và kinh tế cho cộng đồng địa phương.

1.1. Đặc điểm sinh thái của hồ Tây Hà Nội

Hồ Tây có diện tích lớn và là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật. Hệ sinh thái hồ Tây bao gồm các loài cá, thực vật thủy sinh và các loài chim, tạo nên một môi trường sống phong phú và đa dạng.

1.2. Vai trò của hồ Tây trong bảo tồn đa dạng sinh học

Hồ Tây không chỉ là một điểm đến du lịch mà còn là một khu vực quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học. Việc bảo vệ hồ Tây giúp duy trì các loài sinh vật đặc hữu và bảo vệ môi trường sống tự nhiên.

II. Thách thức trong bảo tồn đa dạng sinh học hồ Tây

Mặc dù hồ Tây có giá trị sinh thái cao, nhưng hiện nay đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu và sự phát triển đô thị hóa đang đe dọa đến sự tồn tại của nhiều loài sinh vật tại đây. Việc xả thải không kiểm soát từ các khu vực xung quanh hồ đã làm giảm chất lượng nước, ảnh hưởng đến hệ sinh thái.

2.1. Ô nhiễm môi trường và tác động đến đa dạng sinh học

Ô nhiễm nước từ các nguồn thải đã làm suy giảm chất lượng nước hồ Tây, ảnh hưởng đến sự phát triển của các loài thủy sinh và làm giảm đa dạng sinh học.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến hồ Tây

Biến đổi khí hậu gây ra những hiện tượng thời tiết cực đoan, ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của các loài sinh vật trong hồ. Sự thay đổi nhiệt độ và lượng mưa có thể làm thay đổi cấu trúc sinh thái của hồ Tây.

III. Phương pháp bảo tồn đa dạng sinh học hồ Tây hiệu quả

Để bảo tồn đa dạng sinh học tại hồ Tây, cần áp dụng các phương pháp bảo tồn hiệu quả. Các biện pháp này bao gồm bảo tồn nguyên vị, bảo tồn chuyển vị và các hoạt động giáo dục cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường.

3.1. Bảo tồn nguyên vị và vai trò của nó

Bảo tồn nguyên vị là phương pháp bảo vệ các loài sinh vật trong môi trường tự nhiên của chúng. Việc thành lập các khu bảo tồn và quản lý hợp lý sẽ giúp duy trì đa dạng sinh học tại hồ Tây.

3.2. Bảo tồn chuyển vị và ứng dụng thực tiễn

Bảo tồn chuyển vị bao gồm việc di dời các loài sinh vật ra khỏi môi trường sống tự nhiên để bảo tồn và nhân giống. Phương pháp này có thể áp dụng cho các loài đang bị đe dọa tại hồ Tây.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại hồ Tây

Nghiên cứu về đa dạng sinh học tại hồ Tây đã chỉ ra rằng có nhiều loài động thực vật quý hiếm đang bị đe dọa. Các kết quả nghiên cứu này sẽ là cơ sở để đề xuất các biện pháp bảo tồn hiệu quả hơn trong tương lai.

4.1. Kết quả điều tra hiện trạng đa dạng sinh học

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng hồ Tây có sự đa dạng sinh học phong phú, nhưng nhiều loài đang bị suy giảm số lượng do ô nhiễm và biến đổi khí hậu.

4.2. Đề xuất biện pháp bảo tồn dựa trên nghiên cứu

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần đề xuất các biện pháp bảo tồn cụ thể như cải thiện chất lượng nước, bảo vệ các loài đặc hữu và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.

V. Kết luận và tương lai của bảo tồn đa dạng sinh học hồ Tây

Bảo tồn đa dạng sinh học tại hồ Tây là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Việc thực hiện các biện pháp bảo tồn hiệu quả sẽ giúp duy trì hệ sinh thái và bảo vệ môi trường sống cho các loài sinh vật. Tương lai của hồ Tây phụ thuộc vào sự chung tay của cộng đồng và các cơ quan chức năng trong việc bảo vệ và phát triển bền vững.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn đa dạng sinh học

Bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ giúp duy trì sự cân bằng của hệ sinh thái mà còn mang lại lợi ích kinh tế và văn hóa cho cộng đồng.

