Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI CHƢƠNG TRÌNH MÁY TÍNH 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CHƢƠNG TRÌNH MÁY TÍNH 1. Lịch sử phát triển và vai trò của chƣơng trình máy tính Lịch sử hình thành và phát triển của CTMT gắn liền với sự ra đời và phát triển của hệ thống MĐT. Theo lịch sử ghi nhận, CTMT đúng nghĩa đầu tiên được tạo ra bởi nhà toán học người Anh Alan Turing, nhà lý luận nổi tiếng, người đã thiết lập nền tảng của chiếc máy tính hiện đại vào những năm 30 của thể kỷ 20.
Đến những năm 40, Turing đã sáng chế ra một ngôn ngữ lập trình cho cỗ máy tính tự động. CTMT chức năng đầu tiên được viết bởi Grace Murray Hopper (1906- 1992), chỉ huy hạm đội Hải Quân Mỹ. Bà đã viết một chương trình dành cho máy tính Mark I một loại máy vi tính từ năm 1944, là chiếc MĐT hoàn chỉnh đầu tiên [33]. Trong suốt nửa sau của thế kỷ 20, lập trình các CTMT là một ngành hấp dẫn tại nhiều nước phát triển.
Đặc biệt là kể từ khi hãng Apple Computer phát triển loại MĐT cá nhân đã làm nền tảng cho sự đột phá trong ngành công nghiệp phần mềm, nhưng chính PMMT - mà hạt nhân là CTMT là nền tảng của hầu hết các thành tựu khoa học. Sau khi ra đời, sự phát triển của CTMT có thể phân chia qua các giai đoạn sau: - Giai đoạn 1945 đến 1965: giai đoạn khởi đầu của sự phát triển CTMT. Các hội nghị lớn về phát triển CTMT được tổ chức vào năm 1968, 1969 tại Garmisch- Đức do sự tài trợ của Ủy ban Khoa học NATO (NATO Science Committee) đã đánh dấu sự phát triển có quy mô đầu tư và hệ thống của CTMT. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Giai đoạn 1965 đến 1985: giai đoạn khủng hoảng của nền công nghiệp viết CTMT.
Nền công nghiệp viết CTMT lâm vào tình trạng khủng hoảng do những dự án phát triển đã vượt quá khả năng tài chính đề ra. Sự khủng hoảng này không chỉ về năng suất mà còn cả chất lượng của CTMT. - Giai đoạn từ 1985 đến 1989: giai đoạn giải quyết khủng hoảng. Trong giai đoạn này, việc giải quyết khủng hoảng là nhiệm vụ tối cao của những người nghiên cứu và các công ty sản xuất CTMT.
Các kỹ thuật và biện pháp sử dụng đó là: sử dụng các thiết bị mới, thiết lập các yêu cầu về tính kỷ luật của các lập trình viên, áp dụng phương pháp có hệ thống công nghệ mới, chuyên nghiệp hóa quá trình viết CTMT. - Giai đoạn từ 1990 đến 1999: giai đoạn bùng nổ thông tin. Sự phát triển của Internet dẫn đến sự phát triển nhanh chóng trong nhu cầu thông tin Quốc tế đã mở ra những hệ thống email dựa trên world wide web (www). Các nhà lập trình phải đảm nhiệm thêm chức năng phác thảo, vẽ bản đồ, hình ảnh… bên cạnh những chức năng đơn giản khác trước đây chưa từng có.
Sự phát triển của hệ thống tìm kiếm bằng từ khóa đã mở lối cho việc tìm kiếm các trang web cơ sở. Các CTMT mới được thiết kế sử dụng được ngôn ngữ đa dạng, những cơ sở dữ liệu điển hình được sử dụng từ hàng triệu người sử dụng. - Giai đoạn từ năm 2000 cho đến nay: giai đoạn nảy sinh những phương pháp đơn giản. Sự phát triển nhảy vọt của MĐT cá nhân trên quy mô thế giới hình thành nhu cầu của các tổ chức, cá nhân sử dụng CTMT đơn giản, ít tốn kém dẫn đến sự ra đời của các CTMT đơn giản, nhỏ gọn.