5.2. Hướng đi tương lai cho hồ Tây

Cần có các chính sách và kế hoạch dài hạn để bảo vệ hồ Tây, bao gồm việc quản lý nguồn nước, bảo vệ các loài sinh vật và phát triển du lịch bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hồ Tây, với diện tích khoảng 516 ha và dung tích chứa nước trên 9 triệu m³, là hồ tự nhiên lớn nhất thủ đô Hà Nội, đóng vai trò quan trọng trong cân bằng sinh thái và phát triển kinh tế - xã hội của khu vực. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa nhanh chóng và các hoạt động kinh tế - xã hội đã gây ra tình trạng ô nhiễm nước nghiêm trọng, ảnh hưởng tiêu cực đến đa dạng sinh học (ĐDSH) của hồ. Theo các số liệu quan trắc, hàm lượng phốt pho trong nước Hồ Tây vượt mức cho phép (0,05 mg/l), với lượng phốt pho thải vào hồ từ các nguồn điểm ước tính từ 4.780 đến 6.857 kg/năm, chủ yếu qua các cống Tàu Bay và Cây Si. Chất lượng nước suy giảm đã làm biến đổi thành phần loài sinh vật, giảm đa dạng sinh học, xuất hiện nhiều loài ngoại lai và suy giảm các loài bản địa.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá hiện trạng đa dạng thành phần loài sinh vật ở Hồ Tây, xác định chỉ số đa dạng loài của các nhóm sinh vật, phân tích nguyên nhân ô nhiễm môi trường nước và đề xuất các biện pháp bảo tồn hiệu quả. Nghiên cứu được thực hiện tại 8 điểm lấy mẫu quanh hồ trong hai đợt tháng 10/2012 và tháng 3/2013, nhằm cung cấp dữ liệu khoa học phục vụ công tác quản lý và bảo tồn hệ sinh thái hồ trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực đô thị hóa ngày càng gia tăng. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và phát triển bền vững khu vực Hồ Tây.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về đa dạng sinh học, bao gồm ba cấp độ chính: đa dạng gen, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái. Đa dạng sinh học được định nghĩa là sự phong phú của các loài sinh vật, gen và hệ sinh thái trong môi trường tự nhiên. Các chỉ số đa dạng sinh học được sử dụng bao gồm:

• Chỉ số Shannon-Weiner (H’): Đánh giá sự đa dạng và cân bằng của quần xã sinh vật, dao động từ 1,0 đến 6,0, với giá trị cao thể hiện đa dạng sinh học tốt.
• Chỉ số phong phú loài Magalef (D): Đánh giá mức độ phong phú thành phần loài, với D > 3,5 là rất tốt.
• Chỉ số Simpson và Berger-Parker: Đánh giá mức độ ưu thế của các loài phổ biến trong quần xã.

Ngoài ra, luận văn áp dụng các mô hình sinh thái về hệ sinh thái hồ nước ngọt, phân tích chu trình vật chất và tác động của ô nhiễm hữu cơ đến quần xã sinh vật. Các khái niệm về bảo tồn nguyên vị và bảo tồn chuyển vị cũng được sử dụng để đề xuất các biện pháp bảo tồn đa dạng sinh học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa kế thừa, thống kê, phân tích tổng hợp số liệu từ các công trình trước đây và khảo sát thực địa, thực nghiệm. Cỡ mẫu gồm 8 điểm lấy mẫu quanh Hồ Tây, được chọn dựa trên sơ đồ vị trí phân bố các nguồn thải và đặc điểm sinh thái hồ. Thời gian thu mẫu gồm hai đợt tháng 10/2012 và tháng 3/2013.

Phương pháp thu mẫu bao gồm:

• Thu mẫu thực vật nổi (TVN) bằng lưới vớt có mắt lưới 25 µm.
• Thu mẫu động vật nổi (ĐVN) bằng lưới kéo với vận tốc 0,5 m/s.
• Thu mẫu động vật đáy (ĐVĐ) bằng gàu Petersen với diện tích ngoạm bùn 0,02 m².
• Thu mẫu cá sử dụng nhiều loại lưới phù hợp với từng nhóm cá và vị trí sống.