Các CTMT này đã đạt được thành công trong việc phát triển, duy trì các chương trình tính toán, lưu trữ, hiển thị [36]. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kể từ khi ra đời cho đến nay, CTMT liên tục phát triển và có những thành tựu vượt bậc, viết CTMT trở thành là một ngành nghề chuyên nghiệp trong xã hội. Cùng với sự phát triển nhanh chóng của các CTMT ứng dụng đã thể hiện vai trò to lớn của mình trong việc hỗ trợ cho sự phát triển chung của nhân loại nói chung và nước Việt Nam nói riêng: - Vai trò của CTMT trên phạm vi thế giới: Thứ nhất, CTMT góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế xã hội chung trên toàn thế giới. Đã hơn 70 năm trôi qua kể từ ngày CTMT đầu tiên được ra đời ngành công nghiệp viết CTMT đã có những thành tựu vượt bậc: Nếu trong thập niên 80, ngành công nghiệp viết CTMT bắt đầu thâm nhập vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội thì đến thập niên 90, lĩnh vực công nghệ thông tin đã kết hợp chặt chẽ sự tính toán của máy tính và viễn thông tạo điều kiện cho mọi người làm việc liên kết với nhau trong phạm vi quốc gia và cả thế giới.
Thứ hai, đối với các quốc gia đang phát triển thì ngành công nghiệp viết CTMT là công nghệ then chốt trong các quá trình hội nhập, thiếu nó thì các nước đang phát triển khó có thể hội nhập trong bất kỳ lĩnh vực nào. CTMT đã trở thành một yếu tố làm thay đổi cơ cấu kinh tế, nếp sống, phong cách sinh hoạt của con người, giải phóng tầm nhìn của con người ra khỏi những giới hạn truyền thống, thu hẹp những khoảng cách về địa lý. Nói một cách khác, CTMT đã tạo nên một cuộc cách mạng cơ bản trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người, chuyển nhân loại từ xã hội công nghiệp sang xã hội thông tin, tương tự như ngành cơ khí - động lực đã chuyển loài người từ xã hội nông nghiệp sang xã hội công nghiệp trong vài thế kỷ qua. Ví dụ điển hình ở Israel: Năm 1984, phần mềm xuất khẩu từ Israel đạt giá trị 5 triệu USD: năm 1997 con số này đã tăng lên 540 triệu USD, với tỉ lệ tăng trưởng bình quân hằng năm là 25%.
Doanh số bán CTMT trong nước tăng 10% mỗi năm; vào thời điểm năm 1998, doanh thu đã được dự báo đạt 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đỉnh cao 1,5 tỉ USD. Công nghiệp viết CTMT của Israel đã tăng hơn gấp đôi về quy mô trong những năm gần đây và nước này cung cấp phần mềm tiên tiến trong những lĩnh vực đa dạng như quốc phòng, thương mại, giáo dục và giải trí. Chính phủ đã đưa ra một quyết định sáng suốt để nhấn mạnh vai trò máy tính trong đời sống hàng ngày. Mỗi trường mẫu giáo ở nước này đều có một máy tính và hơn 35% số gia đình ở Israel có máy tính.
Danh mục các công ty phần mềm lớn có hoạt động ở Israel rất dài và điều ấn tượng hơn là công việc của các nhà đầu tư mạo hiểm ở đây, họ đã giúp tạo ra hơn 500 doanh nghiệp khởi nghiệp và có triển vọng trong lĩnh vực CTMT chỉ trong vài năm qua [37]. Như vậy, con người ngày càng có cách nhìn tổng quan hơn đối với vai trò và tiềm năng to lớn của nền công nghiệp viết CTMT. Nếu như nền công nghiệp công nghệ thông tin là động lực thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế thế giới thì nền công nghiệp CTMT là tâm điểm của cái động lực mạnh mẽ ấy. Vai trò của nền công nghiệp này ngày càng được khẳng định trên nhiều lĩnh vực và trong đời sống của con người.