Phân tích mẫu thực hiện tại phòng thí nghiệm với các kỹ thuật đếm tế bào dưới kính hiển vi, xác định thành phần loài, tính toán mật độ và sinh khối. Chất lượng nước được phân tích các chỉ tiêu thủy lý - hóa như COD, NH4+, NO3-, PO4³-, BOD5 theo tiêu chuẩn Việt Nam hiện hành (TCVN 5942-1995). Phương pháp nuôi trồng thực vật thủy sinh trong phòng thí nghiệm được áp dụng để đánh giá khả năng làm sạch nước của các loài thực vật.

Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm Excel để tính toán các chỉ số đa dạng sinh học, đồng thời áp dụng các phương pháp thống kê mô tả và so sánh để đánh giá sự biến động thành phần loài và chất lượng nước theo không gian và thời gian.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đa dạng thành phần loài thực vật nổi: Phát hiện 68 loài tảo thuộc 4 ngành, trong đó tảo lam chiếm 60% mật độ tảo với khoảng 40.000 - 81.000 tế bào/lít, trung bình 65.000 tế bào/lít. Thành phần loài có sự thay đổi so với các nghiên cứu trước, tảo lam và tảo mắt tăng, tảo silic giảm, phản ánh xu hướng ô nhiễm hữu cơ gia tăng.

2. Động vật nổi: Xác định 50 loài, trong đó giáp xác râu ngành chiếm 44%, giáp xác chân chèo 28%, trùng bánh xe 26%. Mật độ động vật nổi dao động từ 2.100 đến 3.000 con/m³, trung bình 2.500 con/m³, cho thấy mức độ ô nhiễm hữu cơ vừa phải.

3. Động vật đáy: Gồm 48 loài, chủ yếu là giun ít tơ (52%) và thân mềm (21%). Mật độ động vật đáy dao động 120-200 con/m², sinh khối trung bình 52 g/m², giảm đáng kể so với các nghiên cứu trước đây, phản ánh sự suy thoái môi trường đáy hồ do ô nhiễm hữu cơ.

4. Khu hệ cá: Hồ Tây hiện có 48 loài cá thuộc 14 họ, trong đó họ cá chép chiếm 60%. Sản lượng khai thác cá hàng năm dao động từ 267 đến 438 tấn, tuy nhiên có xu hướng giảm do ô nhiễm và mất cân bằng sinh thái. Các loài cá ngoại lai chiếm ưu thế do hoạt động nuôi thả.

5. Chỉ số đa dạng sinh học: Chỉ số Shannon-Weiner (H’) trung bình của thực vật nổi, động vật nổi và động vật đáy lần lượt là 1,14; 1,08 và 1,11, thuộc mức kém đa dạng. Chỉ số phong phú loài Magalef (D) dao động từ 2 đến 3, cũng phản ánh mức độ đa dạng sinh học thấp.

Thảo luận kết quả

Sự suy giảm đa dạng sinh học và biến đổi thành phần loài ở Hồ Tây chủ yếu do ô nhiễm hữu cơ từ các nguồn thải điểm và phân tán, đặc biệt là lượng phốt pho vượt ngưỡng cho phép, gây hiện tượng phú dưỡng cục bộ. Mật độ tảo lam tăng cao và sự xuất hiện nhiều loài động vật nổi thích nghi với môi trường giàu dinh dưỡng cho thấy hồ đang trong trạng thái ô nhiễm hữu cơ nhẹ đến vừa. Sự giảm mật độ và sinh khối động vật đáy, cùng với sự thay đổi thành phần loài sang các loài chịu đựng ô nhiễm, phản ánh tác động tiêu cực của ô nhiễm đến tầng đáy hồ.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, đa dạng sinh học Hồ Tây đã giảm rõ rệt trong vài thập kỷ qua, đồng thời sự gia tăng các loài ngoại lai và hoạt động nuôi thả cá làm mất cân bằng sinh thái. Các chỉ số đa dạng sinh học thấp cũng cho thấy hồ đang bị suy thoái về mặt sinh học. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ biến động chỉ số H’ và D theo các điểm lấy mẫu, bảng thống kê mật độ và sinh khối các nhóm sinh vật, giúp minh họa rõ ràng xu hướng suy giảm đa dạng sinh học.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Kiểm soát và xử lý nguồn thải: Thiết lập hệ thống thu gom và xử lý nước thải sinh hoạt, công nghiệp quanh Hồ Tây, đặc biệt tại các cống Tàu Bay, Cây Si và Đõ, nhằm giảm lượng phốt pho và các chất ô nhiễm hữu cơ đổ vào hồ. Mục tiêu giảm lượng phốt pho thải vào hồ xuống dưới 0,05 mg/l trong vòng 3 năm, do chính quyền địa phương phối hợp với các cơ quan môi trường thực hiện.

2. Phục hồi và bảo tồn thực vật thủy sinh: Tăng cường trồng và bảo vệ các loài thực vật thủy sinh bản địa có khả năng làm sạch nước như sen, súng, rong đuôi chó tại các vùng ven hồ, nhằm cải thiện chất lượng nước và tạo môi trường sống cho các loài sinh vật khác. Thực hiện trong 2 năm đầu, do các viện nghiên cứu sinh thái phối hợp với chính quyền quận Tây Hồ.

3. Quản lý nuôi trồng thủy sản bền vững: Hạn chế việc thả các loài cá ngoại lai, kiểm soát mật độ nuôi cá để tránh áp lực lên các loài cá bản địa và hệ sinh thái hồ. Xây dựng quy định nuôi trồng thủy sản phù hợp, áp dụng trong vòng 1 năm, do Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chủ trì.

4. Nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình giáo dục, tuyên truyền về bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học Hồ Tây cho người dân, doanh nghiệp và du khách, nhằm giảm thiểu hành vi xả thải và vứt rác bừa bãi. Thực hiện liên tục, do các tổ chức phi chính phủ và chính quyền địa phương phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý môi trường và quy hoạch đô thị: Sử dụng dữ liệu và đề xuất trong luận văn để xây dựng chính sách bảo vệ và phát triển bền vững hệ sinh thái Hồ Tây, đồng thời kiểm soát ô nhiễm và khai thác tài nguyên hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu sinh thái và đa dạng sinh học: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, số liệu hiện trạng và phân tích đa dạng sinh học để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về hệ sinh thái hồ nước ngọt đô thị.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực thủy sản và du lịch sinh thái: Áp dụng các giải pháp quản lý nuôi trồng thủy sản bền vững và bảo tồn cảnh quan sinh thái nhằm nâng cao giá trị kinh tế và bảo vệ môi trường.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức phi chính phủ: Nâng cao nhận thức và tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường, giảm thiểu ô nhiễm và duy trì đa dạng sinh học tại khu vực Hồ Tây.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao đa dạng sinh học Hồ Tây lại giảm trong những năm gần đây?
   Sự gia tăng ô nhiễm hữu cơ do nước thải sinh hoạt và hoạt động kinh tế, cùng với việc nuôi thả cá ngoại lai và mất môi trường sống tự nhiên đã làm giảm đa dạng sinh học. Ví dụ, mật độ động vật đáy giảm từ trung bình 955 con/m² xuống còn khoảng 160 con/m².

2. Chỉ số Shannon-Weiner (H’) thể hiện điều gì về hồ?
   Chỉ số H’ đo lường sự đa dạng và cân bằng của quần xã sinh vật. Giá trị H’ trung bình khoảng 1,1 cho thấy hồ có đa dạng sinh học kém, phản ánh sự suy thoái môi trường.

3. Các loài thực vật thủy sinh có vai trò gì trong bảo vệ hồ?
   Thực vật thủy sinh hấp thụ các chất dinh dưỡng vô cơ và kim loại nặng, giúp làm sạch nước và tạo môi trường sống cho các loài khác. Việc phục hồi các loài như sen, súng có thể cải thiện chất lượng nước.

4. Nguồn ô nhiễm chính của Hồ Tây là gì?
   Nguồn ô nhiễm chính là nước thải sinh hoạt và dịch vụ từ các khu dân cư và cơ sở kinh doanh quanh hồ, đặc biệt qua các cống Tàu Bay và Cây Si, với lượng phốt pho thải vào hồ lên đến hàng nghìn kg mỗi năm.

5. Làm thế nào để giảm thiểu tác động của nuôi trồng thủy sản đến đa dạng sinh học?
   Cần kiểm soát mật độ nuôi, hạn chế thả các loài cá ngoại lai và áp dụng các kỹ thuật nuôi bền vững để giảm áp lực lên hệ sinh thái hồ, đồng thời bảo vệ các loài cá bản địa.