Ngoài những đóng góp trực tiếp cho nền kinh tế quốc gia, những sản phẩm của ngành công nghiệp này - sản phẩm phần mềm - đã gián tiếp phục vụ đắc lực cho sự phát triển của các ngành, lĩnh vực khác trong đời sống của xã hội loài người. Những ứng dụng của sản phẩm phần mềm đã nâng cao chất lượng các ngành sản xuất, chất lượng dịch vụ xã hội và góp phần nâng cao chất lượng phục vụ của các nhà sản xuất đối với người tiêu dùng, tăng cường năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp… - Vai trò của CTMT tại Việt Nam: Thứ nhất, các thành tựu của công nghiệp viết CTMT đã góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, nâng cao dân trí đồng thời từng bước thay đổi cách thức làm việc của một nền kinh tế đang trong bước đầu chuyển mình sang nền kinh tế thị trường năng động. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ hai, CTMT có mặt trong mọi hoạt động kinh tế - xã hội và là lực lượng lớn của tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. CTMT là hạt nhân, là yếu tố công nghệ quyết định của hầu hết các quá trình hiện đại hóa: hiện đại hóa sản xuất, hiện đại hóa quản lý, hiện đại hóa đời sống kinh tế - xã hội.
CTMT là công cụ chủ yếu đưa loài người từ xã hội công nghiệp bước vào xã hội thông tin. Ở nước ta suốt từ năm 2000 đến nay, công nghiệp viết CTMT luôn giữ mức tăng trưởng với tốc độ khá cao, trung bình khoảng 35% một năm, gần gấp 3 lần tốc độ phát triển trung bình của toàn ngành công nghiệp. Theo thống kê của Hội tin học thành phố Hồ Chí Minh cho thấy đến nay cả nước có khoảng 720 doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh CTMT, thu hút hơn 20 ngàn lao động viết CTMT chuyên nghiệp, năm 2004 công nghiệp viết CTMT đạt doanh số 170 triệu USD, trong đó 125 triệu USD phục vụ thị trường nội địa và 45 triệu USD gia công xuất khẩu. Năm 2005 tổng doanh thu của các doanh nghiệp phần mềm ước đạt khoảng 250 triệu USD, trong đó có khoảng 70 triệu USD xuất khẩu.
Năm 2006, tốc độ phát triển là 30%, doanh thu đạt 300 triệu USD, xuất khẩu 90 triệu USD vào ba thị trường chính: Bắc Mỹ, Nhật, Châu Âu. 700/2000 doanh nghiệp thực sự sản xuất và làm dịch vụ, 25 ngàn người làm việc trong các công ty viết CTMT. Vài năm gần đây, công nghiệp viết CTMT Việt Nam đang chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc về quy mô của nhiều doanh nghiệp, điển hình trong đó có các công ty lớn như FPT Software, FCG VN và TMA đều đang có trên dưới 700 người. Năm 2006, Việt Nam đã có 2 doanh nghiệp đạt chứng chỉ cao nhất về quy trình quản lý chất lượng sản xuất phần mềm quốc tế CMMI (Capability Maturity Model Integration) mức 5; 5 doanh nghiệp đạt CTMT- mức 3 hoặc 4, và trên 30 doanh nghiệp đạt ISO 9001 (là tiêu chuẩn được công nhận toàn cầu dành cho hệ thống quản lý chất lượng) [15].
Những thông số trên có thể cho chúng ta một cái nhìn khái quát tương đối đầy đủ và hứa hẹn một tiềm năng về kinh tế đối với việc đưa công nghiệp viết CTMT vào đội ngũ những ngành kinh tế mũi nhọn của Việt Nam.