Kết luận

• Hồ Tây đang chịu áp lực lớn từ ô nhiễm hữu cơ và hoạt động kinh tế - xã hội, dẫn đến suy giảm đa dạng sinh học rõ rệt.
• Chỉ số đa dạng sinh học của các nhóm sinh vật chính đều ở mức kém, phản ánh sự suy thoái hệ sinh thái hồ.
• Thành phần loài biến đổi theo hướng tăng các loài thích nghi với ô nhiễm và giảm các loài bản địa, đặc biệt là động vật đáy và thực vật thủy sinh.
• Đề xuất các biện pháp kiểm soát nguồn thải, phục hồi thực vật thủy sinh, quản lý nuôi trồng thủy sản và nâng cao nhận thức cộng đồng là cần thiết để bảo tồn đa dạng sinh học Hồ Tây.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi đánh giá hiệu quả và nghiên cứu bổ sung để điều chỉnh chính sách bảo vệ hồ phù hợp.

Hành động bảo vệ và phục hồi đa dạng sinh học Hồ Tây không chỉ góp phần duy trì cân bằng sinh thái mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống và giá trị kinh tế - văn hóa của thủ đô Hà Nội. Đề nghị các cơ quan chức năng và cộng đồng cùng chung tay thực hiện các giải pháp bền vững này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Hồ Tây là một hồ tự nhiên, có diện tích lớn nhất của thủ đô Hà Nội. Hồ rất nổi tiếng với các giá trị đặc trưng về danh lam thắng cảnh, các hoạt động du lịch, văn hóa - thể thao và gắn liền với lịch sử, tâm linh của người dân thủ đô, cũng như người dân Việt Nam từ bao đời nay. Hồ Tây còn có giá trị đặc sắc về ĐDSH, chứa đựng nguồn tài nguyên động, thực vật đa dạng và độc đáo. Với việc tham gia công ước Ramsar, Việt Nam có nghĩa vụ sử dụng khu vực này một cách hợp lý để vừa đạt hiệu quả kinh tế vừa bảo vệ ĐDSH cũng như cảnh quan của nó.

Về mặt pháp lý, thông báo số 72/TB-TW ngày 26/5/1994 của Bộ Chính Trị về một số vấn đề quy hoạch và xây dựng thủ đô Hà Nội đã nêu rõ: “Phải hết sức giữ gìn và tôn tạo những cảnh quan thiên nhiên đặc sắc, độc đáo của Hà Nội, nhất là vẻ đẹp của các hồ lớn”. Quyết định số 473/BXD/KTQH ngày 08/01/1994 của Bộ trưởng Bộ Xây dựng cũng khẳng định: “Khu vực Hồ Tây phải được quy hoạch xây dựng thành trung tâm giao dịch quốc tế, trung tâm dịch vụ du lịch, trung tâm văn hóa thể thao và là vùng bảo vệ cảnh quan thiên nhiên phục vụ các hoạt động vui chơi giải trí của thủ đô”. Đồng thời, Quyết định gần đây nhất, quyết định số 1479/QĐ-TTg , ngày 13/10/2008 của Thủ tướng chính phủ phê duyệt quy hoạch hệ thống khu bảo tồn vùng nước nội địa đến năm 2020 “Hồ Tây, bảo vệ sinh thái hồ tự nhiên, ngoài ra khu bảo tồn còn có ý nghĩa về du lịch – nghiên cứu - giáo dục” Qua đó có thể thấy sự quyết tâm của các cấp, các ngành trong việc quy hoạch và bảo vệ Hồ Tây trước tình trạng tính bền vững của HST này đang bị đe dọa do hoạt động xả thải không hợp lý của người dân xung quanh khu vực vào hồ và các hoạt động kinh tế - xã hội khác. Chúng ta đều nhận thấy rằng quá trình đô thị hóa, phát triển kinh tế một cách nhanh chóng trong những năm qua đã làm cho mức độ ô nhiễm của Hồ Tây ngày một gia tăng do lượng nước thải đổ ra ngày một nhiều, điều 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] này làm chất lượng nước của hồ ngày càng suy giảm, làm biến đổi thành phần loài và khu hệ sinh vật của Hồ Tây.

Ngoài ra, biến đổi khí hậu với sự xen kẽ hạn hán và lũ lụt bất thường đang ảnh hưởng rất lớn tới sự ĐDSH của các loài sinh sống trong hồ. Tác động của con người đã khiến hai nhóm ĐDSH của hồ là thực vật thủy sinh và ĐVĐ bị suy thoái nghiêm trọng. Nhiều loài đặc hữu của hồ đã mất đi, xuất hiện một số loài ngoại lai mới. Ô nhiễm bởi các nguồn thải từ vùng lưu vực của các hoạt động du lịch trên hồ, kể cả các chất thải rắn cũng góp phần hủy hoại Hồ Tây.

Hay như việc tiếp tục nuôi cá ở Hồ Tây gây áp lực đối với các loài cá bản địa, cô lập hồ với các thủy vực xung quanh. Nếu cộng cả hai hướng tác động của biến đổi khí hậu và hoạt động của con người, rủi ro tiêu diệt ĐDSH, HST tự nhiên của Hồ Tây là rất lớn. Hồ Tây lúc ấy sẽ bị vô sinh. Hà Nội hiện mới chỉ bảo vệ Hồ Tây theo hướng bảo vệ cảnh quan, khai thác hồ chống úng, phát triển du lịch, nuôi cá, không thấy bảo vệ theo hướng bảo tồn ĐDSH, bảo tồn HST tự nhiên và mặc dù đã có rất nhiều nghiên cứu về chất lượng nước của Hồ Tây.

Tuy nhiên chứa có đề tài nào đưa ra biện pháp bảo tồn cụ thể cho Hồ Tây. Vì vậy chúng tôi thực hiện đề tài “Đánh giá hiện trạng và đề xuất một số biện pháp bảo tồn đa dạng sinh học Hồ Tây, Hà Nội”. Đề tài gồm những mục đích chính sau: 1. Điều tra, đánh giá hiện trạng đa dạng thành phần loài sinh vật ở Hồ Tây 2.

Xác định chỉ số đa dạng loài của các nhóm sinh vật ở Hồ Tây 3. Phân tích nguyên nhân dẫn đến sự ô nhiễm môi trường nước và giảm đa dạng thành phần loài của Hồ Tây 4. Đề xuất một số biện pháp bảo tồn đa dạng các loài sinh vật của Hồ Tây 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về Đa dạng sinh học 1.

Khái niệm về đa dạng sinh học Có thể coi, thuật ngữ “đa dạng sinh học” lần đầu tiên được Norse và McManus (1980) định nghĩa, bao hàm khái niệm có liên quan với nhau là: đa dạng di truyền (tính đa dạng di truyền trong một loài) và đa dạng sinh thái (số lượng các loài trong một quần xã sinh vật). Hiện nay có nhiều định nghĩa về đa dạng sinh học. Định nghĩa do Quỹ Bảo tồn Thiên nhiên thế giới (1989)[17] quan niệm: Đa dạng sinh học là sự phồn thịnh của sự sống trên trái đất, là hàng triệu loài thực vật, động vật và vi sinh vật, là những gen chứa đựng trong các loài và là những hệ sinh thái vô cùng phức tạp tồn tại trong môi trường”. Do vậy, đa dạng sinh học bao gồm 3 cấp độ: đa dạng gen, đa dạng loài, đa dạng hệ sinh thái.

Đa dạng loài bao gồm toàn bộ các loài sinh vật sống trên trái đất, từ vi khuẩn đến các loài động, thực vật và các loài nấm. Ở mức độ vi mô hơn, đa dạng sinh học bao gồm cả sự khác biệt về gen giữa các loài, khác biệt về gen giữa các quần thể sống cách ly về địa lý cũng như sự khác biệt giữa các cá thể cùng chung sống trong một quần thể. Đa dạng sinh học còn bao gồm cả sự khác biệt giữa các quần xã mà trong đó các loài sinh vật sinh sống, các hệ sinh thái nơi mà các loài cũng như các quần xã sinh vật tồn tại và cả sự khác biệt của các mối tương tác giữa chúng với nhau. Theo Công ước Đa dạng sinh học thì “ Đa dạng sinh học là sự phong phú của mọi cơ thể sống có từ tất cả các nguồn trong các hệ sinh thái trên cạn, ở biển và các hệ sinh thái dước nước khác và mọi tổ tổ hợp sinh thái mà chúng tạo nên.

Đa dạng sinh học bao gồm sự đa dạng trong loài (đa dạng di truyền hay còn gọi đa dạng gen), giữa các loài (đa dạng loài), các hệ sinh thái (đa dạng hệ sinh thái). 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Đa dạng di truyền được hiểu là tần số và sự đa dạng của các gen và bộ gen trong mỗi quần thể và giữa các quần thể với nhau. - Đa dạng loài là tần số và sự phong phú về trạng thái của các loài khác nhau. - Đa dạng hệ sinh thái là sự phong phú về trạng thái và tần số của các hệ sinh thái khác nhau.

Từ ba góc độ này, người ta có thể tiếp cận với Đa dạng sinh học ở cả ba mức độ: mức độ gen phân tử (gen), mức độ cơ thể và mức độ hệ sinh thái (IUCN, 1994). Chỉ số Đa dạng sinh học Có lẽ Wallace (1878) là người đầu tiên cho rằng ở vùng nhiệt đới động vật đa dạng và phong phú hơn ở vùng ôn đới. Một nhà khoa học tự nhiên có thể có một cảm nhận về sự đa dạng khi họ quan sát và so sánh giữa hai khu vực khác nhau, nhưng để thể hiện sự khác biệt này qua báo chí thì phải dùng các chỉ số nói về tính đa dạng loài. Một cách đơn giản nhất để xác định tính đa dạng là đếm số loài, kết quả này được gọi là sự phong phú về thành loài (McIntosh, 1967).

- Cách đếm tƣơng đƣơng Xác định số loài trong một mẫu phụ thuộc rất lớn vào cỡ mẫu, mẫu càng lớn thì số loài xác định được càng nhiều. Phương pháp hạn chế những sai sót trong khi đếm các mẫu khác nhau về số lượng được gọi là cách đếm tương đương. Để thực hiện công việc này, chúng ta phải đưa số lượng quần thể về số lượng chuẩn (khoảng 1000 cá thể). Công thức xác định số loài được đưa ra từ hai nhà khoa học Hurlbert (1971) và Simberloff (1972) nghiên cứu độc lập đó là : E(S) = 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Với E(S) là số loài có thể xác định được trong mẫu, n là cỡ mẫu tiêu chuẩn, N là tổng số cá thể trong mẫu được xác định và ni là số cá thể của loài thứ i trong mẫu.

Thuận ngữ là một sự kết hợp, nó được tính như sau: Để bổ sung cho cách đếm tương ứng, có nhiều chỉ số về sự phong phú thành phần loài được bổ sung vào như sau: Margalef (1969) : D = (S-1)/ Ln N Menhinick (1964): Odum, Cantlon và Kornicher (1960) R= S/ LogN Có sự khác biệt về chỉ số phong phú thành phần loài và sự khác biệt còn phụ thuộc vào loại chỉ số được sử dụng. Rõ ràng phải có một cách nào đó để xác định tính đa dạng, đưa vào tính toán chỉ số phong phú thành phần loài và sự ưu thế của những cá thể trong từng loài. Cách tính đó được gọi là chỉ số đa dạng hay là chỉ số không đồng nhất. [4] - Chỉ số đa dạng Có hai loại chỉ số được xác định đó là chỉ số ưu thế và chỉ số thống kê  Chỉ số ưu thế Chỉ số ưu thế cho biết nhiều về số lượng của loài phổ biến hay loài ưu thế, nó được Simpson (1949) giới thiệu đầu tiên trong thuật ngữ sinh thái.

Chỉ số Simpson cho biết tần suất của bất kì hai cá thể nào phân bố ngẫu nhiên từ một quần xã rất lớn phụ thuộc vào những loài khác nhau, đó là: Với Pi là tần suất của những cá thể loài i.Trong đó Pi = 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Với quần xã có số lượng hạn chế thì D được tính như sau: Với ni là số cá thể của loài thứ i và N là tổng số cá thể. Khi D tăng, sự đa dạng thực sự giảm. Để tránh sự hiểu lầm, chỉ số Simpson thường được viết là 1- D hay 1/D vì thế khi giá trị này tăng thì chỉ số đa dạng tăng. Tuy nhiên sự bất tiện trong chỉ số Simpson là chỉ chú trọng vào những loài ưu thế.

Như thể những loài hiếm chỉ có một cá thể thì bị mất đi khả năng làm thay đổi chỉ số này. McIntosh (1967) đề nghị chỉ số với và Pi là tần suất của loài thứ i.